Rapportage Inzicht kerntaken en formatie 16-04-2026

H3 - Overkoepelende thema’s

3

Voor de onderliggende conclusies verwijzen we door naar de rapportage van Berenschot. Om de

Baten begroting 2026

verbinding met de benchmark te maken is een koppeling gemaakt tussen de hoofdtaakvelden en de (sub)thema’s op het niveau van de loonkosten en de formatie.. Deze tabel is opgenomen in bijlage

Gemeentefonds

3 van deze rapportage en kan gebruikt worden om de inhoudelijke toelichting op de taakvelden te

Bestemmi ngsheffingen en leges

koppelen aan de beelden vanuit de formatiebenchmark.

Belastingen Baten BUIG SPUK

Baten

Verhuur vastgoed

In aanvulling op de beleidsvrijheid ten aanzien van de lastenkant liggen er uiteraard ook op het ge-

Onttrekking reserves

bied van de baten kansen ten aanzien van beleidsvrijheid. In onderstaande grafiek is een weergave

Verkoop vastgoed

op hoofdlijnen opgenomen met daarbij inzicht in de baten die in de begroting 2026 zijn opgeno-

Overig

men. Belangrijk om te weten is dat niet alle baten structureel van aard zijn. Na de grafiek worden

Pachten, overeenkomsten RO

een aantal baten inhoudelijk toegelicht, waarbij ook wordt ingegaan op de beleidsvrijheid om deze

Overige baten overheden

baten wel/niet te verhogen. Opbrengstsoorten

Gemeentefonds (€ 41.260.000)

Bedragen (in € 1.000)

De uitkering uit het gemeentefonds is met € 41,2 miljoen (57% van de totale baten) de grootste in-

Gemeentefonds

-41.260

Bestemmingsheffingen en leges

-7.683

Belastingen

-6.620

Baten BUIG

-5.555

Specifieke uitkeringen (SPUK)

-3.286

besteding van deze middelen, verwacht het Rijk wel dat gemeenten deze middelen overeenkomstig

Verhuur vastgoed

-1.785

het beoogde doel inzetten. Daarnaast zijn deze middelen een belangrijke bron om de lasten vanuit

Onttrekking reserves

-1.785

voorgaand hoofdstuk te financiën en is de beleidsvrijheid vanuit dat perspectief uiteraard afhanke-

Verkoop vastgoed

-1.741

Overig

-1.674

Pachten, overeenkomsten RO

-508

Overige baten overheden

-329

Eindtotaal

komstenbron van de gemeente. Deze middelen zijn vrij besteedbaar. Met andere woorden: er liggen geen harde bestedingsverplichtingen onder deze middelen. Dit geldt ook voor de decentralisatie- en integratieuitkeringen die onderdeel zijn van het gemeentefonds. Hoewel er in tegenstelling tot de Specifieke Uitkeringen (SPUK’s) geen directe verantwoordingsplicht aan het Rijk is over de precieze

lijk van keuzes die daar worden gemaakt. Vanaf 2027 treedt daarnaast een nieuw financieringsstelsel in werking, waarbij gemeenten rekening moeten houden met mogelijke kortingen. Dat beïnvloedt de beleidsvrijheid negatief. Bestemmingsheffingen en leges (€ 7.683.000)

-72.225

Voor een aantal diensten die de gemeente levert, moeten inwoners en bedrijven, de gemeente rechtstreeks betalen. Dit geldt voor de riool- en afvalstoffenheffing, lijkbezorging en leges, zoals voor de uitgifte van reisdocumenten en het verlenen van vergunningen. Met het totaal van de bestemmingsheffingen en leges is een opbrengst gemoeid van ruim € 7,5 miljoen. In tegenstelling tot algemene belastingen, zoals de Onroerendezaakbelasting (OZB), mogen de inkomsten uit bestemmingsheffingen en leges in de regel niet hoger zijn dan de werkelijke lasten die de gemeente voor die dienst maakt. In vakjargon mogen deze inkomsten niet meer dan 100% kostendekkend zijn. 83

H3 - Overkoepelende thema’s

3

Wanneer de gemeente erin slaagt om bij volledige kostendekkende tarieven de kosten te verlagen

de gemeente. Deze inkomsten gebruikt de gemeente voor voorzieningen zoals straatverlichting,

dan dient dit voordeel te worden teruggegeven aan de gebruikers door het verlagen van de tarieven.

wegenonderhoud, verlenen van zorg enzovoort. Aan belastingen zit geen bestedingsverplichting

