Rapportage Vitale stads- en dorpskernen Rhenen - Bureau BUITEN

Vitale stads- en dorpskernen gemeente Rhenen Plan van aanpak voor het verbeteren van de samenwerking

1

Vitale stads- en dorpskernen gemeente Rhenen Plan van aanpak voor het verbeteren van de samenwerking

Auteur(s): Bureau BUITEN: Adriana Stam Wouter Maat Maaike Notenbomer Daphne van der Veer Nieland Consultancy: Peter Nieland Projectnummer 1794/1795-2022 Foto voorblad: Rhenen, Elst en Achterberg (bron: Facebook gemeente Rhenen)

Aangeboden aan: Lea van Son Gemeente Rhenen 28 maart 2023

2

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Doelstelling en proces Opbouw

4 4 5

2

Rhenen anno 2023

6

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

De binnenstad Het vestigingsklimaat De vrijetijdssector Evenementen Conclusie huidige situatie

6 8 9 12 12

3

Advies voor toekomstbestendige kernen

14

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

De binnenstad Het vestigingsklimaat Vrijetijdssector Evenementen Samenvatting advies Plan van aanpak voor de korte termijn, rol en planning Duurzaam verankeren/lange termijn

14 15 16 18 21 22 23

4

Actieprogramma

24

4.1 4.2 4.3

Van advies naar uitvoering Financiering Concrete acties

24 24 24

Bijlage I Verenigingen en organisaties

27

Bijlage II Benchmark

29

Bijlage III SWOT-analyse

34

Bijlage IIII Klantprofielen en hun bestedingen

35

3

1 Inleiding Om haar stads- en dorpskernen vitaal te houden wil de gemeente Rhenen inzetten op het verbeteren, stimuleren en versterken van de onderlinge samenwerking tussen stakeholders binnen de gemeente. In dit rapport leest u hoe gemeente en stakeholders gezamenlijk kunnen inzetten op de versterking van de vitaliteit van de drie Rhenense kernen Elst, Achterberg en Rhenen. 1.1 Aanleiding Een bloeiende en bruisende binnenstad of dorpskern is van cruciaal belang voor de lokale gemeenschap. Het zorgt voor de aanwezigheid van basisvoorzieningen voor inwoners, heeft een sociale functie en creëert werkgelegenheid. Daarnaast trekt het bezoekers van buitenaf aan, die op hun beurt de lokale economie stimuleren. Echter, door veranderingen in het consumentengedrag staat de traditionele functie van de stads- of dorpskern onder druk. Zo ook in Rhenen. In 2021 heeft de gemeente Rhenen daarom een subsidieaanvraag ingediend bij de provincie Utrecht ten behoeve van de versterking van de vitaliteit van binnensteden, dorpskernen en winkelcentra. De subsidieregeling betreft procesgelden waarmee gemeenten en stakeholders (ondernemers, organisaties) kunnen komen tot een plan van aanpak voor het gezamenlijk inzetten op de versterking van vitaliteit in binnensteden, dorpskernen en winkelcentra de komende jaren.

Want samen inspelen op veranderingen in de (nabije) toekomst is krachtiger dan wanneer men enkel het eigen belang probeert te behartigen.

1.2 Doelstelling en proces De gemeente heeft Bureau BUITEN, in samenwerking met Nieland Consultancy, gevraagd om twee plannen van aanpak op te stellen waarin staat beschreven hoe gemeente en stakeholders gezamenlijk de vitaliteit van de kernen kunnen borgen en versterken. De plannen van aanpak zouden elk een ander doel moeten dienen: 1. Het bevorderen van de gemeente brede samenwerking binnen drie lagen: – Samenwerking binnen de verschillende sectoren (bijvoorbeeld binnen de horecasector) – Samenwerking tussen verschillende sectoren (bijvoorbeeld tussen de detailhandel sector en de horecasector) – Samenwerking tussen de verschillende stads- en dorpskernen (Elst, Achterberg en Rhenen) 2. Het oprichten van een toeristisch samenwerkingsplatform Eén plan van aanpak Tijdens het traject is gebleken dat de uitdagingen waar Rhenen voor staat niet los van elkaar kunnen worden gezien. Een gemeente brede samenwerking (1) en samenwerking op toeristisch vlak (2) zijn sterk met elkaar verbonden. Daarom is er voor de verschillende trajecten uiteindelijk één plan van aanpak opgesteld, welke voor u ligt. Een schematische weergave van de twee trajecten en hun uiteindelijke samenkomst is weergegeven in figuur 1.

4

Figuur 1 Proces

1.3 Opbouw In hoofdstuk 2 vindt u een beknopte samenvatting van de huidige situatie in Rhenen. Op basis van verschillende analyses, interviews met belanghebbenden en de stakeholderbijeenkomsten zijn vier thema’s geïdentificeerd waarbinnen uitdagingen liggen voor de gemeente Rhenen. In hoofdstuk 3 is uiteengezet hoe de gemeente en stakeholders deze uitdagingen gezamenlijk het hoofd kunnen bieden, uitmondend in een concreet plan van aanpak. Hoofdstuk 4 bevat tot slot het actieprogramma, waarin concrete acties voor de komende jaren zijn opgenomen.

Figuur 2 Bovenaanzicht van Rhenen (bron: Skypictures/lzak van Maldegem)

In de bijlagen vindt u de SWOT-analyse, een overzicht van de verenigingen en organisaties binnen de gemeente Rhenen, de resultaten van de benchmark, informatie over de belangen van diverse stakeholders en informatie over de klantprofielen en hun bestedingen in de gemeente Rhenen.

5

2 Rhenen anno 2023 Als bouwsteen voor het plan van aanpak is allereerst de huidige situatie in Rhenen in kaart gebracht. Aan de hand van verschillende analyses1, interviews en brede bijeenkomsten met Rhenense ondernemers, verenigingen en stichtingen is de huidige situatie in Rhenen geïnventariseerd. Er is onderzocht waar men tegenaan loopt en voor welke uitdagingen Rhenen staat. De uitkomsten hiervan zijn onder te verdelen in vier hoofdthema’s: • • • •

De binnenstad Het vestigingsklimaat De vrijetijdssector Evenementen

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste uitdagingen per thema kort toegelicht.

2.1 De binnenstad Een bruisende binnenstad is een belangrijk onderdeel van een vitaal Rhenen. Wij zien dat in sterke winkelgebieden aanpalende voorzieningen, zoals cultuur, horeca en evenementen een belangrijke rol spelen. Deze voorzieningen dragen bij aan de kwaliteit van leef- en winkelgebieden en trekken meer bezoekers naar winkelgebieden toe. Onder invloed van ecommerce krijgt de functie van winkelgebieden een meer sociaal karakter. Behalve een plek om aankopen te doen, worden winkelgebieden ook een plek om te ontmoeten, te beleven en te verblijven. 1

Beleidsanalyse, SWOT-analyse, analyse van het vestigingsklimaat, benchmarkanalyse

De binnenstad van Rhenen De meeste winkels van de gemeente zijn in het centrum van de stadskern Rhenen gevestigd (112 verkooppunten2). De binnenstad heeft een karakteristieke uitstraling met een ligging nabij het water, die wordt versterkt door de Cuneratoren als symbool van Rhenen. Naast landelijk bekende winkelketens zoals de Hema en Jack & Jones zijn er ook diverse speciaalzaken en boetiekwinkels te vinden. Verder zijn er verschillende restaurants in Rhenen en is er wekelijks op donderdag een kleine markt. Het voordeel van de winkelgebieden in de drie kernen van de gemeente Rhenen is de aanwezigheid van één of meer supermarkten. Een supermarkt is vaak de ‘trekker’ van het winkelgebied: tegenwoordig komen we vaker per week in de supermarkt en dus ook in het winkelgebied. In de binnenstad zijn de Jumbo en de Albert Heijn naast elkaar gevestigd en de Aldi zit buiten het winkelgebied. Het aandeel van de retail buiten de winkelgebieden is in Rhenen relatief hoog (40%). Dit betekent dat het winkelbestand een relatief grote spreiding kent, in plaats van dat de retail geclusterd zit met een echte ‘trekker’. Het voordeel van clustering van retail panden met een echte ‘trekker’ is dat ook de omgeving mee kan profiteren van de consumentenstroom. Bij separate winkels is dat voordeel er niet.

