Bijlage 5 Beweegrichtlijnen Gezondheidsraad

dagen en ten minste twee dagen per week spier- en botversterkende

voor de gezondheid. Mensen die dit makkelijk kunnen halen, zouden

activiteiten. Ruim 40 procenta van de kinderen beweegt dagelijks een uur

moeten streven naar een hoger niveau van activiteit. Tegelijk geldt ook dat

per dag bij matige tot hoge intensiteit en verricht op ten minste drie dagen

inactieven zich door de richtlijn niet moeten laten weerhouden in

per week spier- en botversterkende activiteiten. Deze percentages zijn

beweging te komen en dat mensen voor wie de richtlijn te hoog gegrepen

berekend op basis van gegevens uit de kernmodule van de

is vooral moeten blijven bewegen: iets is beter dan niets. De commissie

Leefstijlmonitor 2016, waarin specifieke vragen naar bewegen en sporten

beveelt aan in de communicatie over de richtlijnen te benadrukken dat

zijn opgenomen.89

meer bewegen tot een grotere gezondheidswinst leidt.

Behalve dat nog lang niet alle Nederlanders de richtlijnen voor beweging halen, zijn er ook veel mensen die veel zitten.90

5.3 Implementatie De uitdaging is om een blijvende verandering in beweeg- en zitgedrag te

a

55 procent van de kinderen van 4 tot en met 11 jaar en 28 procent van de kinderen van 12 tot en met 17 jaar. Omdat het beweeggeddrag verandert met de leeftijd, wordt voor kinderen tot en met 11 jaar een andere vragenlijst gebruikt dan voor oudere kinderen.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

realiseren. Het gaat er namelijk niet alleen om mensen in beweging te krijgen en minder te laten zitten, maar ze ook in beweging te houden.

hoofdstuk 05 | gevolgen voor de praktijk

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 34 van 45

Hierbij kunnen adviezen om beweging in het dagelijkse leven te

maken met een gebrek aan onderzoeken van goede kwaliteit als met

integreren, beweegprogramma’s en inrichting van de fysieke leefomgeving

bevindingen die niet eenduidig zijn.96,97

bijdragen.

De commissie beveelt aan te stimuleren dat er onderzoek gedaan wordt naar de effecten van beweegprogramma’s en programma’s die stilzitten

5.3.1 Integratie van beweging in dagelijkse leven

beperken.

Zoals bij de huidige normen1,2 al gesteld, is de kans op een blijvende

Het gebruik van beweegmeters kan mensen inzicht geven in hoeveel ze

verandering in beweeggedrag groter door – naast sporten – bewegen te

bewegen. Veel van deze meters meten echter alle beweging en niet

integreren in het dagelijkse leven, bijvoorbeeld door op de fiets naar

alleen beweging bij matige en zware intensiteit. Hierdoor kunnen de

school of werk te gaan, lopend boodschappen te doen en de trap te

gebruikers de indruk krijgen dat ze ruim aan de beweegrichtlijnen voldoen,

nemen in plaats van de lift of roltrap.

terwijl dat in de praktijk niet het geval is.98 Of het gebruik van deze meters mensen daadwerkelijk motiveert om meer te gaan en blijven bewegen

5.3.2 Beweegprogramma’s

verdient nader onderzoek.99

Er is weliswaar een groot aantal beweegprogramma’s ontwikkeld voor verschillende groepen, maar de effectiviteit ervan is zeer beperkt

