Bijlage 4 - adviesrapport-raad-voor-cultuur-lokale-media-niet-te-missen

De Raden zijn van mening dat voor het instellen van een landelijk dekkend stelsel van regionale mediafondsen en het investeren in journalistiek talent 15 miljoen euro moet worden vrijgemaakt. Met een dergelijk bedrag kunnen lokale en regionale media in de breedte (dus niet alleen publieke lokale omroepen) voldoende versterkt worden. Hoe dit geld onder deze doelen ver­ deeld zou moeten worden dient het ministerie van OCW in samenspraak met het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek te bepalen, waarbij zij rekening zouden moeten houden met de overwegingen die de Raden bij aanbevelingen 5 en 6 hebben meegegeven. Waar kan het geld vandaan komen? In het gemeentefonds is nu ruim 10 miljoen euro gereserveerd voor de bekos­ tiging van publieke lokale omroepen. Deze moet met het verleggen van de basisfinanciering van de publieke lokale omroepen over te gaan naar de 162 Het Commissariaat voor de Media onderzocht in 2019 dat gemeenten in de periode 2016-2018 ruim vijftien miljoen euro per jaar aan lokale omroepen uitgeven (Commissariaat voor de Media 2019, p. 9, tabel 6). Een deel van dit geld komt dus uit hun eigen begroting en krijgen zij niet uit het gemeentefonds gelabeld voor uitgaven aan lokale media. 163 In oktober 2020 telde Nederland bijna 17,5 miljoen inwoners.

Op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit juli 2020 wonen ruim 3,3 miljoen van hen in acht gemeenten met meer dan 200 duizend inwoners; er steken dus 1,7 miljoen inwoners boven de grens uit van 200 duizend inwoners. Stel dat lokale omroepen voor hen geen extra geld zouden krijgen, zijn er in totaal 15,8 miljoen inwoners waarvoor lokale omroepen 2 euro per inwoner krijgen. (Centraal Bureau voor de Statistiek 2020)

81

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Mediabegroting. Dit dekt dan uiteraard nog niet de verhoging van deze basisfinanciering. Voor de periode 2019-2021 heeft minister Slob incidenteel 15 miljoen euro vrij­ gemaakt voor pilots voor regionale en lokale media, onder andere voor het creëren van arbeidsplaatsen en het stimuleren van samenwerking tussen regionale en lokale omroepen. Het ministerie van OCW moet deze incidentele gelden structureel maken met als doel het vormen van een landelijk dekkend netwerk van regionale mediafondsen en het investeren in journalistiek talent. De aanbevelingen van de Raden vragen dus om een forse intensivering van het beleid: structureel is er 36 miljoen euro extra nodig, waarbij de Raden erop wijzen dat een deel van dit geld nu al incidenteel beschikbaar is. De Raden zijn van mening dat dit een meer dan redelijke prijs is voor lokale en regionale media die doen wat we van ze verwachten: burgers informeren over politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, het lokale bestuur kritisch volgen, poli­ tieke en maatschappelijke kwesties agenderen en het verbindingen van bevol­ kingsgroepen en daarmee bijdragen aan sociale cohesie. randvoorwaarde a: Versterk ook private media De Raden vinden dat een randvoorwaarde bij subsidie voor publieke media zou moeten zijn dat private media hier geen (disproportionele) hinder van ondervinden.

Publieke omroepen, zowel regionaal als lokaal, richten zich tegenwoordig voornamelijk op online content – zowel teksten als audiovisu­ ele producties – net als de private pers en hyperlocals. Hierdoor zijn publieke en private media in directe concurrentie met elkaar. Dit maakt dat subsidie aan publieke omroepen vaak ten koste gaat van het bereik en dus het verdien­ model van private media die onmisbaar zijn voor de publieke functies die lokale media in Nederland vervullen. Subsidiëring van lokale journalistiek en media dient uit te gaan van een gelijk speelveld voor wat betreft de kansen op uitkering van gelden. Dit kan door bijvoorbeeld journalistieke projecten te subsidiëren die gepubliceerd kunnen worden via zowel private als publieke platforms (zie aanbeveling 5 over mediafondsen), of door vooral inhoudelijke voorstellen te subsidiëren die bijdragen aan de publieke functies maar waar private media zich minder aan wagen. Ook zou er meer aandacht moeten zijn voor hyperlocals: websites met lokaal en/of regionaal nieuws. In sommige gemeenten vervullen zij een zeer belang­ rijke functie en zijn zij de enige die inwoners nog informeren of het lokale bestuur op de vingers kijken. Ook moeten zij benaderd worden om voorstellen in te dienen bij de regionale mediafondsen (aanbeveling 5).