Geclusterde retail met één of meer echte trekkers trekt meer consumenten en zorgt ervoor dat zij langer verblijven. De winkelgebieden van Elst en Achterberg De dorpskern Elst beschikt over enkele winkels voor dagelijkse boodschappen, zoals een Albert Heijn, een bakker en een drogisterij. In de dorpskern van Achterberg zit onder meer een Plus, een kapper en een fietsenwinkel gevestigd. Zowel de binnenstad van Rhenen als het centrum van Veenendaal liggen op circa zeven kilometer van de dorpskern van Elst. 2

Bron: Locatus

6

Vanuit Elst is Veenendaal even snel te bereiken als Rhenen. Omdat het centrum van Veenendaal (67.900 m² wvo) veel groter is en qua aanbod uitgebreider dan het centrum van Rhenen (13.200 m² wvo) is Veenendaal qua koopkrachtafvloeiing een concurrent voor Rhenen-centrum. Voor Achterberg geldt dat veel inwoners ook georiënteerd zijn op Wageningen3, dat weliswaar verder weg ligt dan Rhenen, maar over een groter winkelbestand beschikt en waar buiten het centrum gratis geparkeerd kan worden.

het lastig is om gezamenlijk initiatieven op te pakken, terwijl dit een belangrijke voorwaarde is voor vitale kernen in de toekomst Dit gevoel van ‘in eilandjes denken’ is een onderwerp dat tijdens de verschillende interviews, stakeholderbijeenkomsten en gesprekken met de gemeente vaak terugkomt en de rode draad vormt van de uitdagingen binnen elk thema.

Er zijn kansen, maar goede samenwerking is een voorwaarde Rhenen heeft in principe een vitale binnenstad en de kernen Achterberg en Elst voorzien in de lokale basis behoeften. Het winkelbestand van Rhenen is redelijk gevarieerd en de leegstand ligt onder het landelijk gemiddelde (5,2% leegstand in Rhenen t.o.v. 6% landelijk). De basis ligt er, maar om de vitaliteit naar de toekomst te behouden is uitbreiding met kwalitatieve ondersteunende horeca en retailers in het bovengemiddelde of hogere segment nodig. Ook niet-fysieke factoren spelen een rol in het creëren van aantrekkelijke winkel- en verblijfsomgevingen. Zo zijn er momenteel weinig gecombineerde acties (horeca-winkels-attracties) en evenementen die gezamenlijk georganiseerd worden. Dit soort acties maken een winkelgebied aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers. Het ontbreken van dit soort ‘levendigheid’ verkleint de aanzuigende werking van de winkelgebieden en het incentive om er langer te verblijven.

Figuur 3 Het centrum van Elst (bron: De Gelderlander)

Op dit moment is er nog onvoldoende samenwerking om deze acties van de grond te laten komen. Er wordt voor het gevoel van de ondernemers veelal op eilandjes geopereerd en weinig buiten het eigen ‘eiland’ gekeken. Men heeft het gevoel dat coördinatie tussen de ‘eilandjes’ ontbreekt en dat 3

Bron: interviews in het kader van dit onderzoek

Figuur 4 Het centrum van Achterberg (bron: Driesten Harskamp)

7

2.2 Het vestigingsklimaat Naast een bruisende binnenstad is een goed vestigingsklimaat voor mensen en bedrijven essentieel om de vitaliteit van de Rhenense kernen te borgen en te versterken. Hierop zijn factoren van verschillende schaalniveaus van invloed: • Lokale factoren, zoals de lokale bereikbaarheid, het woningaanbod en het voorzieningenniveau (worden primair lokaal bepaald) • Regionale factoren, zoals onderwijs, innovatie en regionale bereikbaarheid. Deze regionale factoren zijn van groot belang voor het lokale vestigingsklimaat. Het verbeteren van het vestigingsklimaat is alleen mogelijk door (boven)regionale samenwerking, bijvoorbeeld met andere gemeenten in de regio, met de provincie, en met onderwijsinstellingen. De gemeente en het lokale bedrijfsleven kunnen hier wel invloed op uitoefenen, maar zij zitten niet zelf aan het stuur. • Rhenen is in potentie een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bewoners en bedrijven, maar op dit moment is er onvoldoende synergie tussen de verschillende vestigingsplaatsfactoren. Het goed organiseren van deze vestigingsplaatsfactoren is een belangrijke taak van de gemeente. Voor een optimaal vestigingsklimaat voor ondernemers, winkeliers, organisaties etc. is een passend aanbod van woningen en een hoog voorzieningenniveau van groot belang.

Andersom is een florerende lokale economische ook weer positief voor de woningmarkt en het voorzieningenniveau. Figuur 5 laat zien hoe de thema’s werken, wonen en voorzieningen elkaar onderling versterken. Goede samenwerking is daaraan voorwaardelijk, bijvoorbeeld in de profilering en promotie. Momenteel werken verschillende stakeholders onvoldoende samen waardoor het vestigingsklimaat niet integraal wordt verbeterd. De gemeente Rhenen is

bezig met het opstellen van een Economische Agenda, die zich onder andere richt op het verbeteren van de samenwerking tussen overheid en ondernemers.

Figuur 5 Onderlinge relatie tussen wonen, werken en voorzieningen

Huidige samenwerkingsstructuur Rhenen kent een actieve, maatschappelijk betrokken gemeenschap. Er zijn verschillende stichtingen en verenigingen actief op het gebied van sport, cultuur en ondernemerschap. In figuur 6 is de huidige samenwerkingsstructuur in Rhenen schematisch weergegeven. Een korte toelichting per vereniging is opgenomen in bijlage I4.

4

Rhenen kent meer stichtingen en verenigingen dan in dit rapport zijn opgenomen. Voor een volledig overzicht van de verenigingen zie hier.

8

De winkeliersvereniging van Rhenen, Bedrijvenkring Rhenen, de ondernemersvereniging van Achterberg (OVA) en de (nog op te richten) ondernemersvereniging van Elst sluiten één keer per drie maanden aan in een kwartaaloverleg met de gemeente. Aan dit overleg is geen structurele agenda gekoppeld. In het overleg bespreken de verschillende vertegenwoordigers waar ze tegenaan lopen en waar hulp van de gemeente bij gewenst is. Desondanks wordt door de deelnemers aan dit overleg aangegeven dat zij vaak niet precies weten wat er bij iedereen speelt. Ook de verenigingen, stichtingen en ondernemers die niet bij dit overleg aansluiten (zoals de Dorpsvereniging Dorpsbelangen Elst, de VVV en stichtingen zoals het Cultuurplatform) missen ‘feeling’ van waar iedereen mee bezig is. Er is behoefte aan meer verbinding, zodat de uitdagingen op het gebied van het vestigingsklimaat krachtig kunnen worden aangevlogen.

2.3 De vrijetijdssector Rhenen heeft alle ingrediënten in zich om een succesvolle toeristischrecreatieve bestemming te zijn. De gemeente herbergt een grote variatie aan karakteristieke landschappen en bijzondere natuur, de drie dorpen liggen in een eeuwenoud cultuurlandschap en er zijn verschillende culinair hoogstaande restaurants. Ook worden er jaarlijks verschillende evenementen georganiseerd, zoals de Rijnweek, de Cuneradag, de motorcross op Kwintelooijen. Tot slot huisvest hier de landelijk bekende attractie het Ouwehands Dierenpark. Het DNA van Rhenen kenmerkt zich door natuur, cultuur en cultuurhistorie en gastronomie. De basis van het toeristisch-recreatieve product van Rhenen is goed, maar de sector staat wel voor een aantal uitdagingen. Aan de hand van de geanalyseerde beleidsstukken5, de gevoerde interviews en de stakeholderbijeenkomsten zijn de volgende belangrijke uitdagingen te benoemen:

– – –

Figuur 6 Huidige samenwerkingsstructuur in Rhenen

5

Gemeente Rhenen. (2012). Evenementennota 2012 gemeente Rhenen; BRO. (2018). Visie op de horecastructuur en hotels; Gemeente Rhenen. (2018). Coalitieakkoord 2018-2022; Gemeente Rhenen. (2019). Cultuurnota ‘cultuurrijk

Het ontbreken van het helder toeristisch profiel en de uitwerking van ‘het verhaal van Rhenen’; Aanbodontwikkeling vanuit de marktvraag door het beleefbaar maken van het verhaal van Rhenen; Het ontwikkelen van Rhenen van dagbestemming naar een bestemming om langer te verblijven.