5.3.3 Inrichting fysieke leefomgeving

onderzocht. Volgens het rapport over de Duitse beweegrichtlijnen, is

Door bij de inrichting van de fysieke leefomgeving rekening te houden met

alleen de effectiviteit van beweegprogramma’s voor kinderen op scholen

het bevorderen van bewegen, zou een blijvende verandering in

goed onderbouwd (strong evidence). Naar de effectiviteit van

beweeggedrag kunnen worden bewerkstelligd. Dwarsdoorsnede-

beweegprogramma’s voor kinderen in andere settings (thuis,

onderzoeken laten een verband zien tussen specifieke aspecten van de

kinderopvang, sportclub, vrije tijd) is veel minder onderzoek gedaan. Ook

fysieke leefomgeving en bewegen,100-102 hard bewijs dat veranderingen in

de effectiviteit van beweegprogramma’s voor volwassenen en ouderen en

de fysieke leefomgeving leiden tot veranderingen in beweeggedrag is

voor de algemene bevolking is op zijn best zwak onderbouwd (medium

echter schaars.103

evidence of weak evidence/not researched).95 Systematische reviews

De commissie onderschrijft het eerdere advies van de Gezondheidsraad

naar de kwaliteit van programma’s die zitten tegengaan, vinden geen

uit 2010 om ondanks het schaarse bewijs kansen bij de inrichting van de

overtuigende aanwijzingen voor de effectiviteit ervan. Dit heeft zowel te

fysieke leefomgeving te benutten.104 Een recent voorbeeld hiervan is het

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

hoofdstuk 05 | gevolgen voor de praktijk

uitbreiden van de mogelijkheden voor groene recreatie in en vlakbij de stad.105

5.4 Partijen De beweegrichtlijnen beschrijven wat op basis van de stand van de wetenschap vanuit gezondheidsperspectief kan worden aangeraden over bewegen en zitten. Aan de hand van deze richtlijnen kan het voor mensen lastig zijn om concreet in te vullen hoe ze voldoende kunnen bewegen en minder zitten. Dit is bijvoorbeeld voor inactieve mensen anders dan voor actieve mensen, en voor jongeren anders dan voor ouderen. Het Kenniscentrum Sport maakt daarom een praktische vertaalslag van de beweegrichtlijnen. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar het informeren van professionals die met de beweegrichtlijnen werken. De richtlijnen zijn weliswaar primair gericht op het beweeggedrag van de algemene bevolking, maar zijn niet alleen een zaak van mensen zelf. De commissie adviseert de minister om in te zetten op interventies die leiden tot blijvend meer bewegen. Het succes zal groter zijn als dit samen met andere partijen wordt gedaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan lokale overheden, werkgevers en bedrijven, scholen, gezondheidsprofessionals en aanbieders van effectieve beweegprogramma’s.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 35 van 45

Literatuur

literatuur

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 36 van 45

Literatuur

1

2

3

Kemper HGC, Ooijendijk WTM, Stiggelbout M. Consensus over de

Chronic Disease Prevention and Health Promotion. Physical activity

Nederlandse Norm voor Gezond Bewegen. Tijdschr Soc Gezondheidsz

basics.

2000; 78: 180-3.

physicalactivity/basics/glossary/ Geraadpleegd: 06-04-2016.

Hildebrandt VH, Ooijendijk WTM, Stiggelbout M. Trendrapport bewegen

9

http://www.cdc.gov/

Sedentary Behaviour Research Network. Letter to the editor:

10

Naci H, Ioannidis JP. Comparative effectiveness of exercise and drug

Ooijendijk WTM, Hildebrandt VH, Hopman-Rock M. Bewegen in

interventions on mortality outcomes: metaepidemiological study. BMJ

Nederland 2000-2005. Editor: Hildebrandt VH, Ooijendijk WTM and

2013; 347: f5577.

Pfeifer K, Banzer W, Ferrari N, Fükézi E, Geidl W, Graf C, e.a. National recommendations for physical activity and physical activity

11

Gezondheidsraad. Overgewicht en obesitas. Den Haag: Gezondheidsraad, 2003; publicatienr. 2003/07.

12

Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; publicatienr. 2006/21.

13

Gezondheidsraad. Physical activity and risk of chronic diseases.

promotion: Erlangen: FAU University Press, 2016.

Background document to the Dutch physical activity guidelines 2017.

Australian Government Department of Health and Ageing. Australia’s

Den Haag: Gezondheidsraad, 2017; publicatienr. 2017/08B.