Voorbeelden hiervan zijn efficiënter werken of het toepassen van een andere kostenverdelings-

voor de gemeente. Met andere woorden staat er bij belastingen zoals de onroerendzaakbelasting

systematiek.

geen directe tegenprestatie tegenover. Gemeenten hebben dus een grote mate van beleidsvrijheid om hun tarieven vast te stellen. Maar de verhoging is wel gebonden aan de besluitvorming door de

De financiële ruimte tussen de tarieven 2026 en de tarieven bij 100% kostendekking biedt mogelijk-

gemeenteraad. Verder blijkt uit jurisprudentie dat een extreme verhoging, zoals een verdubbeling

heden om extra inkomsten te verwerven. In onderstaande tabel is de financiële ruimte per verorde-

van de OZB in één jaar, juridisch niet zomaar mag. De rechter kan dergelijke verhogingen vernieti-

ning in beeld gebracht:

gen als ze niet goed onderbouwd zijn.

Nr.

Verordeningen 2026

Financiële ruimte Financiële

In het kader van de financiële verhoudingswet ontvangen gemeenten een aanvullende uitkering bij

(€ x 1.000)

een artikel 12 procedure als de OZB een redelijk peil heeft bereikt. Voor het redelijke peil geldt in

ruimte (in %)

1.

Verordening afvalstoffenheffing

20 1%

2.

Verordening Rioolheffing

50 2%

3.

Verordening leges omgevingsvergunning H1 en H3

399 46%

4.

Verordening leges omgevingsvergunning H2

512 43%

5.

Veordening lijkbezorgingsrechten

12 2%

Totaal

2026 een OZB-tarief van 0,1648. Ten opzichte van het gemiddelde OZB-tarief in Rhenen bedraagt de structurele financiële ruimte circa € 1,5 miljoen. Hiermee kan begrotingsruimte worden gecreeerd. In dit verband is het ook goed om te weten dat een OZB-verhoging woningen van 1% gelijk staat aan een bedrag van € 40.000. Voor de OZB-niet woningen gaat het om € 19.000. Tenslotte geldt voor inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen een kwijtscheldingsregeling. Gemeenten mogen niet zelf de vermogensgrens voor deze kwijtschelding onbeperkt verlagen;

993

ze moeten zich houden aan de regels van de Raad van State. Op dit moment wordt een aanzienlijk deel van de leges niet in rekening gebracht aan inwoners en

Baten BUIG (€ 5.555.000)

bedrijven. De kosten hiervan worden nu gedekt uit de algemene middelen (bijvoorbeeld vanuit

De Gebundelde Uitkering (BUIG) is de financiële middelenstroom van het Rijk aan gemeenten voor

het gemeentefonds of de OZB). Financieel gezien is begrotingsruimte te creëren door de tarieven

het uitvoeren van de Participatiewet. Dit omvat de kosten voor bijstandsuitkeringen, loonkosten-

te verhogen naar een (meer) kostendekkend niveau. In hoeverre de tarieven daarmee nog op een

subsidies en aanverwante regelingen. Gemeenten hebben de vrijheid om het budget in te zetten,

aanvaardbaar maatschappelijk niveau liggen is de vraag. Daarnaast kunnen andere beleidskeuzes

maar dragen ook het financiële risico. Als de uitgaven hoger zijn dan het ontvangen BUIG-budget,

worden gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan het verlagen van de tarieven voor de heffingen door een

moet de gemeente dit in principe zelf opvangen (tenzij aanspraak kan worden gemaakt op de

efficiencyslag, en het realiseren van extra begrotingsruimte door de OZB te verhogen.

vangnetregeling). De BUIG-budgetten worden jaarlijks verdeeld via een objectief en deels historisch verdeelmodel, afhankelijk van de grootte en specifieke kenmerken van de gemeente. Het budget

Tot slot kan worden onderzocht in welke mate overheadkosten nu toegerekend worden aan deze

van Rhenen wordt vooral historisch bepaald. Rhenen krijgt een aandeel in het macrobudget dat

tarieven. Een toename in deze toerekening zal resulteren in meer ruimte om de tarieven te verhogen

gebaseerd is op het eigen aandeel in de bijstandsuitgaven van een eerder jaar (vaak twee jaar terug).

waardoor deze kosten niet meer uit de algemene middelen gedekt dienen te worden.

Om jaarlijkse fluctuaties op te vangen heeft de gemeente een risicoreserve van maximaal 10% van het BUIG budget.