Lokale en regio­ nale publieke omroepen dienen meer aandacht te hebben voor de mogelijk­ heden die samenwerking met hyperlocals biedt (zie paragraaf 6.4).

82

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

randvoorwaarde b: Maak met publiek geld gemaakte content publiek toegankelijk Bovendien zijn de Raden van mening dat content die gemaakt is met publiek geld ook publiek beschikbaar moet zijn, kosteloos of tegen kostprijs van de distributiekosten. Zo bereikt deze content meer mensen, draagt dit publieke geld bij aan het functioneren van de lokale media als geheel en verzwakt het niet de positie van private media, die ook een belangrijke functie in het lokale mediabestel vervullen. Dit betekent dat content die geheel bekostigd wordt vanuit publiek geld – bij­ voorbeeld content die journalisten die met Rijksgeld bij lokale omroepen zijn geplaatst maken (zie aanbeveling 6) of die geheel bekostigd is uit een media­ fonds (aanbeveling 5) – ook beschikbaar moet zijn voor private partijen, gratis of tegen distributiekosten. Andere content van publieke media is niet altijd geheel bekostigd met publiek geld: door de magere financiering van lokale omroepen zijn zij nu soms voor meer dan 90% afhankelijk van private inkom­ sten. Dan is het ook niet redelijk om te eisen dat deze content geheel gratis (of slechts tegen distributiekosten) publiek beschikbaar zou moeten zijn.

Als de financiering van lokale publieke media voor een groter deel publiek wordt en lokale media minder afhankelijk worden van privaat geld (door het uitvoeren van aanbeveling 3 bijvoorbeeld), dienen zij wel al hun content publiekelijk beschikbaar te stellen. Hoewel vaak gesuggereerd als mogelijke maatregel om de lokale media te versterken, moet de overheid volgens de Raden niet in het bijzonder sturen op publiek-private samenwerking. Waar dit logisch is, vaak op basis van inhoud, ontstaat deze samenwerking vanzelf. Waar dit niet logisch is, hebben genoeg experimenten uitgewezen dat de samenwerking standhoudt zolang er subsi­ die is en wegvalt zodra deze verdwenen is. De Raden zijn positief over publiek-private samenwerking waarbij producties van lokale en regionale media op een gezamenlijk platform goed ontsloten worden en zo meer publiek bereiken (zie hiervoor Randvoorwaarde F). randvoorwaarde c: Wees transparant De impact van het geld ter stimulering van lokale en regionale media wordt minder als overheden zelf niet open en transparant zijn en niet welwillend staan tegenover lokale media. Het is logisch in deze tijd van participatie en lokale experimenten met directe democratie dat gemeenten meer communi­ catiemedewerkers in dienst nemen.

Wanneer zij ingezet worden om burgers te informeren, kunnen zij het kennisniveau van burgers over de politiek en maatschappelijke ontwikkelingen verhogen en het democratisch gehalte van het lokale bestuur vergroten. De Raden hopen dat de signalen over communi­