Physical Activity and Sedentary Behaviour Guidelines. 2014. http://

14

Gezondheidsraad. Sedentary behaviour and the risk of chronic

www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/health-

diseases. Background document to the Dutch physical activity

pubhlth-strateg-phys-act-guidelines. Geraadpleegd: 12-08-2015.

guidelines 2017. Den Haag: Gezondheidsraad, 2017; publicatienr.

Department of Health, Physical Activity, Health Improvement and

2017/08C.

Protection. Start Active, Stay Active: A report on physical activity from

8

2015:

Appl Physiol Nutr Metab 2012; 37(3): 540-2.

Recommenations for physical activity Editor: Rütten A and Pfeifer K.

7

terms.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Nota Tijd voor sport,

Hoofddorp/Leiden: TNO; 2007.

6

of

Standardized use of the terms “sedentary” and “sedentary behaviours”.

Hopman-Rock M. Trendrapport bewegen en gezondheid 2004/2005: 5

Glossary

en gezondheid 1998/1999. Lelystad: Koninklijke Vermande, 1999. bewegen, meedoen, presteren. Vergaderjaar 2005. 4

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 37 van 45

15

Gezondheidsraad. Werkwijze bij de evaluatie van de literatuur.

the four home countries’ Chief Medical Officers. London: Department of

Achtergronddocument bij Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag:

Health, Physical Activity, Health Improvement and Protection, 2011.

Gezondheidsraad, 2017; publicatienr. 2017/08A.

Division of Nutrition, Physical Activity, and Obesity, National Center for

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

16

Canadian Society for Exercise Physiology. Canadian Physical Activity

Literatuur

Guidelines and Canadian Sedentary Behaviour Guidelines. 2011.

17

18

10-022016.

Heart Failure: A Meta-Analysis. Circulation 2015; 132(19): 1786-94.

World Health Organisation. Global Recommendations on Physical

Li J, Siegrist J. Physical activity and risk of cardiovascular disease--a meta-analysis of prospective cohort studies. Int J Environ Res Public

US Department of Health. 2008 Physical Activity Guidelines for

Health 2012; 9(2): 391-407. 25

Cornelissen VA, Smart NA. Exercise training for blood pressure: a

default.aspx#toc. Geraadpleegd: 12-08-2015.

systematic review and meta-analysis. J Am Heart Assoc 2013; 2(1):

Vlaams Insituut voor Gezondheidspromotie en ziektepreventie.

e004473. 26

Murtagh EM, Nichols L, Mohammed MA, Holder R, Nevill AM, Murphy

Gezondheidspromotie en ziektepreventie, 2016

MH. The effect of walking on risk factors for cardiovascular disease: an

Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie.

updated systematic review and meta-analysis of randomised control

Aanbevelingen voor sedentair gedrag. Brussel: Vlaams Instituut voor

trials. Prev Med 2015; 72: 34-43. 27

Inder JD, Carlson DJ, Dieberg G, McFarlane JR, Hess NC, Smart NA.

French Agency for Food Environmental and Occupational Health &

Isometric exercise training for blood pressure management: a

Safety. Opinion of the French Agency for Food, Environmental and

systematic review and meta-analysis to optimize benefit. Hypertens

Occupational Health & Safety on the “Updating of the PNNS guidelines:

Res 2016; 39(2): 88-94.

Revision of the guidelines relating to physical activity and sedentarity”.

28

Gao HL, Gao HX, Sun FM, Zhang L. Effects of walking on body

Maisons-Alfort Cedex: French Agency for Food, Environmental and

composition in perimenopausal and postmenopausal women: a

Occupational Health & Safety, 2015; ANSES Opinion Request No

systematic review and meta-analysis. Menopause 2016; 23(8): 928-34.

2012-SA-0155. 22

24

Activity for Health. Geneva: World Health Organisation, 2010.

