Bijlage TV VVD - 964037 - Bijlage 1 Opgavebeschrijvingen Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen
Tekst van het document
corridor, mogelijkheden voor de uitbreiding van
opties. Wel zijn hiervoor quickscans nodig naar
bedrijventerreinen. Dit deelgebied kan zo een rol
de mogelijkheden voor verdichting inclusief
spelen in de benodigde ruimte voor bedrijvigheid
het creëren van ruimte voor ‘dagelijks groen’, en
(incl. uitplaatsing) in de hele Foodvalley en ook
splitsingsmogelijkheden in deze kernen. Daarnaast
voor Regio Amersfoort. Hier gaan echter een
willen we kijken naar de inbreidingsmogelijkheden
paar vraagstukken vooraf: op welke profilering
in de kleinere kernen, waar een vitaliteitsvraagstuk
(aansluiten bestaand ecosysteem) willen we
ligt, passend bij de identiteit van deze kernen.
inzetten en wat zijn de mogelijkheden voor het
Tot slot willen we onderzoek doen naar het
accommoderen, clusteren en verduurzamen
41
42
43
44
45
De Liemers Positionering van de Liemers in de Groene
verbindingen met het zuidelijk deel van de Groene
plek om het verhaal over leven van en strijden
Metropool
Metropool. Dat biedt kansen: naast ‘meer stad’
tegen het water te vertellen. De energietransitie
Het deelgebied de Liemers omvat de gemeenten
ook ‘meer landschap’.
is een speerpunt en vraagt ruimte in het gebied.
Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort en
Daarnaast speelt de landbouwtransitie. Het aantal
Zevenaar. De Liemers wordt begrensd door de
Integrale onderzoeksvraag
agrariërs neemt af, terwijl de landbouw moet
Duitse grens in het zuidoosten, de Neder-Rijn in
Hoe kan de Liemers het hybride karakter (stad en
verduurzamen en moet zoeken naar aanvullende
het zuidwesten, de IJssel in het noordwesten en
landschap) op een kwalitatieve manier in stand
verdienmodellen. Momenteel wordt er voor de
de Oude IJssel in het noordoosten. De Liemers
houden, met name als de ruimtebehoefte na 2030
hele Liemers een agrarische visie opgemaakt.
is een zeer gevarieerde gebied met een eigen
voor wonen en werken en recreëren/landschap nog
Als opgave zien we de wens om meer te sturen
identiteit en een rijke historie. Er zijn vele kleine
verder toeneemt?
op kwaliteit en hoeveelheid groen in de directe
oorspronkelijke kerkdorpen met volop natuur, rivieren, rust en ruimte, voornamelijk langs de
leefomgeving. Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
randen van het gebied. Daar is vitaliteit een
46
Opgaven:
belangrijk aandachtspunt. Langs belangrijke
Leefomgeving
dragers als de A12 en de spoorlijnen zijn de
Het landschap van de Liemers is ontstaan door
• Als hoofdopgave zien we het behoud van de kernkwaliteiten. Daarbij is een goede aansluiting
regiokernen Westervoort, Duiven, Zevenaar en
de dynamiek van het water, nog altijd zichtbaar
met natuurgebieden in Duitsland wenselijk. We
Didam gelegen waar het wonen en werken is
dankzij de rivieren, de dijken, de weteringen en
willen de groenblauwe gebieden en structuren
gecentreerd. Deze regiokernen beschikken ook elk
het reliëfrijke landschap. Het watersysteem biedt
binnen en buiten de stedelijke zone versterken
over een eigen treinstation.
grote kansen om de identiteit van de Liemers
en deze nog meer met elkaar te verbinden,
te versterken binnen de Groene Metropool en
zodat landschapswaarden overal in de stedelijke
De Liemers kent een strategische ligging
biedt juist ook kansen om de beleving van de
zone nabij zijn en kunnen bijdragen aan de
met sterke woon-werkrelaties met Arnhem,
inwoners binnen de Liemers te vergroten. Langs de
energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit
de Achterhoek en Emmerich (Duitsland).
rivieren kan waterveiligheid, natuurontwikkeling,
en gezondheid. Daarbij gaan we op zoek naar
Dankzij het landschap en de A12-corridor zijn
duurzame landbouw en (extensieve) recreatie
slimme combinaties van functies om de
vrijetijdseconomie, logistiek en maakindustrie de
gecombineerd worden, waar al aan gewerkt
belangrijkste economische sectoren.
wordt in het Rivierklimaatpark IJsselpoort en in
ruimtevraag te verminderen. • We zetten in op versterking van de
de Gelderse Poort. Ook zoeken we aansluiting
landschapstructuren in combinatie met de
Binnen de Groene Metropool is de Liemers nu
bij het programma Integraal Riviermanagement
landbouwtransitie en het creëren van een
vooral gericht op Arnhem, maar met de aansluiting
(IRM). De Liemers is de plek die ook wel de kraan
grotere beleefbaarheid van het landschap voor
van de A15 op de A12 krijgt het gebied ook betere
van Nederland wordt genoemd en daarmee de
47
de inwoner, de recreant en toerist. Daarbij moet
Mobiliteit
Kijkend naar het principe om nieuwe woningen
er ook aandacht zijn voor het klimaat.
In oost-westelijke richting is de A12-corridor een
zo veel mogelijk nabij (H)OV hubs en stations
belangrijke ader, waarbij de stations een duurzame
te bouwen en om bestaande capaciteit in het
en de klimaatcorridor tussen de Veluwe en het
ontsluiting van nieuwe woon- en werkgebieden
mobiliteitsnetwerk maximaal te benutten.
Reichswald (EHS) versterken.
mogelijk maken. Hierbij wordt ingezet op een
Dit doortrekkend naar de inzet op uitbreiding
mix van vervoersmogelijkheden. Met de aanpak
bedrijventerreinen nabij het spoor, maakt dat
van de A12-corridor en het doortrekken van de
we zo goed mogelijk invulling moeten geven aan
A15 met aansluiting op de A12 wordt gewerkt aan
de verschillende opgaven die rondom het spoor
verbetering van de regionale bereikbaarheid.
spelen, te weten internationale bereikbaarheid,
Beide wegen zijn als goederencorridors van groot
het vergroten van de regionale OV-bereikbaarheid
retentiegebied en willen dit vrijhouden van
economisch belang voor de Liemers als onderdeel
en een nieuw station Arnhem-Oost en Zevenaar
nieuwe kapitale investeringen.
van Logistics Valley, met als logistieke hotspot
Oost? Dit mede in relatie tot de gewenste
• We willen de harde barrière A12/A3 doorbreken
• Waterkeringen als landschappelijke structuur inpassen. • De luwe gebieden beter waarderen en zo mogelijk vrijwaren van ruimtelijke druk. • We zien de Rijnstrangen als mogelijk toekomstig
• Ook zien we als opgave het behoud of
het knooppunt Emmerich am Rhein, Montferland
hubs in zowel Arnhem-Oost als Zevenaar-Oost
verbeteren van de waterkwaliteit en het
en Zevenaar (knooppunt EMZ). De verkeersdruk
en het doortrekken van het Witte Kruis en de
watersysteem in nieuw stedelijk gebied en
blijft toenemen door het toevoegen van woon en
gebiedsaanpak Zevenaar Oost.
daarbuiten.
werklocaties (in de Liemers, maar ook in Arnhem
• De beleving van het gebied rondom en vanaf
Oost).
het water laten ervaren door een passende infrastructuur aan te leggen.