83

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

catiemedewerkers die het lokale en regionale journalisten lastiger maken om een direct antwoord te krijgen van lokale bestuurders afnemen. randvoorwaarde d: Handhaaf het auteursrecht De Europese richtlijn inzake het auteursrecht zou op stringente wijze geïm­ plementeerd moeten worden, zonder al te veel uitzonderingen. Dat betekent: als technologiebedrijven content van private lokale media willen overnemen, dienen zij hiervoor altijd te betalen. Zij verdienen immers aan het plaatsen van deze content. Voor de vormgeving van de implementatiewet dient met lokale media gesproken te worden en rekening gehouden te worden met hun belang. Deze afdrachtverplichting moet ook gelden voor ‘aggregatie-sites’ die allerhande lokaal nieuws zonder afspraken met producenten online distribu­ eren en zo zelf advertentiegelden ophalen. randvoorwaarde e: Onderzoek het gebruik van lokale media De Raden zijn in hun gesprekken nog veel onderwerpen tegengekomen waar­ over nog weinig bekend is, waardoor het lastig is te sturen op een landelijk dekkend netwerk van lokale media die hun publieke functies vervullen. Aan de aanbodkant is meer duidelijk: oplagecijfers, kijkcijfers en clicks op de sites van omroepen, pers en hyperlocals. Verder (in verschillende regio’s uit te voe­ ren) onderzoek is noodzakelijk naar de vraag waar lokale media tekort schie­ ten en welke doelgroepen ze wel en niet goed bedienen.

Daarnaast zou onderzoek wenselijk zijn naar de rol die lokale media kunnen spelen om ver­ schillende bevolkingsgroepen te verbinden. Om antwoorden op deze vragen te krijgen dient meer datagestuurd onder­ zoek plaats te vinden. De RPO en NLPO moeten nadenken hoe zij gebruikers­ data kunnen verzamelen en hoe zij gebruik kunnen maken van deze data om hun aanbod beter af te stemmen op hun publiek en meer mensen te bereiken. randvoorwaarde f: Plaats lokale en regionale visuele content op een landelijk online platform De in de Kamerbrief van minister Slob164 vorig jaar voorgestelde regionale pro­ grammering op NPO2 is een welwillende stap om regionale berichten een landelijk podium te geven via een landelijk televisieprogramma met items uit alle windstreken. Het motto lijkt daarbij te zijn: ‘Kijk! Nederland is meer dan de Randstad alleen’. De Raden vinden het belangrijk dat nieuwsonderwerpen die in een bepaalde regio spelen ook zichtbaar worden in andere delen van het land. Grotere zichtbaarheid maakt dergelijke items relevanter, waardoor lokale en regionale journalisten een stevigere positie krijgen in verhouding tot hun onderwerp. 164 Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media 2019, 14 juni, p. 18

84

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Regionale programmering op NPO 2 zorgt er volgens de Raden echter niet voor dat lokale en regionale berichten terechtkomen bij het publiek waarvoor ze in eerste instantie zijn bedoeld: de doelgroepen in de afzonderlijke regio’s zelf. Het doorvoeren van regionale vensterprogrammering op een landelijke televisiezender draagt daar meer aan bij. Daarbij vullen regionale omroepen dagelijks in aanvulling op (een) landelijke NOS Journaal-uitzending(en) een slot binnen het eigen verzorgingsgebied. Wel kost de uitrol van zulke venster­ programmering volgens een schatting van de NPO en de RPO structureel 11 miljoen euro per jaar.165 De Raden zien dat de samenwerking via de NPO en de RPO van de landelijke en regionale publieke omroep goed op gang is gekomen via uitwisseling van items op de apps en de sites van de NOS. In zulke online samenwerking zien de Raden meer heil dan in het verder technisch en inhoudelijk investeren in vensterprogrammering op landelijke televisiezenders en andere lineaire kana­ len.166 Beter kan geïnvesteerd worden in het beschikbaar en eenvoudig vind­ baar maken van programma’s van regionale en lokale omroepen via internet, op platforms en apps zoals NLZiet.167 Op dit platform bieden commerciële en publieke landelijke omroepen veel van hun uitgezonden content aan.

