Bijlage TV VVD - 964037 - Bijlage 1 Opgavebeschrijvingen Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen
Tekst van het document
Opgavebeschrijvingen Verstedelijkingsstrategie Onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen
02 2
INHOUDSOPGAVE Inleiding gebiedsuitwerkingen Proces 04 Inhoud 06 Opgavebeschrijvingen Spoorzone Arnhem-Oost
08
Foodvalley-Zuid 18 Nijmegen-West 28 Foodvalley-Noord
38
Liemers 46 Middengebied 56 Rijk van Nijmegen
64
Veluwe 74 Inhoud per opgavebeschrijving • Positionering van het deelgebied binnen de Groene Metropool • Integrale onderzoeksvraag • Hoofdopgaven met onderliggende opgaven • Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen en onderzoeksagenda (indien aanwezig) • Integrale kaart • Kaart per bouwsteen
3
02 Gebiedsuitwerkingen De volgende stap na de introductie van het verstedelijkingsconcept en de bouwstenen, is het maken van gebiedsuitwerkingen. In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: Spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen-West, Foodvalley-Zuid, Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe.
4
PROCES
In het hoofdstuk ‘Werken met de
stap opgenomen de opdrachtbeschrijvingen
verstedelijkingsstrategie’ wordt onder
waarin voor de gebiedsuitwerkingen beschreven
Deel 2 van dit rapport wordt de gebruiksaanwijzing
meer de link gelegd naar het af te sluiten
worden de ambities, uitgangspunten en
voor de verstedelijkingsstrategie. In dit deel
verstedelijkingsakkoord, een uitvoerings- en
opgaven per deelgebied beschreven. Het is een
wordt uitgewerkt hoe het traject eruit zal zien van
investeringsagenda en wat de rol van de
onderzoeksagenda t.b.v. inzicht waar ruimte
het vaststellen van het verstedelijkingsconcept
gemeenten hierin zal zijn. Gemeenten zijn
is voor woningen en werklocaties en welke
(deel 1) naar het verwezenlijken ervan. Deze
immers leidend in de ruimtelijke ontwikkelingen
randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit,
gebruiksaanwijzing is nog niet klaar, mede doordat
binnen hun grondgebieden en het uitwerken
economie en wonen daarvoor moeten worden
de gebiedsuitwerkingen nog volop in ontwikkeling
van ambities, plannen, randvoorwaarden en
ingevuld. De integraal uit te werken gebieden
zijn.
uitgangspunten in hun eigen omgevingsvisie. In
zijn: Spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen-West,
deel 2 wordt zo uitgewerkt hoe de doorwerking van
Foodvalley-Zuid, Foodvalley-Noord, Liemers,
In het najaar van 2022 is dat wel het geval.
de verstedelijkingsstrategie richting te gemeenten
Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van
Dit deel 2 zal uiteindelijk bestaan uit twee
wordt voorzien en hoe zij kunnen inspelen op de
Nijmegen en de Veluwe.
onderdelen: a) een hoofdstuk ‘Werken
bouwstenen, ontwerpprincipes en afspraken uit de
met de verstedelijkingsstrategie’, en b) de
strategie in samenwerking met Rijk, provincies en
Deel 2 zal eind 2022 worden aangehecht bij het
opgavebeschrijvingen voor de gebiedsuitwerkingen
regio’s.
deel 1 en als een integrale verstedelijkingsstrategie
Daarnaast worden in deel 2 de verschillende
via de colleges worden aangeboden aan de raden
gebiedsuitwerkingen beschreven. Nu zijn als eerste
en staten.
De acht deelgebieden van de Groene Metropool
5
INHOUD
Het hierboven geschetste traject is niet enkel richting het verstedelijkingsakkoord en de
het uitvinden van waar in de regio verschillende
Waarom gebiedsuitwerkingen?
uitvoerings- en investeringsstrategie voor het
opgaven en te maken keuzes samen komen.
Het voorgaande deel van de concept-
verstedelijkingsakkoord, maar het is ook de start
Parallel aan de gebiedsuitwerkingen zoomen
verstedelijkingsstrategie is opgemaakt op het
voor de samenwerking in deze integrale ruimtelijke
we uit naar het schaalniveau van de regio om
schaalniveau van de regio Arnhem Nijmegen
uitwerking in de periode tot 2040. Dit document
de samenhangende, gebiedsoverstijgende
Foodvalley. Het verstedelijkingsconcept beschrijft
is bedoeld als inspiratie voor die langjarige
opgaven en de te maken keuzes te identificeren.
het ruimtelijk model van de Groene Metropool en
samenwerking met elkaar.
Dat helpt ons om in de aanloop naar het verstedelijkingsakkoord scherp te krijgen waar
de vier bouwstenen met bijbehorende ambities en ontwerpprincipes.
Waartoe leiden de gebiedsuitwerkingen?
aanvullende afspraken of investeringen nodig
In de gebiedsuitwerkingen werken we op
zijn om de verstedelijkingsstrategie tot een
De verstedelijkingsstrategie bevindt zich nu in de
deelgebiedniveau. In deze acht gebieden worden
goede uitvoering te kunnen brengen. Deze
fase waarin het verstedelijkingsconcept klaar is.
grote abstracte opgaven concreet. Juist in een
conclusies worden voorjaar2022 uitgewerkt en
Rijk en regio hanteren het verstedelijkingsconcept,
context van een specifiek gebied, kun je de
zijn niet in deel 2 opgenomen.
met de doorontwikkeling van de polycentrische
opgaven in een logisch verband brengen met de
kernen (Arnhem, Nijmegen en Foodvalley)
aanwezige en gewenste kwaliteiten en ambities.
Door opgaven en ontwerpprincipes te
en gebiedsuitwerkingen vanuit het groene
Door in te zoomen krijgen we de opgaven,
combineren, kunnen we meer rendement
landschappelijke raamwerk, als basis voor de
ruimtelijke randvoorwaarden, oplossingsrichtingen
halen uit maatschappelijke investeringen en
verdere uitwerking van de verstedelijkingsstrategie
(indien bekend) en te maken keuzes –
kunnen meerdere maatschappelijke doelen
en het verstedelijkingsakkoord (BO Leefomgeving,
voortkomend uit de ambities en ontwerpprincipes
gelijktijdig worden gediend. Een mooi voorbeeld
2021). In acht deelgebieden wordt momenteel
van de bouwstenen – scherper.
hiervan in de regio is het Ruimte voor de Rivier-programma: de veiligheidsopgave
gewerkt aan de gebiedsuitwerkingen, met voor eind 2021 als doel volwaardige
Hieruit trekken we op twee niveaus conclusies:
was de aanleiding, de vernieuwing van het
onderzoeksagenda’s met uitgangspunten voor
• Uit de gebiedsuitwerkingen blijkt of het
rivierengebied is het resultaat. Wat begon als een
het verstedelijkingsakkoord en de uitvoerings-
voorgestelde verstedelijkingsconcept en de
waterveiligheidsmaatregel, heeft juist ook vanwege
en investeringsagenda. De integraal uit te
generieke ontwerpprincipes ook werkbaar zijn
de opdracht om daarnaast ook ruimtelijke
werken gebieden zijn Spoorzone Arnhem-Oost,
op deelgebiedsniveau. Wat gebeurt er als we
kwaliteit centraal te stellen - geleid tot een mooier
Foodvalley-Zuid, Nijmegen-West, Foodvalley-
‘Meer landschap, meer stad’ vertalen naar
rivierengebied met hogere natuurwaarden en
Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen,
bijvoorbeeld Rijk van Nijmegen? Zo onderzoeken
volop recreatiemogelijkheden. Dat is ook de
Rijk van Nijmegen en de Veluwe. De drie
we de mogelijke dilemma’s en te maken keuzes
insteek voor onze verstedelijkingsstrategie. De
eerstgenoemde gebieden zijn aangewezen als
op deelgebiedsniveau.
investeringen die hier gedaan (moeten) worden,
sleutelgebieden.
6
• Ten tweede dienen de gebiedsuitwerkingen voor
zorgen voor versterking van de groene metropool.
