Mobiliteitsagenda Rhenen v1.1

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen

+31 (0) 24 420 00 65 info@loenderslootgroep.nl www.loenderslootgroep.nl

KvK nr. 71384243 BTW nr. NL858694906B01 IBAN: NL44 INGB 0652 1725 20

Colofon Opdracht Mobiliteitsagenda 2022

Opdrachtgever Gemeente Rhenen t.a.v. Franklin Wijga Nieuwe Veenendaalseweg 75 3911 MG Rhenen

Opdrachthouder Loendersloot Groep B.V. Nieuwe Dukenburgseweg 9 6534 AD Nijmegen +31 (0) 24 420 00 65 www.loenderslootgroep.nl

Projectnummer 5937

Projectmedewerkers Frits de Haan Hannah Worringer

Status DEFINITIEF

Controle Hans van Vliet

Datum 20 januari 2022

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 2 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Samenvatting Gemeente Rhenen bestaat uit compacte kernen die omgeven zijn door natuurgebieden en water. Rhenen biedt toegang tot Provincie Utrecht en Regio Foodvalley vanuit het rivierengebied. Dankzij de ligging is Rhenen een regionale toegangspoort geworden. Verkeersstromen in en rondom Rhenen lopen hierdoor echter regelmatig vast. De congestie heeft negatieve gevolgen voor leefbaarheid, verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Voor deze Mobiliteitsagenda 2022 is een analyse gemaakt van bestaand beleid, binnen en buiten de gemeente. Dit is aangevuld met trends en ontwikkelingen. De belangrijkste conclusie is dat Rhenen (stad) in de huidige situatie een ernstig verkeersknelpunt kent, in de vorm van de kruising N225 en N233. De aanpak van dit knelpunt staat ook op de regionale en provinciale agenda’s. Uit onderzoek blijkt dat de beste en enige oplossing het verbreden van de Rijnbrug is. Op moment van schrijven is de toekomst echter onzeker. Hieruit blijkt ook hoe afhankelijk Gemeente Rhenen is op mobiliteitsgebied van de oplossing van dit knelpunt, omdat de keuzes die gemaakt worden over de Rijnbrug, diepe impact hebben op het mobiliteitsbeleid van de gemeente. Dit maakt dat de aanpak van mobiliteit (in de breedste zin) urgent is.

Zeker met de blik op de toekomst, waarbij in Foodvalley-Zuid 25.000 woningen gebouwd moeten gaan worden en ook in andere omliggende regio’s het aantal inwoners, en daarmee het aantal verkeersbewegingen sterk zal groeien. Hiervoor is het nodig om in Fiets, OV en auto te investeren. Voor het bevorderen van de verkeersveiligheid, het garanderen van de bereikbaarheid en het verbeteren van de leefbaarheid. Het resultaat is een mobiliteitsagenda, die bestaat uit vier thema’s: Duurzame Mobiliteit en Parkeerbeleid, OV en Knooppuntontwikkeling, Fiets en (regionale) fietsverbindingen en Logistiek. Uitgewerkt vormen deze themaplannen samen het mobiliteitsplan. Voor de uitwerking van een mobiliteitsplan is reeds een budget beschikbaar van €40.000,-. Dit budget is verdeeld over de themaplannen aan de hand van de ingeschatte kosten die gemaakt moeten worden om tot een dergelijk plan te komen. Denk hierbij aan onderzoekskosten of begeleiding van de participatie. Thema Duurzame mobiliteit & Parkeerbeleid

Omschrijving Verkeer levert een aanzienlijke bijdrage aan de uitstoot van Stikstof en CO2. Plan voor laadpunten en waterstof. Parkeerbeleidsplan wordt vormgegeven in een Nota Parkeernormen.

Inhoud beleidsplan De verduurzaming van mobiliteit moet vooral komen door een modal shift naar OV en fiets. Dit plan dient om gebruik van schone voertuigen mogelijk te maken, in het verlengde van het huidige laadpalenbeleid. Hierbij is ook waterstof een factor, die voor o.a. logistiek van belang kan gaan zijn. Het STOMP-principe wordt de basis van mobiliteitsplannen (Stappen, Trappen, OV, MaaS, Personenvervoer). Noodzakelijk om een verkeerscirculatieplan te maken voor autoverkeer. Ook moet de gemeente stappen gaan zetten voor het digitaliseren van mobiliteitsgegevens. Onderdeel van Duurzame Mobiliteit is

Budget € 20.000,00

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 3 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

OV en Knooppuntontwikkeling

Een plan voor de ontwikkeling van het stationsgebied.

Fiets en (regionale) fietsverbindingen

Fietsplan, vervolg op het Fiets Veilig Actieplan.

Logistiek

Uitwerking van Zeroemissie Stadslogistiek en ontwikkelen goede routes voor vrachtvervoer door Gemeente Rhenen

ook parkeerbeleid. Hierin staat het aantal parkeerplaatsen per functie. Gebaseerd om de kencijfers van het CROW en gebruikte normen van vergelijkbare gemeenten. Parkeernormen worden niet alleen voor de auto gemaakt, maar ook voor de fiets. Dit plan borduurt voort op het advies van Advier uit 2021. Daarbij kan ook gekeken worden naar woningontwikkeling rondom het station. Inhoudelijk gaat het om een plan waarmee het station beter gebruikt kan worden en de aansluiting op de bus verbeterd (zowel fysiek als in dienstregeling). Hieronder valt ook verbeteren verkeersveiligheid rondom viaduct N225. In samenwerking met Provincie Utrecht wordt hiervoor al stappen gezet. Ook wordt al gesproken over extra busverbindingen, zoals rondje WERV en Veenendaal-Kesteren. Het fietsplan is een vervolg op het Fiets Veilig Actieplan. Hierin krijgen de verschillende regionale fietsplannen een plek. Daarnaast wordt er een kaart ontwikkeld voor het gewenste fietsnetwerk in Rhenen en de stappen die nodig zijn om dat te realiseren. Er rijdt veel vrachtverkeer door Rhenen. In dit plan het antwoord op de vraag hoe de gemeente daar mee om wil gaan. Daarnaast bevoorrading van de binnenstad van Rhenen zonder uitstoot en stimuleren zero-emissie bezorgen van pakketjes. Verbeteren verkeersveiligheid op routes vrachtwagens. Ook landbouwverkeer krijgt een plek in dit plan. Aansluiten bij Economische beleid.

€ 7.500,00

€ 10.000,00

€ 2.500,00

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 4 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Inhoudsopgave 1

2

3

4

Achtergrond en aanleiding.............................................................................................................. 7 1.1

De aanpak ............................................................................................................................... 8

1.2

Leeswijzer ................................................................................................................................ 9

Rhenen en mobiliteit .................................................................................................................... 10 2.1

Geografische locatie.............................................................................................................. 10

2.2

Bereikbaarheid ...................................................................................................................... 11

2.3

Knelpunten ............................................................................................................................ 12

2.4

Fietsgebruik ........................................................................................................................... 13

Uitgangspunt: Beleid ..................................................................................................................... 14 3.1

Duurzame mobiliteit ............................................................................................................. 15

3.2

OV en knooppuntontwikkeling ............................................................................................. 15

3.3

Fiets en (regionale) fietsverbindingen .................................................................................. 16

3.4

Ruimtelijke ontwikkelingen en parkeerbeleid ...................................................................... 16

3.5

Logistiek en landbouwverkeer .............................................................................................. 17

3.6

Verkeersveiligheid ................................................................................................................. 17

Uitdagingen en kansen: Op weg naar de toekomst ...................................................................... 19 4.1

Sterke groei e-bike zet door .................................................................................................. 19

4.2

Groei van mobiliteit door verstedelijking ............................................................................. 20

4.2.1

Rijnburg ......................................................................................................................... 20

4.2.2

Fiets en OV .................................................................................................................... 20

4.2.3

Ontsluiting woongebieden ............................................................................................ 21

4.3

Overige ontwikkelingen op mobiliteitsgebied ...................................................................... 22