Gezondheidspromotie en Ziektepreventie, 2016. 21

Pandey A, Garg S, Khunger M, Darden D, Ayers C, Kumbhani DJ, e.a. Dose-Response Relationship Between Physical Activity and Risk of

Aanbevelingen voor beweging. Brussel: Vlaams Insituut voor 20

23

http://www.csep.ca/en/guidelines/read-the-guidelines. Geraadpleegd:

Americans. 2008. http://www.health.gov/paguidelines/guidelines/ 19

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 38 van 45

29

Hespanhol Junior LC, Pillay JD, van Mechelen W, Verhagen E. Meta-

Sattelmair J, Pertman J, Ding EL, Kohl HW, 3rd, Haskell W, Lee IM.

Analyses of the Effects of Habitual Running on Indices of Health in

Dose response between physical activity and risk of coronary heart

Physically Inactive Adults. Sports Med 2015; 45(10): 1455-68.

disease: a meta-analysis. Circulation 2011; 124(7): 789-95.

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

30

Kuhle CL, Steffen MW, Anderson PJ, Murad MH. Effect of exercise on

Literatuur

31

anthropometric measures and serum lipids in older individuals: a

Isolated aerobic exercise and weight loss: a systematic review and

systematic review and meta-analysis. BMJ open 2014; 4(6): e005283.

meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Med 2011; 124(8):

Cloostermans L, Wendel-Vos W, Doornbos G, Howard B, Craig CL,

747-55.

Kivimaki M, e.a. Independent and combined effects of physical activity

33

analysis of 9 prospective cohort studies. Int J Behav Nutr Phys Act

Health and Human Services, 2008. Pan XR, Li GW, Hu YH, Wang JX, Yang WY, An ZX, e.a. Effects of diet and exercise in preventing NIDDM in people with impaired glucose

and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and dose-response

tolerance. The Da Qing IGT and Diabetes Study. Diabetes Care 1997;

meta-analysis. Eur J Epidemiol 2015; 30(7): 529-42.

20(4): 537-44.

Mann S, Beedie C, Balducci S, Zanuso S, Allgrove J, Bertiato F, e.a.

39

Mammen G, Faulkner G. Physical activity and the prevention of

Changes in insulin sensitivity in response to different modalities of

depression: a systematic review of prospective studies. Am J Prev Med

exercise: a review of the evidence. Diabetes Metab Res Rev 2014;

2013; 45(5): 649-57. 40

Rethorst CD, Wipfli BM, Landers DM. The antidepressive effects of

Lin X, Zhang X, Guo J, Roberts CK, McKenzie S, Wu WC, e.a. Effects

exercise: a meta-analysis of randomized trials. Sports Med 2009; 39(6):

of Exercise Training on Cardiorespiratory Fitness and Biomarkers of

491-511. 41

Arem H, Moore SC, Patel A, Hartge P, Berrington de Gonzalez A,

Randomized Controlled Trials. J Am Heart Assoc 2015; 4(7).

Visvanathan K, e.a. Leisure time physical activity and mortality: a

Weber Buchholz S, Wilbur J, Halloway S, McDevitt JH, Schoeny ME.

detailed pooled analysis of the dose-response relationship. JAMA

Physical activity intervention studies and their relationship to body

Intern Med 2015; 175(6): 959-67.

composition in healthy women. Editor: Kasper CE and Smith BA.

36

38

Aune D, Norat T, Leitzmann M, Tonstad S, Vatten LJ. Physical activity

Cardiometabolic Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of 35

US Department of Health and Human Services. Phyiscal activity guidelines advisory committee report. Washington: US Department of

30(4): 257-68. 34

37

and body mass index on the development of Type 2 Diabetes - a meta2015; 12: 147. 32

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 39 van 45

42

Ekelund U, Ward HA, Norat T, Luan J, May AM, Weiderpass E, e.a.

Annual review of nursing research. Excercise in health and disease:

Physical activity and all-cause mortality across levels of overall and

71-142. New York: Springer Publishing Company; 2013.

abdominal adiposity in European men and women: the European

Thorogood A, Mottillo S, Shimony A, Filion KB, Joseph L, Genest J, e.a.