Belastingen (€ 6.620.000) De belastingen vormen met € 6,6 miljoen (ruim 9%) een belangrijke inkomstenbron van de ge-

Inkomsten uit specifieke uitkeringen – SPUKS (€ 3.286.000)

meente. De gemeentelijke belastingen zijn heffingen die de inwoner of ondernemer betaald aan

De specifieke uitkering (SPUK) is een financiële regeling waarbij de gemeente geld van het Rijk 84

H3 - Overkoepelende thema’s

1

Op basis van het Definitief verantwoordingsoverzicht SiSa 2025 zoals gepubliceerd door de Rijksoverheid

3

ontvangt voor specifiek geoormerkte doelen, zoals sport, gezondheid (GALA), opvang ontheemden,

2. Sinds 2024 mogen gemeenten 10% van het vrij besteedbare deel van de algemene reserve inzet-

duurzaamheid enz. Bij SPUK-regelingen geldt een strikte bestedingsverplichting: het budget moet

ten voor de dekking van structurele lasten. Dit onder de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of

worden besteed aan het doel dat het Rijk heeft gesteld. Andere kernmerken zijn:

gelijk aan 20% is en blijft. Ook moet het weerstandsvermogen naar het oordeel van de toezicht-

• Verantwoording (SiSa): Gemeenten verantwoorden de uitgaven via de SiSa-methodiek in de

houder voldoende zijn, gebaseerd op een adequate risico-inventarisatie.

jaarrekening.

Het is dus mogelijk om incidentele en structurele begrotingsruimte te creëren door het inzetten van

• Overschot/Terugvordering: Als het geld niet of niet-rechtmatig aan het doel is besteed, kan het

reserves.

Rijk de subsidie terugvorderen. Verkoop vastgoed (€ 1.741.000) Het Rijk streeft erna het aantal SPUK’s af te bouwen door de hoge administratieve lasten en be-

Zie verhuur vastgoed. De incidentele verkoopopbrengst die in de begroting 2026 is opgenomen

perkte lokale beleidsvrijheid. Maar er zijn nog steeds veel specifieke uitkeringen landelijk in omloop

is een uitvloeisel van de vastgestelde ombuigingen bij de perspectiefnota 2026. De voorgenomen

(circa 180) waarvan er 261 van toepassing zijn voor Rhenen.

verkopen zijn als volgt te specificeren:

De mogelijkheden om hier beleidsvrijheid te creëren zijn beperkt. Gedacht kan worden aan het

Verkoop Westpoort

(tijdelijk) toerekenen van reguliere werkzaamheden aan de specifieke uitkeringen voor zover de

Verkoop perceel hondenschool € 1.332.000

regeling dat toestaat waardoor deze in mindere mate gedekt dienen te worden uit de algemene vrij

Totaal

€

409.000

€ 1.741.000

besteedbare middelen. Overeenkomsten ruimtelijke ontwikkeling (RO) Verhuur vastgoed (€ 1.785.000)

Onder de Omgevingswet is kostenverhaal voor gemeenten verplicht bij ruimtelijke ontwikkelingen,

De gemeente Rhenen ontvangt bijna € 1,8 miljoen uit verhuur van het gemeentelijk vastgoed. In

zoals woningbouw. Gemeenten verhalen kosten voor voorzieningen (wegen, riool, groen, uren) via

de praktijk blijkt dat gemeenten door actiever vastgoedbeheer, strategische verkoop en het com-

een overeenkomst (anterieur) of publiekrechtelijk via het omgevingsplan of een omgevingsvergun-

merciëler verhuren van panden extra inkomsten kunnen verwerven. Gebouwen die niet direct nodig

ning. De regels voor kostenverhaal zijn vastgelegd in afdeling 13.6 van de Omgevingswet en het

zijn voor de publieke taak (maatschappelijk vastgoed) kunnen tegen marktconforme prijzen worden

Omgevingsbesluit. In Rhenen ontbreekt een eenduidige lijn voor het kostenverhaal, waardoor de

verhuurd of geëxploiteerd. Dit voorkomt leegstand en levert huurinkomsten op. Panden of gronden

kans aanwezig is dat niet alle kosten worden verhaald.

die niet meer strategisch noodzakelijk zijn, kunnen worden verkocht. Dit levert een eenmalige inkomstenstroom op en bespaart op onderhoudskosten. Verder kunnen investeringen in energie-

Overige opbrengsten

besparende maatregelen (zoals isolatie en zonnepanelen) zorgen dat de exploitatielasten dalen. De

Onder de overige baten (overheden) worden onder meer de volgende opbrengsten verantwoord:

besparingen kunnen opnieuw worden geïnvesteerd of zorgen voor een hoger nettorendement. Bij

• Dividend en rentebaten

het verhuren of verkopen van gemeentelijk vastgoed moet de gemeente rekening houden met het

• Eigen bijdrage WMO

Didam-arrest, dat voorschrijft dat er een eerlijke kans moet zijn voor gegadigden.