Het aanpakken van deze opgaven vraagt visie en samenwerking tussen toeristisch-recreatieve stakeholders, inclusief de gemeente. Op dit moment vindt de samenwerking vooral nog gefragmenteerd en ad hoc binnen de eigen sector plaats, en een gemeente brede samenwerking ontbreekt. Rhenen’; Bureau voor ruimte en vrije tijd. (2020). Beleidsvisie recreatie en toerisme 2021-2025; Gemeente Rhenen. (2022). Samen bouwen aan een duurzame toekomst: coalitieakkoord 2022-2026.

9

Horeca De horeca is een toeristische troef van Rhenen. De sector is als ‘gastheer’ essentieel voor de versterking van de toeristisch-recreatieve functie van de gemeente. De horecazaken drukken echter geen duidelijk ‘stempel’ op het centrum van Rhenen. De horeca is in het centrum beperkt vertegenwoordigd en heeft een bescheiden uitstraling. Er is geen duidelijk, beeldbepalend concentratiegebied (dit kwam ook al naar voren onder het thema binnenstad) en het aantal terrassen is beperkt; terwijl dit juist uitnodigend werkt en helpt om mensen naar de stad te trekken. Een aantal restaurants in Rhenen kent een goede samenwerking. Er wordt bijvoorbeeld ieder jaar een ‘personeelsborrel’ georganiseerd met vijf verschillende restaurants en er is een gezamenlijke whatsapp groep. De samenwerking blijft daarmee wel beperkt tot binnen de eigen sector, en ook niet alle horecazaken voelen zich verbonden met de rest. Volgens de horecaondernemers kan de samenwerking beter benut worden, bijvoorbeeld door samen te werken met ondernemers uit de kern of toeristische attracties. Denk dan aan het gezamenlijk organiseren van activiteiten en/of kleine evenementen gericht op gasten en inwoners uit de regio of het opzetten van een arrangement waarin een lunch of diner wordt gecombineerd met een bezoek aan één van de attracties.

Volgens de ondernemers moet daar wel een mentaliteitsverandering voor plaatsvinden: van ‘in eilandjes denken’ naar ‘buiten het eigen eiland kijken’. Er is tot slot behoefte aan een aanspreekpunt voor structureel contact met de gemeente. Voorheen bestond er een door de gemeente geïnitieerd overleg tussen de vrijetijdssector en de gemeente. Drie restaurants vertegenwoordigden de horecasector en haalden input op bij de overige horecaondernemers. Dit overleg is echter stilgevallen en wordt nu gemist.

Figuur 7 Restaurant de Koning van Denemarken: één van de koplopers in Rhenen (bron: eigen foto)

Marketing en promotie Er zijn verschillende partijen actief op het gebied van marketing en promotie, maar het ontbreekt aan een eenduidig verhaal en profilering, evenals een aansprekende aanwezigheid op social media. De volgende partijen zijn in Rhenen actief op het gebied van marketing en promotie: •

•

Het RBT (Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug & Vallei) brengt de Heuvelrug als geheel onder de aandacht, met Rhenen als onderdeel daarvan. Op de site zijn een aantal pagina’s gewijd aan Rhenen en het aanbod in Rhenen (routes, attracties, overnachtingsmogelijkheden). De VVV Rhenen is het lokale loket voor informatie (folders, routes) en VVV-cadeaubonnen in Rhenen. Momenteel speelt de VVV een bescheiden rol in de promotie van de gemeente Rhenen. Zij heeft geen eigen communicatiemiddelen en is enkel vanuit het Stadsmuseum

10

• •

actief als aanspreekpunt voor bezoekers. Ze heeft een (kleine) opdracht vanuit de gemeente voor de informatievoorziening ter plaatse, waarvoor de gemeente subsidie verstrekt. Visit Rhenen is een website, opgezet door een inwoner van Rhenen. De site is naar eigen zeggen de reisgids over Rhenen, met tips voor uitjes, restaurant, overnachtingen en meer. Het Cultuurplatform heeft ook een eigen kanaal waar informatie over het culturele aanbod van Rhenen te vinden is.

Er is geen samenhang of heldere verdeling van taken tussen de verschillende organisaties. De organisaties hebben elk een eigen focus en staan onvoldoende met elkaar in contact. Door het gebrek aan onderlinge coördinatie is het profiel en verhaal van Rhenen nu weinig specifiek of beeldend: wat maakt Rhenen zo’n bijzondere plek of de Heuvelrug?

Naast het ontbreken van de uitwerking van ‘het verhaal van Rhenen’ met daaruit voortvloeiend een helder toeristisch profiel ontbreekt het met name voor de evenementen en activiteiten aan een goed overzicht van het actuele toeristisch-recreatieve aanbod. Benchmark: toeristisch-recreatieve platforms In verschillende gemeenten wordt samengewerkt binnen het toeristischrecreatieve veld, bijvoorbeeld op het gebied van marketing en promotie. Om inzicht te krijgen in de werking van deze toeristisch-recreatieve samenwerkingen en hier lering uit te trekken is een benchmarkanalyse uitgevoerd. In bijlage II vindt u hiervan de uitgebreide verslaglegging. Hieronder zijn de belangrijkste uitkomsten uit de benchmark kort samengevat. De drie geanalyseerde samenwerkingen (VVV Ootmarsum Dinkelland, Toeristisch Fonds Moerdijk en Stichting Promotie Waterland) richten zich ieder op toeristisch-recreatieve activiteiten en zetten zich in voor het verbinden van partijen en het sterker maken en in de markt zetten van het ‘toeristisch’ product van een bestemming. De platforms verschillen van elkaar op de volgende punten: 1.

2.

Figuur 8 De VVV in het Stadmuseum van Rhenen (bron: eigen foto)

De doelstelling van het platform: in grote lijn zetten alle drie de platforms zich in voor toeristisch-recreatieve activiteiten, maar daarbij is het ene platform volledig commercieel (VVV OotmarsumDinkelland) en het andere platform juist niet-commercieel (Toeristisch Fonds Moerdijk). Stichting Promotie Waterland is gedeeltelijk commercieel. De rol van de ondernemers. Opvallend is dat de drie platforms niet als ‘hoofddoel’ hebben om ondernemers met elkaar te verbinden en met elkaar in contact te brengen. Ze richten zich in eerste instantie op marketing en promotie en ondernemers kunnen daar bij aansluiten (al dan niet door het kopen van een pakket of het indienen van een

11

3.

4.

initiatief). Maar reguliere bijeenkomsten voor ondernemers zijn eerder uitzondering dan regel. Wie de voorzitter/aanjager is van het platform. Dit kan een onafhankelijk iemand zijn (VVV Ootmarsum-Dinkelland en SPW) of iemand van de gemeente. Bij de platforms uit de benchmark is dit in ieder geval niet één van de vrijetijdsondernemers. De rol van de gemeente: deze rol kan verschillen van het alleen verstrekken van subsidie of een faciliterende rol tot een aanjagende rol.

2.4 Evenementen

te wensen, bijvoorbeeld in de vorm van heldere overzichten (van eisen) en een aanspreekpunt voor vragen. Bij andere gemeenten wordt dit bijvoorbeeld gedaan door het beschikbaar stelen van een goede plattegrond van evenementenlocaties beschikbaar of het centraal organiseren van materiaal voor evenementen. Evenementenkalender Daarnaast blijkt uit de interviews dat veel ondernemers een kalender of totaaloverzicht missen waarop alle activiteiten en evenementen die in Rhenen georganiseerd worden vermeld zijn. Als marketingtool, maar ook om de activiteiten beter op en met elkaar af te stemmen.