4.4

Participatie ............................................................................................................................ 22

4.4.1 5

Resultaten bewonersinput Visie op Rhenen ................................................................. 23

Mobiliteitsvisie & -agenda ............................................................................................................ 25 5.1

Visie op Rhenen – de drie visies ............................................................................................ 25

5.2

Mobiliteitsvisie ...................................................................................................................... 26

5.3

Uitvoering: Mobiliteitsagenda .............................................................................................. 27

5.3.1

Toelichting bij Mobiliteitsagenda.................................................................................. 29

5.3.2

Kosten ........................................................................................................................... 29 Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 5 van 41

Loendersloot Groep B.V. ©

5.3.3

Planning......................................................................................................................... 30

Woordenlijst ......................................................................................................................................... 31 Bibliografie ............................................................................................................................................ 32

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 6 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

1 Achtergrond en aanleiding Rhenen is een gemeente met 20.203 inwoners (Centraal Bureau voor Statistiek, 2022). Dit aantal groeit de afgelopen jaren gestaag. Gemeente Rhenen ligt in het zuidoosten van de Provincie Utrecht, maar grenst aan Provincie Gelderland. De gemeente neemt deel aan Regio Foodvalley, een samenwerkingsverband van 8 gemeenten in beide provincies. Binnen dit verband wordt gewerkt aan regionale ontwikkeling, onder andere op het gebied van mobiliteit.

Figuur 1 – Luchtfoto van Rhenen met de Rijnbrug op de voorgrond (Bron: Wegenwiki.nl)

Het huidige verkeersstructuurplan dateert uit 2010 en had een doorlooptijd tot 2015. Naar de toekomst zijn er binnen de Gemeente Rhenen, maar ook binnen de regio ambitieuze plannen op het gebied van woningbouw. Dit zal voor extra druk op de huidige infrastructuur zorgen. Er is dan ook behoefte voor een vernieuwd mobiliteitsplan. Vanuit de Omgevingswet dient elke gemeente een omgevingsvisie op te stellen. Voor Rhenen is dit de Visie op Rhenen, die in de loop van 2022 vastgesteld zal worden. Dit zal in ieder geval na de raadsverkiezing zijn. Uit deze visie volgt op termijn een omgevingsplan. Een mobiliteitsplan is hier een onderdeel van. Vanwege de beperkte tijd voor een grondige raadpleging van stakeholders en voorlopig nog onduidelijkheid over de definitieve Visie op Rhenen, is gekozen om een mobiliteitsagenda op te stellen. De Mobiliteitsagenda 2022 heeft een sterke samenhang heeft met de Visie op Rhenen. Op het moment van schrijven zijn alleen de conceptvisies beschikbaar. Met deze visies als uitgangspunt, constateren we dat Rhenen stappen moet gaan zetten op het gebied van mobiliteit. Rhenen loopt dan namelijk verder vast, door het extra verkeer dankzij de woningbouw. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 7 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Ook moet de gemeente doelstellingen voor klimaat en milieu gaan halen, ook op het gebied van mobiliteit.

1.1 De aanpak Deze Mobiliteitsagenda 2022 dient als een impuls voor het mobiliteitsbeleid, om de verwachte opgaven een plek te kunnen geven in het beleid. Het is een globale visie op mobiliteit, gepresenteerd als een agenda. De agenda bestaat uit een aantal thema’s waarvan, op basis van het onderzoek, stappen gezet kunnen en moeten worden. In een latere fase, na vaststelling van de Visie op Rhenen, kunnen vervolgens beleidsstukken geschreven worden voor de geïdentificeerde thema’s. Samen vormen deze beleidsstukken een mobiliteitsplan. Door het beleid op te delen in losse plannen voor verschillende ‘thema’s’ kan makkelijker een deel van het gemeentelijke beleid aangepast worden. Het is van belang om de samenhang van het mobiliteitsbeleid met de Visie op de Rhenen te benadrukken. De uiteindelijke Visie op Rhenen heeft grote invloed op het mobiliteitsbeleid, zowel voor de ambities die de gemeente heeft, als de prioriteiten die daarbij gesteld worden. Voor deze Mobiliteitsagenda 2022 is onderzocht welke beleidsplannen er al zijn, welke problemen er spelen op mobiliteitsgebied in Gemeente Rhenen en welke trends en ontwikkelingen er zijn om bij aan te sluiten (zie stroomschema). Op basis hiervan is een lijst met thema’s gemaakt, die de basis vormen voor de themaplannen die gemaakt moeten worden.

Aan de hand van de keuzes die gemaakt worden voor de toekomst, kan een prioritering gemaakt worden van themaplannen die gemaakt moeten worden en in welke volgorde.

Landelijk

Provinciaal

Regionaal

Gemeentelijk

Beleidsanalyse

Uitdagingen

Kansen

Verbeterpunten

Toekomstige ontwikkelingen

Mobiliteitsagenda Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 8 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

1.2 Leeswijzer De mobiliteitsagenda bestaat uit een situatieschets (Hoofdstuk 2), een beleidsanalyse (Hoofdstuk 3), waarbij het huidige beleid samengevat is tot de belangrijkste punten uit landelijk, provinciaal, regionaal en gemeentelijk beleid. De tweede stap is deze beleidsanalyse aanvullen met de verwachtte uitdagingen en kansen die er op Rhenen afkomen (Hoofdstuk 4). Hieruit ontstaat een lijst met onderwerpen, uitdagingen kansen en verbeterpunten. De onderwerpen worden opgedeeld in een aantal beleidsstukken. Deze lijst met beleidsstukken vormt de uiteindelijke agenda (Hoofdstuk 5). Ten slotte is er nog een Verklarende Woordenlijst toegevoegd (Hoofdstuk 6).

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 9 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

2 Rhenen en mobiliteit Gemeente Rhenen ligt in de Provincie Utrecht, aan de zuidoostkant van de Utrechtse Heuvelrug. De gemeente is daarmee een van de meest oostelijke Utrechtse gemeenten. Dit betekent ook dat de gemeentegrenzen deelt met de Provincie Gelderland. Daarnaast zijn de omliggende gemeenten Veenendaal, Ede, Wageningen, Neder-Betuwe, Buren en Utrechtse Heuvelrug. De gemeente maakt bovendien deel uit van de regio Foodvalley, welke binnen twee provincies opereert.

2.1 Geografische locatie De zuidelijke grens van Gemeente Rhenen wordt gevormd door de Neder-Rijn, welke ook een belangrijke barrière vormt voor verplaatsing tussen Regio Rivierenland naar Regio Foodvalley, waar Rhenen onderdeel van uitmaakt. Andere barrières voor verkeer in de gemeente zijn de Utrechtse Heuvelrug, het Binnenveld en provinciale weg N233. Tenslotte loopt er min of meer parallel aan de N233 een spoorlijn. Deze eindigt in Rhenen, maar heeft in het verleden over de Neder-Rijn naar Kesteren gelopen.

Figuur 2 - Topografische kaart van Gemeente Rhenen. (Bron: Gemeenteatlas.nl)

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 10 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Gemeente Rhenen kent een groot aantal ruimtelijke uitdagingen, waarbij de beschikbare ruimte niet altijd voldoende is voor de gewenste en/of benodigde ontwikkelingen. De woonkernen zijn relatief compact opgezet en daarmee is voor verkeer op veel plekken weinig ruimte. Daarbij kent Gemeente Rhenen in toenemende mate overlast door de grote hoeveelheid autoverkeer die door de kernen rijdt. Dit heeft verschillende oorzaken, de belangrijkste heeft alles te maken met de ligging van het gebied tussen de Neder-Rijn en natuurgebieden.