Prospective Investigation into Cancer and Nutrition Study (EPIC). Am J

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

Literatuur

43

Clin Nutr 2015; 101(3): 613-21.

of Leisure Physical Activity Could Reduce the Risk of Hip Fracture in

Hupin D, Roche F, Gremeaux V, Chatard JC, Oriol M, Gaspoz JM, e.a.

Older Women: A Dose-Response Meta-analysis of Prospective Cohort

Even a low-dose of moderate-to-vigorous physical activity reduces

Studies. Medicine (Baltimore) 2016; 95(11): e2984.

mortality by 22% in adults aged >/=60 years: a systematic review and 44

46

Moore SC, Lee IM, Weiderpass E, Campbell PT, Sampson JN, Kitahara

Osteoporos Int 2013; 24(7): 1937-50.

49

51

Abbema R van, de Greef M, Craje C, Krijnen W, Hobbelen H, van der

Types of Cancer in 1.44 Million Adults. JAMA Intern Med 2016; 176(6):

Schans C. What type, or combination of exercise can improve preferred

816-25.

gait speed in older adults? A meta-analysis. BMC Geriatr 2015; 15: 72.

Wu Y, Zhang D, Kang S. Physical activity and risk of breast cancer: a

52

Hortobagyi T, Lesinski M, Gabler M, VanSwearingen JM, Malatesta D,

meta-analysis of prospective studies. Breast Cancer Res Treat 2013;

Granacher U. Effects of Three Types of Exercise Interventions on

137(3): 869-82.

Healthy Old Adults’ Gait Speed: A Systematic Review and Meta-

Liu L, Shi Y, Li T, Qin Q, Yin J, Pang S, e.a. Leisure time physical

Analysis. Sports Med 2015; 45(12): 1627-43. 53

Peterson MD, Sen A, Gordon PM. Influence of resistance exercise on

based on 126 high-quality epidemiological studies. Br J Sports Med

lean body mass in aging adults: a meta-analysis. Med Sci Sports Exerc

2016; 50(6): 372-8.

2011; 43(2): 249-58.

Robsahm TE, Aagnes B, Hjartaker A, Langseth H, Bray FI, Larsen IK.

54

Borde R, Hortobagyi T, Granacher U. Dose-Response Relationships of

Body mass index, physical activity, and colorectal cancer by anatomical

Resistance Training in Healthy Old Adults: A Systematic Review and

subsites: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Eur

Meta-Analysis. Sports Med 2015; 45(12): 1693-720.

J Cancer Prev 2013; 22(6): 492-505. 48

Kemmler W, Haberle L, von Stengel S. Effects of exercise on fracture reduction in older adults: a systematic review and meta-analysis.

activity and cancer risk: evaluation of the WHO’s recommendation

47

50

meta-analysis. Br J Sports Med 2015; 49(19): 1262-7. CM, e.a. Association of Leisure-Time Physical Activity With Risk of 26

45

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 40 van 45

55

Labra C de, Guimaraes-Pinheiro C, Maseda A, Lorenzo T, Millan-

Qu X, Zhang X, Zhai Z, Li H, Liu X, Li H, e.a. Association between

Calenti JC. Effects of physical exercise interventions in frail older

physical activity and risk of fracture. J Bone Miner Res 2014; 29(1):

adults: a systematic review of randomized controlled trials. BMC Geriatr

202-11.

2015; 15: 154.

Rong K, Liu XY, Wu XH, Li XL, Xia QQ, Chen J, e.a. Increasing Level

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

56

Tak E, Kuiper R, Chorus A, Hopman-Rock M. Prevention of onset and

Literatuur

57

58

progression of basic ADL disability by physical activity in community

school-based physical activity interventions on body mass index of

dwelling older adults: a meta-analysis. Ageing Res Rev 2013; 12(1):

primary school children - a meta-analysis of randomized controlled

329-38.

trials. BMC Public Health 2016; 16: 205.