48
Onderzoeksagenda met mogelijke oplossingsrichtingen:
Voor slimme en schone mobiliteit en het inzetten
• Onderzoek naar het inzetten op een
van de mobiliteitstransitie werkt de Liemers
gebiedsgerichte corridor over het spoor, de weg
Onderzoeksvraag:
al aan het optimaliseren van het fietsnetwerk,
en het water:
Welke kansen zijn er voor een goede invulling
zowel voor woon-werkverkeer als recreatie. De
» Aanpak knooppunt Velperbroek (A348-A12) +
van de stedelijke uitloopgebieden en om groene
ontwikkeling van logistieke locaties in de nabijheid
verbindingszones te creëren met de naastgelegen
van (H)OV in regiokernen geeft grote uitdagingen,
gebieden. Mede gelet op de onderzoeksvraag
vanwege de complexiteit. Voor de lokale kernen
van de Veluwe: Welke kansen zijn er om het
is vervoersarmoede een uitdaging, wat vraagt
Rivierklimaatpark meer te verbinden met de
om passende concepten om deze kernen vitaal
Veluwe en ontwikkelkansen te creëren voor
te houden. We moeten binnen de Liemers meer
• Onderzoek naar de ontwikkeling van
recreatie, natuur, landbouw(transitie), hydrologie,
gebruik maken van het water als vervoersmiddel
de spoorzones Duiven, Westervoort,
landschap, cultuur, erfgoed en economie?
voor goederen. Dit kan veel betekenen voor de
Zevenaar, Didam met daarbij mogelijke
leefbaarheid van de kernen en minder drukke
oplossingsrichtingen.
wegen.
» Een betere ontsluiting van Westervoort
oeververbinding Westervoort-Arnhem. » Betere verbinding spoor/water zowel naar het westen als naar Duitsland. » Betere verbinding ’s Heerenberg-A3Emmerich.
» Het optimaliseren van het spoor, waaronder
het beter benutten van ontwikkelkansen en
het tracé RegioExpress met daaraan gelinkt:
de economische potentie door inzet op deze
• Station Zevenaar-Oost met een eventuele
vier pijlers. Voor de pijler logistiek is specifiek
• Wensen voor uitbreiding lokale bedrijventerreinen in beeld brengen. • Knooppunt EMZ.
aansluiting op de RegioExpress in
het knooppunt EMZ van groot belang met
combinatie met een mobiliteits(hub).
daaraan gerelateerd een logistieke hub nabij
Onderzoeksvraag:
• Opheffen ongelijkvloerse kruisingen. Bij het
de A12 met stadsdistributie/ last mile en clean
Voor de periode na 2030 is de ruimtebehoefte
hoogfrequenter rijden van de treinen ligt
energy. Afstemming met Duitsland is daarvoor
nog onbekend en aanvullende behoefte ontstaat
er de opgave voor de bereikbaarheid van
noodzakelijk. Voor een belangrijke sector zoals
mogelijk al voor 2030. Wat is (als afgeleide van de
de gebieden onder de spoorlijn Arnhem-
de maakindustrie willen we langs de A12 een
woningbouwopgave) indicatief het ruimtebeslag
Duitsland.
ontmoetingsplek creëren waar ondernemers, het
voor de uitbreidings- en herstructureringsvraag
onderwijs en de overheid elkaar ontmoeten.
aan werklocaties? Kunnen we een ruimtelijk beeld
» Gebiedsontwikkeling Babberich/ Witte Kruis
schetsen?
(verbinden A12 met Gelders Eiland) » Transformatie spoorzone Didam
De verdere ontwikkeling van de vier pijlers betekent ook aanvullende ruimtebehoefte
Wonen
en meer mobiliteitsbewegingen, zowel door
De groei in de Liemers is het grootst in de
• Onderzoek naar het regionaal (snel)fietsnetwerk,
bezoekers als de logistiek. De focus ligt op het
komende vijf tot tien jaar. Daarna neemt de
waaronder het (recreatief) verbinden van het
ontwikkelen van logistieke clusters in plaats van
groei, naar verwachting af, maar ook na 2030
noordleijk deel van de Liemers met het zuidelijk
ontwikkeling langs de corridors. Uitgangspunt is
blijft de regio groeien, maar zakt de groei af.
deel.
om aansluiting te zoeken bij bestaande terreinen
De woningvraag concentreert zich in de kernen
en niet te kiezen voor de ontwikkeling van
langs de A12-corridor, hoe dichter bij Arnhem
Economie
nieuwe, op zichzelf staande locaties. Huisvesting
hoe groter de extra woningvraag uit Arnhem,
De Groene Metropool richt zich op Hightech,
van arbeidsmigranten verdient vanwege het
daar is de druk op de woningmarkt groter dan
Health en Energy met crossovers naar Food en
economisch profiel van de Liemers ook bijzondere
in de Liemers. De Liemers kiest ervoor om in
de Logistiek. De Achterhoek profileert zich met
aandacht.
deze kernen (en in Doesburg en ’s-Heerenberg)
• Onderzoek naar versterking OV-verbindingen naar grotere en kleinere kernen.
de woningbouwopgave te concentreren.
toerisme en recreatie. De aanwezigheid van de goederencorridor tussen het Europese achterland
Hoofdopgaven:
Voor de lokale kernen wordt gekozen voor
en de havens van Antwerpen en Rotterdam maakt
• Uitbreiding van de regionale bedrijventerreinen
maatwerk. Voor de hele Liemers ligt er met
de Liemers een logistieke hotspot, meer specifiek het knooppunt EMZ. Deze combinatie leidt tot vier grote economische pijlers voor de Liemers: logistiek, maakindustrie, perifere detailhandel en de vrijetijdseconomie. De Liemers ambieert
passend binnen het RPW (regionaal). • Toekomstbestendig maken van bestaande terreinen. • Transformeren van bestaande bedrijventerreinen
name een nieuwbouwopgave voor de 1 en 2 persoonshuishoudens. Daarnaast besteden we aandacht aan woonzorgcombinaties in verband met vergrijzing.
nabij het spoor. • Vorm geven aan de landbouwtransitie.