• Exploitatiebijdrage opvang statushouders • Opbrengsten afvalinzameling (niet zijn de heffing)

Onttrekking reserves (€ 1.785.000)

• Verzekeringsuitkeringen

Gemeenten onttrekken jaarlijks middelen uit de reserves voor de dekking van incidentele lasten in

• Opbrengsten bekabelaars straatwerk

de exploitatie. Binnen de huidige wet- en regelgeving is het maar beperkt mogelijk om structurele

• Rijkbijdrage GGZ-arrangementen

lasten te dekken uit reserves. Hierop zijn twee uitzonderingen van toepassing:

De mogelijkheden om hierbinnen extra begrotingsruimte te creëren is op voorhand beperkt.

1. Het structureel dekken van de kapitaallasten uit een reserve. 85 H3 - Overkoepelende thema’s

3

Samenwerkingsverbanden en uitbestedingen Gemeenten maken in toenemende mate gebruik van samenwerkingsverbanden en uitbesteding

Een laatste voorbeeld van samenwerkingsverbanden die Rhenen is aangegaan betreft de Afval

om hun taken uit te voeren. Dit geldt in het bijzonder voor kleinere gemeente, zoals Rhenen, die

Verwijdering Utrecht (AVU). Zij verzorgen in opdracht van 25 gemeenten, waaronder Rhenen, de

vaak niet over voldoende schaalgrootte beschikking om alle taken zelfstandig en efficiënt uit te

overslag, het transport en de verwerking van huishoudelijk afval. Dit met als doel om de belasting

voeren. Samenwerking en uitbesteding kunnen bijdragen aan kostenbesparing, kwaliteitsverbetering

voor het milieu zoveel als mogelijk terug te brengen.

en risicospreiding, maar hebben ook gevolgen voor de mate van beleidsvrijheid c.q. waarop deze gerealiseerd kan worden. Tevens kunnen samenwerkingsverbanden helpen in de afstemmingen die

Uit voorgaande voorbeelden blijkt dat de beleidsvrijheid voor Rhenen in belangrijke mate beïnvloed

met het Rijk gevoerd worden inclusief het behartigen van de belangen van de regio als geheel. Ook

kan worden door de wijze waarop taken zijn georganiseerd. De gemeente maakt gebruik van zowel

dienst opgemerkt te worden dat een (gemeentelijke) samenwerking niet per definitie resulteert in

samenwerkingen als (gedeeltelijke) uitbesteding van taken. Het uitgangspunt van samenwerkings-

voorgaande voordeel, de praktijk laat bijvoorbeeld zien dat bedrijfsvoeringsorganisatie regelmatig

verbanden is dat deze een bijdrage leveren aan voorbeelden op gebied van efficiëntie, expertise en

onderwerp van discussie zijn en soms ook tot ontmanteling resulteren.

schaalgrootte. Anderzijds resulteert dit veelal wel in beperktere sturingsmogelijkheden voor de gemeente. Besluitvorming is immers gedeeld met andere partijen en dient plaats te vinden binnen de

Tot slot zijn gemeenten wettelijk verplicht om op een aantal gebieden een samenwerking aan te

kaders van contracten en gezamenlijke afspraken. Voor de volledigheid is hieronder het totaalover-

gaan, hierbij kan gedacht worden aan:

zicht opgenomen van de verbonden partijen die zijn toegelicht in de begroting 2026:

1. De publieke gezondheid: de oorsprong hiervoor is te vinden in de Wet publieke gezondheid en

• Regio Foodvalley (FV);

voert Rhenen uit door te participeren in de GGD regio Utrecht;

• Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU);

2. Veiligheid en crisisbeheersing: de oorsprong hiervoor is te vinden in de Wet veiligheidsregio’s en

• Afvalverwijdering Utrecht (AVU);

voert Rhenen uit door te participeren in de Veiligheidsregio Utrecht;

• Omgevingsdienst Utrecht (ODU);

3. Omgevingsrecht: de oorsprong hiervoor is te vinden in de Omgevingswet en voert Rhenen uit

• GGD regio Utrecht (GGDrU);

door te participeren in de Omgevingsdienst Regio Utrecht.