2.2 Bereikbaarheid De reismogelijkheden met het OV vanuit Gemeente Rhenen wisselen sterk afhankelijk van de bestemming. Utrecht is vanuit Rhenen met de trein bijvoorbeeld goed te bereiken dankzij het station. Maar voor de dorpen Elst en Achterberg is de reistijd met het OV (bus) langer en vooral regionaal. Daarnaast is er slechts beperkt verbinding met het Rivierengebied (alleen busroute naar Tiel vanuit station Rhenen). Hierdoor is voor veel inwoners het Openbaar Vervoer niet toereikend voor hun mobiliteitsbehoefte, wat resulteert in veel gebruik van de auto. Met betrekking tot woon-werkverkeer liggen de meeste bestemmingen voor forenzen in Foodvalley en in mindere mate ook richting Utrecht en Arnhem (Centraal Bureau voor Statistiek, 2017).

Figuur 3 – Weergave van belangrijke werklocaties voor de inwoners van Rhenen.

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 11 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Het beschikbare wegennet met de twee belangrijke provinciale wegen is ontoereikend om deze verkeersdruk nog te kunnen verwerken. Hierdoor staat de leefbaarheid, bereikbaarheid en verkeersveiligheid onder druk. In toenemende mate zorgt deze situatie ook voor ergernis. Oorzaak van het wisselende OV-aanbod is onder andere te vinden bij de manier waarop het OV georganiseerd is. Rhenen ligt in concessiegebied Utrecht-Oost. Wageningen & Ede liggen echter in een ander consessiegebied dat zich uitstrekt tot Arnhem. Ook de Betuwe valt weer in een ander concessiegebied, Rijn-Waal. Dit betekent dat er drie verschillende concessies samenkomen in Rhenen, maar die niet goed op elkaar aansluiten. Wel komen de meeste busroutes langs Ouwehands’ Dierenpark, een van de grote toeristische trekpleisters in Rhenen. Veel bezoekers komen echter met de auto naar de dierentuin, wat van tijd tot tijd voor extra verkeersdruk zorgt.

2.3 Knelpunten In Gemeente Rhenen zijn verschillende verkeersknelpunten. Deze zijn al langere tijd een aandachtspunt en hebben allemaal te maken met provinciale wegen. Daarmee is de Provincie Utrecht een belangrijke partner voor de Gemeente Rhenen in de aanpak van de problematiek. Waar al lange tijd over gesproken wordt is het aanpakken van het knelpunt bij de kruising N233/N255 en de Rijnbrug, wat de regionale bereikbaarheid belemmerd. Veel inwoners van Rhenen hebben last van sluipverkeer door de stad, wat ontstaat als gevolg van de files op de N233 en N225. De N233 is een belangrijke weg. Niet alleen verbindt deze weg de A12 met de A15, maar dient ook als verbinding tussen regio Foodvalley en Rivierenland. In de directe omgeving zijn geen andere bruggen over de Neder-Rijn, waardoor er veel verkeer over de Rijnbrug rijdt. Wel zijn er verschillende veerverbindingen, waaronder in Elst. Deze hebben echter niet de capaciteit om de verkeersstroom te kunnen verwerken. Op de route van de N233 in Rhenen is ook de kruising bij Achterberg een knelpunt. Voor de provincie voor de doorstroming op de N233. Voor Rhenen de is verbinding met Achterberg onvoldoende. Dit resulteert in veel autoverplaatsingen over een zeer korte afstand tussen de twee kernen. Verbeteren van de oversteekbaarheid van de N233 voor fietsers en voetgangers is daarmee wenselijk.

De andere belangrijke provinciale verbinding in de Gemeente Rhenen is de N225. Deze weg loopt vanaf Arnhem, parallel aan de Neder-Rijn, richting Utrecht. Het is de oude weg tussen Utrecht en Arnhem en de weg loopt nog steeds door veel woonkernen. Zo ook in Gemeente Rhenen. De weg doorkruist zowel Rhenen als Elst. In beide kernen is een deel van deze weg 30 km/uur, maar door de grote hoeveelheid verkeer die over de route rijdt, helpt dit maar zeer beperkt voor de verkeersveiligheid en leefbaarheid. Dit heeft onder andere te maken met de ligging van bedrijventerrein Remmerden. Hierdoor rijdt er veel vrachtverkeer over de N225. Dit heeft momenteel geen andere keus dan dwars door het centrum van Rhenen te rijden, of via de N416 door Elst. Dit zorgt voor overlast en geeft druk op de leefbaarheid van deze kernen. Ondernemers en bewoners uit Elst en Rhenen hebben daarom naast profijt ook last van de weg. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 12 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Op veel wegen in Gemeente Rhenen is overlast als gevolg van sluipverkeer. De belangrijkste reden hiervoor is dat weggebruikers de drukte op de provinciale wegen wil omzeilen. Maar op sommige routes is er sprake van sluipverkeer omdat de route gewoonweg korter is. Hier is sprake van in het Binnenveld. Met zijn lange rechte wegen is heeft dit gebied directe verbindingen tussen Rhenen en Ede, Wageningen en Veenendaal. Verkeer rijdt vaak te hard over deze wegen, waardoor de verkeersveiligheid van met name fietsers in het gedrang komt.

2.4 Fietsgebruik Ondanks de compacte opzet van Rhenen wordt er relatief weinig gefietst in de gemeente. Hier zijn verschillende oorzaken voor te onderscheiden, waarvan de vele hoogteverschillen binnen de gemeente een belangrijke is. Door de opkomst van de elektrische fiets is dit echter niet langer een reden om niet te fietsen. Een mogelijke andere reden is het gebrek aan veilige en directe fietsverbindingen, niet alleen in Rhenen (stad) maar ook in de dorpen Achterberg en Elst en tussen de kernen in de gemeente. Hierin speelt ook de beleving van een fietsroute van belang. Veel bestaande routes die de kernen verbinden gaan langs de provinciale wegen. De subjectieve verkeers(on)veiligheid op delen van deze routes kan een bijdrage leveren aan het beperkte fietsgebruik. Provincie Utrecht is echter stappen aan het zetten om de routes langs hun wegen te verbeteren, waardoor vooral nog een prettig fietsnetwerk op gemeenteniveau mist.

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 13 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

3 Uitgangspunt: Beleid Bestaand beleid is een belangrijk uitgangspunt voor het opstellen van deze Mobiliteitsagenda 2022. Op verschillende schaalniveaus wordt nagedacht over de stappen die voor het mobiliteitsbeleid gezet zullen moeten worden. Uit de analyse van deze beleidsstukken blijkt dat er een rode draad is met een aantal thema’s die op elk bestuursniveau spelen (Figuur 3).

Figuur 4 – Belangrijke thema’s rondom mobiliteit

Een overkoepelend thema dat veel terugkomt, is het vinden van de balans tussen de (noodzakelijke) groei en het behouden van leefbaarheid. Het overkoepelende beleid voor de gemeente is de Visie op Rhenen. Hieruit zullen de duidelijke keuzes waar Gemeente Rhenen voor staat blijken. Rhenen kent een aantrekkelijke en groene omgeving. Met de Beleidsvisie Toerisme en Recreatie 2021 – 2025 kiest Rhenen bijvoorbeeld om de toeristische waarden van de Gemeente Rhenen te versterken. Dit heeft op zich impact op mobiliteit, omdat daarmee ook mensen van buiten de regio aangetrokken worden. Tegelijkertijd staat deze aantrekkelijke en groene omgeving ook onder druk, bijvoorbeeld door de woningbouwopgave en gewenste uitbereiding van bedrijventerrein Remmerden. Regionaal krijgt de woningbouwopgave steeds meer vorm binnen de Verstedelijkingsstrategie Arnhem-NijmegenMobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 14 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Foodvalley. Voor Foodvalley worden ca. 40.000 extra woningen beoogd in 2040. Hiervan zal meer dan de helft terecht komen in de zogenoemde Foodvalley-Zuid, ofwel in gemeenten Rhenen, Wageningen, Veenendaal en Ede. De ruimte die hiervoor nodig is, kan ten koste gaan van de groene waarden van Rhenen. Daarnaast levert dit een significante groei van het verkeer op, terwijl de meeste verplaatsingen in de gemeente al met de auto gedaan worden (Gemeente Rhenen, 2021). Omdat binnen de huidige situatie het wegennet al regelmatig dichtslibt, is het nog maar de vraag of de mobiliteitsgroei ten gevolge van de verstedelijking opgevangen kan worden.