Zo leidt verstedelijking tot meer banen, betere
Gebiedsuitwerking in drie processtappen
ook organisatie, aansturing en inzet. Er wordt
toegankelijkheid tot groen, stimuleren van het OV,
De gebiedsuitwerking is voor ieder deelgebied
bovendien gekeken naar de voor- en nadelen van
fietsen en wandelen. Door te kiezen voor een fors
opgeknipt in drie processtappen. Die worden
concrete locaties, randvoorwaarden, knelpunten,
programma in de sleutelgebieden en in bestaande
hieronder toegelicht.
doelen, opgaven, ambities en randvoorwaarden per deelgebied. De aanpak wordt in afstemming
kernen en wijken, blijft op veel andere plekken
met de betreffende raden medio ‘22 gemaakt.
in de regio de natuur behouden en wordt de
1. Opgavebeschrijving
structuur versterkt. De combinatie van bestaande
Vanaf de zomer van 2021 wordt op ambtelijk
stad gekoppeld aan (her)ontwikkeling en een inzet
en bestuurlijk niveau gewerkt aan een integrale
Resultaten van het proces van concretisering in
op vitaliteit in de kernen zorgt voor een gezonde,
opgavebeschrijving per deelgebied, waarvan
deelgebieden wordt gebundeld meegenomen
groene en klimaatadaptieve leefomgeving en de
een compacte versie is opgenomen in deze
richting de verstedelijkingsstrategie in november
gewenste differentiatie in de bestaande en nieuwe
concept-verstedelijkingsstrategie. Deze globale
2022.
wijken.
onderzoeksagenda per deelgebied beschrijft de positionering van het deelgebied, de belangrijkste
3. Uitvoering
De gebiedsuitwerkingen kennen een eigen
onderzoeksvragen voor de gebiedsuitwerking en
Na vaststelling van de complete strategie (deel
dynamiek en snelheid, afhankelijk van eerder
de kernopgaven (gerelateerd aan de bouwstenen).
1 en deel 2) en afsluiten verstedelijkingsakkoord
ingezette (onderzoeks)trajecten, de omvang en
Specifiek gaat het om het benoemen van te
betreft de derde stap een langjarige uitvoering
complexiteit van het gebied en bijbehorende
onderzoeken dilemma’s en keuzes. Indien bekend
van de vastgestelde uitvoeringsagenda op
coalitievorming. In diverse gebieden is al sprake
worden hier oplossingsrichtingen, maatregelen en
deelgebiedniveau met relevante partners.
van een jarenlange samenwerking, terwijl in
fasering aan toegevoegd. De opgavebeschrijvingen
andere gebieden gemeenten voor het eerst
worden eind 2021 afgerond en in februari aan
op deze manier integraal samenwerken aan
de colleges voorgelegd. In dit document is een
gebiedsontwikkeling op regionale schaal.
compacte versie van iedere opgavebeschrijving opgenomen met telkens een integrale kaart en
Op basis van de dynamiek en de ruimtelijke
kaarten per bouwsteen (p. 8 - 82).
kenmerken zijn ook de drie sleutelgebieden Spoorzone Arnhem-Oost, Foodvalley-Zuid en
2. Aanpak
Nijmegen-West benoemd. Van de benodigde
Vanaf februari 2022 wordt gewerkt aan verdere
100.000 woningen komt het gros terecht in deze
concretisering. Met de opgavebeschrijving
drie economische polen. Daar komt bij dat ook
(onderzoeksagenda) als basis, gaan we aan de slag
voor de overige drie bouwstenen hier complexe -
met onderzoeks- en uitvoeringsprojecten en focus,
deels botsende - opgaven zijn.
mijlpalen en financieel inzicht. Hieerbij hoort
7
Spoorzone Arnhem-Oost Positionering van het sleutelgebied in de Groene
Kernopgave
om het vestigingsklimaat en de groene gezonde
Metropool
Het woningbouwprogramma voor dit gebied heeft
leefomgeving in dit deel van de stad te versterken.
Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische
een potentie van circa 8.000 tot 10.000 woningen
Niet alleen voor de stad Arnhem, maar ook met
polen’ in de regio. Daarbinnen vormt de Spoorzone
in de komende 20 jaar. Dat zijn de woningen
meerwaarde voor de Groene Metropool als geheel.
Arnhem-Oost (Arnhem Centraal - Spoorknoop -
uit de planmonitor en een aanvullend deel
Dit vergt een langjarige samenwerking met Rijk
Station Presikhaaf - Spooremplacement) de poort
volgend uit het ontwikkelperspectief Spoorzone
en regio om de verschillende belemmeringen weg
van de Groene Metropool op de internationale
Arnhem-Oost (mei 2021) en Voorontwerp
te nemen en het potentieel van de Spoorzone
corridor Randstad-Arnhem-RheinRuhr. De reden
Omgevingsvisie Arnhem 2040 (december 2021).
Arnhem-Oost volledig te benutten.
om binnen het verstedelijkingsconcept dieper
Met de planontwikkeling: AKZO en omgeving,
op dit gebied in te zoomen heeft te maken met
Coberco-terrein / Gashouderskwartier en
Leefomgeving
de stapeling van opgaven in dit gebied. Enerzijds
verschillende locaties in Presikhaaf zijn we al
In de verstedelijkingsstrategie streven we naar
ligt de spoorzone centraal op de internationale
gestart deze potentie waar te maken. Belangrijke
het ontwikkelen van een groen raamwerk met
corridor en sluit dit aan op (inter)nationale
randvoorwaarde is de ontwikkeling van de A12-
groen in en rond het stedelijk gebied. Een kans
ambities, anderzijds beperkt het de stad ook om
spoorcorridor in samenhang met het verbeteren
is het toevoegen van Spoorpark Arnhem-Oost
andere ambities waar te kunnen maken die van
van de OV-bereikbaarheid van bestaande wijken
(ca 70 ha). Hiermee wordt een sterk versteend
groot belang zijn voor stad en regio. In potentie
en de beoogde nieuwbouw. In samenhang
deel van de stad vergroend en wordt een
kan in dit gebied een fors woningbouwprogramma
daarmee het Spoorpark Arnhem-Oost ontwikkelen
parkverbinding gelegd tussen de Veluwe en de
gerealiseerd worden als de randvoorwaarden
als verbinding tussen stadsdelen en de verdere
Rivierklimaatparken aan de IJssel en de Rijn. Met
op orde komen. Het stadsdeel ligt dicht bij de
ontwikkeling van een sterk cluster rondom het
deze verbinding bevorderen we de biodiversiteit
binnenstad, er zijn mogelijkheden om het gebied
energieprofiel met de Kenniscampus, de campus
in de stad, gaan we hittestress tegen (Hotspot
beter te ontsluiten en het landschap is binnen
IPKW in samenhang met de Nieuwe haven en de
Rijnpark/’t Broek) en creëren we een gezonde
handbereik, zowel de uitlopers van de Veluwe als
Kennis-as op Het Broek. Dat draagt bij aan een
en aantrekkelijke plek voor sport, ontspanning
de uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken
kwaliteitsimpuls op bestaande werkgebieden en
en ontmoeting. Aanvullend op het Spoorpark
Meinerswijk. Daarnaast liggen er twee belangrijke
de boogde Arnhemse mix.
Arnhem-Oost zijn een aantal kansen om op korte termijn de leefomgeving te verbeteren. Meer
energy hotspots in het gebied: de Kenniscampus regio Arnhem en het IPKW.
8
Kernopgave is om in deze complexe
verbinding met de omliggende groene gebieden
gebiedsontwikkeling een haalbare, betaalbare en
voor mens en dier. Concreet betekent dit het
betrouwbare bouwstroom te creëren in balans
bestaande knelpunt in de ecologische verbinding
met de sociale en fysieke opgaven in dit gebied.
met klimaatpark IJssel oplossen. Maar we willen
Een gebiedsontwikkeling die als vliegwiel dient
ook de (fiets-)bereikbaarheid en toegang de
9
omliggende grote groen gebieden VeluweZoom,
Naast een groene en klimaatadaptieve
leefkwaliteit van de bestaande wijken blijven een
IJssel en Meinerswijk verbeteren. Ook de
leefomgeving is een gezonde leefbare omgeving
punt van aandacht bij de voorgestelde aanpak
bestaande stad vergt inspanning om deze gezond,
essentieel voor bestande en nieuwe inwoners van
in de spoorzone. Aanvullend op de Spoorzone
klimaatadaptief en natuurinclusief te ontwikkelen.
de Spoorzone. Verdichting in de bestaande stad
Arnhem-Oost is er een aanpak gericht op
Dat betekent dat we streven naar 10%
vergroot de urgentie om slimme oplossingen te
leefbaarheid en veiligheid.
reductie in verharding in de bestaande wijken,
vinden voor milieubelemmeringen rondom het
bedrijventerreinen vergroenen en nieuwbouw
spoor en spooremplacement, industrielawaai
Mobiliteit
circulair en natuur-inclusief wordt ontwikkeld.