• Jeugdhulpregio JeugdFV; • Sportservice de Vallei;

Rhenen participeert in diverse regionale samenwerkingsverbanden, Een belangrijk voorbeeld is

• Valleihopper;

de regio Foodvalley, in dit samenwerkingsverband werken meerdere gemeenten samen aan de

• Sociale Werkvoorziening Zuid Oost Utrecht (IW4);

regionele opgaven op bijvoorbeeld het gebied van economie en leefomgeving. De regio Foodvalley

• Veiligheidsregio Utrecht (VRU).

is daarnaast een belangrijke partij bij het inkopen en afstemmen van jeugdhulp binnen de regio. Dit blijkt bijvoorbeeld uit gezamenlijke contracten die met aanbieders worden afgesloten.

Naast deze vorm van samenwerking heeft de gemeente Rhenen ook nog dienstverleningsovereenkomsten met andere gemeenten afgesloten voor de uitvoering van een aantal gemeentelijke taken.

Verder is Rhenen onderdeel van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU), hierin zijn de wettelijke taken op het gebied van brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing opgenomen. Een ander voor-

De belangrijkste hiervoor betreffen:

beeld is de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg door de GGD regio Utrecht.

• Gemeente Veenendaal voor de uitvoering van de participatiewet; • Gemeente Ede voor de uitvoering van de belastingen.

De omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU) is een regionaal samenwerkingsverband waarin meerdere gemeenten samenwerken op het gebied van vergunningsverlening, toezicht en handhaving (VTH-taken). De ODRU voert deze taken uit namens de deelnemende gemeenten, met name op het gebied van milieu, bouwen en ruimtelijke ordening. 86 H3 - Overkoepelende thema’s

Bijlage 1 Overzicht van hoofdtaakvelden en taakvelden Hoofdtaakveld

Bestuur en ondersteuning

Veiligheid

Verkeer, vervoer en waterstaat

Economie

Onderwijs

Sport, cultuur en recreatie

Taakvelden • Bestuur en ondersteuning

• Burgerzaken

• Beheer en overige gronden en gebouwen

• Overhead • Treasury

• Onroerendezaakbelasting woningen

• Onroerendezaakbelasting niet woningen

• Belastingen overig

• Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

• Overige baten en lasten

• Vennootschapsbelasting

• Mutaties reserves

• Resultaat van de rekening van baten en lasten

•Crisisbeheersing en brandweer

• Openbare orde en veiligheid

• Verkeer en vervoer

• Parkeren

• Recreatieve havens

• Openbaar vervoer

• Economische ontwikkeling

• Fysieke bedrijfsinfrastructuur

• Bedrijfsloket en regelingen • Openbaar basisonderwijs

• Onderwijshuisvesting

• Onderwijsbeleid en leerlingenzaken • Sportbeleid en activering

• Sportaccommodaties

• Cultuurpresentatie, cultuurproductie,

• Cultureel erfgoed

cultuurparticipatie en musea

• Media

• Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Sociaal domein

• Samenkracht en burgerparticipatie

• Wijkteams

• Inkomensregelingen

• Begeleide participatie

• Arbeidsparticipatie

• Maatwerkvoorzieningen WMO * Maatwerkdienstverlening 18+

• Maatwerkdienstverlening 18-

• Geëscaleerde zorg 18+

• Geëscaleerde zorg 18Volksgezondheid en milieu

• Volksgezondheid

• Riolering

• Afval

• Milieubeheer

• Begraafplaatsen en crematoria Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

• Ruimtelijke ordening

• Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

• Wonen en Bouwen

87 Bijlage 1 - overzicht van hoofdtaakvelden en taakvelden

Bijlage 2 Begrippenlijst Algemene begrippen

Begrippen beleidsvrijheid

Personeelslasten

Eigen initiatief

Dit betreffen de lasten die samenhangen met de medewerkers van de gemeente Rhenen en

Dit betreffen activiteiten waar gemeente Rhenen zelf besloten heeft tot uitvoering van de taak. Als

met de inhuur.

gemeente hebben we daarmee zelf het doel en de gewenste uitkomst vastgesteld. Hierdoor zijn we in staat om zelf te bepalen wat we willen bereiken en hoe we dit willen bereiken. Dit resulteert in

Kapitaallasten

een hoge mate van beleidsvrijheid.

Onder deze lasten zijn de zogeheten afschrijvings- en rentelasten opgenomen. Veelal zijn dit lasten die ontstaan als gevolg van investeringen die in het verleden zijn gedaan.