3.1 Duurzame mobiliteit Klimaat en milieu zijn een belangrijke onderwerpen, ook als het om mobiliteit gaat. Onder andere provincie Utrecht is hier op verschillende vlakken mee bezig. Een belangrijk document in dit kader is de Mobiliteitsvisie Provincie Utrecht. De provincie hanteert drie uitgangspunten: verbinden van netwerken, versterken van netwerken en verbinden van vraag en aanbod. Leidend is daarbij de inzet op fiets en het verduurzamen van mobiliteit door slim en integraal keuzes te maken. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft het klimaatakkoord namens alle gemeenten ondertekend. Elke gemeenten moet de hieruit afgeleid ambities voor duurzame mobiliteit verwerken in hun beleid. Provincie Utrecht pakt dit samen met hun gemeenten op in de vorm van het Regionaal Mobiliteitsplan (RMP). Hierin is aangegeven dat er ingezet dient te worden op verduurzaming van mobiliteit. Daarmee wordt bedoeld dat mobiliteit minder negatieve effecten moet hebben om het milieu en klimaat. In 2021 is gewerkt aan een 1.0 versie hiervan. Om dit doel te halen wil Provincie Utrecht het gebruik van de fiets en OV stimuleren. Daarnaast wil het met parkeerbeleid en ruimtelijke keuzes beïnvloeden welke modaliteiten gebruikt worden. Hoe fiets- en OV-gebruik gestimuleerd zal wordt toegelicht in de volgende paragrafen.

Naast de inzet op fiets en OV is ook het verduurzamen van het bestaande wagenpark een mogelijkheid voor verduurzaming. Onder ander Regio Foodvalley is daar mee bezig, in het kader van ‘Duurzaam en gezond reizen’. Gemeente Rhenen is hier zelf ook al mee bezig. Zo is er onder andere al beleid voor het plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte en heeft bureau OverMorgen onderzoek gedaan naar de benodigde laadinfrastructuur. Ook voor de eerdergenoemde Verstedelijkingsstrategie 2040 wordt duurzame mobiliteit genoemd als mogelijke oplossing voor de extra verkeersdruk die de woningbouwopgave met zich meebrengt. Ook in dit plan wordt inzet van fiets en OV als belangrijke sleutel gezien voor het garanderen van de bereikbaarheid in de toekomst.

3.2 OV en knooppuntontwikkeling Het OV speelt een belangrijke rol in het verduurzamen van mobiliteit tussen kernen en het faciliteren van vervoer voor mindervaliden en groepen met een kleine portemonnee. Het VN-verdrag “Rechten voor mensen met een beperking” heeft in 2016 vastgelegd dat naar een betere toegankelijkheid van OV en openbare ruimte gestreefd dient te worden. Hiertoe wordt ook op provinciaal niveau een toegankelijkheidsprogramma ontwikkeld. Op landelijk niveau wordt met het Toekomstbeeld OV 2040 Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 15 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

ingezet om voor al deze aandachtspunten het OV verder te ontwikkelen. Een van de aspecten die daarbij aandacht krijgt is het ontwikkelen van knooppunten, ook wel hubs genoemd. Regio Foodvalley heeft in 2021 een onderzoek laten doen door adviesbureau Advier, waarbij locaties die als hub kunnen fungeren in beeld gebracht zijn. Hierover meer in Hoofdstuk 4. Daarnaast is door Ecorys een onderzoek gedaan in het kader van het Toekomstbeeld OV 2040 en wat dat voor de busverbindingen in de regio betekend. Voor Rhenen is de buslijn Veenendaal – Rhenen – Kesteren kansrijk. Rondom de A12-corridor worden bus- en spoorplannen ontwikkeld. Bovendien zijn er nieuwe provinciale aanbestedingen met betrekking tot de busconcessies Utrecht-Oost en Rijn-Waal, die ook voor Rhenen van belang zijn. Op regioniveau wordt ook gekeken naar het ontwikkelen van het zogenaamde ‘Rondje WERV’, een HOV-buslijn tussen Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal. Hiermee wordt de verbindingen tussen deze steden versterkt.

3.3 Fiets en (regionale) fietsverbindingen Al meerdere jaren is de fiets een belangrijk beleidsthema. Gemeente Rhenen heeft hiervoor in 2018 het Fietsveilig Actieplan vastgesteld. Hierin wordt de herinrichting van de Nieuwe Veenendaalseweg en Paardenveld genoemd als belangrijke acties die nodig zijn voor het verbeteren van de positie van de fiets in Rhenen. Ook op regionaal en provinciaal niveau wordt er geïnvesteerd in de fiets. Daarbij gaat het om stimulering van fietsgebruik doormiddel van gedragscampagnes, maar ook het verbeteren van de infrastructuur. Provincie Utrecht is momenteel bezig met het ontwikkelen van verschillende Snelfietsroutes, waarbij voor Rhenen de route tussen Veenendaal en Utrecht Science Park van belang is. Provincie Utrecht investeert in de bestaande fietsroutes langs hun N-wegen. Denk daarbij met name aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Veel van de verbindende routes tussen woonkernen liggen langs provinciale wegen en zijn dus in beheer bij Provincie Utrecht. Hierdoor mist vooral nog een overzichtelijk en prettig gemeentelijk fietsnetwerk. Daarnaast is er bij de provincie de wens om het regionaal fietsnetwerk (RFN) verder te ontwikkelen in het kader van het Uitvoeringsprogramma Fiets. Hierbij wordt zowel ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande routes, als op het toevoegen van missing links in het bestaande netwerk.

Een bijzondere uitdaging in Rhenen bestaat uit het heuvelachtige terrein dat ervoor zorgt dat de fiets gebruiken over het algemeen minder aantrekkelijk maakt. Vandaar dat e-bikes een grote rol kunnen spelen in het stimuleren van duurzamere mobiliteitskeuzes.

3.4 Ruimtelijke ontwikkelingen en parkeerbeleid In de beschikbare ruimte zijn verschillende ontwikkelingen gepland. In Foodvalley-Zuid moeten ca. 25.000 woningen gebouwd worden (Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley, 2021). Een deel van die woningen zal in Rhenen gebouwd gaan worden, ten minste 1.000. Ook is er de wens, binnen Rhenen en in de omliggende gemeenten, om bedrijventerreinen uit te bereiden en het oppervlak kantoorruimte zal ook groeien. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 16 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Rhenen kent veel beschermde natuurgebieden. Hierdoor is de ruimte die nog beschikbaar is voor de noodzakelijk geachte ruimtelijke ontwikkelingen schaars. Dit heeft ook gevolgen voor het parkeerbeleid. Hoge parkeernormen vragen meer ruimte voor de auto. Dit is het geval bij de huidige parkeernormen, die relatief hoog zijn. Er wordt een hoop ruimte gebruikt voor de auto die misschien ook anders ingezet kan worden. In veel gemeenten zijn daarom parkeernormen gestaag aan het dalen. Zo ook in gemeenten rondom Gemeente Rhenen. Deelmobiliteit wordt daarbij gebruikt om in de blijvende mobiliteitsbehoefte te kunnen voorzien. Rhenen heeft nog geen deelmobiliteit beschikbaar, maar hier wordt wel steeds nadrukkelijker naar gekeken.

3.5 Logistiek en landbouwverkeer In 2014 is de Green Deal Zero Emmissie Stadslogistiek getekend door een aantal Nederlandse gemeenten. Doel van deze Green Deal is het verduurzamen van logistiek. De grootste gemeenten hebben daarbij afgesproken om in 2025 een zero-emmisiezone ingesteld te hebben. Dit heeft ook gevolgen voor Gemeente Rhenen. Ook in Rhenen zullen stappen gezet moeten worden om duurzaam vervoer en levering van goederen mogelijk te maken. Daarbij zijn er ook duidelijke uitdagingen. Provincie Utrecht zet in op een modal shift van wegvervoer naar spoor en water. Hierbij kijken zij in het bijzonder naar de gemeenten die aan de grote rivieren en kanalen liggen. Vanwege de positie die Rhenen heeft, aan de Neder-Rijn, is het een interessante gemeente voor het beleid van de Provincie Utrecht. Rhenen heeft op dit moment geen beleid als het gaat om logistiek of landbouwverkeer.