en bodemvervuiling. Balans tussen het
De bereikbaarheid van de (Spoorzone) Arnhem-
beschermen en bevorderen van een gezond
Oost is in potentie goed, maar staat onder
Het is dan ook gewenst om al eerder te
gedrag en leefomgeving vergt investeringen in
groeiende druk. Knelpunten worden gevoeld in
onderzoeken op welke wijze groen en
o.a. bodemsanering, incidentele uitplaatsing van
het onderliggend wegennet en de aansluitingen
klimaatadaptatie kan meegroeien met de
milieuhinderlijke bedrijvigheid, nieuwe vormen van
met het hoofdwegennet. De mobiliteitsscan
ontwikkeling van de spoorzone.
zonering en het inpassen van kwetsbare (wonen &
geeft aan dat de gewenste woningbouw niet
• In het kader van het groenblauwe raamwerk
voorzieningen) functies.
zonder maatregelen in het mobiliteitsnetwerk kan. Naast investeren in het netwerk is een
beter verbinden van het bestaande groen
10
en langzaam verkeerverbindingen met de
Wonen
gedragsverandering noodzakelijk om dit deel van
omliggende groene gebieden zoals missende
De Spoorzone Arnhem-Oost biedt kansen om
de stad bereikbaar te houden.
schakel in de ecologische verbinding met
8.000 tot 10.000 woningen toe te voegen aan de
Rivierklimaatpark IJssel en het onderzoeken van
planvoorraad van Arnhem. Hiermee creëren we
Enkele mogelijke mobiliteitsoplossingen worden
de (regionale) fietsverbinding naar Meinerswijk,
voldoende aanbod om ook op termijn aan de vraag
onderzocht op noodzaak en haalbaarheid in
Malburgen en de regio.
naar stedelijk wonen te voldoen en te voorkomen
tijd, geld en volgordelijkheid. Ten eerste gaat
• Onderzoeken hoe natuurinclusief en
dat door planuitval en marktfluctuaties de
het om het versterken van de internationale
klimaatadaptief bouwen kan worden
continuïteit van de woningbouw in gevaar
spoorcorridor A12/Randstad-Arnhem-RheinRuhr.
meegenomen in de planontwikkeling zodat
komt. Daarvan is 50% voorzien in de categorie
ICE Duitsland met focus op snelheid, frequentie,
groen kan meegroeien. Hierbij onderzoeken
betaalbare woningen, waarvan minimaal 30%
en betrouwbaarheid in relatie tot Arnhem Centraal
op welke wijze bouwbesluit een rol speelt
in de categorie sociale huur. Toevoegen van
en tracékeuze Arnhem. Aandachtspunt is het
enerzijds en anderzijds de haalbaarheid en
nieuwbouw in de Spoorzone Arnhem-Oost maakt
benutten van capaciteit op het hoofdspoor voor
betaalbaarheid van de woningbouw geborgd
het mogelijk nieuwe doelgroepen aan te trekken,
personenvervoer.
blijft.
waaronder studenten, starters, stedelijke gezinnen
Onderzoeksvraag hierbij is op welke wijze de
en mogelijk ook senioren en expats. Met de pilot
spoorcorridor als vliegwiel kan werken voor het
Flex/Tijdelijk Wonen wordt bovendien ingezet
(economisch) vestigingsklimaat van de spoorzone
op tijdelijke woonconcepten. Ook de woon- en
en daarbij voorkomen dat de gebiedsontwikkeling
111
voor langere tijd stil komt te liggen in afwachting
De KennisCampus regio Arnhem en het IPKW
Onderzoeksagenda Spoorzone Arnhem-Oost
van keuzes ten aanzien van ambitie en
onderdeel uit van de spoorzone. Doelstelling is
Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in de
oplossingsrichtingen van deze corridor in Arnhem.
om deze campussen niet alleen te versterken
verschillende versnellingslocaties zoals in Arnhem-
in het functioneren maar ook te verbinden met
West, Centrum-Oost met het Coberco-terrein
Een tweede onderzoeksopgave is de
elkaar en bedrijventerrein Het Broek. Dit om de
en Schuytgraaf. Met o.a. de ontwikkeling rondom
doorontwikkeling van de opgave Spoorzone
hele keten van leren, innoveren en maken rondom
Kronenburg wordt aan de gewenste versnelling van
Arnhem-Oost (samenhangende benadering
duurzaamheid, energie en waterstof langs de
de woningbouw gewerkt. In kader van de Woondeal
voor de Spoorknoop – station Presikhaaf –
kennisas te ontwikkelen. Deze ontwikkeling draagt
wordt samengewerkt op de versnellingslocatie
Spooremplacement - station Arnhem-Oost).
bij aan de Human Capital-agenda van de regio en
spoorzone in de verstedelijkingsstrategie. De
Daarbij moet voorkomen worden dat er afwenteling
creëert banen voor alle opleidingsniveaus.
Spoorzone Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate invulling aan de opgave nog 8.000 tot 10.000
van de vervoersvraag voor de Spoorzone ArnhemOost op het hoofdwegennet (A12 / A50 / A15)
Ook hier gelden meerdere onderzoeksopgaven.
woningen te programmeren tot 2040. Om deze
plaatsvindt. Daarvoor wordt ingezet op optimale
Voor het versterken van het ecosysteem is
ambitie waar te maken moet al op korte termijn
benutting en verbetering van het openbaar vervoer
het allereerst van belang om ketens te sluiten
flankerende maatregelen genomen worden om
en het stedelijk netwerk (onder meer met hubs,
tussen kennis en het MKB in het stedelijke
tot planvorming te komen en zo de gewenste
HOV, fietsen, deelconcepten en MaaS). Ten derde
innovatiemilieu op de Kennis-as en het verdichten
ambities te realiseren en te versnellen waar
is het van belang te onderzoeken of de bestaande
van bestaande bedrijventerreinen te onderzoeken.
mogelijk. Denk hierbij aan voorinvesteringen in
fiets- en looproutes die de Rijn kruisen moeten
Ten tweede is het opgave om schuifruimte voor
duurzame mobiliteit en de leefomgeving maar
worden verbeterd en of er nieuwe routes nodig
milieuhinderlijke bedrijvigheid waar mogelijk op
ook het afdekken van onrendabele toppen van
zijn, zoals Arnhem-Oost/Malburgen.
te lossen binnen de bestaande stad en anders
bodemsanering, borgen van een betaalbaar
in te zetten op slimme clustering met geschikte
woningaanbod , circulair en natuurinclusief
Economie
locaties in de regio. Daarnaast is het ook van
bouwen. De onderstaande onderzoeksagenda
Voor economie staat het versterken en
belang om het vestigingsklimaat voor zakelijke
draagt bij om te komen tot een ontwikkelstrategie
uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en
dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme, cultuur
voor de Spoorzone Arnhem-Oost.
de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems
en creatieve industrie uit te bouwen. In de visie
Buiten, de Kennis-as tussen Kenniscampus
werklocaties Arnhem i.o. wordt dit uitgewerkt.
Onderzoeken hoe gezamenlijk een
regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW/
Tot slot is het een opgave dat er wordt ingezet
ontwikkelstrategie kan worden opgesteld voor de
Nieuwe Haven centraal. Met de Ambitieagenda’s
op voldoende aanbod van banen, passend bij de
Spoorzone Arnhem-Oost
Kennislandgoed Kenniscampus en IPKW+
sociaaleconomische structuur van de stad en
Gezien de vervlechting van landelijke, regionale en
wordt invulling gegeven om deze ambitie te
Arnhem-Oost in het bijzonder.
lokale bouwstenen en opgaven is samenwerking
concretiseren. Daarmee versterkt Arnhem de unieke positie van de Groene Metropool op het
12
thema Energy.
tussen de partners (zoals Rijk, provincie
Onderzoek verstedelijkingsopgave Rijnpark
Gelderland, Groene metropoolregio Arnhem
Het Rijnpark heeft de potentie uit te groeien tot
Nijmegen, gemeente Rheden, Waterschappen,
de woon-werklocatie van Arnhem waar creatieve
NS, ProRail) noodzakelijk ten aanzien van dit
en innovatieve vormen van ondernemerschap
sleutelgebied. Deze samenwerking heeft tot doel
een plek vinden. Nabij het centrum, en in
regie te voeren over de gefaseerde ontwikkeling
aansluiting met Coberco- en Gashouderskwartier
van deze complexe gebiedsontwikkeling en de
(i.o.) en de Rijn en in een gebied waar het
randvoorwaarden daarbij gemeenschappelijk
de komende jaren nog pionieren is, maar
op orde te brengen. Het slim ontschotten
mogelijk ruimte is voor ca. 7.000 nieuwe
van middelen, het afdekken van publiek
woningen. Gezien het industriële karakter van
onrendabele toppen en het mogelijk maken
dit gebied vormen de milieubelemmeringen,
van voorinvesteringen en/of fondsvorming is
bodemvervuiling en verschillende
onderdeel van deze onderzoeksopgave.