Optionele taak

Toevoegingen reserves

De optionele taak is een taak waarbij het Rijk de taakuitvoering wettelijk mogelijk heeft gemaakt,

Het toevoegen van resultaten aan de reserves is afzonderlijk weergegeven.

maar waarbij de gemeente niet is verplicht tot uitvoering. Bijvoorbeeld de verplichting om een verordening op te stellen, maar de mogelijkheid om zelf hier een eigen invulling aan te geven.

Doorbelastingen Dit betreft het doorbelasten van loonkosten en/of overhead (waaronder personeelslasten) aan

Aanbevolen taak

specifieke projecten, bijvoorbeeld die separaat worden gesubsidieerd via de specifieke uitkeringen

Een aanbevolen taak heeft veel overlap met de optionele taak. Het grootste verschil is dat in dit

(SPUK) of aan investeringsprojecten.

geval het Rijk een aanbeveling doet aan de gemeente om de taak uit te voeren, bijvoorbeeld door

Overige materiële lasten

het vaststellen van rijksbeleid. Desondanks is hier geen sprake van een bindende taak en volgt er

Dit betreft de restcategorie van lasten. Veelal zullen dit de programmalasten zijn die we als gemeen-

ook geen sanctie bij het niet uitvoeren van deze taak. Overheden worden daarmee vooral geacht om

te Rhenen maken.

(in zekere zin) mee te werken aan deze gezamenlijk geformuleerde beleidsdoelstellingen.

Baten

Verplichte taak

Hieronder zijn de baten opgenomen. Deze zijn voor de analyse niet nader gesplitst maar zijn wel op

In dit geval heeft het Rijk voorgeschreven dat de gemeente de taak moet uitvoeren. In het rapport

hoofdlijnen toegelicht.

van ROB worden er nog gradaties aangegeven in de wijze waarop de invulling aan de gemeente is overgelaten, namelijk: • Politiek medebewind: De Wet laat de gemeente de ruimte om bij de uitvoering een lokale normstelling te hanteren. • Ambtelijk medebewind: er bestaat geen ruimte voor lokale normstelling, maar de Wet laat wel voldoende ruimte om- op bestuurlijk niveau – vooral recht te doen aan de doeleinden van de wet. • Mechanisch medebewind: de Wet schrijft nauwkeuring voor hoe de wet moet worden uitgevoerd; verplichting tot toepassing voorgeschreven regelgeving.

88 Bijlage 2 - begrippenlijst

Bijlage 3

Aansluiting hoofdtaakvelden met categorieën Berenschot

In onderstaand overzicht zijn de loonkosten* uit de formatiebenchmark van Berenschot inclusief de

aan de hoofdtaakvelden. Op enkele onderdelen binnen het fysiek domein blijkt dat niet haalbaar. De

FTE gekoppeld aan de hoofdtaakvelden. Berenschot gebruikt bij de formatiebenchmark hun eigen mo-

clustering van activiteiten heeft daardoor betrekking op meerdere hoofdtaakvelden. In onderstaand

del. Dit model is opgebouwd uit (sub)thema’s en activiteiten. Deze zijn zo goed mogelijk toegerekend

overzicht zijn deze activiteiten aan een gecombineerd fictief (hoofd)taakveld toegerekend.

Aansluiting hoofdtaakvelden met categoriëen Berenschot

Aansluiting hoofdtaakvelden met categoriëen Berenschot

Loonkosten FTE

in € x 1.000

BESTUUR EN ONDERSTEUNING

73,79

6.728

A3 BELEID EN UITVOERING KCC

1,36

Loonkosten FTE

in € x 1.000

ONDERWIJS

1,63

140

95

S7 UITVOERING ONDERWIJS

1,63

140

SOCIAAL DOMEIN

A4 BELEID EN UITVOERING BURGERZAKEN

5,60

421

A5 BELEID EN UITVOERING BELASTINGEN EN WOZ

0,05

6

37,26

3.503

A6 BELEID EN UITVOERING OVERIGE ALGEMENE THEMA'S

1,97

188

A6 BELEID EN UITVOERING OVERIGE ALGEMENE THEMA'S

0,95

101

S1 BELEID SOCIALE THEMA'S

10,16

1.039

F3 UITVOERING VASTGOED (excl. exploitatie vastgoed)