49
Hoofdopgaven
Onderzoeksvragen:
• Voor de komende tien jaar liggen er voldoende
• Hoe kijken we samen naar de kwantitatieve en
woningbouwplannen in de Liemers (circa 6000
kwalitatieve behoefte na 2030 en hoe blijven
woningen tot 2030). Er zijn echter te weinig
we in de toekomst in staat om adaptief te
harde plannen, zowel op de korte als op de
programmeren?
lange termijn, om de restopgave te kunnen
de kernen blijven verdichten en bouwen voor de
zachte plannen hard te maken om tijdig in de
verschillende segmenten en doelgroepen? Deze
restopgave te kunnen voorzien.
onderzoeksvraag ook in relatie tot mobiliteit en
• In de Liemerse Woonagenda 2020 is afgesproken om de prioriteit te leggen bij inbreiding boven uitbreiding. Echter, uitbreiding is noodzakelijk vanwege het tempo dat moet worden gemaakt en omdat de inbreiding
voornamelijk gericht op de spoorzones? • Welke (extra) instrumenten moeten we inzetten om de woningbouwplannen tot uitvoering te brengen? • Hoe blijven wij sturen op betaalbaarheid? De
onvoldoende voorziet in de opgave. De kernen
juiste woning op de juiste plek voor de juiste
Westervoort, Duiven, Doesburg, Zevenaar,
prijs en de juiste doelgroep.
Didam en ‘s-Heerenberg kunnen aan de gang met uitbreidingslocaties naast inbreiding. Deze uitleglocaties zijn in beeld. • Naast het toevoegen van nieuw woningen is verduurzaming en vernieuwing van de bestaande woningvoorraad een opgave. Daarbij gaat het niet alleen om woningen, maar ook om openbare ruimte/ leefomgeving. Oftewel een zekere mate van vergroening met het oog op hittestress/ klimaatadaptatie en het realiseren van ontmoetingsplekken met het oog op het “omzien naar elkaar”. Om invulling te geven aan de transformatieopgave, moeten echter eerst nieuwe woningen worden gebouwd.
50
• Hoe kun je op een groene en gezonde manier
realiseren. Het is zaak om de planstatus van
51
52
53
54
55
Middengebied Arnhem-Nijmegen Positionering van het Middengebied Arnhem-
vitaliteit en economie op orde zijn; voor het gebied
extensieve recreatie (incl. toeristische clusters)
Nijmegen in de Groene Metropool
zelf maar ook om te kunnen functioneren als
moeten in balans zijn, met koppelkansen voor
Het Middengebied is het hart van de Groene
‘dynamische contramal’ voor intensivering van de
gezondheid en klimaatadaptatie. Inzetten op
Metropool, te midden van de steden Arnhem
nabije steden.
kwaliteit en hoeveelheid groen in de leefomgeving,
en Nijmegen, ook het stedelijk gebied van
voor eigen inwoners maar ook voor groei in nabije
Wageningen en Ede is nabij. Hier komen functies
Integrale onderzoeksvraag
steden. De Lingezone is daarbij een belangrijke
zeer dicht bij elkaar. Het gebied vertegenwoordigt
De wederkerigheid tussen Middengebied en
backbone die kansen biedt voor fietsnetwerk,
waarden die van belang zijn voor de nabije
omliggende steden is - tezamen met de waarden
recreatie, water (kwantiteit en kwaliteit) en
steden. Het is daarmee strategisch gelegen. Maar
en kwaliteiten van het gebied zelf - een belangrijke
landschap. Zowel intrinsiek benutten en versterken
ook kwetsbaar, aangezien de nabije stedelijke
basis voor de integrale onderzoeksvraag om de
van waarden, als koppelkansen in relatie tot
gebieden uitbreiden en intensiveren.
ambities uit de Verstedelijkingsstrategie ‘Meer
andere routes en zones (denk bv. aan Lingekruising
landschap, meer stad’ te kunnen realiseren.
A325 en fietsroute langs A15). Gemeentelijke
Het gebied kenmerkt zich door grote structuren:
Vanzelfsprekend voorzien we in de woonbehoefte
inzet is beschreven in o.a. landschapsbeleid en
gelegen in de delta tussen Nederrijn en Waal,
conform bevolkingsprognoses en werkbehoefte
recreatienota.
met daartussen backbones zoals A15-corridor en
van lokaal gevestigde bedrijven. Hoe kunnen
Lingezone. Er is een conceptueel onderscheid
we met extra integrale groei meer bijdragen aan
tussen de dynamische en intermediaire zone
regionale doelen, met behoud en versterking
financieringsmodellen voor het regionale
tussen Arnhem en Nijmegen; Elst, Bemmel en
van de leefkwaliteit? Uit deze hoofdvraag
groenblauwe raamwerk; combineren van
Huissen. West- en oostwaarts is meer ruimte en
destilleren we (per bouwsteen) de opgave én
versterken Park Lingezegen en intensiveren met
kent de ontwikkeling een andere meer landelijke
oplossingsrichtingen: hoe de wederkerigheid met
landschapszones zoals aangegeven op de kaart.
dynamiek.
omliggend stedelijk gebied in te richten én hoe te
Op sommige plekken vraagt barrièrewerking van
voorzien in de randvoorwaardelijke condities (met Het Middengebied biedt als centraal gelegen
focus op groen en mobiliteit).
sterk en krachtig gebied met een groen en vitaal karakter mogelijkheden de centrale positie te
infrastructuur om nieuwe oplossingen. • Versterken en benutten van landschappen in uiterwaarden zien we waar mogelijk i.r.t.
Hoofdopgaven en oplossingsrichtingen
benutten. Tegelijkertijd kan het Middengebied
56
• Zoeken naar uitvoerings- en
de wateropgave, natuur en extensieve recreatie. Bij integraal riviermanagement de
met integrale groei bijdragen aan regionale
Leefomgeving
systematiek voor reserveringen eventuele
ontwikkeling met een goede leefkwaliteit,
Versterken van het groenblauwe raamwerk
dijkverlegging lange termijn graag ‘slimmer’ zodat
nu én duurzaam voor de toekomst. Mits
vraagt groei van kwaliteit in Park Lingezegen
gebiedsontwikkeling van niet geremd wordt of
randvoorwaarden omtrent landschap, mobiliteit,
én uitbreiden van landschapszones. Natuur en
57
zelfs ‘on hold’ gaat. In de regio moet ruimte
om in samenhang de capaciteit te vergroten,
Wonen
blijven houden voor watergebonden bedrijven
zoals het spoor Arnhem-Nijmegen, HOV, N325/
Het Middengebied biedt mogelijkheden voor
en scheepvaart(voorzieningen).