milieuhinderlijke bedrijfsactiviteiten een grote opgave om een gezonde, natuur-inclusieve en
Onderzoek verdichtingskansen rondom de
aantrekkelijk leefomgeving te creëren. Niet allen
KennisCampus regio Arnhem
inzicht in de milieubelemmeringen maar ook
De onderwijspartijen, gemeente Arnhem en
een ontwikkelgericht handelingsperspectief
Rheden willen het concept KennisLandgoed
hoe hiermee om te gaan is een belangrijke
doorontwikkelen waardoor een eenduidige
onderzoeksopgave voor de verstedelijkingsopgave
en herkenbare campus met meer ruimte voor
Rijnpark.
ontmoeting, interactie en creativiteit ontstaat. Dit vormt een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor
Onderzoek (gefaseerde) verplaatsing
nieuwe bedrijven en inwoners van de stad. Zo
Spooremplacement Arnhem-Oost
is er potentie om op verschillende locaties op
Het Spooremplacement Arnhem-Oost is een
termijn tot mogelijk 3.000 woningen toe te voegen
binnenstedelijk spooremplacement en knelt qua
aan de bestaande woningvoorraad. Aangezien
schaal, maat en functie met de binnenstedelijke
het huidige wegennetwerk deze groei niet op
ligging. NS en ProRail hebben deze faciliteit in het
de huidige manier kan oplossen is gezamenlijk
spoornetwerk wel nodig voor de bedrijfsvoering.
onderzoek nodig op welke wijze, en met welk
Een belangrijke vervolgonderzoek is het
pakket de mobiliteitsgroei op een duurzame wijze
starten van een haalbaarheidsonderzoek t.b.v.
gefaciliteerd kan worden.
(gefaseerde) uitplaatsing en/of inpassing van het Spooremplacement Arnhem-Oost met de gemeenschappelijke partners in 2022.
13
14 14
15 15
16 16
ca. 3000 woningen
ca. 7000 woningen
17 17
Foodvalley-Zuid Positionering van het sleutelgebied in de Groene
De centrale ligging tussen de Randstad en
en de ecologische en landschappelijke kwaliteiten
Metropool
Arnhem-Nijmegen maakt dit sleutelgebied tot een
in het gebied.
Foodvalley-Zuid is een stedelijk gebied met een
zeer aantrekkelijk woongebied. In dit gebied liggen
• Welke beleids- en locatiekeuzes moeten we
grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus
grote kansen en uitdagingen om een schaalsprong
rondom het landschap van het Binnenveld.
te maken. Meer landschap, meer economische
Daarnaast is Foodvalley-Zuid omzoomd door
betekenis en meer stad, waarbij maximaal gebruik
vier grote waardevolle landschappen: de Veluwe,
kan worden gemaakt van de ligging aan de A12-
de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug
corridor met twee Intercitystations (Veenendaal-
en het Rivierengebied. De kernen (dorpen,
De Klomp en Ede-Wageningen).
kleine en middelgrote steden) rondom dit
gebiedsontwikkeling (rood en groen) en infrastructurele projecten? • Welke kennis is nodig om tot deze keuzes te komen? • Wat is nodig, ambtelijk en bestuurlijk, om
landschap hebben elk hun eigen identiteit,
Het gebied bevat in fysieke zin de groene
met vier gemeenten, twee provincies en het
gevormd door samen ruim 200.000 inwoners
binnenruimte (het Binnenveld) en de stedelijke
waterschap te werken aan een samenhangende
en kennen gezamenlijk een aantrekkelijke,
ring Veenendaal, Ede-Stad, Bennekom,
ruimtelijke aanpak? En hoe verbinden we kansen
beginnende stedelijkheid. Het Valleikanaal met de
Wageningen en Rhenen. Aan de zuidkant wordt
en opgaven op een slimme manier met elkaar?
Grebbelinie vormt als groenblauwe ruggengraat
het gebied fysiek en sociaal begrensd door de Rijn.
een doorgaande natte verbinding, de kernen
De Utrechtse Heuvelrug ten westen en de Veluwe
worden gescheiden door groene buffers. Het
ten oosten vormen een groene omarming van het
gebied vormt, als polycentrisch stedelijk weefsel
gebied. Aan de noordzijde gaat de stedelijke ring
Leefomgeving
een onderscheidende agglomeratie binnen de
over in landelijk gebied met verschillende kernen.
Het Binnenveld, als groenblauw hart van het
Groene Metropool; een centrale stad ontbreekt.
Waar de stedelijke invloedssfeer eindigt, gaat het
bestaand stedelijk gebied, kent een belangrijke
Het sleutelgebied ontleent zijn naam aan de
gebied over in de gebiedsuitwerking Foodvalley
natuur, water- en landbouwidentiteit. Het gebied is
Agrifoodsector die vooral zichtbaar is door
Noord. Het gebied ligt zowel in de provincie
daarnaast een belangrijk recreatief uitloopgebied
innovatieve en kennisgerichte instellingen en
Utrecht als de provincie Gelderland.
voor de kernen rondom. De randen van het
bedrijven rondom Wageningen Universiteit &
18
hiervoor gezamenlijk maken? • Wanneer bundelen we investeringen in
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
Binnenveld spelen een belangrijke rol in het beter
Research (WUR) en manifesteert zich de komende
Integrale onderzoeksvraag
verbinden van stedelijk gebied en landelijk gebied,
jaren ook op het Food Innovation District in
We realiseren in Foodvalley-Zuid een forse groei
waarbij de aantrekkelijkheid van die randen een
Ede en langs de A12 (ICT-Campus en Food &
aan woningen (ruim 25% meer dan de huidige
randvoorwaarde is. Daarnaast is de buitenrand van
Businesspark).
voorraad) en arbeidsplaatsen, waarbij we het
de stedelijke ring (met name de Gelderse Vallei
vestigingsklimaat voor het kenniscluster Agrifood
en de Utrechtse Heuvelrug) van belang voor het
versterken. Hierbij koesteren we de onze identiteit
verminderen van recreatiedruk op de aanwezige
19
natuurgebieden (Rijntakken, Binnenveld en
in Foodvalley Noord worden ontwikkeld sluiten
vraagt om uitbreidingslocaties. Hierbij is het
Veluwe), met name wanneer dagrecreatie
we hier naadloos aan op de uitgangspunten van
de uitdaging deze zo goed mogelijk binnen de
wordt toegevoegd. De natuur, specifiek voor
de stedelijke rand van Foodvalley Zuid. Binnen
principes van de strategie te ontwikkelen.
de uitwisseling van soorten, is gebaat bij een
de bouwsteen Leefomgeving is het daarnaast een
versterking van stevige verbindingen tussen het
belangrijk doel om in het groenblauw raamwerk
Mobiliteit
Binnenveld en de omliggende landschappen
van bestaand stedelijk gebied de groene en
We zetten in op een cultuuromslag in
en natuurwaarden. Ook het versterken van de
klimaatadaptieve inrichting te vergroten en te
mobiliteitsgedrag. Dit is voorwaardelijk
natuurwaarden – en mogelijk hydrologisch herstel
versterken.
voor de ambities zoals opgenomen in het
– in het overgangsgebied rondom de Binnenveldse
20
verstedelijkingsconcept. Inwoners van Foodvalley-
Hooilanden is een opgave. Voor de aanwezige
Wonen
Zuid zullen nog vaker dan nu gebruik gaan
landbouw ligt er een opgave om te ontwikkelen
De vraag naar circa 27.500 nieuwe woningen in
maken van de fiets, het openbaar vervoer of
richting een meer natuurinclusieve, circulaire
dit sleutelgebied, met voornamelijk een inpassing
andere vormen van slimme en schone mobiliteit.
landbouw met een duurzaam verdienmodel. De
binnen de bestaande kernen, betekent dat er
Bij elke woning een auto voor de deur is zeker
precieze opgave en ontwikkeling verschilt per
fors ingezet moet worden op zowel verdichting
bij inbreiding niet meer realistisch én nodig.
deelsector. Daarnaast ligt er een opgave op het
rondom stations en centra, als op transformatie
Gezien de huidige situatie, waar automobiliteit
gebied van stikstof, zowel op het gebied van de
van bestaande verouderde bedrijventerreinen
nog een goed en regelmatig noodzakelijk
stikstofdepositie op de Binnenveldse Hooilanden
en kantoorlocaties. De huidige opzet van de
alternatief is, is dit een forse opgave. We zetten
als een vermindering van de stikstofemissie in het
kernen is veelal ruim, zodat er bij stedelijke
in op het behouden en waar mogelijk versterken
gebied om ook de depositie op de Natura2000-
transformatie goede kansen zijn voor verdichting
van onze goede positie op diverse landelijke
gebieden Veluwe en Rijntakken terug te brengen.