In Rhenen worden jaarlijks verschillende evenementen georganiseerd. De Rijnweek en de kermis, Cuneradag, de motorcross op Kwintelooijen en de militaire dodenherdenking op de Grebbeberg zijn hier succesvolle voorbeelden van. Uit de gesprekken blijkt dat het evenementenaanbod in Rhenen echter onder druk staat. Dit terwijl de Cuneradag en Koningsdag evenementen zijn die bewoners uit alle drie de kernen trekken en dus belangrijk zijn voor de verbinding. Veel organisatoren, waaronder stichtingen met vrijwilligers, worstelen met dezelfde problemen. Bijvoorbeeld met aangescherpte wet- en regelgeving (bijvoorbeeld m.b.t. de veiligheidseisen), de complexiteit van het vergunningsproces of het vinden van vrijwilligers. Organisatoren geven aan behoefte te hebben aan ondersteuning bij de organisatie van hun evenement, onderlinge afstemming en een helder en actueel overzicht van de verschillende evenementen die in de gemeente georganiseerd worden (een evenementenkalender). Ondersteuning bij de organisatie Veel organisatoren hebben moeite met het schrijven van veiligheidsplannen en de ingewikkelde vergunningstrajecten. Ook is er bij veel organisatoren geen overzicht van eventuele subsidiemogelijkheden. Organisatoren geven aan hierbij extra ondersteuning vanuit de gemeente

Figuur 9 Koningsdag in Rhenen (bron: RBT Heuvelrug)

2.5 Conclusie huidige situatie Per thema liggen er verschillende uitdagingen. In bijlage III zijn de uitdagingen bondig samengevat in een SWOT-analyse. Binnen de vier

12

verschillende thema’s zijn een aantal overkoepelende problemen gesignaleerd: 1. Ondernemers, verenigingen en organisaties weten over het algemeen niet van elkaar welke initiatieven er zijn en welke activiteiten de ander uitvoert; initiatieven komen lastig van de grond; 2. Er is onvoldoende aandacht voor de vestigingsplaatsfactoren; 3. Het profiel van Rhenen (het verhaal) is niet uitgewerkt om als kapstok voor marketing en promotie te dienen; 4. Er is geen overzicht van alle evenementen in de gemeente, en ze zijn online ook niet goed vindbaar; 5. De organisatoren van evenementen staan steeds meer onder druk, er is behoefte aan ondersteuning en onderlinge afstemming.

Taak van de gemeente Ook de gemeente zelf heeft een rol in de verbinding tussen de sectoren en de kernen. Het structureel overleg van de gemeente met een afvaardiging van de horeca heeft sinds de nieuwe coalitie geïnstalleerd is nog geen vervolg gekregen. De bedrijfscontactfunctionaris heeft contact met de bedrijven in de gemeente, behalve met die van de vrijetijdssector. Daarbij worden opdrachten die bijvoorbeeld vanuit de afdeling Kunst aan uitvoeringsorganisaties worden gegeven niet afgestemd met opdrachten die het beleidsveld Economische Zaken/Toerisme-Recreatie geeft, terwijl beide beleidsvelden een rol spelen in het aanbod voor bewoners en bezoekers.

Samenhang en organisatiekracht Er liggen gemeente breed, dus sectoraal en voor de drie kernen, uitdagingen om de samenhang in en de aantrekkingskracht van Rhenen te vergroten. Op dit moment is er nog onvoldoende samenwerking om initiatieven van de grond te laten komen. Het ontbreekt ondernemers aan tijd en kennis (en dus slagkracht), waardoor initiatieven moeizaam van de grond komen. Dit geldt zowel sectoraal (zoals Rhenen Stad), thematisch (zoals vestigingsplaatsfactoren, evenementen, marketing en promotie) als gemeente breed (tussen de kernen). De kernen in de gemeente Rhenen hebben een goede basis. Echter: de inwoner en gast komen naar de kernen voor beleving, ontmoeting en levendigheid. Voor de toekomst vraagt dit van de ondernemers, verenigingen, en andere betrokkenen in de gemeente en de gemeente zelf meer energie om initiatieven, acties, profilering en beleving op basis van het verhaal van Rhenen te organiseren en uit te voeren. Duidelijke doelen en samenwerking en samenhang is daarbij essentieel.

Figuur 10 Centrum van Rhenen (bron: eigen foto)

13

3 Advies voor toekomstbestendige kernen Voortbouwend op de analyse van de huidige situatie wordt in dit hoofdstuk uiteengezet hoe de gemeente Rhenen de uitdagingen die er liggen samen met relevante stakeholders kan aanpakken. Dit mondt uit in een concreet plan van aanpak dat in paragraaf 3.6 is uitgewerkt.

interessant. Denk aan een culinaire tour, een expositie van culturele initiatieven of een sportwedstrijd met start in het centrum. Zeker nu de online groei afvlakt biedt dat kansen. Het gaat dan met name om de eigen inwoners, op specifieke momenten zoals de koopavond of de decembermaand, maar in de zomer ook zeker ook om bezoekers. Om die levendigheid te creëren is organisatiekracht nodig waardoor kleine, grote en jaarlijks terugkerende evenementen georganiseerd, geïnitieerd en/of gecoördineerd kunnen worden.

3.1 De binnenstad

Organisatiekracht Rhenen heeft een winkeliersvereniging Rhenen Stad, maar het blijkt lastig om de neuzen van de ondernemers dezelfde richting op te krijgen en tijd en prioriteit te geven aan gezamenlijke acties. Ook de winkels in Elst en Achterberg geven dit aan. Gezamenlijk staan zij voor de volgende opgaven: • het bevorderen van de levendigheid door het organiseren van activiteiten en (kleine) evenementen; • het initiëren van acties en innovatieve combinaties tussen verschillende sectoren en kernen (bijvoorbeeld retail en horeca); • het promoten van de kwaliteit en beleving van de winkelgebieden.

De binnenstad van Rhenen is op dit moment redelijk vitaal, maar met het oog op de uitdagingen waar Rhenen voor staat is een verbeterde samenwerking binnen en buiten verschillende sectoren nodig. Om de binnenstad ook voor de toekomst vitaal te houden zijn levendigheid in het centrum, organisatiekracht, aanvulling en diversificatie van het winkelbestand van belang.

Om deze opgaven het hoofd te bieden is ondersteuning nodig. De huidige organisatie ontbeert de nodige slagkracht die nodig is om de samenwerking binnen de sector, met andere sectoren en met de andere kernen te ontwikkelen en te concretiseren. Deze ondersteuning kan worden gegeven door een coördinator (zie kader op de volgende pagina).

Om de kernen van Rhenen ook in de toekomst vitaal te houden is actieve inzet nodig op de thema’s binnenstad, het vestigingsklimaat, de vrijetijdssector en evenementen. Per thema zijn er een aantal concrete acties uit te voeren die de toekomstbestendigheid van de kernen borgen (zie het actieprogramma in hoofdstuk 4).

Levendigheid in centrum Het advies is om kleine en grotere evenementen te organiseren om potentiële klanten naar de stad te trekken. Een evenement als Koningsdag is voor Rhenen een belangrijk middel om meer mensen naar het centrum te krijgen en terug te laten keren op een later tijdstip. Maar ook kleine initiatieven, samen met sport- of culturele organisaties of horecazaken, zijn

Advies is daarnaast om de uit te voeren activiteiten en evenementen voor de stads- en dorpskernen te koppelen aan de doelen van de Economische Agenda van de gemeente Rhenen.

14

Coördinator Het advies is om een coördinator aan te stellen voor het verbinden, coördineren en uitvoeren van acties en initiatieven. De coördinator zorgt voor de verbinding van de sectoren en kernen door zich te richten op de samenwerking en samenhang. De activiteiten die de coördinator uitvoert liggen in lijn met de Economische Agenda die door de gemeente op dit moment opgesteld wordt. De taak- en rolverdeling van de coördinator ziet er als volgt uit: • Het ophalen, verbinden, en coördineren van acties en initiatieven van ondernemers, organisaties en andere partijen in alle sectoren en kernen; • Aanwezigheid bij kwartaaloverleggen en netwerkbijeenkomsten; • Het geven van advies en inbrengen van kennis en ervaring bij het georganiseerd bedrijfsleven (Ondernemersvereniging Achterberg, Bedrijvenkring Rhenen, Rhenen Stad, de Ondernemersvereniging Elst i.o.) en de gemeente; • Het verhaal en de profilering van Rhenen aanscherpen en verder uitwerken (gezamenlijk met bestaande marketing en promotie organisaties); • Het adviseren/ondersteunen van de VVV/Stadsmuseum met de lokale marketing en promotie en afstemming met RBT. De coördinator werkt aan de hand van de Economische Agenda, met eventueel een aantal andere activiteiten die de samenhang en samenwerking bevorderen. De resultaten worden door de coördinator teruggekoppeld in het kwartaaloverleg.