3,39

293

S10 UITVOERING OVERIGE SOCIALE THEMA'S

3,38

284

F8 UITVOERING BAG, BGT EN LANDMETINGEN

0,63

46

S2 UITVOERING WERK, INKOMEN EN SCHULDHULP

0,17

15

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

0,30

26

S3 UITVOERING WMO

9,16

846

S10 UITVOERING OVERIGE SOCIALE THEMA'S

0,07

6

S4 UITVOERING BESCHERMD WONEN

0,24

21

B1 DIRECTIE EN MANAGEMENT

5,00

721

S5 UITVOERING JEUGDZORG

10,46

953

B2 AMBTELIJK SECRETARIAAT

2,39

184

S6 UITVOERING MAATSCHAPPELIJK WERK EN WELZIJN

1,71

156

B3 ALGEMEEN ADVIES EN ONDERSTEUNING

5,24

508

SPORT, CULTUUR EN RECREATIE

10,25

741

B4 PERSONEELSZAKEN

4,91

443

F2 UITVOERING BEHEER OPENBARE RUIMTE

8,31

560

B5 FINANCIËN EN CONTROL

9,45

951

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

0,59

48

B6 INFORMATISERING EN AUTOMATISERING

9,88

855

S1 BELEID SOCIALE THEMA'S

0,99

97

B7 JURIDISCHE ZAKEN

3,47

312

S9 UITVOERING KUNST, CULTUUR EN ERFGOED

0,36

36

B8 COMMUNICATIE

5,58

474

VEILIGHEID

7,12

652

B9 FACILITAIRE ZAKEN

5,33

357

A1 BELEID EN UITVOERING OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID

6,02

552

B10 INFORMATIEBEHEER / DIV (INTERNE DIENSTVERLENING)

3,11

238

A6 BELEID EN UITVOERING OVERIGE ALGEMENE THEMA'S

0,55

56

B11 BESTUURSZAKEN EN BESTUURSONDERSTEUNING

4,64

441

F6 UITVOERING VTH OMGEVINGSWET EN MILIEUONDERZOEK

0,56

44

B12 GRIFFIE

2,33

241

VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT, OPENBAAR GROEN EN AFVAL*

9,35

775

F1 BELEID FYSIEKE THEMA'S

0,10

10

F2 UITVOERING BEHEER OPENBARE RUIMTE

5,31

392

ECONOMIE

1,87

161

F7 UITVOERING PARKEREN

0,87

59

A2 BELEID EN UITVOERING ECONOMIE, RECREATIE EN TOERISME

1,87

161

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

1,52

146

F1 BELEID FYSIEKE THEMA'S

1,66

178

89 Bijlage 3 - aansluiting hoofdtaakvelden met categorieën Berenschot

Aansluiting hoofdtaakvelden met categoriëen Berenschot

Loonkosten FTE

in € x 1.000

VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT

4,01

377

F2 UITVOERING BEHEER OPENBARE RUIMTE

2,09

180

F1 BELEID FYSIEKE THEMA'S

1,92

197

VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU

16,16

1.288

F2 UITVOERING BEHEER OPENBARE RUIMTE

1,61

130

F4 UITVOERING AFVAL

7,17

515

F6 UITVOERING VTH OMGEVINGSWET EN MILIEUONDERZOEK

0,22

21

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

3,74

294

F1 BELEID FYSIEKE THEMA'S

3,42

327

VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING

23,57

2.283

F5 UITVOERING RUIMTELIJKE ONTWIKKELING EN GRONDZAKEN

11,72

1.166

F6 UITVOERING VTH OMGEVINGSWET EN MILIEUONDERZOEK

5,34

469

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

0,57

54

F1 BELEID FYSIEKE THEMA'S

5,94

594

VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT EN OPENBAAR GROEN*

0,84

61

F9 UITVOERING OVERIGE FYSIEKE THEMA'S

0,84

61

185,86

16.708

Eindtotaal

* De clustering van activiteiten door Berenschot loopt op onderdelen niet gelijk aan de indeling van de hoofdtaakvelden. Daarom zijn deze clusteringen in een apart ‘hoofdtaakveld’ weergegeven.

90 Bijlage 3 - aansluiting hoofdtaakvelden met categorieën Berenschot

Deel 2 - inzicht in formatie

Benchmark formatie en kosten Gemeente Rhenen Max van den Brekel, Noa Agami en Bahamin Khossravi

20 APRIL 2026

92

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Opbouw benchmarksamenvatting Benchmark formatie en apparaatskosten 1.

Onderzoek en methodiek

2.

Uitkomsten op organisatieniveau

3.

Uitkomsten per hoofdthema

4.

Belangrijkste bevindingen en vervolg

Bijlagen

5.

Het benchmarkproces (formatie en apparaatskosten)

6.

Referentiegroep

7.

Detailuitkomsten benchmark formatie en apparaatskosten

8.

Benchmark totale kosten

Separate bijlage

9.