en het toevoegen van woningen. Tegelijkertijd
netwerken (spoor en weg). Voor een aantrekkelijk
moet een nieuwe balans gevonden worden in een
vestigingsklimaat willen we de meerwaarde van
Het realiseren van voldoende groen uitloopgebied
meer stedelijk karakter (verdicht en gemengde
een Hoogwaardige OV-ontsluiting rondom het
is sterk verbonden met de woonopgave.
milieus) en groen wonen. Het toevoegen van
Binnenveld onderzoeken voor zowel wonen,
Verschillende gebieden zijn hiervoor interessant,
nieuwe woningen draagt bij aan een kwalitatief en
werken als recreëren. Dit vraagt om een nadere
zowel het landelijke gebied ten noorden van de A12
kwantitatief evenwicht op de woningmarkt, waarbij
verkenning, maar bovenal grensontkennende
als ook het Binnenveld. Met name het Binnenveld
vooral wordt ingespeeld op de woningbehoefte
samenwerking. Ter illustratie: op dit moment
kan nog meer toegankelijk worden gemaakt om
van mensen met een binding met onze regio.
zijn er drie concessiehouders actief in dit
zo te gaan functioneren als landschapspark,
Dit sleutelgebied is bijzonder doordat het
sleutelgebied. Om de verstedelijkingsopgave te
vanwege de geïsoleerde ligging. Aan de noordzijde
bestaat uit kernen die verschillen qua omvang
realiseren zetten we in op meer locaties waar
van het gebied wordt deze ruimte en inrichting
en samenstelling. Een schaalsprong binnen
duurzame mobiliteitskeuzes gemaakt kunnen
mede gevormd door de ontwikkelingen in het
de bestaande kernen is nodig, maar de totale
worden. We onderzoeken daarom de ontwikkeling
landelijk gebied. De uitgangspunten die daarvoor
woningbouwopgave is zo fors, dat het tegelijkertijd
van fietsverbindingen, hoogwaardig OV en
stationslocaties/hubs. De ontsluiting tussen de
relevant zijn voor dit sleutelgebied. Gezien de
brengen van afhankelijkheden en waar nodig
verschillende kernen zou moeten leiden tot een
grote ruimtevraag voor woon- en werklocaties
oplossingsrichtingen. Daarnaast zal de
minder stijgende of zelfs lagere automobiliteit en
zijn er opgaven en randvoorwaarden voor het
samenwerking moeten worden verdiept. We zullen
een hogere omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk
intensiveren en transformeren. Intensivering is
moeten ontwikkelen van strategische afstemming
als qua gezondheid. In het Binnenveld leidt dit tot
belangrijk, zowel voor de kenniscampussen in
naar gezamenlijke realisatie.
het terugdringen van ongewenste (auto)mobiliteit
de innovatieve Foodsector en de ICT, maar ook
dat ten gunste komt aan de natuur en recreant.
voor het regionale ondernemerschap. Hierbij
Voor verschillende bestaande knelpunten zijn
wordt gewerkt met een stevig en complementair
vanuit het natuurlijke watersysteem in kaart.
infrastructurele oplossingen (in onderzoek,
profiel per bedrijventerrein en kenniscampus. Om
Klimaatadaptatie en het goed omgaan met
voorbereiding, gepland) een absolute voorwaarde
transformatie naar gemengde woon-werkgebieden
de natuurlijke watersystemen vraagt in dit
voor de bereikbaarheid van de bestaande en
mogelijk te maken is het noodzakelijk om
sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit
nieuwe woningen en voorzieningen.
deze opgave prioriteit te geven en (boven)
komt door de relatief lage ligging van het hele
1. We brengen gezamenlijk de randvoorwaarden
regionaal afspraken te maken. Daar ontstaat
gebied en de grote lokale verschillen in het
Economie
schuifruimte die nodig is voor de benodigde
watersysteem. De Veluwe en de Utrechtse
De economische focus van Foodvalley-Zuid
bedrijfsverplaatsingen. Enkele industriële
Heuvelrug hebben veel impact. Concreet
ligt bij de Agrifoodsector en de ICT-sector. Bij
vestigingslocaties, met als aandachtspunt de
betekent dit dat met name bij uitbreiding er bij
locatieontwikkeling dient de kracht van de ICT
zware categorie bedrijvigheid en havengebonden
verstedelijken op een goede manier rekening
Campus in Veenendaal, de Kennisas met de
bedrijvigheid, zijn van regionaal belang. Op
gehouden moet worden met het natuurlijke
Wageningse campussen WUR en BSPW en het
sommige locaties is sprake van overlast en
Food Innovation District in Ede (WFC) benut
beperkt dit de inbreidingsmogelijkheden voor
2. We stellen een gezamenlijke visie op het
en versterkt te worden voor het realiseren van
wonen. Per locatie zal er een afweging gemaakt
Binnenveld en de randen op. Met keuzes
een goed vestigingsklimaat. Dit geldt zowel voor
moeten worden in hoeverre verplaatsen
om de druk op dit gebied niet te veel op te
inwoners als bedrijven/organisaties. Het primaire
noodzakelijk en mogelijk is. Uitplaatsen kan lokaal
voeren en met afspraken om de contouren
ontwikkelgebied voor de innovatieve Foodsector
een positieve impact hebben, maar regionaal juist
gezamenlijk te definiëren en te bewaken.
zien we als een strook langs de Kennisas Ede-
een groot negatief effect. Daarbij is van belang dat
Hierbij is het balanceren tussen de
Wageningen. De regio Foodvalley richt zich
er voor deze bedrijvigheid voldoende alternatieve
verschillende stedelijke opgaven waaronder
hierbij vooral op innovaties en verduurzaming
vestigingslocaties worden gevonden.
wonen, economie en mobiliteit en meer
bodem- en watersysteem.
natuurlijke en natuurgebonden functies zoals
van de Foodsector. Ter versterking van het ecosysteem is er een onderzoeksvraag naar
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
onder meer verduurzaming van landbouw,
nieuwe werklocaties, optimale benutting van
en de onderzoeksagenda
natuurversterking, de energietransitie, ruimte
bestaande werklocaties en het uitvinden van
De korte termijn is gericht op het verkennen
voor klimaatadaptatie, recreatie.
nieuwe vormen van woon-werkmilieus, die
van onderzoeksvragen, het verder in beeld
21
3. We werken de opgenomen kansen voor inbreiden
en kansen (o.a. omtrent het kennisecosysteem
en uitbreiden uit en verkennen hierbij de omvang
en de concurrentiepositie van het kennishart
en de gewenste maat van verdichting. Vervolgens
Ede-Wageningen om bedrijven en talent
onderzoeken we de noodzaak, afhankelijk van
aan zich te binden). De as tussen de A12 en
nieuwe uitbreidingslocaties, de locatie en het te
Wageningen is één van de zoeklocaties voor de
realiseren woonmilieu en brengen samenhang in de
verstedelijkingsopgaven. Om in deze omgeving
nieuwe locaties in tijd en investering. In Foodvalley-
slimme keuzes te maken, zal de opgave
Zuid moet sprake blijven van een ontspannen
(verstedelijking) moeten worden bezien in
groene leefomgeving met een menselijke maat,
samenhang met de ambities (Kennishart Ede-
waar door nieuwe stedelijkheid, meer mensen
Wageningen, ruimte voor kennisecosysteem, hoge
van kunnen genieten. Bij inbreidingslocaties staat
kwaliteit, onderscheidend vermogen, herkenbaar
de betaalbaarheid onder druk. We brengen de
profiel) én in relatie tot de ambities voor het
noodzakelijk financiële ondersteuning in kaart. 4. We onderzoeken noodzakelijke mobiliteitsoplossingen voor hoogwaardig stedelijk
behoefte aan bedrijventerreinen, zoeken we naar
OV, het spoor (inclusief stationsbehoefte) en
de noodzakelijke uitbreidingslocaties, met name
fietsverbindingen. De A12 corridor vraagt een goede
voor kennisintensieve bedrijvigheid en gewenste
uitwerking zodat de spoorbedieningen voldoende aansluiten op de grote woningbouwopgave
uitplaatsingen. 7. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke
en economische ontwikkelingen in dit
samenwerking uit. Waarbij we werken over grenzen
sleutelgebied. We onderbouwen de noodzakelijke
en werken met ontschotte budgetten in plaats van
mobiliteitsoplossingen op zowel het spoor (inclusief
sectorale c.q. lokale budgetten. Onderdeel hiervan
behoefte aan verbeterde en nieuwe stations),
is ook welke instrumenten en ondersteuning er
fietsverbindingen en onderliggend wegennet.