A325 en A50, incl. onderzoek naar nieuwe
extra integrale groei. We zien de potentie
• Toekomstbestendige landbouw is van belang
snelfietsroutes zoals de westflankroute. Dit
om voor groei in de intermediaire zone (Elst-
voor economie en landschap. Op sommige
draagt bij aan de stimulering van de mix van
Bemmel-Huissen) relatief meer in te zetten op
plekken vraagt dit focus op landbouw als
vervoersmogelijkheden. Tegelijkertijd willen
transformatie, herstructurering en het creëren
hoofdfunctie, elders zijn functiecombinaties
we oost-west verbindingen versterken op alle
van kwalitatieve parkranden (concept groei t.b.v.
zoals natuurinclusieve landbouw mogelijk.
modaliteiten, hiermee andere routes ‘feederen’
groen in dit intensief gebruikte gebied). Verder
• Clustering van grootschalige duurzame opwek
én ‘missing links’ in het netwerk complementeren,
oostwaarts en westwaarts zien we de potentie
conform RES in de energiecorridor in de zone
waar mogelijk gekoppeld aan het groen-blauwe
voor geclusterde extra groei t.b.v. economische en
rondom A15 en Betuweroute, aan de oostzijde
raamwerk. Bij voorkeur benutten we bestaande
maatschappelijke voorzieningen (concept groei
afhankelijk van daadwerkelijk doortrekken van
netwerken; zoals het spoor Arnhem-Tiel.
t.b.v. voorzieningen in dit extensiever gebruikte
de A15. Realisatie van de energiecorridor doen
Gemeenten zetten zich daarbij in voor het
gebied).
we samen met regio Rivierenland en provincie,
versterken van de interne bereikbaarheid; bv.
bij het Onderzoek Energie op Rijksgronden
deelmobiliteit, ’slimme parkeernormen’ of de
(OER) tevens afgestemd met het Rijk.
lokale fietsagenda.
• Als basis voorzien we in ieder geval in de woonbehoefte conform bevolkingsprognoses, met kwalitatief extra aandacht voor woningmix
Mobiliteit Met een versnelde en duurzame mobiliteitstransitie borgen we in samenhang lokale en regionale bereikbaarheid. Dit vraagt voor de diverse samenhangende modaliteiten investeringen t.b.v. flankerende maatregelen zoals beïnvloeding gedrag (mobiliteit verspreiden of
speerpunt voor de hele regio. • Onderzoek gebiedsaanpak N325/A325 (incl. Pleyroute tot knooppunt Velperbroek). • Ontvlechten van goederen- en personenvervoer op het spoor Arnhem-Nijmegen (relatie PHS). • Verbreding en doortrekking A15-corridor.
en het betaalbare segment. • Integrale groei voor de regio in het Middengebied vraagt het invullen van condities op het gebied van landschap en mobiliteit (zie leefomgeving en mobiliteit) en heeft effecten voor economie (zie economie). • Nadrukkelijker willen we de link maken met
verminderen), verbeteren bestaande tracés en
Vanwege ontwikkeling van bedrijventerrein
de bestaande wijken. Nieuwbouw moet een
investeringen in ‘missing links’ in het netwerk,
Park15 en De Grift en provinciale railterminal
aanvulling op en stimulans zijn voor verbeteren
bijvoorbeeld (snel)fiets naar Zevenaar of
verbeteren we de verkeersstructuur rondom
van leefbaarheid en duurzaamheid. Voor deze
Wageningen. In ieder geval voor extra regionale
Knoop 38.
integrale wijkaanpak ontbreken echter financiële
integrale groei, in sommige delen (zie kaart, o.a.
• Verduurzaming van lokale en regionale
Huissen) ook belangrijk voor het uitvoeren van
mobiliteit, inclusief CO2-reductie op snelwegen
het huidige woningbouwprogramma. Op noord-
en binnenvaart.
zuid-verbindingen zoeken we naar manieren
58
• Uitmuntende fiets- en OV-netwerken als
• Kleinere kernen blijvend bereikbaar door het optimaliseren van openbaar vervoer.
middelen en instrumentarium. • Preventief kijken naar leefbaarheid indien een ‘kantelpunt’ nadert (Leefbaarometer) maakt dat gerichte preventieve maatregelen
leefbaarheidsproblemen voorkomen. Dit gaat nu
• Dit vraagt ook afstemming en gesprek; een
Bij het nemen van verantwoordelijkheid voor extra
ook spelen in de wijken uit de jaren 50, 60, 70
regionale coördinatiestrategie voor verschillende
regionale groei hanteren we de volgende richting:
en begin 80. Enkele voorbeelden hiervan staan
typen bedrijvigheid t.b.v. het aantrekken van
• Op dit moment hebben beide gemeenten circa
op de kaart.
bedrijven die het meest passen bij gewenste
6% van het totale aantal woningen in de regio.
banen en integraal ruimtegebruik. Denk aan
Als we deze relatieve benadering toepassen
Economie
bijvoorbeeld logistiek (stadsdistributie), grote
op de extra regionale groei, betekent dat we
We willen ruimte bieden voor versterking van
ruimtevragers én een betere afstemming tussen
tot 2040 daarbij denken aan een toevoeging
economische en maatschappelijke voorzieningen,
milieubelastende bedrijfsactiviteiten en de
van circa 3.000 à 4.000 extra woningen (niet
bijvoorbeeld in en rond de centra van de
leefomgeving.
gebaseerd op concrete plannen of locaties) in het Middengebied, ten behoeve van de centrale
woonkernen. Tegelijkertijd zetten we in op versterking en uitbreiding van bestaande lokale en
Context: kwantitatieve richting
opgave uit de opgave ‘Groene Groei’ uit de
regionale bedrijfsterreinen, inclusief huisvesting
De verstedelijkingsstrategie (en gebiedsuitwerking
Strategische Agenda Middengebied.
van werknemers. Onze kracht zit in gemengde
Middengebied) heeft belangrijke waarden en
• Uitgaande van 6% van het aantal banen, volgt
bedrijfsterreinen, met dien verstande dat er wel
kwaliteiten als basis. Om de ontwikkelrichting
uit dezelfde benadering een opgave van circa
een specifiek profiel is bij het cluster NEXTgarden
hierbij aan te scherpen én de geagendeerde
90 hectare extra bedrijventerrein. We gaan
(energyhub, food, tuinbouwbeleving), omgeving
kwesties te concretiseren, is het van belang deze
er hierbij vanuit dat circa 45% van het aantal
Elst-Centraal (health) en zuidzijde Knoop 38
kwalitatieve benadering te verrijken met een
banen op bedrijventerreinen aanwezig is en we
(logistiek op Park15-De Grift, wellicht oostwaarts
kwantitatieve richting. Op basis van een goede
hanteren daarbij een gemiddelde dichtheid van
te versterken bij afslag 39 van de door te trekken
monitoring en integrale afstemming kunnen we
368 m2 bruto bedrijventerrein per medewerker.
A15).
zo kansen effectueren. Het streven van 60.000
Deze richting neigt naar het hoge WLO-scenario.
woningen en 60.000 banen extra te creëren in de • Als basis voorzien we in ieder geval in de werkbehoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
regio in de periode 2019-2040 operationaliseren
Of deze kwantitatieve richting met invulling van
we als volgt.
toepasselijke randvoorwaarden haalbaar is, moet
Als basis voorzien we in ieder geval in de
blijken uit nader onderzoek t.b.v. de investerings-
bedrijven met lokale binding zetten we extra
woonbehoefte conform bevolkingsprognoses en
en uitvoeringsagenda. Zo kunnen we met een
in op bedrijven die aanhaken op het profiel bij
werkbehoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
extra ambitie kwalitatieve regionale groei (werken
Elst-Centraal en NEXTgarden én passen bij
In Lingewaard en Overbetuwe gaan we tot 2030
en wonen) bereiken, die (met de toepasselijke
regionale circulaire ontwikkelingen. Dit vraagt
uit van een nieuwbouwopgave van respectievelijk
randvoorwaarden) bijdraagt aan bereikbare vitale
schuifruimte; voldoende kavels beschikbaar of
1.700 en 2.000 woningen (2019-2030, incl. inlopen
kernen met versterking van het landschappelijke
op korte termijn beschikbaar te maken, waarbij
woningtekort, excl 30% overprogrammeren)
karakter.
we in eerste instantie kijken naar transformatie-
en enkele beperkte uitbreidingen van
mogelijkheden.
bedrijventerreinen.