De Raden achten het vanuit het oogpunt van betrokkenheid van burgers bij hun directe omgeving en het verstevigen van de democratische functies van lokale media zeer zinvol om dit aanbod uit te breiden met videocontent van lokale publieke en private omroepen. Dit is een aanvulling op de belangrijkste aan­ beveling uit het briefadvies van de Raad van Cultuur uit september 2019: bereik de kijkers waar die zich inmiddels bevinden, namelijk online en via een enkel landelijk platform.168 randvoorwaarde g: Gemeenten, pak je verantwoordelijkheid Hoewel de Raden niet aanbevelen gemeenten nieuwe taken te geven wat betreft beleid voor lokale media, hopen zij wel dat dit advies bijdraagt aan bewustwording over het belang van lokale media voor het functioneren van de lokale democratie en samenleving. Gemeenten zouden het opzetten van lokale media-initiatieven kunnen stimuleren en faciliteren. Een beschrijving van wat gemeenten kunnen doen om lokale media te stimuleren is gegeven in de handreiking van het ‘Expertiseteam Vitalisering Lokale Journalistiek’ in opdracht van de VNG, die vrijwel gelijktijdig met het advies van de Raden is uitgekomen.

165 Stichting Nederlandse Publieke Omroep en Stichting Regionale Publieke Omroepen 2019 166 Een dergelijke conclusie bereikt minister Slob ook in zijn brief aan de Tweede Kamer van 14 september (Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media 2020, 14 september). 167 De Raad voor Cultuur pleitte eerder voor het verder ontwikkelen van NLZiet. Zie Raad voor Cultuur 2018 168 Raad voor Cultuur 2019, p. 5

85

9 Tot slot

Graag sluiten de Raden dit advies af met de wijze woorden van Emily Bell, hoogleraar aan de Columbia University of Journalism en directeur van het Tow Center for Digital Journalism in New York, tijdens de Machiavellilezing op 14 februari 2018. Zij is optimistisch over de kansen om het landschap van lokale media fundamenteel te veranderen, ook in Nederland, en pleit zowel voor geld als voor een organisatiestructuur die levensvatbaar blijft: ‘Het is nu tijd om beslissingen te nemen en coalities te smeden die het fundament leggen voor een levensvatbare, betrokken plaatselijke journalistiek. De markt gaat dit pro­ bleem niet oplossen; techbedrijven gaan het niet oplossen; de overheid gaat het niet oplossen. Ieder van ons heeft hier een taak, maar in laatste instantie is het aan journalisten en lokale gemeenschappen om dit probleem op te los­ sen. Maar om dit voor elkaar te krijgen, om een levensvatbare journalistieke omgeving te creëren, hebben we de juiste politieke koers en de juiste hulp­ bronnen nodig.’169 Met dit rapport hopen de Raden die koers inclusief hulpbronnen te hebben uitgezet, zodat lokale media hun functies kunnen vervullen.

169 Bell, E. 2019

86

Literatuur

1Twente (z.d.) Drie lokale omroepen verlaten RMC Twente. Geraadpleegd via https://www.1twente.nl/drie-lokale-omroepen-verlaten-rmc-twente/content/ item?1163452 Aalbers, C. (2019) Kunnen we nu eens serieus gaan discussiëren over de toekomst van de lokale journalistiek in Nederland? Geraadpleegd via https://www.denieuwereporter. nl/2019/01/kunnen-we-nu-eens-serieus-gaan-discussieren-over-de-toekomst-van-delokale-journalistiek-in-nederland/ Amstelveens Nieuwsblad (2020). Commissariaat voor Media wil RTV Amstelveen toch ­licentie te geven. Geraadpleegd via https://www.amstelveensnieuwsblad.nl/lokaal/ overig/359301/commissariaat-voor-media-wil-rtv-amstelveen-toch-licentie-te-geven Amsterdamse Kunstraad (2016) Afstemmen op AT5. Amsterdam: Amsterdamse Kunstraad. Bakker, P. & Kerkhoven, Marco van (2013) Hyperlocal in Nederland: De nieuwe nieuws-web­ sites in de praktijk. In Quint, K. & Landman, L. (reds.) Nieuwsvoorziening in de regio, pp. 75-94. Diemen: AMB. Bakker, P. (2015) Een moeizame wildgroei. Geraadpleegd via https://www.villamedia.nl/ar­ tikel/een-moeizame-wildgroei Bakker, P. & Kik, Q. (2018) Op het tweede gezicht… Regionale en lokale media en journalistiek, 2000-2017. Den Haag. Bakker, P. (2017) Belgisch duopolie bij krantenuitgevers. Geraadpleegd via https://www.svdj. nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia/belgisch-duopolie-bij-krantenuitgevers/ Bakker, P.