nodig zijn. Capaciteit en expertise is een knelpunt,
5. We werken aan een gebiedsvisie voor de KennisAs.
maar ook het kunnen beschikken over voldoende
De schaalsprong zal zich niet alleen in termen
middelen. Het maken van samenwerkingsafspraken,
van aantal inwoners (woningen) maar ook overige
zie bijvoorbeeld bij economie, is cruciaal. Inzet van
aspecten manifesteren (banen, voorzieningen,
het juridisch grondinstrumentarium kan binnen het
infrastructuur, groen, et cetera) manifesteren.
sleutelgebied nog versterkt worden. Tot slot kunnen
Zowel in de hoge als lage scenario’s is er sprake
door samen te werken tussen de gemeenten en
van grote groei. In het omgevingsprogramma
andere organisaties schaalvoordelen en daarmee
maken we richtinggevende keuzes over o.a.
versnellingsmogelijkheden worden gecreëerd.
locaties en intensiteit. Deze keuzes hebben idealiter een directe samenhang met ambities
22
Binnenveld. 6. Op basis van het onderzoek naar de regionale
23
24
25
26
27
Nijmegen-West Positionering van het sleutelgebied in de Groene
Belangrijkste integrale onderzoeksvraag m.b.t.
systeem robuuster te maken kunnen we de
Metropool
‘Meer landschap, meer stad’
negatieve effecten van klimaatverandering
Nijmegen en omgeving is een van
In de verstedelijkingsstrategie streven we ernaar
minimaliseren. Samenwerking tussen de
de ‘polycentrische polen’ in de
om deze groei binnen de huidige stad te laten
gemeenten Heumen, Wijchen, Beuningen
verstedelijkingsstrategie. De ambitie van de regio
plaatsvinden. Het mes snijdt op deze manier aan
en Nijmegen kan in de zone ten westen van
is zich nog verder te ontwikkelen als Groene
twee kanten, want zo kan er ook werk gemaakt
de A73 leiden tot een tweetal Metropolitane
Metropoolregio van nationale én internationale
worden van de ambitie om het landschap te
landschapsparken en biedt bewoners een
betekenis, als circulaire topregio van ons land en
versterken. Met de groei en verdichting in de
aantrekkelijk uitloopgebied. Het gaat om het
Europa. Nijmegen speelt hierin een sleutelrol. De
stad willen we ook het voorzieningenniveau
gebied tussen Beuningen en Nijmegen en tussen
verwevenheid van wonen, werken en voorzieningen
versterken. Een belangrijke uitdaging daarbij
Malden/Heumen en Nijmegen. Tevens bieden deze
(o.a. kennisinstellingen) moet zorgen voor een
is het bereikbaar houden van de stad. Door
parken ruimte voor biodiversiteit in combinatie
ondernemend en innovatief ecosysteem voor het
functiemenging en slimme combinaties blijft
met energieopwekking en kunnen we de gevolgen
MKB en (inter)nationale onderscheidenheid op
de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk
van de klimaatverandering opvangen. Er ontstaat
de clusters Health & High Tech. Door de goede
om te wonen, werken en verblijven. Het groen
een aantrekkelijke groene verbinding die zich
verbinding met de andere polen en met de kernen
komt van buiten de stad als aders de stad in. Op
uitstrekt tussen de bossen in Berg en Dal via de
om Nijmegen heen ontstaat een stevig netwerk.
regionaal en (inter)nationaal schaalniveau zijn de
Overasseltse en Hatertse vennen in Heumen
In Nijmegen-West bevinden zich de belangrijke
binnenstad, de Novio Tech Campus en Campus
tot aan de Waaluiterwaarden tussen Weurt en
binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen
Heyendaal belangrijke economische dragers en
Beuningen.
in het kader van de NOVI en de Woondeal:
bieden ze kansen voor innovatie en groei van
het Stationsgebied en de Kanaalzone-Zuid.
werkgelegenheid.
Beide ontwikkelingen die onderdeel uitmaken van de verstedelijkingscorridor Nijmegen-
Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong nog Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
Beuningen-Wijchen-Malden dragen tot 2040
6.000 woningen en in het Waalfront 1.500 Woningen. In totaal realiseren we rondom het
bij aan een toename van 15.000 woningen en
Leefomgeving
station 2.000 nieuwe woningen. In de Kanaalzone-
de groei van een gelijk aantal extra banen.
We gaan de stad verdichten en het ruimtegebruik
Zuid is ruimte voor 6.000 woningen die in een
Het sleutelgebied Nijmegen-West omhelst de
intensiveren. De kwaliteit van de groen-blauwe
periode van zo’n 15 jaar worden gebouwd. In de
binnenstedelijke ontwikkeling in de stad Nijmegen
structuren en groengebieden in de stad wordt
wijken rondom het kanaal en in de rest van de stad
en de randvoorwaardelijke opgaven die hier voor
hierdoor steeds belangrijker voor bewoners
is er nog capaciteit voor ongeveer 4.500-7.000
nodig zijn op het gebied van mobiliteit, wonen,
en bezoekers van de stad. Door het natuurlijk
woningen. Het aandeel betaalbare woningen dat
leefomgeving en economie.
28
Wonen
29
30
we realiseren is circa 65%, verdeeld over sociale
Mobiliteit
een multimodaal vervoersknooppunt, waarbij
en middeldure huur en betaalbare koop. De
Met een versnelde mobiliteitstransitie borgen
we de nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik.
grootte van de ontwikkelgebieden biedt kansen
we de stedelijke en regionale bereikbaarheid.
Vooruitlopend op de verdere verstedelijking
voor combinaties tussen wonen en werken.
We streven naar actieve, duurzame en ruimte
wordt onderzocht of er een hoogwaardige
Elk gebied heeft zijn eigen karakteristieken
efficiënte mobiliteit. Nijmegen-West biedt volop
openbaar vervoerverbinding naar Druten/
en kwaliteiten hetgeen kansen biedt voor
ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk
Beuningen gerealiseerd kan worden. Ook
verschillende vormen woon-werk- en werk-
openbaar vervoer- en fietsnetwerk houden we de
andere HOV-corridors verdienen aandacht net
woonmilieus.
stad en regio leefbaar en bereikbaar. De focus ligt
als fietsroutes en een aantal andere regionale
Cruciaal is de transformatie van de gebieden
op fiets en openbaar vervoer We werken ook aan
bereikbaarheidsopgaven.
Centrum / Stationsgebied/ Waalfront en
het versterken van deelmobiliteit en Mobility as a
Kanaalzone-Zuid. Hier zal een transformatie
service (Maas).
Economie
plaatsvinden naar wonen en werken en wordt een
Transitie naar elektrisch rijden is voor Nijmegen
De regionale verstedelijkingsopgave biedt kansen
vitaal stadsdeel gebouwd dat zorgt dat aanwezige
een grote uitdaging. Daarnaast willen we hubs
voor economische groei. We hebben als stedelijk
barrières worden geslecht. Binnen de groeiopgave
ontwikkelen aan de stadsranden, als schakel
knooppunt een mooie uitgangspositie met een
wordt gewerkt aan gemengde wijken met een
tussen stedelijke en regionale mobiliteit. We
ondernemend en innovatief ecosysteem voor
goede mix van woningtypen en woonvormen
verdichten onze stad vooral rond de openbaar
het MKB en de onderscheidende clusters Health
die passen bij de leefwijzen en behoeften van
vervoersknopen. Station Nijmegen en station
& High Tech. Ook ligt er een uitdaging om het
mensen. De Kanaalzone-Zuid biedt naast een
Heyendaal worden gerenoveerd en station
aantal banen in de stad te laten groei, zodat er
flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook
Dukenburg is in beeld voor vernieuwing. Het
voor alle inwoners kansen zijn om te werken. Door
kansen om een stap te zetten naar meer vitaal
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)
in Nijmegen–West te investeren in uitstraling,
en verbonden Nijmegen-West. In Winkelsteeg
gaat de treinverbinding Schiphol-Nijmegen
kwaliteit en ruimte voor bedrijvigheid, werken
is met de bouw van 500 tijdelijke woningen een
verbeteren. Om dit mogelijk te maken, is een
we aan de economische groei van de stad en
langjarige gebiedstransformatie met onder meer
volledige renovatie van het station Nijmegen
de regio. We investeren in de binnenstad, in
4.000 woningen gestart. Naast de nieuwe plekken
Centraal naar een innovatieve hub met een
kwalitatieve en gevarieerde werkmilieus voor het
voor woningbouw, versterken we de wijken rondom
hoge verblijfskwaliteit noodzakelijk. Tegelijkertijd
MKB en het versterken van de campussen als
het kanaal met voorzieningen en werkfuncties
zorgen de elektrificatie van de Maaslijn
dé plek voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid
(Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert).