• Naast het faciliteren van werkgelegenheid bij
59
60
61
62
63
Rijk van Nijmegen Positionering van het Rijk van Nijmegen in de
van Nijmegen een scharnierfunctie tussen stand
liggen kansen om deze nu nog losse elementen
Groene Metropool
en ommeland mar ook tussen Limburg, Brabant,
met elkaar in verbinding te brengen zodat er
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten
Nordrhein Westfalen en de GMR.
een robuust groenblauw netwerk ontstaat dat
Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,
meerwaarde biedt voor de huidige dorpsbewoners
Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen.
Integrale onderzoeksvraag
van het gebied, dienst kan doen als uitloopgebied
De ligging van het gebied tussen de rivieren
Door slim gebruik te maken van de schaarse
voor de bestaande én de nieuwe inwoners van het
Maas en Waal en de aanwezigheid van de
ruimte kunnen we een gebied realiseren dat een
Rijk van Nijmegen en Nijmegen-West en kansen
stuwwal en het vennengebied zorgen voor een
aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de centrale
biedt voor kwalitatief hoogwaardige recreatie. Ook
grote verscheidenheid aan landschappen: van
gedachte “Meer stad, meer landschap”. Om deze
de metropolitane parken, landschap Elshof, Het
uiterwaarden tot vennengebied en heuvelachtig
opgave goed te kunnen doorgronden moeten we
Broek bij Heumen en het gebied tussen Nijmegen,
bosgebieden. De kleine en middelgrote kernen
de volgende onderzoekvraag beantwoorden.
Beuningen en Wijchen kunnen hier onderdeel van
liggen verspreid in het landschap. Het gebied
Hoe kunnen we de groeiopgave inzetten om de
uitmaken.
wordt doorsneden door de spoorlijnen Arnhem-
bereikbaarheid, leefbaarheid en herkenbaarheid
Den Bosch en Nijmegen-Venlo, door de snelwegen
van het gebied duurzaam te versterken en uit
Door dit gebied als één geheel te bezien kunnen
A50 en A73 en door het MaasWaalkanaal.
te bouwen. Uit deze hoofdvraag destilleren we
we de ruimteclaims vanuit de verschillende
Het Rijk van Nijmegen biedt mogelijkheden
langs de lijn van de bouwstenen per opgave de
sectoren in samenhang bezien en in samenhang
om een duurzame bijdrage te leveren aan de
oplossingsrichtingen die bij kunnen dragen aan
afwegen. Op dit moment denken we daarbij aan
opgave van de verstedelijkingsstrategie. Door de
de totstandkoming van een duurzaam en leefbaar
de landbouwtransitie, de aanpak biodiversiteit,
uitdagingen op het gebied van wonen, mobiliteit,
Land van Maas en Waal.
de opgave dijkversterking en de opgave
vitaliteit, landschap en leefkwaliteit op een adequate, integrale en duurzame wijze op te
energietransitie. Zodoende creëren meer én Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
pakken kan een toekomstbestendige Land van
64
toekomstbestendig landschap dat nodig is om de groeiambities te kunnen realiseren met behoud en
Maas en Waal ontstaan. Een gebied met een
Leefomgeving
sterke eigen identiteit dat van grote waarde kan
Het Rijk van Nijmegen heeft ontzettend veel te
versterking van de kwaliteiten van het gebied.
zijn als uitloopgebied voor het aangrenzende
bieden op het gebied van landschap en natuur.
Mobiliteit
stedelijke gebied. Daarnaast kan het Land van
Binnen dit gebied bevinden zich de uiterwaarden
Het Rijk van Nijmegen is primair sterk gericht op
Maas en Waal een poortfunctie vervullen naar het
van de Maas en de Waal, het unieke gebied van
de steden Nijmegen en Arnhem als werkgebied
Land van Cuijk, Limburg en Duitsland. Tot slot
de Hatertse en Overasseltse Vennen, Bosgebied
en als voorzieningencentrum. Daarnaast is er een
sluit het Rijk van Nijmegen in Noordelijke richting
Heumensoord, het stuifduingebied bij Bergharen
aanzienlijke in- en uitstroom in alle richtingen via
aan op de Overbetuwe. Daarmee heeft het Rijk
en het Nationaal landschap Gelderse Poort. Hier
de A50, A73, N322 en de spoorverbindingen.
65
Gezien de aard van de knelpunten in dit
het knelpunt op de A50 door meer mensen uit
Naar de toekomst toe ligt er een
gebied met kleinere kernen rond Nijmegen en
de auto en in het openbaar vervoer te krijgen.
onderzoeksopgave om te bezien of er een match
Arnhem zou onderzocht kunnen worden welke
Het is raadzaam dit in samenhang met het
is tussen het arbeidspotentieel en het huidige
mogelijkheden er zijn om het aanbod voor de fiets
MIRT-onderzoek snelweg A50 en aanvullende
aanbod aan werkgelegenheid. Een onderzoek
en het OV tussen de kernen en de nabijgelegen
programmatische maatregelen te onderzoeken.
naar het gewenste economische profiel kan de koers bepalen van eventuele uitbreidingen of
stad te verbeteren, het OV aanbod meer te Voor de spoorverbindingen zou onderzocht
autopendel van de kernen naar de grote stad op
kunnen worden welke versterkingen van de
te vagen aan de randen van de steden. Goede
stationslocaties Nijmegen CS en station
De GMR zet in op een transitie naar een circulaire
openbaar vervoer- en fietsverbindingen vanuit
Heyendaal nodig zijn en of er nieuwe knooppunten
economie. Er ligt een onderzoeksvraag hoe we het
de regiokernen naar Nijmegen maar ook tussen
(zoals station Wijchen-West) van meerwaarde
bestaande bedrijfsvastgoed hierin mee kunnen
de regiokernen onderling zijn van belang voor
kunnen zijn. Stadsrandhubs kunnen hieraan ook
nemen en wat er nodig in om dit geschikt te
een goede bereikbaarheid en een transitie
een bijdrage leveren.
maken voor verduurzaming en circulariteit. Denk daarbij aan het geschikt maken van de daken
naar schone en slimme mobiliteit. Onderzocht wordt in hoeverre een uitrol/verbetering van
Economie
voor zonne-energie maar ook aan het inpassen
het HOV-netwerk (inclusief hubs) mogelijk is en
De werkgelegenheid in de regio kent een
van bedrijven die zich bezig houden met recyclen.