Clustering benchmark totale kosten 2

93

Onderzoek en methodiek Onderzoeksvraag Benchmark in het groter geheel Methodiek benchmark Benchmarkthema’s Uw referentiegroep

94

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Onderzoeksvraag

Hoe verhouden de kosten en formatie per taak (primaire proces en overhead) van uw organisatie zich tot die van andere, vergelijkbare gemeenten?* •

Op basis van een peildatum (vastgestelde formatie 1-1-2026 en begroting 2026).

Doel: •

Inzicht bieden in de relatieve kosten en formatie van uw organisatie.

Resultaat: •

Objectieve vergelijkingsinformatie, eerste handvat voor objectieve discussie: niet het “finale oordeel’’.

•

Vormt/biedt basis voor normering, sturing en inrichting primair proces en overhead.

•

Biedt focus voor vervolgonderzoek.

4

95

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Benchmark in het groter geheel Overige onderzoeken/rapportages

Benchmark

Begrip van de huidige situatie

Kennis van anderen

Check op wenselijkheid van de huidige situatie

Eigen kennis

Indien niet wenselijk: bepaling benodigde bijstelling van de situatie

5

96

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Methodiek benchmark •

Beproefde methode: Berenschot brengt sinds 2001 de formatie van >330 gemeenten in kaart.

•

Voor een goede vergelijking van de formatie dienen we ook de apparaatskosten in kaart te brengen. Zo houden we rekening met verschil in uitbesteding en inrichting tussen gemeenten. We brengen de volgende componenten in kaart:

• -

Formatie en loonkosten (minus werkzaamheden voor derden)

-

Relevante kenmerken en indicatoren die uw inzet en kosten kunnen verklaren

•

• •

-

Inhuurkosten (bovenop formatiebudget; alleen structurele gelden) Overige relevante kosten (interne en externe kosten/bijdragen/uitbestedingskosten/subsidies)

Uniforme indeling is leidend, niet de organisatiestructuur van de gemeente. Dit vergt een vertaling van uw formatie en kosten naar onze generieke indeling. Zorgvuldig validatieproces om appels met appels te vergelijken. In bijlage 1 vindt u de benchmarkstappen uitgewerkt. Referentiegroep op maat, waarin we rekening houden met kenmerken van de gemeente. 6

97

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Benchmarkthema’s* Bedrijfsvoeringsthema’s

Sociale thema’s

Directie en management

Beleid

Ambtelijk secretariaat

Uitvoering werk, inkomen en schuldhulp

Algemeen beleid en advies

Uitvoering Wmo

Personeel en organisatie

Uitvoering beschermd wonen

Financiën en control

Uitvoering jeugdzorg

Informatisering en automatisering

Uitvoering maatschappelijk werk en welzijn

Juridische zaken

Uitvoering onderwijs

Communicatie

Uitvoering sport

Facilitaire zaken

Uitvoering kunst, cultuur en erfgoed

Informatiebeheer/ DIV

Uitvoering overige sociale thema’s

Bestuurszaken en bestuursondersteuning Griffie Overige bedrijfsvoeringwerkzaamheden

Algemene thema’s

Fysieke thema’s Beleid

Beleid en uitvoering openbare orde en veiligheid

Uitvoering beheer openbare ruimte

Beleid en uitvoering economie, recreatie en toerisme

Uitvoering vastgoed

Beleid en uitvoering KCC

Uitvoering afval

Beleid en uitvoering burgerzaken

Uitvoering ruimtelijke ontwikkeling en grondzaken

Beleid en uitvoering belastingen en WOZ

Uitvoering milieu en Wabo

Beleid en uitvoering overige algemene thema’s

Uitvoering parkeren Uitvoering BAG, BGT en landmetingen Uitvoering overige fysieke thema’s

* Al deze thema’s zijn verder opgedeeld in onderliggende taken

98

7

Uitkomsten op organisatieniveau Totale apparaatskosten vergeleken Uitsplitsing naar type kosten Uitsplitsing naar hoofdthema’s

99

BENCHMARK FORMATIE EN KOSTEN GEMEENTE RHENEN 2026

Totale apparaatskosten vergeleken Uw loon-, inhuur- en overige relevante kosten minus correcties

Uw gemeente heeft in totaal € 28,3 miljoen aan vergeleken apparaatskosten. Deze kosten

zijn 1% lager dan het gemiddelde in de referentiegroep. In euro’s betreft het verschil met het gemiddelde € 0,1 miljoen. Deze kosten zijn afgezet tegen het aantal inwoners van de gemeente en niet gecorrigeerd voor alle andere kenmerken en indicatoren die invloed kunnen hebben op de hoogte van de kosten.

9

100