Nijmegen-Roermond en de renovatie van station
in Health en Hightech. De benodigde ruimte
Dit gebeurt vooral in het stadsdeel Dukenburg.
Heyendaal voor een betere toestroom naar
voor een goed vestigingsklimaat vinden we door
Een stadsdeel met wijken uit de jaren ’60 en ’70,
campus Heyendaal. Op deze stationslocaties
nieuwe werklocaties te ontwikkelen en bestaande
waarbij vraagstukken spelen op het gebied van
(inclusief Station Goffert en station Lent)
locaties te herstructureren, te intensiveren of te
leefbaarheid, armoede en gezondheid, en de
streven we naar verdichting van wonen, werken,
transformeren. In de stationsomgeving creëren
toekomstbestendigheid van de fysieke inrichting.
onderwijs en dienstverlening in combinatie met
we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte voor
kantoren, hotels, winkels en maatschappelijke
detailhandel, en wat deze behoefte in ruimtelijke
Aanzet voor oplossingsrichtingen met
voorzieningen. De binnenstad is onderdeel van
zin betekent. Aan het Winkelcentrum Dukenburg
bijbehorende onderzoeksagenda
de binnenstedelijke herstructureringsopgave.
kunnen culturele functies en de mogelijkheid voor
De binnenstedelijke ontwikkeling is complex
De binnenstad is in de regio een belangrijk
flexibele werkplekken worden toegevoegd en circa
door de hoge dichtheden, de verschillende
economisch cluster. De regionale functie
500 woningen. In dit project werken verschillende
ambities die samenkomen, uitdagingen op
van de binnenstad is groot en divers door de
partners (private en publieke partijen) samen.
het vlak van infrastructuur en parkeren en hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek.
aanwezigheid van winkels, horeca, cultuur, evenementen, dienstverlening en haar functie als
In Nijmegen-West liggen verschillende havens
Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn er vaak
‘place to meet’ voor de sector vrije tijdseconomie.
en logistieke terreinen, die belangrijke schakels
relatief hoge verwervingskosten, omdat veel
Momenteel is het nog moeilijk te zeggen wat de
en knooppunten vormen in het economisch
gronden al een stedelijke functie kennen,
effecten van de corona-maatregelen op de retail-
functioneren van de stad en regio. We willen
mogelijke saneringsrisico’s samenhangend met
en horecabedrijven in de binnenstad zullen zijn.
het vervoer via water verschonen en modal
eerdere economische activiteiten en eventuele
Met de ontwikkeling van het Valkhofkwartier,
shift van weg naar water en spoor bevorderen.
hindercontouren met betrekking tot onder
investeringen in de openbare ruimte en het
Op het gebied van logistiek werken we aan de
andere veiligheid, geluid en geur. Er is dus
Vlaamskwartier geven we belangrijke impulsen aan
implementatie van zero-emissie stadslogistiek.
sprake van hoge ontwikkelkosten en tegelijkertijd
de binnenstad.
Hierbij stimuleren we niet alleen het verschonen,
is er behoefte aan betaalbare woningen. De
maar ook het bundelen van vervoer zodat minder
opgaven op het gebied van duurzame mobiliteit,
De economische functie van Winkelsteeg wordt
logistiek de stad in rijdt. Logistieke stadrandhubs
duurzaamheid, klimaatadaptatie en circulair,
de komende jaren verder versterkt. Economisch
zijn hier voor nodig, bijvoorbeeld op het ENGIE
natuur-inclusief en aardgasvrij bouwen zijn
kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging
terrein en De Grift. Deze locaties zijn ook kansrijk
aanzienlijk. Hoe kunnen we zorgen voor duurzame
profiteren met een nieuwe profilering, meer
voor de ontwikkeling van Clean Energy Hub’s.
mobiliteit en voorkomen dat het wegennet
gericht op functies voor en in de stad. Winkelsteeg
Hierbij onderzoeken we de kansen voor een
volloopt? Welke fietsverbindingen en ov-
versterkt daarmee het voorzieningenniveau
laadstation voor het laden van batterijcontainers
verbindingen en hubs zijn daarvoor het meest
in dit deel van de stad. Er wordt ingezet op
voor de binnenvaart (Energy transhipment hub),
effectief? Er wordt ingezet op betere verbindingen
meer arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer
waterstof opslagmogelijkheden en/of tankstation,
en prettigere routes voor voetgangers en fietsers.
banen betekent voor de omliggende wijken,
LNG-tankstations en (snel-)laadpunten voor
Om de wijken en het landschap beter met elkaar te
de stad en regio. Verder is het behouden en
elektrische vrachtwagens.
verbinden zijn deze routes essentieel Tegelijkertijd
versterken van bedrijventerreinen in de nabijheid
levert de binnenstedelijke ontwikkeling dilemma’s
van de woonwijken een belangrijke opgave. In
op in een compacte stad: bijvoorbeeld op het
het sleutelgebied willen we onderzoeken wat
gebied van luchtkwaliteit en energieverbruik.
de behoefte is aan werklocaties, waaronder
Het vergt nader onderzoek hoe deze
bedrijventerreinen, kantoren en perifere)
ambities haalbaar gemaakt kunnen worden.
31
Ook de voorzieningen die nodig zijn voor sociaaleconomische versterking van de leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte en om het slim koppelen van opgaven. Hoe verdicht je de stad zodanig dat er ook nog plek is voor groen, recreatie/ontspanning en klimaatadaptatie? De focus ligt op twee metropolitane stadsparken buiten de stad en op maatregelen in de stad zelf om deze groen, gezond en klimaatadaptief te maken. Een goede balans is nodig tussen industrie en wonen. Hoe behouden en versterken we schone bedrijvigheid. Dit vraagstuk moet in bredere context worden bekeken. De verstedelijkingsstrategie en de gevolgen van de coronacrisis vraagt om een meerjarig plan van aanpak voor de herstructurering van binnenstad. Om de plannen te realiseren, is het nodig dat het Rijk, Provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, NS, ProRail, het bedrijfsleven, de onderwijsinstellingen en gemeente Beuningen, Wijchen, Heumen en Nijmegen als partners optrekken.
32
33
34
35
36
37
Foodvalley-Noord Positionering van Foodvalley-Noord in de Groene
Integrale onderzoeksvraag
meer ruimte en deels ook andere invulling
Metropool
Hoe kan binnen Foodvalley-Noord de
van de gronden en erven met vrijkomende
In de noordwesthoek van de Groene Metropool en
verbinding worden gelegd tussen enerzijds de
agrarische bebouwing (VAB), als gevolg van de
aan de oostkant van de Regio Amersfoort ligt het
verstedelijkingsopgave en anderzijds de urgente
afname van agrarische bedrijven. Dat vraagt een
deelgebied Foodvalley-Noord. Dit deelgebied kent
opgaven in het landelijk gebied van de Gelderse
gebiedsgerichte en integrale aanpak (o.a. relatie
een aantrekkelijk en afwisselend landschap, met
Vallei (landbouwtransitie, stikstofopgave, de
met het Nationaal Programma Landelijk Gebied).
open landbouwgebieden, een bekensysteem en
groenblauwe opgave), zodat deze elkaar wederzijds
Dit kan niet los gezien worden van de
met meer besloten landgoederen.
gaan versterken? Wat is nodig, ambtelijk en
verstedelijkingsopgave: de noodzaak voor
bestuurlijk, om met vier gemeenten, twee
recreatieve uitloopgebieden, groene buffers tussen
Onder meer via de A1-corridor, de A30 en de
provincies, het waterschap en de betrokken
de kernen, een robuust en klimaatbestendig
Valleilijn is het gebied goed verbonden met
ministeries te werken aan een samenhangende en
beekdallandschap (KRW-proof), ruimte voor de
omliggende regio’s. Eén daarvan is de flink
haalbare ruimtelijke aanpak? En hoe verbinden
energietransitie en nieuwe drinkwaterwinning. De
groeiende Regio Amersfoort, waarop met name
we kansen en opgaven op een slimme manier met
vele ruimteclaims maken keuzes noodzakelijk,
Nijkerk sterk is georiënteerd. Aan de oostkant
elkaar?