een oplossing vormt, daarbij denken we aan de
tweedeling. Enerzijds is de werkgelegenheid lokaal
Maar ook de landbouwtransitie zoals genoemd in
Rijksweg Heumen en de corridor Druten. Daarbij
en kleinschalig van aard. Het gaat dan om vooral
de provinciale kadernota Agrifood kan hier een
moeten ook worden onderzocht of ongelijkvloerse
centrumvoorzieningen en lokale dienstverlening.
plek krijgen.
kruisingen een oplossing kunnen vormen voor
Anderzijds zijn er grotere bedrijventerreinen
verbetering van bereikbaarheid. In de regio wordt
zoals bedrijventerrein Bijsterhuizen met een
Een andere onderzoeksvraag richt zich op
al werk gemaakt van snelfietspaden (bijvoorbeeld
bovenlokaal en landelijk karakter.
de kansen van waterstof in dit gebied. Welke mogelijkheden biedt waterstof voor transport over
tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier
66
transformaties.
ontvlechten van het autonetwerk end e resterende
kan worden onderzocht welke verdere uitrol
In het westelijk deel van het Rijk van Nijmegen
weg en water, maar ook als groen alternatief voor
gerealiseerd kan worden.
speelt de agrarische sector en grotere rol in
aardgas en olie. De komst van waterstofstations
ieder geval qua ruimtebeslag. Daarnaast kent
kan een enorme impuls zijn voor de vergroening
Voor de regionale bereikbaarheid kan worden
het Rijk van Nijmegen een sterke focus op de
het Rijk van Nijmegen.
onderzocht op of de capaciteit van de
stad Nijmegen met zijn campussen en zijn
spoorwegverbindingen voldoende is en waar
ziekenhuizen (Radboud en CWZ). De bedrijvigheid
uitbreiding nodig is. Bijvoorbeeld een vergroting
is voornamelijk organisch gegroeid en kent een
van de capaciteit van en naar Den Bosch is een
grote diversiteit zowel in omvang als in soort en
kans om bij te dragen aan het oplossen van
duurzaamheid.
Wonen
mogelijkheden om een deel van de groene groei
Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door
duurzaam te realiseren.
een woningmarkt die in grote lijn aanvullend is op stedelijk wonen in de stad Nijmegen. De
Woningbouwopgave
woonmilieus in de dorpen van het ommeland zijn
De woondealopgave is om tussen 2020 en 2040
kleinschaliger en kennen een lagere dichtheid.
50.000 tot 60.000 woningen te bouwen in de
Rust, ruimte en natuur zijn volop aanwezig in
Groene Metropoolregio, waarvan 35.000 tot 2030.
het Rijk van Nijmegen en maken het tot een geliefde plek om te wonen. De leefbaarheid in de
Voor Rijk van Nijmegen is de opgave tot 2030
bestaande kernen staat onder druk, voorzieningen
bekend. Het gaat dan om zo’n 17.000 woningen
verdwijnen en ook het verenigingsleven heeft
(exclusief studentenhuisvesting). Voor de
het lastig. Extra woningbouw biedt kansen om
periode tussen 2020 en 2040 betekent de
de kernen vitaler te maken en de leefbaarheid te
woondealdoelstelling toevoeging van 24.000 tot
vergroten. Verdichten, transformatie, en mogelijk
29.000 woningen in dit gebied.
In de overige gemeenten is het doel gemiddeld 50% betaalbaar. Daarbij ligt de opgave voor een groot deel in het goedkope en middeldure koopsegment. In het hele Rijk van Nijmegen is toevoeging van sociale huur van belang. Enerzijds voor groei van de voorraad, anderzijds voor transformatie van de bestaande voorraad. De woningbouwopgave is uiteraard niet in beton gegoten, de woningmarkt verandert sterk in de tijd. In 2022 zal in de regio nieuw woningbehoefteonderzoek worden uitgevoerd op basis waarvan de opgave wordt herijkt.
gestapelde bouw kunnen daarbij helpen mits het behoud van identiteit daarbij geborgd wordt.
De verhouding tussen stad en land is circa
Zoals in de huidige woondeal reeds is verwoord
twee derde van het aantal woningen in de stad
,is betaalbaarheid een absolute voorwaarde
en een derde in de omliggende gemeenten. In
voor extra woningbouw. Door een stapeling
de periode na 2030 is er een bandbreedte in
van ambities in combinatie met de huidige
de woningbouwopgave. Onderzocht dient te
marktsituatie is het onmogelijk om woningen te
worden waar de woningbouwaantallen vanuit de
realiseren die financieel bereikbaar voor diegenen
ontwerpprincipes het beste gerealiseerd kunnen
met een smallere beurs. En juist in dit segment is
worden.
de vraag in het Rijk van Nijmegen groot. Naast betaalbaarheid is ook bereikbaarheid een
Doorvertaling doelstellingen Woondeal in Rijk van
belangrijk onderwerp bij de woningbouwopgave.
Nijmegen:
Daarom moet de woningbouwopgave integraal
De woondealdoelstelling is om gemiddeld
bezien worden samen met de andere opgaven als
50% betaalbaar te bouwen. Nijmegen heeft
mobiliteit en landschap.
als doelstelling om 65% betaalbaar te bouwen: 30% sociale huur, 15% middeldure huur en 20%
Met voldoende aandacht en het kiezen van de
middeldure koop.
juiste oplossingen ziet het Rijk van Nijmegen
67
Aanzet voor oplossingsrichtingen inclusief
geschikt maken van daken voor zonne-energie,
maatregelen en fasering (indien bekend) met
toepassing van waterstof en circulaire landbouw
bijbehorende onderzoeksagenda voor komend
zouden daarbij de eerste onderzoeksrichtingen
half jaar
kunnen zijn. Daarnaast dient onderzoek plaats te vinden naar de match tussen arbeidspotentieel en
De korte termijn is gericht op het verkennen
aanbod en de sturingsmechanismen daarbij.
van onderzoeksvragen, het verder in beeld brengen van afhankelijkheden en waar nodig
3. Omwille van het voor de doelgroep
oplossingsrichtingen. Daarnaast zal de bereidheid
bereikbaar maken van betaalbare woningbouw
tot samenwerking en vervolgens het opzetten van
is het raadzaam om onderzoek te doen naar de
deze samenwerking meer vorm moeten krijgen.
financiering ervan op korte en lange termijn. Daarnaast verkennen we de kansen voor inbreiding
1. Voor wat betreft de regionale bereikbaarheid
waarbij een groene en ontspannen leefomgeving
wordt onderzocht waar de capaciteit van wegen
de basis. We wegen inbreiden versus uitbreiden
en spoorverbindingen vergroot kan worden.
af en brengen samenhang in de nieuwe locaties in
Voor het spoor denken we dan uitbreiding van
tijd en investering.
de verbinding richting Den Bosch. Daarbij kan mogelijk worden aangesloten bij het MIRT-
4. We onderzoeken waar de mogelijkheden liggen
onderzoek A50. Voor de wegen geldt dat in elk
om de bestaande natuurgebieden en losse
geval onderzocht moet worden hoe de capaciteit
elementen met elkaar te verbinden om zodoende
van de A50 ,de N322 en de Rijksweg Heumen
de biodiversiteit te vergroten en de druk op de
vergroot kan worden.
kwetsbare gebieden te verminderen. Daarnaast onderzoeken we op welke wijze het landschap
Verder dient te worden onderzocht hoe het OV en
kunnen versterken waardoor het een groene
de fiets een prominentere plaats kunnen krijgen in
ruimte wordt die bijdraagt aan de leefbaarheid
de mobiliteit. Dit geldt zowel voor de verbindingen
van de bestaande en de nieuwe inwoners. Daarbij
tussen de regiogemeenten onderling als voor de
zoeken we naar synergie tussen de ruimteclaims
verbinding met de stad.
vanuit de diverse sectoren waardoor er een samenhangende duurzame leefomgeving ontstaat.