Om de coördinator te financieren kan een deel van de opbrengst van de reclamebelasting (momenteel jaarlijks €500 per ondernemer in de binnenstad) benut worden en het resterende bedrag kan bijvoorbeeld door de gemeente bijgedragen worden. 6

Aanvulling en diversificatie van het winkelbestand Consumenten kopen weer meer lokaal: meer dan 90% van het winkelende publiek in Rhenen zijn inwoners van de gemeente6. Van het totaal aantal huishoudens heeft 32% een inkomen van tweemaal modaal. Bij de meeste branches liggen de gemiddelde bestedingen per huishouden hoger dan de gemiddelde omzet per huishouden in Nederland. Daardoor is in het centrum ruimte voor de toevoeging van een aantal retailers die zijn afgestemd naar de behoefte van de inwoners. Geclusterde retail met één of meer echte (kwalitatieve) trekkers trekt meer consumenten en zorgt ervoor dat zij langer verblijven. Aan de hand van een analyse over klantprofielen en hun bestedingen (zie bijlage V) is het advies om deze aanvulling te zoeken binnen de volgende branches: schoenen, sport, kleding, woonwinkels en ondersteunende horeca met terras. De gemeente kan hier met haar beleid op sturen. Door het spreiden van de locatie van de supermarkten kan daarnaast een looproute ontstaan waar de hele binnenstad van profiteert.

3.2 Het vestigingsklimaat Het ‘in eilandjes denken’ heeft ook zijn weerslag op het vestigingsklimaat. Zolang men zich niet verenigd wordt er ad hoc gehandeld op vraagstukken op het gebied van bereikbaarheid, duurzaamheid, werklocaties enzovoorts. Op bijna alle thema’s geldt dat partijen elkaar nodig hebben en elkaar op moeten zoeken. Het gaat hierbij om stakeholders op verschillende schaalniveaus: lokaal (ondernemers, winkeliers, maatschappelijke instellingen, belangenverenigingen, onderwijs en bewoners), regionaal (provincie, buurgemeenten) en nationaal (Rijksoverheid).

Bron: Whooz

15

Opstellen Economische Agenda Om goed te kunnen acteren op toekomstige ontwikkelingen en het vestigingsklimaat te bevorderen moeten partijen samen aan de slag. Een goede methode om dit te stroomlijnen is het opstellen van een economische visie met daaraan gekoppeld een uitvoeringsprogramma/agenda met aandacht voor thema’s die van invloed zijn op het vestigingsklimaat. De gemeente heeft het initiatief genomen voor het opstellen van een Economische Agenda en de resultaten van dit onderzoek worden hierin meegenomen. Het lijkt ons raadzaam om eerst – in samenspraak met ondernemers - aan de slag te gaan met een onderliggende visie. Een visie vormt tenslotte de kapstok voor gerichte acties om de lokale economie te versterken. Professionaliseren kwartaaloverleg De Economische Agenda kan worden benut als gespreksleidraad tijdens een structureel overleg met de gemeente en verschillende relevante stakeholders. Het bestaande kwartaaloverleg is daarvoor een mooi vehikel. Momenteel is dit overleg vooral een moment van verbinding en afstemming voor de ondernemersverenigingen, de winkeliersvereniging en de gemeente. Het advies is om dit overleg in te richten als integraal overleg en de (voortgang op de) Economische Agenda hierbij als uitgangspunt te nemen. Het overleg wordt zo het moment, om duidelijke afspraken te maken over wat men wil bereiken en waar men gezamenlijk naar toe wil werken.

In dit integrale overleg kunnen de thema’s binnenstad, vestigingsklimaat, vrijetijdssector en evenementen worden geagendeerd. De lobby-inzet voor onderwerpen zoals bereikbaarheid vormt hierin een belangrijk onderdeel. Bij het verder professionaliseren van het kwartaaloverleg moeten we er wel voor waken dat niet iedere stichting of vereniging hierbij aansluit en er uiteindelijk een te grote groep mensen om de tafel zit. Op deze manier is 7

het namelijk onmogelijk om op constructieve wijze de thema’s te bespreken. Het advies is daarom ook om naast de standaard afvaardiging7 het kwartaaloverleg structureel uit te breiden met de nog op te richten ondernemersvereniging in Elst en een afvaardiging van de vrijetijdssector (bijvoorbeeld iemand van de VVV, Ouwehands Dierenpark of Hotel de Thijmse Berg). Met deze laatstgenoemde afvaardiging krijgt het gestaakte overleg tussen de horeca en de wethouder ook zijn vervolg, maar dan in samenhang met andere sectoren. Daarnaast sluiten ook de beleidsadviseur economie, toerisme, recreatie en evenementen én de (nog aan te stellen) coördinator structureel aan bij dit overleg (zie kader op pagina 15). Dit voor het vastleggen van de afspraken en eventuele opvolging van de acties. Indien voor het onderwerp relevant kunnen andere partijen op minder frequente basis bij het overleg worden uitgenodigd door de beleidsadviseur van gemeente Rhenen, in overleg met de coördinator. Denk daarbij aan de VVV/het Stadsmuseum, het Cultuurplatform en evenementen-organisatoren. Door het kwartaaloverleg op deze manier in te richten kan er gemeente breed over economie, toerisme en recreatie en andere thema’s die spelen in de drie kernen worden gesproken.

3.3 Vrijetijdssector Om de uitdagingen die er op toeristisch-recreatief vlak liggen het hoofd te bieden, is het advies om in te zetten op het elkaar leren kennen en kennisdeling, toeristisch-recreatieve productontwikkeling en gezamenlijke marketing en promotie. Elkaar leren kennen en kennisdeling Toeristisch-recreatieve ondernemers weten elkaar nu vaak niet te vinden en weten niet van elkaar waar ze mee bezig zijn. Uit de interviews is

Rhenen Stad, Ondernemersvereniging Achterberg en de Bedrijvenkring Rhenen

16

gebleken dat toeristisch-recreatieve ondernemers behoefte hebben aan versterking van de samenwerking binnen hun eigen sector. Om deze samenwerking voor de vrijetijdssector structuur te geven is het advies om tweemaal per jaar een netwerkbijeenkomst te organiseren. Door de ondernemers op reguliere basis bij elkaar te brengen leren ze elkaar beter kennen en worden ze gestimuleerd om van elkaar te leren en samen dingen op te pakken (bijvoorbeeld toeristisch-recreatieve productontwikkeling). In de basis zullen deze bijeenkomsten gericht zijn op toeristisch-recreatieve ondernemers en sluit de coördinator (zie kader op pagina 15) aan, maar waar nodig kunnen andere partijen hier ook voor uitgenodigd worden. Zo is het advies om éénmaal per jaar (een afvaardiging van) de evenementenorganisatoren aan te laten sluiten zodat de verbinding tussen evenementen en de vrijetijdssector gewaarborgd is. Idealiter worden deze bijeenkomsten georganiseerd door enthousiaste ondernemers onder leiding van of in samenwerking met de VVV/het Stadsmuseum en de gemeente. Samen met andere partijen zoals het Cultuurplatform wordt afgestemd over de locatie en de inhoud en worden ondernemers hiervoor uitgenodigd. Ter afwisseling is het raadzaam om deze bijeenkomsten bij verschillende ondernemers op locatie te houden, zodat men elkaar en de onderneming leert kennen.

Ook kunnen de lokale (de VVV) en regionale (RBT) marketing en promotie organisaties en de culturele sector (het Cultuurplatform en de Culturele regio) via dit overleg gevoed worden met input uit de sector en kunnen op deze manier activiteiten onderling worden afgestemd. Wat er op de bijeenkomsten wordt opgehaald kan ter input dienen voor het komende kwartaaloverleg.

belangrijk dat bestaande marketing en promotie organisaties afspraken maken met elkaar over rol- en taakverdeling en waar nodig verder professionaliseren. Door eenduidige marketing en promotie en productontwikkeling kan de bestemming ‘Rhenen’ krachtig worden uitgedragen; ook door het RBT binnen het regionale Heuvelrug-aanbod. Het verhaal van Rhenen moet om haar DNA (natuur, cultuur en cultuurhistorie en gastronomie) heen worden gebouwd. Dit is in lijn met de beleidsvisie recreatie en toerisme uit 2020. Het DNA van Rhenen kenmerkt zich (onder andere) door gastronomie en dus kan een sterke positionering van de horeca bijdragen aan het ontwikkelen van Rhenen als toeristisch recreatieve bestemming voor meerdaagsverblijf. Wij adviseren om gemeente brede promotiemiddelen te ontwikkelen en in te zetten, aanvullend op en in afstemming met de inzet van het RBT. Denk aan aanwezigheid op sociale media, een toeristisch tijdschrift of krant of een advertentiepagina in lokale bladen. In Assen bestaat bijvoorbeeld de stichting ‘Dit Is Assen’, die met posters en een eigen website Assen op de kaart zet en het Assense aanbod promoot onder inwoners en bezoekers (zie figuur 11 en 12). Er is personele inzet nodig om dit op te pakken en uit te voeren. Dit zou bijvoorbeeld kunnen via de VVV Rhenen.