maar ook een zo multifunctioneel mogelijk gebruik.
grenst dit deelgebied aan het deelgebied Veluwe. Richting het zuiden kent Foodvalley-Noord een
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
grote ruimtelijke en economische samenhang met
38
Mobiliteit: een mobiliteitssysteem passend bij het
Foodvalley-Zuid door de belangrijke agrifoodsector
Leefomgeving: een robuust beekdallandschap
gebied gericht op het bereikbaar houden van de
in de Groene Metropool.
met ruimte voor recreatie en groene verbindingen
regio en die toekomstbestendig is.
en een toekomstbestendige natuurinclusieve
De capaciteit van de A1-corridor, de A28, de
Foodvalley-Noord kent een grote kwalitatieve
landbouw
A30 en de Valleilijn is onvoldoende gelet op
en kwantitatieve woningbouwopgave (12.500
Foodvalley-Noord heeft de hoogste
de blijvende groei langs deze ontwikkelassen.
woningen tot 2040) door een forse eigen
landbouwconcentratie van de Groene Metropool
De verdere verstedelijking van ook Amersfoort,
groei en door overloop vanuit de Randstad,
en de Regio Amersfoort. De opgaven zijn
Apeldoorn, Utrecht en Zwolle heeft consequenties
mede ook vanwege de centrale ligging in het
omvangrijk als gekeken wordt naar stikstof door de
voor de belasting van het wegen- en spoornetwerk
Stedelijk Netwerk Nederland. Er is sprake van
nabijheid van de Veluwe. Dan gaat het niet alleen
langs deze corridors (stapeleffect). Het
een zeer goede condities voor bedrijvigheid.
om stikstofdaling, maar ook om natuurversterking,
autogebruik in Foodvalley Noord is traditioneel
De verstedelijkingsdruk en vooral de
ruimte creëren voor bedrijven in combinatie
hoog en dat blijft naar verwachting ook zo. De
landbouwtransitie in een zeer veedicht gebied in
met verduurzaming. De landbouwtransitie naar
opgave is om dit type mobiliteit waar mogelijk
combinatie met stikstofopgaven hebben een grote
natuurinclusieve, circulaire landbouw vraagt
in te perken en schoner te maken en passend te
ruimtelijke impact op de leefomgeving.
39
accommoderen en te combineren met andere
intensief bebouwd karakter. Met de ambitie
overige kernen ligt de opgave in het tegengaan van
vervoersmogelijkheden, met name op die locaties
om bedrijventerreinen te vergroenen,
de verdringing en dus het tenminste bouwen voor
waar de groei zich concentreert. De overige
klimaatadaptiever en circulair te maken is verder
de eigen bevolking om daarmee de vitaliteit van
kernen vragen een eigen aanpak met focus op
intensiveren een grote uitdaging. Ook toekomstige
de kern te waarborgen. De identiteit van een kern
automobiliteit; het huidige wegennet loopt ook na
uitplaatsingen en transformatie van bedrijven op
is belangrijk voor de wijze hoe vorm gegeven wordt
optimalisatie tegen zijn grenzen aan.
minder geschikte locaties in de kernen, leggen een
aan de verstedelijking, maar overal gaat het ook
Opgave is het aandeel van (elektrische)
extra claim op de ruimte.
om het groen houden en groener maken van deze kernen, passend meegroeiende voorzieningen en
fietsen en openbaar vervoer te verhogen, zowel voor bestaande kernen als potentiële
Het landelijk gebied is economisch gezien
circulair en klimaatadaptief ontwikkelen. In de
nieuwe ontwikkellocaties. De ontsluiting op OV
belangrijk en moet vitaal blijven. Dat vraagt
kern Stroe zien we een opgave voor verstedelijking
behoeft wel verbetering gelet op de groei en
aan de randen van de Veluwe ruimte voor vitale
in combinatie met recreatie, mits deze kern wordt
toenemende vraag (o.a. onderwijs). Dat vraagt
recreatiebedrijven en een agrarische sector die
aangesloten op het spoornetwerk.
ook om verbeteringen van het (recreatieve) (snel)
een toekomstbestendige massa heeft. In dat kader
fietsnetwerk. Aandachtspunt is de financiële
wordt de economische betekenis van de sector, de
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
component hiervan, gezien het blijvend hoge
kritische massa, de verdienmodellen en eventuele
en de onderzoeksagenda
autogebruik.
maatregelen voor een toekomstbestendige sector in kaart gebracht. Op basis daarvan moet
1. Integrale aanpak voor het Valleilint en het
Economie: uitbouw van het Foodcluster met een
richting worden bepaald in het op te stellen
groengebied tussen Nijkerk en Barneveld
sleutelrol voor de Harselaar en transformatie
Landbouwperspectief voor de Foodvalley.
Tussen de kernen in Foodvalley-Noord wordt al gewerkt aan groene buffers. In het kader van ‘meer
van het landelijk gebied met sterkere agrarische bedrijvigheid
Wonen: concentratie in grote kernen,
landschap, meer stad’ breiden we dit uit naar een
Het ondernemerschap en de werkgelegenheid
vitaliteitsopgave voor de kleine kernen
integrale aanpak voor het Valleilint, een verbinding
zijn groot en divers met vooral Food(gerelateerde
Zowel in het Ontwikkelbeeld Amersfoort Centraal
tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, en
bedrijvigheid), maakindustrie en logistiek. De
als in het Verstedelijkingsconcept Arnhem
het grotere groengebied tussen Nijkerk, Barneveld
opgave is om de werkgelegenheid passend
Nijmegen Foodvalley spelen de Barneveld
en Amersfoort. Het gebied kan ruimte bieden aan
en geconcentreerd te laten meegroeien met
en Nijkerk een sleutelrol. Hier ligt een goede
natuur, recreatie, landgoederen, cultuurhistorie,
woningbouw, waarbij het gehele systeem versterkt
basis voor passende (goede maat en schaal)
waterberging en passende landbouw met
wordt. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de
verdichting in regiopoorten (gebieden op 10
nevenactiviteiten.
kennisclusters en het versterken van de (fysieke)
minuten fietsafstand van een station) mits het
verbinding tussen onderwijs en bedrijfsleven.
bijbehorende kostenaspect kan worden opgelost
De grote bedrijventerreinen in Foodvalley-
en mits voldoende multimodaal ontsloten. Voor de
Noord zoals Harselaar, kennen een zeer
40
2. Gebiedsgericht onderzoek naar de benodigde
potentieel in het buitengebied als gevolg van
van deze bedrijventerreinen, campuslocaties en
ruimte voor een robuust beekdallandschap, in
de vele VAB’s: wat is - rekening houdend met de
campusontwikkelingen? Tevens onderzoeken we
combinatie met de landbouwtransitie en RES-
ontwerpprincipes - daar mogelijk en wenselijk als
waar er nog mogelijkheden zijn voor intensivering
zoekgebieden.
het gaat om wonen en werken?
van bestaande terreinen om de ruimtevraag te beperken.
De beken spelen een grote rol in het watersysteem, maar functioneren nu teveel als afvoerstromen.
4. Onderzoeksagenda mobiliteit
We onderzoeken hoeveel ruimte de beken nodig
Voor mobiliteit komt de volgende
hebben om meer water te kunnen bufferen,
onderzoeksagenda naar voren:
onderdeel te worden van natuurnetwerken en
• Welke oplossingen zijn nodig op de A1-corridor,
meer recreatieve mogelijkheden te bieden. Dit
de A28, de A30 en de Valleilijn (aansluiten bij
in combinatie met (lopend) onderzoek naar de
studies van het Rijk, zoals MIRT Zwolle en A1-
andere ruimtelijke claims in het landelijk gebied,
corridor) en het onderliggende lokale wegennet?
zoals de landbouwtransitie naar natuurinclusieve
• Kan het aandeel van openbaar vervoer en
landbouw, de RES-zoekgebieden voor wind- en
(elektrische) fietsen worden verhoogd? Wat
zonne-energie en de Gelderse Maatregelen
zijn de mogelijkheden binnen de bestaande
Stikstof.
netwerken van OV en fiets? Zijn rendabele investeringen in fiets/OV mogelijk?
3. Quickscans naar mogelijkheden voor inbreiding in kernen en aanpak VAB’s
5. Gerichte strategie voor het clusteren en
Foodvalley-Noord heeft een grote
verduurzamen van bedrijventerreinen
woningbouwopgave. De treinstations in Barneveld
Foodvalley-Noord kent, met name bij de Harselaar
en Nijkerk bieden kansen voor grootschalige
in Barneveld langs de ontwikkelas van de A1-
woningbouwlocaties met duurzame mobiliteits-