Beckett MW, Ardern CI, Rotondi MA. A meta-analysis of prospective

61

62

disease in older adults. BMC Geriatr 2015; 15: 9.

children: meta-analysis of randomized clinical trials. Prev Med 2014;

Blondell SJ, Hammersley-Mather R, Veerman JL. Does physical activity

69: 54-62. 65

Guerra PH, Nobre MR, Silveira JA, Taddei JA. The effect of school-

meta-analysis of longitudinal studies. BMC Public Health 2014; 14: 510.

based physical activity interventions on body mass index: a meta-

Bursnall P. The relationship between physical activity and depressive

analysis of randomized trials. Clinics (Sao Paulo) 2013; 68(9): 1263-73. 66

Okely AD, Salmon J, Vella SA, Cliff D, Timperio A, Tremblay MS, e.a.

Nurs 2014; 11(6): 376-82.

Systematic review to update Australian physical activity guidelines for

Brown HE, Pearson N, Braithwaite RE, Brown WJ, Biddle SJ. Physical

children and young people. Report prepared for the Australian

activity interventions and depression in children and adolescents : a

Government Department of Health. 2012. http://www.health.gov.au/

systematic review and meta-analysis. Sports Med 2013; 43(3):

internet/main/publishing.nsf/Content/health-pubhlth-strateg-phys-act-

195-206.

guidelines/$File/SR-APAGCYP.pdf. Geraadpleegd: 30-02-2016.

Kelley GA, Kelley KS, Pate RR. Effects of exercise on BMI z-score in

67

Behringer M, Gruetzner S, McCourt M, Mester J. Effects of weight-

overweight and obese children and adolescents: a systematic review

bearing activities on bone mineral content and density in children and

with meta-analysis. BMC Pediatr 2014; 14: 225.

adolescents: a meta-analysis. J Bone Miner Res 2014; 29(2): 467-78.

Stoner L, Rowlands D, Morrison A, Credeur D, Hamlin M, Gaffney K,

68

e.a. Efficacy of Exercise Intervention for Weight Loss in Overweight and Obese Adolescents: Meta-Analysis and Implications. Sports Med 63

Cesa CC, Sbruzzi G, Ribeiro RA, Barbiero SM, de Oliveira Petkowicz R, Eibel B, e.a. Physical activity and cardiovascular risk factors in

symptoms in adolescents: a systematic review. Worldviews Evid Based 60

64

studies on the role of physical activity and the prevention of Alzheimer’s

prevent cognitive decline and dementia?: A systematic review and 59

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 41 van 45

Fedewa MV, Gist NH, Evans EM, Dishman RK. Exercise and insulin resistance in youth: a meta-analysis. Pediatrics 2014; 133(1): e163-74.

69

Lesinski M, Prieske O, Granacher U. Effects and dose-response

2016; 46(11): 1737-51.

relationships of resistance training on physical performance in youth

Mei H, Xiong Y, Xie S, Guo S, Li Y, Guo B, e.a. The impact of long-term

athletes: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med 2016;

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

Literatuur

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 42 van 45

50(13): 781-95. 70

71

Behringer M, Vom Heede A, Yue Z, Mester J. Effects of resistance

74

75

126(5): e1199-210.

measured physical activity and health indicators in school-aged

Helmerhorst HJ, Brage S, Warren J, Besson H, Ekelund U. A

children and youth. Appl Physiol Nutr Metab 2016; 41(6 Suppl 3): S197-

systematic review of reliability and objective criterion-related validity of

239. 78

Girardi A, Babul S, Rajabali F, Pike I. The injury consequences of

103.

promoting physical activity: an evidence review. A report prepared by

Silsbury Z, Goldsmith R, Rushton A. Systematic review of the

the BC Injury Research and Prevention Unit for the Provincial Health

measurement properties of self-report physical activity questionnaires

Services Authority. Vancouver, BC, 2013. 79

Brown WJ, Bauman AE, Bull FC, Burton NW. Development of

Klenk J, Dallmeier D, Denkinger MD, Rapp K, Koenig W, Rothenbacher

evidence-based physical activity recommendations for adults

D, e.a. Objectively Measured Walking Duration and Sedentary

(18-64 years). 2012. http://www.health.gov.au/internet/main/

Behaviour and Four-Year Mortality in Older People. PLoS One 2016;

publishing.nsf/Content/health-pubhlth-strateg-phys-act-guidelines/

11(4): e0153779.