3.6 Verkeersveiligheid Sinds de jaren ’70 heeft Nederland grote stappen gezet om de verkeersveiligheid van weggebruikers te verbeteren. Dit heeft geresulteerd in het laagste aantal doden in het verkeer in 2014. Sindsdien lijkt er echter een einde gekomen aan de daling. Er lijkt een plateau te ontstaan. De Rijksoverheid heeft daarop de ambitie uitgesproken om te streven naar nul verkeersdoden. In dit kader is in 2018 het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) opgesteld. Hierin wordt op risicogestuurde manier gewerkt aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Dit is anders dan de oude werkwijze, waarbij vooral gekeken werd naar het aantal en de ernst van ongevallen. Het doel is om in 2030 het aantal verkeersongevallen sterk terug te dringen. Provincie Utrecht heeft dit plan uitgewerkt in een Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid (RUA). Ook Rhenen doet hieraan mee. Onder het verbeteren van de verkeersveiligheid valt onder andere de maatregelen die in het kader van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) genomen worden. Daarnaast heeft de tweede kamer in oktober 2020 een motie aangenomen om tot een afwegingskader 50 naar 30 km/uur binnen de bebouwde kom te komen. Gemeente Rhenen zal t.z.t. moeten besluiten wat hiermee gedaan wordt.

Er komt voorlopig dus geen verplichting van de Rijksoverheid om 30 km/u de standaard te maken in Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 17 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

de kom, maar gemeentes kunnen hier zelf wel voor kiezen. In Achterberg en Elst is dit bijvoorbeeld al het geval. In Rhenen is het Fietsveilig Actieplan gericht op het verbeteren van de verkeersveiligheid voor fietsers.

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 18 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

4 Uitdagingen en kansen: Op weg naar de toekomst Rhenen heeft een gunstige locatie in het land. Midden tussen de Randstad en Metropoolregio Arnhem Nijmegen zijn er voor de bewoners een veel bestemmingen bereikbaar. Veel mensen die in Gemeente Rhenen wonen werken elders. Rhenen is dan ook een echte woongemeente. Dit zorgt voor veel verplaatsingen, die vooral met de auto gedaan worden. Uit het onderzoek blijkt dat dit vooral te maken heeft met het beperkte OV-aanbod. Voor de toekomst heeft deze situatie gevolgen voor Rhenen, zeker als gekeken wordt naar de trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Dit brengt zowel uitdagingen als kansen met zich mee. We hebben gekeken naar de trends en ontwikkelingen die er op Rhenen af komen, die ook gevolgen gaan hebben voor mobiliteit.

4.1 Sterke groei e-bike zet door Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) maakt met enige regelmaat een zogenaamd Mobiliteitsbeeld. Zo ook in het najaar van 2021, waarbij ook de effecten van de coronapandemie meegewogen worden. Het mobiliteitsbeeld geeft daarmee een inzage in het verkeer in 2020, ten opzichte van 2019, en ook een kijk naar de toekomst, tot 2026. De effecten van de coronapandemie zijn aanzienlijk geweest voor het verkeer op landelijk niveau. Maar in 2021 bleek dat het autoverkeer al snel weer toenam. Uit de ramingen van het KiM is te verwachten dat in 2022 of 2023 het autoverkeer weer op het niveau van 2019 uitkomt. Tot 2026 is de verwachting dat het totale wegverkeer met 5% groeit. Voor het OV is de verwachting dat het langer gaat duren voordat het niveau van 2019 weer is bereikt. Dit heeft er ook mee te maken dat uit onderzoek blijkt dat de mensen die relatief veel thuiswerken, vaak kantoorbanen hebben. Juist de kantoorbanen maken overwegend veel van het OV gebruik. Dit is ook een verklaring waarom het autoverkeer zoveel sneller weer op het oude niveau ligt. Ook speelt mee dat een klein deel van OV-gebruikers een auto gekocht heeft, omdat tijdens corona sterk ontmoedigd werd om van het OV-gebruik te maken. De komende jaren zal het gebruik van de e-bike sterk groeien.

De verwachting is dat tussen 2019 en 2026 de afstand die met de e-bike afgelegd wordt 110% zal groeien. Tegelijkertijd daalt de afstand die mensen met een ‘gewone’ fiets afleggen in dezelfde periode met 23%. Dit is deels te danken aan de overstap naar de e-bike. Voor Rhenen betekenen deze ontwikkelingen een aantal zaken. Ten eerste zal in 2022 of 2023 het knelpunt bij de N233/N225 weer op het niveau van 2019 zijn. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat de iVRI’s die Provincie Utrecht in het najaar van 2021 heeft aangelegd op de kruising, mogelijk de doorstroming iets verbeteren. Ten tweede zullen er stappen gezet moeten worden om het groeiende aandeel e-bikes op de weg te faciliteren. Daarbij komt in Rhenen nog dat een laag aandeel van de verplaatsingen met de fiets is. Om mensen uit de auto te krijgen zal er dus extra inzet moeten zijn voor het realiseren van directe en veilige fietsverbindingen naar bestemmingen tot 15 kilometer van Rhenen af. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 19 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

4.2 Groei van mobiliteit door verstedelijking Nederland staat voor de uitdaging om tot 2040 1 miljoen woningen te gaan bouwen. Voor Regio Foodvalley en Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, betekent dit een opgave van 100.000 woningen. 40.000 daarvan worden in Regio Foodvalley gebouw, met het zwaartepunt op FoodvalleyZuid. Hieronder vallen Wageningen, Ede, Veenendaal en Rhenen. In deze gemeenten gaan zo’n 25.000 woningen gebouwd worden. Deze ontwikkeling brengt zowel uitdagingen als kansen met zich mee en is mogelijk een van de grootste invloeden op verkeer en vervoer in Gemeente Rhenen voor de komende jaren.

4.2.1 Rijnburg In verschillende beleidsstukken wordt het oplossen van het knelpunt bij de kruising N225/N233 en de verbreding van de Rijnbrug als randvoorwaardelijk genoemd voor de woningbouwontwikkeling. Zo ook in de Verstedelijkingsstrategie. Niet alleen voor Gemeente Rhenen, maar in heel Foodvalley-Zuid is de brug belangrijk voor de toekomstige ontsluiting van het gebied. De Rijnbrug is namelijk de belangrijkste zuidelijke toegangspoort van de regio. Als gekeken wordt naar de toekomstige intensiteiten op de brug, blijkt bovendien dat deze over de maximale capaciteit heen gaat. Voor verdere groei van Rhenen, Foodvalley-Zuid en Rivierenland is een verbrede brug dus noodzakelijk (Sweco, 2018). Op dit moment heeft Provincie Gelderland echter aangegeven zicht te willen terugtrekken uit het plan, met name vanwege de extra kosten die nu gemaakt lijken te moeten worden. Dit maakt ook duidelijk hoe afhankelijk niet alleen Rhenen, maar heel Foodvalley-Zuid is van deze brug. Daaruit volgt ook dat Gemeente Rhenen, als de verbreding inderdaad niet doorgaat, zelf scherpe keuzes zal moeten maken om de bereikbaarheid en leefbaarheid te verbeteren. Hiervoor zal ook nadrukkelijk overlegd moeten worden met Provincie Utrecht en Gelderland.