(2019, 29 april) 30 jaar radio luisteren: de regionale omroep is de grote verliezer. Geraadpleegd via https://www.svdj.nl/nieuws/30-jaar-radio-luisteren/ Bakker, P. (2019, 22 mei) De lokale omroep is overal, maar zit in de verdrukking. Geraad­ pleegd via https://www.svdj.nl/nieuws/de-lokale-omroep-is-overal-maar-zit-wel-inde-verdrukking/ Bakker, P. (2020) Hoe Nederland een dagblad-duopolie kreeg. Geraadpleegd via https://www.svdj.nl/de-stand-van-de-nieuwsmedia/uitgevers/hoe-neder­ land-een-dagblad-duopolie-kreeg/ BBC (2020) Google to pay for ‘high quality’ news in three countries. Beschikbaar via https://www.bbc.com/news/technology-53176945 Behrens, C. & Brouwer, E. (2018) Ontwikkelingen journalistieke infrastructuur 2000-2018. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek. Bell, E. (2019, 14 februari) Machiavelli-lezing: De wereldcrisis van het plaatselijke nieuws. De Volkskrant. Geraadpleegd via https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/machia­ vell-lezing-de-wereldcrisis-van-het-plaatselijke-nieuws~b3a4298b/ Beunders, H., Van der Horst, A. & De Kleuver, J. (2015) Nieuwsvoorziening in de Regio 2014: Leegte in het Landschap. Diemen: AMB. Black Renaissance (2020, 7 juli) Open brief aan Shula Rijxman [Facebookpost]. Geraadpleegd via https://www.facebook.com/1308865575849368/post­ s/2996532847082624/?d=n sBrandenburg-van de Ven, T. (2020) Mediahuis neemt NDC Mediagroep over.

Geraadpleegd via https://www.villamedia.nl/artikel/mediahuis-neemt-ndc-mediagroep-over

87

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Centraal Bureau voor de Statistiek (z.d.) Bevolkingsteller. Geraadpleegd op 9 oktober via ­https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/bevolkingsteller Centraal Bureau voor de Statistiek (2020) Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. ­Geraadpleegd via https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/ta­ ble?dl=3FA3D Commissariaat voor de Media (z.d.). Publieke lokale media-instellingen en de Mediawet. ­Hilversum: Commissariaat voor de Media. Commissariaat voor de Media (2019) Lokale publieke media-instellingen: Evaluatie van de gemeentelijke bekostiging 2016-2018. Hilversum: Commissariaat voor de Media. Commissariaat voor de Media (2020a) Digital News Report Nederland 2020. Hilversum: Commissariaat voor de Media. Commissariaat voor de Media (2020b) Mediamonitor 2020. Hilversum: Commissariaat voor de Media. Daadkracht (2020) Nationaal Raadsledenonderzoek 2019. Nijmegen: Daadkracht. Deloitte en IAB Nederland (2020) Digital Advertising Spend 2019 The Netherlands. Deloitte. Democratie in actie (2020) Lokale democratie op zoek naar zichzelf. Burgemeesters en hoofdredacteuren regionale dagbladen over de conditie van het lokaal bestuur. Demo­ cratie in Actie. Duiven, R., Drok, N. & Hermans, L. (2015) Jongeren en lokaal nieuws. Een onderzoek naar de manier waarop een digitaal nieuwsplatform de belangstelling van jongeren voor lokaal nieuws kan vergroten.