$File/DEB-PAR-Adults-18-64years.pdf. Geraadpleegd: 30-03-1016.

Fishman EI, Steeves JA, Zipunnikov V, Koster A, Berrigan D, Harris TA,

80

Bakker EW, Verhagen AP, van Trijffel E, Lucas C, Koes BW. Spinal

e.a. Association between Objectively Measured Physical Activity and

mechanical load as a risk factor for low back pain: a systematic

Mortality in NHANES. Med Sci Sports Exerc 2016.

review of prospective cohort studies. Spine (Phila Pa 1976) 2009;

Koster A, Caserotti P, Patel KV, Matthews CE, Berrigan D, van

34(8): E281-93.

Domelen DR, e.a. Association of sedentary time with mortality

76

Poitras VJ, Gray CE, Borghese MM, Carson V, Chaput JP, Janssen I, e.a. Systematic review of the relationships between objectively

in healthy adult populations. BMJ open 2015; 5(9): e008430. 73

77

training in children and adolescents: a meta-analysis. Pediatrics 2010;

physical activity questionnaires. Int J Behav Nutr Phys Act 2012; 9: 72

systematic review. Br J Sports Med 2016; 50(8): 464-70.

81

Chen SM, Liu MF, Cook J, Bass S, Lo SK. Sedentary lifestyle as a risk

independent of moderate to vigorous physical activity. PLoS One 2012;

factor for low back pain: a systematic review. Int Arch Occup Environ

7(6): e37696.

Health 2009; 82(7): 797-806.

Falck RS, McDonald SM, Beets MW, Brazendale K, Liu-Ambrose T. Measurement of physical activity in older adult interventions: a

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

82

Brink Y, Louw QA. A systematic review of the relationship between sitting and upper quadrant musculoskeletal pain in children and

Literatuur

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 43 van 45

adolescents. Man Ther 2013; 18(4): 281-8. 83

Ekelund U, Steene-Johannessen J, Brown WJ, Fagerland MW, Owen the detrimental association of sitting time with mortality? A harmonised

kernindicatoren/beweeg-en-zitgedrag#!node-beweeggedrag-naar-

meta-analysis of data from more than 1 million men and women.

leeftijd. Geraadpleegd: 13-04-2017.

87

88

89

91

Lubans DR, Hesketh K, Cliff DP, Barnett LM, Salmon J, Dollman J, e.a.

Wilmot EG, Edwardson CL, Achana FA, Davies MJ, Gorely T, Gray LJ,

A systematic review of the validity and reliability of sedentary behaviour

e.a. Sedentary time in adults and the association with diabetes,

measures used with children and adolescents. Obes Rev 2011; 12(10):

cardiovascular disease and death: systematic review and meta-

781-99. 92

Clark BK, Sugiyama T, Healy GN, Salmon J, Dunstan DW, Owen N.

Biswas A, Oh PI, Faulkner GE, Bajaj RR, Silver MA, Mitchell MS, e.a.

Validity and reliability of measures of television viewing time and other

Sedentary time and its association with risk for disease incidence,

non-occupational sedentary behaviour of adults: a review. Obes Rev

mortality, and hospitalization in adults: a systematic review and meta-

2009; 10(1): 7-16.

analysis. Annals of internal medicine 2015; 162(2): 123-32. 86

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Sport Kernindicatoren. 2017. https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/

analysis. Diabetologia 2012; 55(11): 2895-905. 85

90

N, Powell KE, e.a. Does physical activity attenuate, or even eliminate,

Lancet 2016; 388(10051): 1302-10. 84

2016.

93

Loyen A, Clarke-Cornwell AM, Anderssen SA, Hagstromer M, Sardinha

Zhou Y, Zhao H, Peng C. Association of sedentary behavior with the

LB, Sundquist K, e.a. Sedentary Time and Physical Activity

risk of breast cancer in women: update meta-analysis of observational

Surveillance Through Accelerometer Pooling in Four European

studies. Annals of epidemiology 2015; 25(9): 687-97.