4.2.2 Fiets en OV Inzet om regio-breed OV en fietsgebruik te stimuleren zijn daarbij de crux, waarbij deze maatregelen ook kunnen bijdragen om het gebruik van de auto op het huidige niveau te houden. Deze twee vervoerswijzen kunnen daarbij ook niet zonder elkaar gezien worden. De directe verbinding via Station Rhenen naar Utrecht Centraal maakt dat de gemeente een sleutelpositie heeft voor de bereikbaarheid van de regio. Elst (Utr), Kesteren, Lienden, Ochten, Opheusden, Dodewaard en Wageningen liggen op fietsafstand (binnen 10 km fietsen) van Station Rhenen. Door het station per fiets beter bereikbaar te maken, kan de volledige regio daarvan profiteren. Elst en Achterberg kunnen per fiets bovendien ook stations in Veenendaal bereiken. Door deze keuzemogelijkheid is goede fietsroutes met de omliggende gemeenten dus van groot belang om fietsen OV-gebruik te stimuleren. Daarvoor moet ook het stationsgebied van Rhenen getransformeerd worden. Uit een studie van adviesbureau Advier (2021) blijkt dat de voorzieningen op het station van goed niveau zijn. De bereikbaarheid van het station en de verkeersveiligheid rondom het station zijn echter nog een uitdaging. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 20 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

In het najaar van 2020 hebben op de N225, de belangrijkste toegangsweg van het station, twee zware ongevallen plaatsgevonden. Samen met Provincie Utrecht zal er een passende oplossing gezocht moeten worden. Waarbij de doorstroming van de provinciale weg verbeterd wordt, maar vooral ook de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van het stationsgebied. Er zijn voldoende kansen om deze plek een echte toegangspoort van Rhenen, en Regio Foodvalley, te maken. Om dit doel te bereiken wordt in Regio Foodvalley ook gewerkt aan intelligente verkeerslichten en mobiliteitsmanagement. Men wil met deze instrumenten de bereikbaarheid en doorstroming verbeteren. Dat kan ook een oplossing bieden voor de barrièrewerking van de provinciale wegen N225 en N233 die dwars door de Rhenen lopen. Daarbij hoort ook het verbeteren van de bereikbaarheid voor busvervoer. Bijvoorbeeld de lijn Veenendaal – Kesteren kan bijdragen aan verbeterde verbinding met de stations Rhenen en Veenendaal Centrum. Ook het ‘Rondje WERV’, een HOV-buslijn die rondrijdt tussen Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal kan de (provincie)grensoverschrijdende verbindingen verbeteren (Figuur 4).

Figuur 5 – Kaart van de gewenste OV-verbindingen in Foodvalley-Zuid

4.2.3 Ontsluiting woongebieden Momenteel lopen in het kader van de woningbouwopgave al verschillende ontwikkelingen voor woningbouw. Op verschillende schaalniveaus worden bij alle kernen in Gemeente Rhenen woningen ontwikkeld. Belangrijk onderdeel hiervan is de gevolgen van deze extra woningbouw op de verkeersdruk, ook op een lokaal niveau. Hierbij is bijzondere aandacht nodig voor grotere uitleglocaties, waarbij tientallen of meer woningen ontwikkeld worden.

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 21 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Deze zullen voor Achterberg en Elst mogelijk ook betekenen dat er opnieuw gekeken moet worden naar de ontsluiting van deze kernen. Vooral voor Achterberg is hier aandacht voor nodig. Er zijn verschillende grotere woningbouwplannen bij dit dorp. Maar in de praktijk zijn alle ontsluitingen op de provinciale weg N233, in de huidige situatie, onveilig. Daarbij kan door de groei van woningen behoefte aan een gebiedsontsluitingsweg ontstaan, die er nu niet is.

4.3 Overige ontwikkelingen op mobiliteitsgebied Een aantal ontwikkelingen die de afgelopen jaren zijn ingezet zullen de komende jaren verder groeien. Denk daarbij aan de eerdergenoemde e-bike, maar ook elektrisch aangedreven auto’s, digitaal vergaderen en verbeteren van verkeersveiligheid voor voetgangers en fietsers. Deelmobiliteit en Mobility-as-a-Service (MaaS) kunnen een rol spelen bij het faciliteren van ander mobiliteitsgebruik en een bijdrage leveren aan het verminderen van eigen autogebruik in de regio. De Valleihopper, een initiatief van Regio Foodvalley, laat zien hoe openbaar vervoer mogelijk is, ook als er geen ander openbaar vervoer in de buurt beschikbaar is. Andere opties zijn leerlingenvervoer in samenwerking met Gemeente Veenendaal en vrijwilligersvervoer, bijvoorbeeld Automobiel of Rode Kruis Bus. Digitaal vergaderen is gewoon geworden door de coronacrisis. Daarbij bespaart het ook uitstoot en reistijd. Het is te verwachten dat ook in de toekomst nog veel digitaal vergaderd gaat worden. Dit levert een vermindering van verplaatsingen op, waardoor met name de ochtendspits minder druk lijkt te gaan worden. Ook kan het verplaatsingen overdag schelen, omdat bijeenkomsten digitaal plaatsvinden. Tegelijkertijd blijkt uit het Mobiliteitsbeeld dat thuiswerken vooral effect heeft op kantoorbanen.

Daarmee is het grootste effect te zien op het gebruik van OV, omdat kantoormedewerkers vaker met het OV reizen dan andere werknemers. Elektrische auto’s zijn steeds meer te zien op de Nederlandse wegen. Het is echter wel de vraag of deze auto’s een lange termijnoplossing biedt. Elektrische auto ‘kosten’ relatief veel materialen en ook de stroomvraag die nodig is om heel Nederland op elektrische auto’s te zetten lijkt nog een uitdaging te worden voor de netbeheerders. Daarom is het goed om ook rekening te houden met bijvoorbeeld waterstof-aangedreven auto’s op de lange termijn. De inwoners van Rhenen zijn sterk afhankelijk van hun eigen vervoersmiddelen, met name de auto. Om de groei van inwoners en verkeer in de compacte gemeente te kunnen opvangen is er een transitie nodig naar andere modaliteitsgebruik, een zogenaamde modal shift. Hierbij kunnen deelmobiliteit en MaaS een rol spelen. Een mogelijk voorwaarde om dit van de grond te krijgen is het ontwikkelen van Station Rhenen tot een mobiliteitshub. Dit kan een centrale plek in de gemeente worden waar zowel OV en deelmobiliteit aangeboden wordt. De eerste stappen worden hiervoor al gezet.

4.4 Participatie Onder medewerkers van het Fysiek Domein van Gemeente Rhenen is een enquête uitgezet om de belangrijkste knel- en verbeterpunten voor verkeer en mobiliteit in de gemeente in beeld te brengen. Dit is geen alomvattende analyse van de uitdagingen waar Rhenen voor staat, maar aangevuld met de Trendrapportage die voor de Visie op Rhenen 2035 is gemaakt en input van inwoners voor de Visie op Rhenen 2035, is een beeld te maken wat anders kan of moet. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 22 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

De enquête bestaat uit vijf vragen waarbij de vragen steeds specifieker worden. Op deze manier is het mogelijk zowel een abstract alsook een concreet beeld te krijgen van de trends en uitdagingen, die voor Rhenen belangrijk zijn of gaan worden. De belangrijkste onderwerpen die door de medewerkers van de gemeente aangedragen worden zijn de (reeds) hoge verkeersdruk, ruimtegebruik, duurzaamheid en het verbeteren van de faciliteiten voor OV en fiets. De respondenten constateren dat er veel gebruik gemaakt wordt van de auto, maar dat er ook weinig goede alternatieven zijn.

4.4.1 Resultaten bewonersinput Visie op Rhenen Aanvullend op de enquête die door medewerkers van het fysieke domein is beantwoord, worden ook antwoorden uit de Visie op Rhenen meegenomen (Gemeente Rhenen, 2021). Deze vragenlijst werd in juli, augustus en september 2021 door 645 bewoners van Rhenen ingevuld.