Vanuit de VVV kan gewerkt worden aan meer levendigheid en meer profilering voor de kernen in Rhenen, als een spin in het web tussen de toeristisch-recreatieve ondernemers en ondernemers in de kernen.

Gezamenlijke marketing en promotie en productontwikkeling Wanneer ondernemers, culturele partijen en anderen stakeholders het ‘verhaal van Rhenen’ scherp hebben en het uitgewerkt is, kan dit duidelijk en uniform worden gecommuniceerd. Daarmee dient het als leidraad voor productontwikkeling en eenduidige marketing en promotie. Hiervoor is het

17

3.4 Evenementen Evenementen zijn een manier om ‘het verhaal van Rhenen’ beleefbaar te maken. Rhenen profileert zich met een aantal succesvolle evenementen en versterkt hiermee haar toeristisch-recreatieve karakter. Daarnaast kan het meerdaags toerisme gestimuleerd worden met het ontwikkelen van arrangementen rondom de evenementen.

Figuur 11: Website ‘Dit is Assen’

De verschillende stichtingen, ondernemers en verenigingen in Rhenen lopen omtrent het organiseren van evenementen tegen dezelfde dingen aan. Het advies is om vanuit de gemeente de evenementenorganisatoren te ondersteunen bij het vergunningsproces, het faciliteren van het delen van kennis en een complete evenementenkalender te realiseren. Ondersteuning bij het vergunningsproces Het oprichten van een loket of aanstellen van een aanspreekpunt binnen de gemeente die organisaties en verenigingen ondersteunt bij het aanvragen van vergunningen draagt bij aan het vergemakkelijken van het organiseren van evenementen. Door advies, standaardisatie en checklists wordt het voor (vrijwilligers) organisaties gemakkelijker om het vergunningsproces te doorlopen.

Figuur 12: Promotieposter 'Dit is Assen'

Delen van kennis Net als voor de toeristisch-recreatieve sector is het advies momenten te organiseren waarop partijen kennis en ervaringen kunnen uitwisselen. Bijvoorbeeld over hoe zij voldoen aan veiligheidseisen, welke maatregelen zij nemen op het gebied van duurzaamheid en tips over het werven en behouden van vrijwilligers. Door het delen van kennis en ervaringen kunnen organisatoren van elkaar leren en kunnen ze elkaar versterken door het uitwisselen van best practises. Daarnaast kan het hen inspireren om gezamenlijk (grotere) evenementen te organiseren door lezingen, webinars of andere vormen van kennisoverdracht. Wij zien deze ondersteuning als onderdeel van de taak van het aanspreekpunt voor evenementenorganisatoren bij de gemeente.

18

Dit aanspreekpunt voor evenementen kan bij de beleidsadviseur toerisme en recreatie agendapunten aandragen voor het (kwartaal)overleg met de gemeente. In overleg kan er eenmaal per jaar een afvaardiging van de evenementenorganisatoren bij het kwartaaloverleg aansluiten dat daarvoor dan een deel van de agenda op aan laat sluiten. Creëren evenementenkalender Een derde belangrijk advies voor dit thema is de afstemming over evenementen (tijdstip, soort) en de ontsluiting hiervan op een centrale (online) plek, waardoor deze informatie toegankelijk is voor een breed publiek. Data van evenementen kunnen door vrijwilligers, aangestuurd door de VVV, verzameld en online geplaatst worden in een evenementenkalender. Het is hierbij van belang dat ondernemers geactiveerd worden zelf hun evenementen aan te dragen, zodat het overzicht actueel blijft. Het is essentieel om hierbij de koppeling te maken met het Cultuurplatform en de agenda van het RBT.

Figuur 13 Trekkertrek in Achterberg (bron: STTA Achterberg)

Daarnaast kan een sterker gestuurde inzet op evenementen en activiteiten ook een middel zijn om ondernemers en sectoren met elkaar te verbinden. Bijvoorbeeld door winkeliers in de binnenstad en andere ondernemers aan te laten sluiten bij Koningsdag, georganiseerd door Stichting Oranjedag. Het overige bedrijfsleven uit de gemeente kan betrokken worden door middel van sponsoring, wat voor hen zorgt voor zichtbaarheid richting klanten en potentiële werknemers. Op pagina 20 staan ter inspiratie een aantal voorbeelden van goedwerkende evenementen die elders georganiseerd worden.

19

Popweekend Schagen

IJsbaan Harderwijk

Halloweenoptocht Hondsrugmarkt Zuidlaren Preuvenement Assen

Bronnen van links naar rechts: Facebook Nachtmarkt Kolhorn, Flessenpost uit

Halloweentocht Eerbeek Schagen, Harderwijk op IJs, DNK.nl, vitalismarkten.nl

20

3.5 Samenvatting advies Rhenen moet waakzaam zijn voor de afname van de vitaliteit naar de nabije toekomst. Om dit te voorkomen is het nodig dat de levendigheid in het centrum van Rhenen, en in Elst en Achterberg wordt behouden en uitgebreid. Om de levendigheid te behouden zijn er zowel fysieke als nietfysieke aanpassingen nodig. Door in Rhenen het winkelaanbod te diversifiëren en horeca en retail meer te clusteren wordt er een beeldbepalend concentratiegebied gecreëerd. Het toevoegen van terrassen, groen, buitenkunst en aankleding in alle kernen zorgt ervoor dat er een ontmoetingsplek ontstaat waar zowel eigen inwoners als bezoekers graag naartoe gaan en langer (willen) verblijven. Om de aantrekkingskracht te vergroten is het van belang dat er evenementen en andere initiatieven georganiseerd worden in de binnenstad en de andere kernen. Dit versterkt de leefbaarheid en levendigheid en daarnaast draagt het bij aan de verbinding tussen de drie kernen. Om de samenhang en samenwerking in Rhenen te bevorderen ligt er ook voor de gemeente zelf een taak. Met het opstellen van de Economische Agenda worden doelen gesteld en een stap gezet om in iedere kern het vestigingsklimaat te verbeteren. De Economische Agenda kan als leidraad dienen bij het kwartaaloverleg dat hiermee gestructureerd wordt.

Ons advies is om het kwartaaloverleg uit te breiden om de sectoren en kernen onderling te verbinden. Naast het kwartaaloverleg is het voor de vrijetijdssector van belang dat men elkaar beter leert kennen en kennis en ervaring kan uitwisselen. Daarom is het advies om twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst te organiseren. Deze bijeenkomsten worden georganiseerd onder leiding van een afvaardiging van ondernemers uit de vrijetijdssector waarbij de VVV en de gemeente ondersteunen. Eenmaal per jaar kan een afvaardiging van de evenementenorganisatoren daarbij uitgenodigd worden, zodat de verbinding en informatie-uitwisseling op die manier geborgd blijft.

Om Rhenen als meerdaagse bestemming te ontwikkelen is productontwikkeling en gezamenlijke marketing en promotie nodig. Ook hier is verbinding nodig: wij adviseren om dit vanuit de VVV te organiseren, die vervolgens samen met andere marketing en promotie organisaties afspraken maakt over rol- en taakverdeling en gezamenlijke productontwikkeling stimuleert, zodat het verhaal van Rhenen beleefbaar wordt. Tevens kan de VVV de evenementendata organiseren zodat er een complete evenementenkalender gerealiseerd wordt. Met het ondersteunen van de evenementenorganisatoren door de gemeente blijven evenementen behouden en kan de kwaliteit verbeterd worden. We hebben geconstateerd dat er een aantal opgaven liggen die opgepakt moeten worden om de samenhang en verbinding tussen de kernen en sectoren te bevorderen. Met als doel naar de toekomst toe vitale stads- en dorpskernen in de gemeente Rhenen. Er is duidelijk aangegeven door de stakeholders dat de organisatiekracht ontbreekt en dat zij die zelf onvoldoende kunnen leveren. In ons advies stellen wij dat dit deels opgevangen kan worden binnen de gemeente zelf (aanspreekpunt evenementen) en door de uitbreiding van de taak van de VVV met het daarbij behorende budget (marketing, evenementendata en ondersteuning netwerkbijeenkomsten).