2. Om een sprong te maken naar een circulaire economie onderzoek we de mogelijkheden van transitie van zowel industrie als landbouw. Het
68
69
70
71
72
73
Veluwe Positionering van de Veluwe in de Groene
waterwinning?). We zoeken een duurzamere balans
die we zo veel mogelijk binnenstedelijk, circulair,
Metropool
tussen ruimte voor de natuur en ruimte voor de
klimaatadaptief en groen realiseren. Economisch
De Veluwe is met haar rijke natuur en variatie
mens.
focussen we op versterking van de recreatieve
aan landschappen van onschatbare strategische
sector, maar ook de ontwikkelingskansen van
(inter-)nationale waarde. De Veluwe is het
Het behoud, beschermen en versterken van
landbouw nemen we mee.
grootste Natura2000-gebied op land van
dit landschap, deze natuurwaarden, en dit
Noordwest-Europa. De zoetwaterbel onder de
watersysteem is een van de hoofddoelen uit het
Integrale onderzoeksvraag
stuwwal is de motor voor het watersysteem met
verstedelijkingsconcept. Een robuust ecologisch
Hoe gaan we samen de biodiversiteit en het
invloeden tot ver buiten de Veluwe en essentieel
systeem is randvoorwaardelijk voor een gezonde
watersysteem op de Veluwe herstellen en
voor onze drinkwatervoorziening en nationale
en welvarende samenleving.
versterken en behouden we daarbij de rol van
drinkwaterreserve. De Veluwe is het “groen” in
Binnen het Natura 2000 gebied staat behoud en
dit deelgebied als een recreatief zwaartepunt
onze Groene Metropool. Zij is de “groene long”
versterking en uitbreiding van de natuur voorop.
in de regio? Waar kunnen we dit combineren
van de regio en vormt de contramal voor de
In een ruime zone daaromheen is ruimte voor
met versterking van landschap, economie en
toenemende verstedelijking. De afwisseling van
passende, gemengde ontwikkelingen. In die zone
cultuurhistorie? Hoe kan de landbouwtransitie
bos, heide, beken en sprengen, landgoederen
vinden we de meeste kernen, landgoederen,
hierin benut worden? En hoe financieren we deze
en het rivierengebied levert een landschap op
uiterwaarden en landbouwgebied.
ambitie?
ontspannen. Naast de intrinsieke groenblauwe
Een goede afstemming met deelgebieden
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
natuurwaarden en haar bijdrage aan het
Liemers, Foodvalley en Arnhem-Oost is daarom
klimaatsysteem (o.a. CO2 opname, O2 productie,
noodzakelijk. We willen de groenblauwe waarden
Leefomgeving
zuivering, verkoeling) heeft de Veluwe een grote
van de Veluwe door laten lopen tot tussen en zelfs
Wil de Veluwe de toegewezen rol kunnen vervullen
toeristisch-recreatieve waarde.
in onze kernen.
dan is beheer, herstel en uitbreiding van natuur en
Maar de Veluwe gaat achteruit! Door onder
De gebiedsuitwerking Veluwe heeft een belangrijke
de verstedelijkingsstrategie daar een integrerende
andere milieudeposities, verdroging,
rol om het ‘meer landschap’ van onze ambitie
bijdrage aan leveren, omdat we anders het
versnippering en een toenemende recreatieve
‘meer landschap, meer stad’, te realiseren. We
verstedelijkingsconcept niet kunnen realiseren.
belasting treedt een verschraling op. Ook is
zullen woon- en werklocaties grotendeels in
Denk daarbij aan recreatiezonering in het
er een ruimtelijke druk door ruimteclaims
andere deelgebieden moeten realiseren. Toch
natuurgebied en daarbuiten, natuurontwikkeling,
voor woningbouw, bedrijfslocaties, verkeer en
is er, mede vanuit het oogpunt ‘vitale kernen’
tegengaan van verdroging en Stikstof-maatregelen.
vervoer en (grootschalige) energieopwekking (en
voor wonen ook een opgave in dit deelgebied
Ook willen we aan de randen van de Veluwe
waarin veel inwoners en bezoekers zich kunnen
hydrologie randvoorwaardelijk. We moeten vanuit
74
75
nieuwe mogelijkheden ontwikkelen voor dag- en
Economie
maatregelen gerealiseerd krijgen en wat voor
verblijfsrecreatie om daarmee de druk op de
We willen de recreatieve economie revitaliseren
financieringsconstructies daar bij passen, waar
Veluwe zelf te verminderen. We integreren dat
waar nodig en versterken waar mogelijk
mogelijk geïntegreerd met de maatregelen voor
waar mogelijk met de transitie van de landbouw,
en de landbouwtransitie stimuleren met
‘meer landschap;’ en ‘dagelijks groen’ in de directe
stimulering van de recreatieve economie en
multifunctioneel landgebruik en nieuwe
leefomgeving.
klimaatadaptatie.
verdienmodellen. De toekomst van intensieve landbouw en zwaardere industrie aan de randen
2. Meer landschap
Wonen
van de Veluwe moet afgewogen worden ten
In een ruime schil rond de Veluwe zoeken we
We zullen verspreid over meerdere kernen,
opzichte van natuur, hydrologie en recreatie. In en
grote gebieden waar we een deel van het extra
vooral nabij OV-knooppunten, ongeveer 3.000
rond de Veluwe zijn er veel ruimtelijke beperkingen
uitloopgebied uit het verstedelijkingsconcept
woningen toevoegen tot 2040. Veel kernen lopen
voor maatregelen voor de energietransitie vanwege
kunnen realiseren. In de gehele
tegen ruimtelijke grenzen aan (natuurgebieden,
natuur, landschap en drinkwatervoorzieningen
verstedelijkingstrategie zoeken we 5.000 hectare,
uiterwaarden), liggen in landschappelijk
(inclusief ASV).