Input vanuit

Enquête: medewerkers fysieke domein

Visie op Rhenen vragenlijst: bewoners

Als het gaat over duurzaamheid en de verduurzaming van mobiliteitskeuzes vindt 20% van de respondenten dat er te veel autoverkeer is en dat dit een reden zou zijn om uit Rhenen te vertrekken. 42% maakt zich zorgen over het (auto)verkeer door de gemeente en 40% ervaart de verkeersdrukte, -overlast en -veiligheid als grote problemen. Hieruit blijkt dat er behoefte is aan verbeterde leefbaarheid en aan een veilige, schone en groene binnenstad en omgeving; 41% geeft aan te hopen dat de gemeente tot/in 2035 de kansen heeft benut een groene gemeente te zijn en bijna de helft van alle respondenten vindt dat Rhenen zich in deze periode vooral als groene woongemeente moet laten zien. 65% van alle respondenten noemt dan ook de groene/mooie omgeving als de belangrijkste positieve kant van Rhenen. 38% maakt zich zorgen over het verlies van natuur en verschillende diersoorten en planten. Met betrekking tot de woningmarkt geven 43% van de bewoners aan te hopen dat Rhenen tot/in 2035 kansen benut heeft om voor voldoende en betaalbare woonruimte te zorgen. 47% van de bewoners maakt zich zorgen over het tekort aan goede en betaalbare woningen. 16% vindt dat het woningaanbod te gering en te duur is. Tegelijkertijd denkt meer dan de helft van alle respondenten (53%) in 2035 nog steeds in Rhenen te wonen.

Hieruit blijkt opnieuw hoe cruciaal het is om een goede balans tussen bereikbaarheid en de ontsluiting van (nieuwe) gebieden enerzijds en natuurbehoud anderzijds te vinden. Deze spanning is voor een groot deel gebaseerd op de verhouding/dynamiek woon-werk verkeer. Men vindt dat de gemeente Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 23 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

een mooie en groene plek is om te wonen, terwijl men vaak elders werkt en vandaar afhankelijk is van efficiënte verkeersstromen. Slechts een kwart geeft aan in Rhenen te werken of op een plek te werken die vanuit Rhenen goed bereikbaar is.

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 24 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

5 Mobiliteitsvisie & -agenda Uit het onderzoek blijkt dat er een groot aantal uitdagingen op het gebied van mobiliteit op Rhenen afkomen. Dit is boven op de huidige situatie, waarbij het mobiliteitssysteem vastloopt op piekmomenten. Het verbeteren van leefbaarheid, verkeersveiligheid en bereikbaarheid van Rhenen is daarom een urgent vraagstuk. Het verbeteren van de (fiets)verkeersveiligheid, garanderen van doorstroming, ontsluiten van nieuwe woongebieden en verbeteren van leefbaarheid in bestaande woongebieden zijn daarbij de belangrijkste aandachtspunten. Deze thema’s hebben allen een eigen invulling binnen Gemeente Rhenen, maar hebben ook een regionaal karakter. Gezien de complexiteit van de uitdagingen, is het belangrijk te benoemen dat een verbetering van de huidige situatie gebaseerd dient te zijn op weloverwogen keuzes. Om dit in te vullen kijken we naar de toekomst. Hoe ziet Rhenen er op mobiliteitsgebied uit in 2035? Hiervoor kijken we naar de drie visies die voor de Visie op Rhenen zijn opgesteld. De uiteindelijke visie heeft grote impact op de beleidskeuzes die gemaakt zullen worden.

5.1 Visie op Rhenen – de drie concept visies Voor de Visie op Rhenen zijn momenteel drie visies gemaakt. Na de verkiezingen van maart 2022 gaat de gemeenteraad een definitieve visie vaststellen. Zoals gezegd heeft deze visie veel impact op de uitwerking van het mobiliteitsbeleid. Daarmee leidt de uiteindelijke visie tot andere keuzes. Vooruitlopend daarop hebben we de drie conceptvisies bekeken en de belangrijkste punten op het gebied van mobiliteit eruit gefilterd. Deze visie kent drie mogelijke richtingen: (1) Natuur en water zijn onze belangrijkste bezittingen, (2) Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier, en (3) Innoveer en geef ruimte aan de jeugd. In iedere visie wordt ingegaan op woningbouw, ruimtelijke ordening, klimaatverandering, inclusie en natuurbehoud. Elk van deze onderwerpen heeft z’n impact op mobiliteit. Met betrekking tot verkeer en mobiliteit zijn de volgende uitspraken relevant: (1) Natuur en water zijn onze belangrijkste bezittingen De nadruk ligt op duurzaam vervoer en natuurbehoud. De natuur-, waterwin-, en grondwaterbeschermingsgebieden worden niet bebouwd en zijn vooral toegankelijk voor fietsers en wandelaars. De auto wordt minder vaak gebruik en het aantal auto’s neemt af. Meer deelauto’s zijn beschikbaar. Hierbij hoort ook dat werkgelegenheid en woonplaats dichterbij elkaar liggen zodat de reistijd verkort is.

Woongebieden zijn groener en de gemeente is beter toegankelijk voor niet-gemotoriseerd vervoer. Duurzaam vervoer zoals elektrische auto’s en deel-scooters worden vaker gebruikt; het ov-netwerk is goed en maakt ook gebruik van vrijwilligers. (2) Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier De kernen van Rhenen groeien, zowel qua grootte alsook qua aanbod. Hierbij wordt erop gelet dat het karakter van de kernen niet veranderd en dat de cultuurhistorische waarde versterkt Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 25 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

wordt. Rhenen is een aantrekkelijke gemeente voor inwoners en toeristen; de mountainbikeroutes zijn een van de trekpleisters. Het stadscentrum is niet meer toegankelijk voor doorgaand verkeer; doorgaand verkeer wordt omgeleid. Als gevolg is het centrum alleen maar toegankelijk voor de lokale bevolking en toeristen. Er zijn genoeg parkeerplaatsen. De Rijnbrug is verbreed en men gaat ervan uit dat dit de verkeerssituatie verbeterd; tegelijkertijd zijn de problemen rondom congestie niet helemaal verdwenen. (3) Innoveer en geef ruimte aan de jeugd De nadruk ligt op een verbeterde leefbaarheid voor (jonge) gezinnen. Binnen de bebouwde kom geldt een tempolimiet (stapvoets) wanneer kinderen buiten spelen. De fietsinfrastructuur is verbeterd en de problemen op gevaarlijke kruispunten zijn opgelost. Het ov-netwerk en fietspadnetwerk zijn van hoge kwaliteit en zorgen zo ervoor dat ook jongeren mobiel zijn. De treinverbinding tussen Rhenen en Kesteren is verbeterd. Deelgebruik van vervoersmiddelen is toegenomen waardoor auto’s minder aanwezig zijn. De vrij geworden ruimte komt ten goede van de jeugd. In elke visie worden subtiel andere keuzes gemaakt voor mobiliteit. Maar de grote lijn is dat ook voor de toekomst van Rhenen meer plek biedt voor de fiets, voetganger. Dat er duidelijke keuzes gemaakt worden waar de auto wel of niet gewenst is.

Voor de Rijnbrug wordt in elke visie een andere keus gemaakt. Visie (1) zet in op verminderen autobewegingen, dus misschien is de verbreding van de brug dan niet meer nodig. Visie (2) kiest wel voor verbreding van de Rijnbrug, maar mogelijk met gevolg dat op de lange termijn aanvullende maatregelen nodig zijn voor regionaal autoverkeer. Visie (3) kiest voor het doortrekken van het spoor naar Kesteren. Het doortrekken van het spoor is op de korte en middellange termijn zeer onwaarschijnlijk. Zeker omdat op deze lijn nog weinig gereisd wordt met het OV, door de ontbrekende verbinding. Hierdoor is het logischer om eerst een buslijn tussen Veenendaal – Rhenen – Kesteren te starten. Belangrijk voor het succes van een dergelijke route is dat de bus geen vertraging oploopt. In andere woorden: de verbreding van de Rijnbrug is noodzakelijk om de bereikbaarheid voor OV te verbeteren.