Countries. Sports Med 2016; 47(7): 1421-35.

Cong YJ, Gan Y, Sun HL, Deng J, Cao SY, Xu X, e.a. Association of

94

Loyen A, Van Hecke L, Verloigne M, Hendriksen I, Lakerveld J, Steene-

sedentary behaviour with colon and rectal cancer: a meta-analysis of

Johannessen J, e.a. Variation in population levels of physical activity in

observational studies. British journal of cancer 2014; 110(3): 817-26.

European adults according to cross-European studies: a systematic

Zhai L, Zhang Y, Zhang D. Sedentary behaviour and the risk of

literature review within DEDIPAC. Int J Behav Nutr Phys Act 2016; 13:

depression: a meta-analysis. Br J Sports Med 2015; 49(11): 705-9.

72.

Centraal Bureau voor de Statistiek in samenwerking met Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor,

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

95

Rütten A, Abu-Omar K, Burlacu I, Gediga G, Messing S, Pfeifer K, e.a. Recommendations for physical activity promotion. Editor: Rütten A and

Literatuur

96

Pfeifer K. National recommendations for physical activity and physical

measured built-environment attributes with youth moderate-vigorous

activity promotion: Erlangen: FAU University Press; 2016.

physical activity: a systematic review and meta-analysis. Sports Med

Altenburg TM, Kist-van Holthe J, Chinapaw MJ. Effectiveness of

2015; 45(6): 841-65.

intervention strategies exclusively targeting reductions in children’s

97

Phys Act 2016; 13: 65.

risk of bias in natural experiments. Int J Behav Nutr Phys Act 2016;

Wu L, Sun S, He Y, Jiang B. The effect of interventions targeting screen

13(1): 107.

Thompson D, Batterham AM, Peacock OJ, Western MJ, Booso R.

publicatienr. 2010/04.

Gierisch JM, Goode AP, Batch BC, Huffman KN, Hall KS, Hastings SN, Activity: A Systematic Review: Washington (DC): Department of Veterans Affairs (US), 2015. Malambo P, Kengne AP, De Villiers A, Lambert EV, Puoane T. Built Environment, Selected Risk Factors and Major Cardiovascular Disease Outcomes: A Systematic Review. PLoS One 2016; 11(11): e0166846. Cerin E, Nathan A, van Cauwenberg J, Barnett DW, Barnett A, Council on E, e.a. The neighbourhood physical environment and active travel in older adults: a systematic review and meta-analysis. Int J Behav Nutr Phys Act 2017; 14(1): 15.

102

Gezondheidsraad. Beweegredenen. De invloed van de gebouwde omgeving op ons beweeggedrag. Den Haag: Gezondheidsraad, 2010;

e.a. The Impact of Wearable Motion Sensing Technologies on Physical

101

104

(Baltimore) 2016; 95(27): e4029.

recommendations: A recalibration study. Prev Med 2016; 91: 389-94.

100

Benton JS, Anderson J, Hunter RF, French DP. The effect of changing the built environment on physical activity: a quantitative review of the

Feedback from physical activity monitors is not compatible with current 99

103

sedentary time: a systematic review of the literature. Int J Behav Nutr

time reduction: A systematic review and meta-analysis. Medicine 98

Beweegrichtlijnen 2017 | pagina 44 van 45

McGrath LJ, Hopkins WG, Hinckson EA. Associations of objectively

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08

105

Gezondheidsraad. Gezond groen in en om de stad. Den Haag: Gezondheidsraad, 2017; publicatienr. 2017/05.

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet). De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Milieu; Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikkelingen of trends ­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid. De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl. Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald: Gezondheidsraad. Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad, 2017; publicatienr. 2017/08. Infographics: Joris Fiselier infographics Auteursrecht voorbehouden

Gezondheidsraad | Nr. 2017/08