Maar juist de verbinder tussen ondernemers, kernen en gemeente die samenhang en samenwerking kan aanjagen, realiseren en kwaliteit toevoegt ontbreekt. Deze persoon is naast de inzet van bedrijfsleven, organisaties en gemeente zelf nodig om de doelen van de Economische Agenda te realiseren. Wij adviseren om een coördinator/verbinder aan te stellen die zelfstandig aan de hand van een duidelijke opdracht werkt, zich inzet voor alle sectoren en kernen en verantwoording aflegt in het kwartaaloverleg.

21

3.6 Plan van aanpak voor de korte termijn, rol en planning Voor een pragmatische start is het advies om in te zetten op een fasering van een aantal ‘sleutelacties’ op korte en lange termijn. Hieronder vindt u een uitgewerkt plan voor de korte termijn. Voor de lange termijn volgt een schets van hoe de samenwerking zich verder kan ontwikkelen, formaliseren en professionaliseren. Stap 1 – Kwartaaloverleg uitbreiden en structureren • Partijen benaderen • Data inplannen • Vaste en variabele agendapunten en afvaardiging vastleggen • Afspraken over rol, taak en participatieniveau Stap 2 – Uitbreiding taken • Aanspreekpunt evenementen (gemeente) • Lokale M&P en data evenementen verzamelen & verspreiden (VVV)

Stap 3 – Slagkracht organiseren: aantrekken coördinator • Afspraken over rol, taak, financiering en aansturing vastleggen • Besluit over hoe de slagkracht wordt georganiseerd: extra taak bij bestaande organisatie of extern/ingehuurd en bij wie onderbrengen • Offertetraject, keuze en inwerken coördinator

Stap 4 – Netwerkbijeenkomsten vrijetijdssector • Doelstelling bespreken en structurele financiering regelen • Datum, locatie en inhoud/agenda vastleggen & uitnodigingen versturen • Volgende netwerkbijeenkomst vastleggen incl. trekkers/organisatoren

Planning

Stap 1 April - juli 2023 Initiatief gemeente

Gemeente (inzet, taak en budget)

Gemeente, deelnemers kwartaaloverleg en partij(en) die slagkracht kunnen accommoderen

Afvaardiging VT sector ondersteund door VVV, Cultuurplatform en gemeente

Stap 2 April – September 2023

Stap 3 September – December 2023

Stap 4 Januari – Maart 2024

Stap 5 Vanaf 2024 Stap 5 – Inzet coördinator • Prioriteren en uitvoeren acties hoofdstuk 5 (Economische Agenda)

Deelnemers kwartaaloverleg ondersteund door gemeente en coördinator

Eind 2024 – successen vieren!

22

3.7 Duurzaam verankeren/lange termijn Het is belangrijk ergens te beginnen en niet meteen te streven naar een uitgebreide allesomvattende samenwerking. Zoals ook de benchmark laat zien heeft het tijd nodig om een dergelijke samenwerking op te zetten en gesmeerd te laten lopen. Als stap 1 tot en met 4 eenmaal uitgevoerd zijn, en er dus sprake is van een breder kwartaaloverleg, een coördinator, netwerkbijeenkomsten waardoor ondernemers elkaar beter leren kennen en beter weten te vinden en er langzaam initiatieven van de grond komen, kan de samenwerking uitgebreid worden. Als er behoefte is aan bestendigheid, verdere groei, professionalisering of een juridische structuur dan kan de samenwerking verder geformaliseerd worden. Doel van de formele samenwerking is: 1. Onderlinge contacten en kennisuitwisseling bevorderen; 2. Organiseren, stimuleren en promoten van activiteiten en evenementen om publiek naar Rhenen te trekken; 3. Belangenbehartiging voor het economisch klimaat in de gemeente.

is voor bijvoorbeeld het aanvragen van subsidies en met betrekking tot aansprakelijkheid. De stichting zou een samenwerking van bestaande lokale of sectorale partijen moeten zijn, zoals de bedrijvenkring, winkeliersvereniging, Ondernemersvereniging Achterberg, het Cultuurplatform et cetera. In het bestuur van de stichting nemen de vertegenwoordigers vanuit verschillende organisaties plaats. Deze vertegenwoordigers zijn bestuursleden van de bestaande organisaties en zorgen voor verbinding en afstemming onderling. Zij agenderen de strategische uitdagingen die het merendeel van de bedrijven en organisaties in de gemeente betreffen. Denk daarbij aan bereikbaarheid, ondernemersruimte, gemeente brede evenementen enzovoorts. Binnen de stichting worden actie- of werkgroepen opgezet, die thematisch, sectoraal en/of per kern gezamenlijk aan de slag gaan. Op deze wijze ontstaat er synergie tussen de verschillende kernen en sectoren, worden acties effectief en in afstemming uitgevoerd en heeft de gemeente een aanspreekpunt vanuit een brede achterban.

De formele samenwerking kan de vorm krijgen van een stichting of een BIZ (Bedrijven InvesteringsZone). Stichting ‘Ondernemend Rhenen’ Met deze koepel van bestaande bedrijven, organisaties, verenigingen en stichtingen ontstaat er een mix van strategische afstemming en verbinding. De gemeente brede en sector overschrijdende samenwerking moet partijen inspireren tot nieuwe activiteiten en het oppakken van initiatieven. Deze samenwerking kan ondergebracht worden bij een bestaande organisatie of er kan een nieuwe (rechts)vorm ontwikkeld worden. Het advies is om een stichting op te richten, aangezien dit het meest effectief Figuur 11 Uitzicht op de Nederrijn (bron: eigen foto)

23

4 Actieprogramma Om van advies naar uitvoering te komen zijn er de komende jaren een aantal concrete acties nodig. Deze acties worden in dit hoofdstuk uiteen gezet. 4.1 Van advies naar uitvoering In het actieprogramma worden voor ieder thema (de binnenstad, het vestigingsklimaat, de vrijetijdssector en evenementen) een aantal acties benoemd die bijdragen aan het versterken van de samenwerking. Deze acties geven de gemeente en stakeholders handvatten om de uitdagingen waar Rhenen voor staat om te zetten in realistische kansen en kunnen opgenomen worden in de Economische Agenda. Per actie wordt ingegaan op de doelen, wie deze actie moet trekken en welke andere stakeholders relevant zijn om deze actie uit te voeren. Ook wordt er een inschatting van de kosten gegeven.

4.2 Financiering Om onderstaande acties daadwerkelijk uit te voeren is voor meerdere jaren budget nodig. Naast een structurele bijdrage vanuit de gemeente die gekoppeld is aan een duidelijke opdracht en resultaatverplichting is ook een vaste (lage) bijdrage per jaar van de ondernemers noodzakelijk. Op deze manier committeren ondernemers zich aan de samenwerking. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een bijdrage van het georganiseerde bedrijfsleven of door het heffen van een (extra) belasting door de gemeente. Voor de vrijetijdssector zou een percentage van het bedrag dat men betaald aan het lidmaatschap van een marketingorganisatie hieraan kunnen bijdragen. Er kan hierbij gebruik worden gemaakt van een pakkettenstructuur: hoe hoger de bijdrage, hoe groter de zichtbaarheid die voor het bedrijf gecreëerd wordt, bijvoorbeeld in de vorm van extra promotie op social media, meewerken aan persreizen, artikelen in het toeristische tijdschrift et cetera.

4.3 Concrete acties 1 – De binnenstad Nr.

Project- en/of actiebeschrijving

Doel(en)

Trekker(s)

Stakeholders

1.1

Aanstellen van een coördinator/verbinder 0,5fte

Sectoren en kernen verbinden, bij elkaar brengen, stimuleren en initiatieven coördineren Inwoners en bezoekers naar het centrum van de kernen trekken en daar langer laten verblijven Aantrekkelijk en toekomstbestendig winkelbestand voor bewoners/bezoekers

Gemeente

Bedrijven, organisaties

1.2

1.3

Uitnodigend beeldbepalende stads- en dorpskernen creëren (uitbreiding terrassen, toevoegen horeca, aankleding) Diversificatie van het winkelbestand (beleid)

Inschatting €

€ 40.000 Rhenen Stad en bedrijven in Elst en Achterberg Gemeente

Georganiseerd bedrijfsleven, VT-sector, gemeente

€ 10.000

Bedrijven binnenstad, bewoners

Uren

24

2 – Het vestigingsklimaat Nr.