5.2 Mobiliteitsvisie 2035 Aan de hand van de verschillende visies is ook mogelijk om een mobiliteitsvisie te maken. Dit is het beeld zoals Rhenen er in 2035 uit zou kunnen zien waarbij de huidige problemen op het gebied van verkeer opgelost zijn. Het is in 2035 gelukt om de verkeersdruk uit de kern van Rhenen te verplaatsen. Rhenen kent hierdoor weer rust en het centrum is weer een plek om elkaar te ontmoeten. Door aanleg van nieuwe directe fietsroutes kan je met gemak op de fiets naar de (historische) binnenstad voor een boodschap, of naar Kwintelooyen voor een wandeling over de Heuvelrug. Voor langere trips, wordt veel gebruik gemaakt van deelauto’s. Binnen de kernen zijn op centrale plekken deelsteps en deelscooters te vinden, voor verplaatsingen binnen Rhenen. Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 26 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Het instellen van 30 km/u op alle wegen binnen de kom maakt veel van deze aanpassingen mogelijk. Belangrijk hiervoor is dat alle provinciale routes om de woongebieden heen lopen. Hierdoor hebben de inwoners geen last meer van geluid, uitstoot of drukte. De nieuwe fietsroutes hebben ook het station bereikbaarder gemaakt. Waar het station eerst verstopt lag en slecht bereikbaar was, fiets je nu zo de fietsenstalling in. Daarbij is het station een mobiliteitshub geworden, een regionaal knooppunt, waar verschillende buslijnen halteren. Door toevoeging van al deze functies is het station een soort tweede centrum van Rhenen geworden en ook een bestemming op zich. Ook Elst en Achterberg profiteren van de verbeterde bereikbaarheid en verkeersveiligheid voor de fiets. Waar deze kernen in het verleden volledig afhankelijk waren van de auto voor verplaatsingen, kunnen nu meer van de dagelijkse verplaatsingen ook met de fiets. Deze afname van autogebruik heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het verbeteren van de leefbaarheid van alle kernen in Gemeente Rhenen. Deze aanpassingen waren nodig, omdat door de extra woningen veel extra verkeersbewegingen ontstaan zijn. De Nieuwe Meent, het nieuwe treinstation ten zuiden van Veenendaal biedt daardoor een tweede mobiliteitshub in de gemeente. Er is een goede en betrouwbare OV-verbinding gekomen tussen Wageningen, Ede, Veenendaal en Rhenen.

Ook is de OV-verbinding met Kesteren verbeterd. Veel bewoners kunnen hierdoor met de bus naar het werk. Door de nieuwe fietsverbindingen met omliggende gemeenten, is het op mooie dagen ook aantrekkelijk om te fietsen naar het werk. De nieuwe routes zijn zo direct mogelijk aangelegd, zodat de reistijd nauwelijks verschilt met de auto of het OV. Hierdoor is de gezondheid van de inwoners bovendien verbeterd. Voor de voetganger is ook veel gedaan. Looproutes zijn verbeterd waardoor het voor mensen die slechter ter been zijn makkelijker is om naar voorzieningen te lopen. In woonwijken zijn de straten weer te gebruiken als openbare speelplek voor de kinderen. Om het beeld wat in de mobiliteitsvisie geschetst is te kunnen bereiken, zijn een aantal grote ingrepen nodig. Denk hierbij aan het verbreden van de Rijnbrug. Minder concreet nog zijn plannen om provinciale routes om Rhenen heen te leggen, die op termijn mogelijk wel nodig zijn. Bijvoorbeeld om de verkeersdruk in het centrum van Rhenen te verminderen. De extra woningen die in het kader van de Verstedelijkingsstrategie gebouwd gaan worden, zullen een forse toename van verkeer betekenen. Met als gevolg dat het verkeerssysteem in Rhenen, dat in de praktijk al regelmatig tegen of op de maximale capaciteit zit, moet worden aangepast.

5.3 Uitvoering: Mobiliteitsagenda Aan de hand van de Mobiliteitsagenda kan gewerkt worden aan de uitwerking van de nodige beleidsplannen. De keuze voor losse plannen maakt tussentijdse updates over deelbeleid makkelijker waardoor op een gestructureerde manier doelen binnen elk van de zes eerdergenoemde thema’s bereikt worden. Het is een politieke keuze welk plan eerst uitgewerkt gaat worden – maar – het advies Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 27 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

is om éérst te beginnen met nieuw Parkeerbeleid. Hier lopen veel ontwikkelingen in Rhenen momenteel tegenaan. In tabel 1 is per thema uitgewerkt wat er in het beleidsplan moet staan. Mogelijk opvallend is dat het thema verkeersveiligheid losstaand niet terugkomt. Dit heeft alles te maken met dat verkeersveiligheid in elk thema een rol speelt. Daarmee ligt het voor de hand om het aspect verkeersveiligheid te verwerken in de beleidsplannen van elk thema, omdat dit een belangrijk uitgangspunt is voor de verkeerskundige keuzes waar de gemeente voor staat. Ook leefbaarheid is een thema wat verweven is met alle thema’s. Tabel 1 – Mobiliteitsagenda, bestaand uit vier thema’s.

Thema Duurzame mobiliteit & Parkeerbeleid

Omschrijving Verkeer levert een aanzienlijke bijdrage aan de uitstoot van Stikstof en CO2. Plan voor laadpunten en waterstof. Parkeerbeleidsplan wordt vormgegeven in een Nota Parkeernormen.

OV en knooppuntontwikkeling

Een plan voor de ontwikkeling van het stationsgebied.

Inhoud beleidsplan De verduurzaming van mobiliteit moet vooral komen door een modal shift naar OV en fiets. Dit plan dient om gebruik van schone voertuigen mogelijk te maken, in het verlengde van het huidige laadpalenbeleid. Hierbij is ook waterstof een factor, die voor o.a. logistiek van belang kan gaan zijn. Het STOMP-principe wordt de basis van mobiliteitsplannen (Stappen, Trappen, OV, MaaS, Personenvervoer). Noodzakelijk om een verkeerscirculatieplan te maken voor autoverkeer. Ook moet de gemeente stappen gaan zetten voor het digitaliseren van mobiliteitsgegevens. Onderdeel van Duurzame Mobiliteit is ook parkeerbeleid. Hierin staat het aantal parkeerplaatsen per functie. Gebaseerd om de kencijfers van het CROW en gebruikte normen van vergelijkbare gemeenten. Parkeernormen worden niet alleen voor de auto gemaakt, maar ook voor de fiets. Dit plan borduurt voort op het advies van Advier uit 2021. Daarbij kan ook gekeken worden naar woningontwikkeling rondom het station. Inhoudelijk gaat het om een plan waarmee het station beter gebruikt kan worden en de aansluiting op de bus verbeterd (zowel fysiek als in dienstregeling). Hieronder valt ook verbeteren verkeersveiligheid rondom viaduct N225. In samenwerking met Provincie Utrecht wordt hiervoor al stappen gezet. Ook wordt al gesproken over extra busverbindingen, zoals rondje WERV en Veenendaal-Kesteren.

Budget € 20.000,00

€ 7.500,00

Mobiliteitsagenda 2022 Gemeente Rhenen Pagina 28 van 41 Loendersloot Groep B.V. ©

Fiets en (regionale) fietsverbindingen

Fietsplan, vervolg op het Fiets Veilig Actieplan.

Logistiek

Uitwerking van Zeroemissie Stadslogistiek en ontwikkelen goede routes voor vrachtvervoer door Gemeente Rhenen

Het fietsplan is een vervolg op het Fiets Veilig Actieplan. Hierin krijgen de verschillende regionale fietsplannen een plek. Daarnaast wordt er een kaart ontwikkeld voor het gewenste fietsnetwerk in Rhenen en de stappen die nodig zijn om dat te realiseren. Er rijdt veel vrachtverkeer door Rhenen. In dit plan het antwoord op de vraag hoe de gemeente daar mee om wil gaan. Daarnaast bevoorrading van de binnenstad van Rhenen zonder uitstoot en stimuleren zero-emissie bezorgen van pakketjes. Verbeteren verkeersveiligheid op routes vrachtwagens. Ook landbouwverkeer krijgt een plek in dit plan. Aansluiten bij Economische beleid.