maar die landen natuurlijk voor een groot deel ook op locaties buiten dit deelgebied zoals
waardevolle gebieden en willen niet aan elkaar groeien. Tevens hebben we de opgave om de brede
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
bijvoorbeeld het Binnenveld en Lingezegen. Het
vitaliteit van kleinere kernen te behouden. We
en de onderzoeksagenda
doel is om de Veluwe als toeristisch concept robuuster te maken waarmee we de recreatieve
realiseren woningen bij voorkeur via verdichting
76
wat leidt tot ingewikkelde ontwerpopgaven. Hoe
1. Robuust systeemherstel van de Veluwe
druk spreiden. In deze gebieden willen we natuur-
verdichten we woonwijken zonder het karakter
Een natuurlijker watersysteem en natuurherstel
en landschapswaarden toevoegen met behoud
van onze kernen aan te tasten en doen we dat
is noodzakelijk om effecten van stikstofdepositie,
van een natuur-inclusieve landbouwfunctie. We
betaalbaar, klimaatadaptief, groen en circulair?
klimaatverandering en de achteruitgang van de
gaan onderzoek doen naar de ontwikkelingskansen
biodiversiteit tegen te gaan. Daarom willen we
in deze gebieden voor verblijfsrecreatie,
Mobiliteit
een impuls geven aan natuurontwikkeling op
natuur, landbouw(transitie), hydrologie en
Verminderen van overlast en veiligheidsrisico’s
de Veluwe. Door de verkenning van Gelderse
klimaatadaptatie, landschap, cultuur, erfgoed
van automobiliteit door recreanten en forenzen is
Maatregelen Stikstof hebben we een goed
en economie. We denken daarbij bijvoorbeeld
nodig voor de leefbaarheid in deze regio en is goed
beeld van welke maatregelen nodig zijn, zowel
aan het gebied Otterlo-Wekerom-Harskamp,
voor de natuur. Bij voorkeur komt zowel de toerist
op de Veluwe zelf als op de flanken ervan (de
het Rivierklimaatpark, de Havikerwaard en het
als lokale ommetjesmaker zonder auto naar de
overgangsgebieden). Denk daarbij bijvoorbeeld
versterken van recreatie aan de Rijn en IJssel.
Veluwe, maar we willen ook overstappen (transfers)
aan robuust systeemherstel (natuur en water)
Investeringen in de schil rond de Veluwe hebben
van auto naar fiets mogelijk maken. Ook voor het
in en nabij beekdalen, zoals het Renkums
prioriteit vanwege de directe impact op de
lokale woon-werk verkeer stimuleren we slimme en
beekdal en tegengaan van verdamping in het
natuurkwaliteit. Deze investeringen hebben een
schone mobiliteit; fiets en openbaar vervoer.
infiltratiegebied. We onderzoeken hoe we deze
hoog maatschappelijk rendement en geven een
krachtige boost aan de Groene Groei.
toegang bieden voor dagrecreatie.
alternatieven voor de warmte- en energietransitie onderzoeken, bijvoorbeeld aquathermie.
3. Dagelijks groen
We onderzoeken daarbij waar versterking van OV,
Nabij, tussen en in onze kernen zoeken
fiets – of wandelinfrastructuur nodig is om deze
7. Verkenning opties integrale gebiedsontwikkeling
we lokale kansen voor groen-, blauw- en
hubs goed te laten functioneren. In dit onderzoek
In het deelgebied Veluwe (en daarbuiten)
landschapsontwikkeling. Door toevoeging van
nemen we ook de behoefte voor OV en fiets voor
lopen verschillende programma’s (Nationaal
nieuw dag-recreatief groen bieden we alternatieve
regionaal woon-werkverkeer mee. Aanvullend
Programma Landelijk Gebied, Landbouwtransitie,
ommetjes en honden uitlaat-gebieden voor
hierop onderzoeken we in een ruime schil rond de
Stikstofmaatregelen, Natura 2000, Veluwe
bewoners. Daarmee verminderen we de druk op
Veluwe waar we met beperkte inzet het netwerk
op 1, RES, etc). We streven naar een integrale
de natuur, voorkomen we het aaneengroeien van
van fiets- en wandelpaden kunnen versterken.
gebiedsontwikkeling en onderzoeken de meest optimale samenwerkings- en organisatievorm.
kernen en helpen we klimaatadaptatie. We zien uitdrukkelijk kansen bestaande landgoederen
5. Praktische hulp bij verdichting in kleinere
Een brede betrokkenheid van het Rijk met steun
en uiterwaarden te versterken en ontsluiten en
kernen
van o.a. BZK, I&W, LNV en EZK is essentieel.
betrekken daarom het Geldersch Arcadië pact bij
We zoeken een praktische handleiding die inzicht
Bijvoorbeeld in de vorm van 1 rijksbod per gebied.
deze ontwikkeling.
geeft in hoe we verdichting in dorpen kunnen ontwerpen; groen, leefbaar, klimaat-adaptief en
8. Onderzoek financieringsmodellen
4. Hubs en infrastructuur
betaalbaar. Tevens laten we een advies opstellen
In onze visie op “groene groei” zijn investeringen in
We onderzoeken de wenselijkheid en
over hoe we de kennis van de ondergrond kunnen
“groen/blauw”, als contramal, randvoorwaardelijk
mogelijkheden voor de ontwikkeling van een
gebruiken om keuzes te maken over locaties
voor investeringen in “rood” (woningbouw,
netwerk van grote en kleine toeristisch-
inrichting en ontwerp met als doel te komen tot
bedrijfslocaties, etc).
recreatieve hubs, als toegangspoort naar de
voorkeurslocaties. Investeringen in “groen/blauw”, in casu
Veluwe en het rivierengebied en stimulans voor schone en slimme mobiliteit.
6. Onderzoek naar toekomst zware en water-
natuurontwikkeling en de dooradering van
intensieve industrie en energie
het landschap, zijn per definitie financieel
Grote hubs concentreren toeristen op wenselijke
We gaan onderzoeken welke industrie die in
onrendabel. Mede doordat de maatschappelijke
locaties, bieden een makkelijke auto-vrije toegang
het deelgebied aanwezig is zich eigenlijk slecht
baten van het Veluwemassief lastig
tot de Veluwe en waterrecreatie, leveren kansen
verhoudt tot rol en positie van het deelgebied.
kwantificeerbaar zijn en de grenzen van het
op voor de middenstand en kunnen dienen als
Het doel is om te komen tot een plan voor deze
deelgebied en van de regio overschrijden. In
mobiliteit hub voor overstap op fiets of OV. We
industrie voor korte en lange termijn. Denk aan
de huidige context is de financiële “verdien-
denken daarbij bijvoorbeeld aan Stroe, Ede,
verplaatsing, verduurzaming, effect-mitigatie,
capaciteit” van het Veluws ecologisch systeem
Arnhem en Rheden. Kleinere hubs, zoals sprinter-
herbestemming. Regio overstijgend willen we
zeer beperkt.
stations, moeten vooral een gemakkelijke autovrije
77
Het geringe aantal nieuwbouw woningen in het gebied biedt via opbrengsten uit de grondexploitatie nauwelijks dekkingsmogelijkheden voor de benodigde investeringen in “groen/blauw”. Zelfs op regionaal niveau biedt de compensabele onrendabele top op de woningbouw onvoldoende dekking voor deze groen/blauwe investeringen. We zoeken naar financieringsmodellen, mechanismen en instrumenten om maatschappelijke baten en lasten van investeringen in “groen/blauw” adequaat te dekken.
78
79
80
81
82
83