Project- en/of actiebeschrijving

Doel(en)

Trekker(s)

Stakeholders

2.1

Opstellen van een gezamenlijke Economische Agenda met uitvoeringsplan

Vitale stads- en dorpskernen

Gemeente/ extern

2.2

Onderzoek naar financiering, subsidies, synergie, meekoppelkansen et cetera voor de uitvoering

Vitale stads- en dorpskernen

Gemeente/ extern bedrijfsleven

Bedrijfsleven, ondernemers, organisaties Bedrijfsleven, gemeente, Provincie en Rijk

2.3

Structureren bestaand kwartaaloverleg

Toekomstbestendig vestigingsklimaat, voortgang Economische Agenda monitoren

Gemeente, huidige afvaardiging

Ondernemers en organisaties

2.4

Stimuleren samenwerking tussen ondernemers/ winkeliers in de binnenstad of op bedrijventerreinen door middel van BIZ-initiatieven – lange termijn (BedrijvenInvesteringsZone)

Verbeteren van de kwaliteit van de binnenstad/bedrijfsomgeving

Rhenen Stad, ondernemersvereniging(en) en gemeente

Bedrijfsleven, ondernemers, organisaties

Inschatting €

€10.00015.000 € 15.000 Uren

Uren

3 – De vrijetijdssector Nr.

Project- en/of actiebeschrijving

Doel(en)

Trekker(s)

Stakeholders

3.1

Uitwerken van het ‘verhaal van Rhenen’

Duidelijke positionering van Rhenen, eenduidige marketing en promotie, herkenning bij bezoekers Sterkere profilering van Rhenen, aanbod online en offline zichtbaar maken en aansluiten bij RBT Sterkere profilering en positionering van Rhenen

Coördinator

VT-sector, winkels binnenstad, VVV, Cultuurplatform, RBT VT-sector, RBT

VVV, ondersteuning coördinator

VT-sector, RBT, Rhenen Stad

Elkaar (beter) leren kennen, kennis delen, inspiratie opdoen en acties/initiatieven onderling afstemmen

Afvaardiging VTsector ondersteund

VT-sector, coördinator, gemeente, Cultuurplatform

3.2

3.3

3.4

Uniform lokaal marketing en promotie materiaal ontwikkelen (tijdschrift, website) Gezamenlijk inzetten op toeristisch-recreatieve productontwikkeling aan de hand van het ‘verhaal van Rhenen’ Netwerkbijeenkomst(en) voor de vrijetijdssector organiseren in het voor- en najaar (structureel)

VVV, ondersteuning coördinator

Inschatting €

€ 10.000

€25.000

€25.000

€ 15.000

25

3 – De vrijetijdssector Nr.

Project- en/of actiebeschrijving

Doel(en)

Trekker(s)

Stakeholders

Inschatting €

door VVV en gemeente

4 - Evenementen Nr.

Project- en/of actiebeschrijving

Doel(en)

Trekker(s)

Stakeholders

4.1

Aanstellen één centraal aanspreekpunt voor evenementenorganisatoren

Ondersteuning bij het aanvragen van vergunningen en kennis vergroten

Gemeente

Evenementenorganisatoren

4.2

Workshops/lezingen voor evenementenorganisatoren organiseren evt. combineren met netwerkbijeenkomsten VT-sector Opstellen evenementenkalender (en afstemmen met kalender RBT)

Uitwisselen van kennis, ervaringen en tips; acties/initiatieven onderling afstemmen en agendapunten ophalen kwartaaloverleg Overzicht creëren in evenementenaanbod voor organisatoren en bezoekers

Gemeente

Evenementenorganisatoren

4.3

Inschatting €

Uren

Uren VVV

VT-sector, Rhenen Stad RBT, bedrijven, organisaties €10.000 Cultuurplatform, gemeente

26

Bijlage I Verenigingen en organisaties Hieronder vindt u een overzicht van de verenigingen, stichtingen en andere vormen van samenwerking in de gemeente Rhenen. Het overzicht is opgesteld met de informatie die beschikbaar was en is niet compleet. Winkeliersvereniging Rhenen Stad Het centrum van Rhenen kent een winkeliersvereniging: Rhenen Stad die de belangen van de ondernemers van Rhenen Centrum behartigt en het aanspreekpunt is voor de gemeente Rhenen. De activiteiten die de winkeliersvereniging initieert of uitvoert worden bekostigd vanuit de reclamebelasting per jaar. In de binnenstad betalen ondernemers verplicht €500 reclamebelasting per jaar. Met het budget betalen zij acties en producten om de binnenstad levendig en aantrekkelijke te maken. Zo heeft de winkeliersvereniging jaarlijks de beschikking over een budget van circa 45.000 euro dat wordt besteed aan het aantrekkelijk maken van het centrum. In 2022 zijn er bijvoorbeeld plantenbakken van bekostigd, een kerstfair georganiseerd en wordt bijgedragen aan de organisatie van evenementen zoals Koningsdag. Bedrijvenkring Rhenen De Bedrijvenkring Rhenen is opgericht zodat ondernemers elkaar konden vinden. De taak van de bedrijvenkring is om een platform te bieden aan ondernemers en winkeliers waar ze elkaar tegenkomen, kennis delen en relaties opbouwen.

Daarnaast behartigt de vereniging de belangen van haar leden richting de gemeente. De vereniging heeft een goede band met de gemeente en goed contact met de afdeling economie en mobiliteit. Er

wordt gemiddeld genomen 1x per maand een bijeenkomst georganiseerd bij een bedrijf om ondernemers met elkaar te laten netwerken. Ondernemersvereniging Achterberg (OVA) De ondernemersvereniging van Achterberg is de schakel tussen ondernemers en de gemeente. De vereniging kent 76 leden en behartigt naar eigen zeggen de belangen van hun leden. Twee keer per jaar wordt er voor de leden iets georganiseerd: 1x per jaar een jaarvereniging en 1x per jaar een bedrijvenbezoek bij een van de leden. De vereniging heeft zich onder andere ingespannen voor de komst van het winkelcentrum in Achterberg. Dorpsvereniging Dorpsbelangen Elst (DvDE) Stichting DvDE is de dorpsvereniging van de kern Elst. De stichting vormt de schakel tussen het dorp en de gemeente. In verschillende werkgroepen wordt gewerkt aan verschillende thema’s zoals: het centrumplan, de jeugd, de natuur, sport. Zo heeft een werkgroep verschillende wandel- en fietsroutes ontwikkeld en folders van gemaakt die mensen kunnen meenemen uit het dorpshuis (bron: het Bestegoed). De vereniging heeft een paar honderd leden en zeven bestuursleden. De uitvoering wordt gedaan door vrijwilligers. Twee keer per jaar is er een vergadering: 1 keer een ledenvergadering en 1 keer een openbare vergadering die vaak in het kader staat van een leuke activiteit. Ondernemersvereniging Elst Momenteel kent Elst nog geen ondernemersvereniging.

Er ligt wel een wens onder de ondernemers in Elst om meer gegroepeerd te zijn en de eigenaar van de Albert Heijn in Elst is bezig om een ondernemersvereniging op te richten. Samen met de DvDE en de gemeente heeft hij er voor gezorgd dat er een centrumplan ligt voor het aanpakken van de openbare ruimte in het centrum van Elst.

27

Stichting Het oude Raadshuis Deze stichting is verantwoordelijk voor de exploitatie van het Stadsmuseum (3.000 bezoekers), de VVV en de horeca en zaalverhuur in het museum. Zij worden financieel ondersteund door de gemeente maar hebben ook een opdracht op zelf opbrengsten te genereren. De directeur is de enige betaalde kracht en wordt ondersteund door ongeveer 40 vrijwilligers. De opdracht vanuit de gemeente is dat het stadsmuseum annex VVV een gastvrije ontmoetingsplek in Rhenen is. Een van de taken van de VVV is het bijhouden van de evenementenkalender. Stichting Culturele Regio Dit is een platform voor het promoten van kunst en cultuur in de gemeenten Utrechtse Heuvelrug, Wijk bij Duurstede en Rhenen. De vrijwilligers van dit platform zetten zich in om musea, galerieën en kunstenaars te verbinden, agenda’s te koppelen en initiatieven en krachten te bundelen. Cultuurplatform Rhenen Zij vormen een klankbord tussen gemeente, cultuuraanbieders en consumenten. Het bestuur (vrijwilligers) van het Cultuurplatform gaat graag samenwerkingen en relaties aan met anderen. Ze zorgen voor werkverdeling in het platform d.m.v. werkgroepen en werven fondsen voor de activiteiten die de werkgroepen organiseren.