Windesheimreeks Kennis en onderzoek nr. 57. Almere en Zwolle: Hogeschool Windesheim. Eindhovens Dagblad (2010) Den Haag: weinig voor regio-pers. Geraadpleegd via https://www.ed.nl/overig/den-haag-weinig-voor-regio-pers~a01b511c/ Evaluatiecommissie Nederlandse Publieke Omroep (2018) Evaluatierapport NPO 2013-2017. Facebook (2019). 3 Facebook Tools That Connect People with Local Breaking News. ­Beschikbaar via https://www.facebook.com/journalismproject/facebook-tools-lo­ cal-breaking-news Gestel, B. van (2016). Nieuws, beleid en criminaliteit, over de wisselwerking tussen lokale ­media en criminaliteitsbestrijders. Leiden: Universiteit Leiden. Jong, J.C. de & Koetsenruijter, A.W.M. (2019) Regionale en lokale journalistiek in ­Zuid-Holland. Leiden: Universiteit Leiden. Jong, J.C. de & Koetsenruijter, A.W.M. (2020) Het versterken van lokale nieuwsmedia: naar een Projectfonds Leidse Journalistiek. Leiden: Universiteit Leiden. Kasem, A., Van Waes, M.J.F. & Wannet, K.C.M.E. (2015) Anders nog nieuws? Scenario’s voor de toekomst van de journalistiek. Amsterdam: Van de Bunt adviseurs. Kik, Q. & Landman, L. (red.) (2013) Nieuwsvoorziening in de regio. AMB: Diemen. Kik, Q., Medendorp, M. & Ruigrok, N. (2019) Pas op! Breekbaar. Een onderzoek naar het nieuwsecosysteem in de grootste steden van Nederland. Den Haag: Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Kivits, N.

(2020) Kritiek op plan voor ‘gemeentejournalist’ in Smallingerland. Geraadpleegd via https://www.villamedia.nl/artikel/kritiek-op-plan-voor-gemeentejourna­ list-in-smallingerland KLEUR (2020) Geraadpleegd via https://nbf.nl/KLEUR.pdf Lavender, T. et al. (2020) Research into recent dynamics of the press sector in the UK and ­globally. Londen: Plum Consulting.

88

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Louwes, W. (2019) 1Twente lokale omroep van het jaar, Ik teken voor 80 ook in de prijzen. ­Geraadpleegd via https://www.tubantia.nl/enschede/1twente-lokale-omroep-vanhet-jaar-ik-teken-voor-80-ook-in-de-prijzen~aae888c06/ Mediawet (2008) Geraadpleegd op 12 oktober 2020 via https://wetten.overheid.nl/ BWBR0025028/2020-04-01 Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2020) Kamerbrief, betreft: ­Compensatiepakket coronacrisis medeoverheden. Kamerstukken II, 2019/2020, 35 240, nr. 43. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media & Minister van Binnenlandse ­Zaken en Koninkrijksrelaties (2019) Adviesaanvraag organisatie en financiering lokale publieke omroepen. Referentie: 1476004. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media & Staatssecretaris van Binnen­ landse Zaken en Koninkrijksrelaties (2019) Kamerbrief, betreft: advies organisatie en ­financiering lokale publieke omroepen. Kamerstukken II, 2019/2020, 35 240, nr. 178. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media & Staatssecretaris van Binnen­ landse Zaken en Koninkrijksrelaties (2020) Vervolgadviesaanvraag publieke waarden en democratische functies van media en nieuwsvoorziening op lokaal niveau. Referen­ tie: RVC-2019-1450. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (2019, 14 juni) Kamerbrief. Kamer­ stukken II, 2018/2019, 32 827, nr. 157.

Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (2019, 4 september) Kamerbrief. Kamerstukken II, 2018/2019, 32 827, nr. 160. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (2020, 7 april) Kamerbrief. Kamer­ stukken II, 2019/2020, 32 827, nr. 186. Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (2020, 14 september) Kamerbrief. Kamerstukken II, 2019/2020, 32 827, nr. 200. Motivation (z.d.) Regionale omroepen doen het nog steeds goed bij oudere doelgroep. ­Geraadpleegd via https://www.motivaction.nl/kennisplatform/nieuws-en-persberich­ ten/regionale-omroepen-doen-het-nog-steeds-goed-bij-oudere-doelgroep Motivaction (2019) Bereik FunX onder jongeren blijft groeien. Geraadpleegd via https://www.motivaction.nl/kennisplatform/nieuws-en-persberichten/bereik-funxonder-jongeren-blijft-groeien Motivaction (2020) Biculturele Nederlanders kijken steeds minder Nederlandse televisie. ­Geraadpleegd via https://www.motivaction.nl/kennisplatform/nieuws-en-persberich­ ten/biculturele-nederlanders-kijken-steeds-minder-nederlandse-televisie Nederlandse Vereniging van Journalisten (2020, 28 mei) Inzet mediabeleid verkiezingen 2021 [Brief]. Nieuwenhuijsen, P. (2012) Zorgen om lokale openbaarheid: Veranderend medialandschap gevolgen voor de lokale democratie. Den Haag: Stimuleringsfonds voor de Pers.

Nieuwsuur (2020, 7 april) Extra geld voor lokale media om opdrogende advertentiemarkt. Geraadpleegd via https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2329736-extra-geld-voor-loka­ le-media-om-opdrogende-advertentiemarkt.html Open Rotterdam (z.d.) Open Rotterdam Jaarverslag 2018. Rotterdam: Open Rotterdam. Open Rotterdam (2020) Documentaire van OPEN Rotterdam en Vers Beton genomineerd voor journalistieke prijs. Geraadpleegd via https://www.openrotterdam.nl/documen­ taire-van-open-rotterdam-en-vers-beton-genomineerd-voor-journalistieke-prijs/con­ tent/item?1157947

89

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Publieke Omroep Amsterdam (2020) Jaarverslag 2019. Amsterdam: Publieke Omroep ­Amsterdam. Raad voor Cultuur & Raad voor het Openbaar Bestuur (2019) Advies organisatie en financiering lokale publieke omroepen. Den Haag: Raad voor Cultuur. Raad voor Cultuur (2018) Sectoradvies audiovisueel: Zicht op zoveel meer. Den Haag: Raad voor Cultuur. Raad voor Cultuur (2019) Advies kamerbrief toekomst publieke omroep. Den Haag: Raad voor Cultuur. Raad voor het Openbaar Bestuur (2020) Een sterkere rechtsstaat: verbinden en beschermen in een pluriforme samenleving. Den Haag: Raad voor het Openbaar Bestuur. RTL Nieuws (2019) RTL Nieuws introduceert redactierobot ADAM. Geraadpleegd via https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/4914671/adam-robot-nieuws-journalis­ tiek-innovatie-rtl-nieuws-google-dni Schaper, J. (2011, 6 september) Parlement volgt de pers, niet andersom. Geraadpleegd via ­https://www.denieuwereporter.nl/2011/09/parlement-volgt-de-pers-niet-andersom/ Schipper, N. (2020, 16 juni) Lokale media kunnen jongeren niet boeien, nieuws volgens ze via Instagram of Snapchat. Trouw. Geraadpleegd via https://www.trouw.nl/cul­ tuur-media/lokale-media-kunnen-jongeren-niet-boeien-nieuws-volgens-ze-via-insta­ gram-of-snapchat~b2c55fa0/ Kamerstukken II, 2018/2019, 35000-VIII, nr. 132 [Motie].

Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (2018) De 20 criteria van het Keurmerk Nederlandse Streekomroepen. Hilversum: Stichting Nederlandse Lokale Publieke ­Omroepen. Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (2019) Jaarplan en begroting 2020. ­Hilversum: Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen. Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (2020) Servicedesk voor samenwerking lokale en regionale omroepen. Geraadpleegd via https://www.nlpo.nl/nieuws-service­ desk Stichting Nederlandse Publieke Omroep en Stichting Regionale Publieke Omroep (2019) Addendum evaluatie Regiovensters. Kamerstukken II, 2018/2019, blg-911635. Stichting Regionale Publieke Omroep (2019) Begroting 2020. Hilversum: Stichting Regio­ nale Publieke Omroep. Stichting Regionale Publieke Omroep (2020) Jaarverslag 2019. Hilversum: Stichting Regio­ nale Publieke Omroep. Stichting Regionale Publieke Omroep (2020, 29 juni) NOS en regionale omroepen zetten volgende stap in samenwerking. Geraadpleegd via https://www.stichtingrpo.nl/sa­ menwerking_nos_web_en_app/ Stichting voor de Journalistiek (2020) Alleen Groningen, Brabant en Zuid-Holland bieden specifieke steun aan journalistiek in regio.

Geraadpleegd via https://www.svdj.nl/ nieuws/alleen-provincies-groningen-brabant-en-zuid-holland-bieden-specifie­ ke-steun-aan-journalistiek-in-de-regio/ Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (2018) #GR18: Nieuwsmedia hielpen kiezer onvoldoende bij hun stemkeuze. Geraadpleegd via https://www.svdj.nl/nieuws/nieuwsme­ dia-hielpen-kiezer-onvoldoende-bij-hun-stemkeuze/ Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (z.d.) Subsidieregeling journalistieke professionalisering lokale publieke mediadiensten. Geraadpleegd via https://www.svdj.nl/pilot-lo­ kale-omroepen/

90

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Subsidieregeling innovatie en samenwerking regionale publieke media-instellingen (2020). Geraadpleegd via https://wetten.overheid.nl/BWBR0042075/2020-06-30 Takken, W. (2020) Voor iedere groep een eigen omroep. Dit zijn de kandidaten. NRC. ­Geraadpleegd via https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/14/iedere-avond-45-mil­ joen-kijkers-a4011922 Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers (2009) De volgende editie. Den Haag. Tweede Kamer der Staten-Generaal (2019) Wijziging van de Bekendmakingswet en andere wetten in verband met de elektronische publicatie van algemene bekendmakingen, ­mededelingen en kennisgevingen (Wet elektronische publicaties) [Memorie van Toelichting]. Kamerstukken II, 2018/2019, 35 218, nr. 3. Tweede Kamer der Staten Generaal (2020, 3 juni) Verslag van eens schriftelijk overleg. ­Kamerstukken II, 2018/2019, 32 827, nr. 192. Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2020) Bedragen voor lokale omroepen in gemeentefonds, stand van zaken augustus 2020. Geraadpleegd via https://vng.nl/sites/ default/files/2020-08/bedragen-voor-lokale-omroep-in-gemeentefonds-2021-augus­ tus-2020.pdf Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland & Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (2015) Vernieuwingsconvenant ­Gemeenten-Lokale Omroepen 2015-2018. Arnhem. Verloop, R. (2020) Veel variatie in organisatie van Communicatie bij gemeenten.

Geraad­ pleegd via https://www.renataverloop.nl/organisatie-communicatie-gemeenten-2019 Volksgezondheidenzorg.info (2019) Huishoudens. Geraadpleegd via https://www.volksge­ zondheidenzorg.info/onderwerp/bevolking/cijfers-context/huishoudens#node-huis­ houdsamenstelling Vroemen, L. (2018) Dit boek legt uit waarom hyperlokale journalistiek aan belang wint door de mondialisering. Geraadpleegd via https://www.denieuwereporter.nl/2018/10/ dit-boek-legt-uit-waarom-hyperlokale-journalistiek-aan-belang-wint-door-de-mondi­ alsering. Recensie van het boek van Harte, D., Howells, R. & Williams, A. (2018) Hyperlo­ cal Journalism: The decline of local newspapers and the rise of online community news. Oxon/New York: Routledge. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie (2017) Vertrouwen in de toekomst: Regeerakkoord 20172021. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2005) Focus op functies: uitdagingen voor een toekomstbestendig mediabeleid. Amsterdam: Amsterdam University Press.

91

bijlage i

92

Adviesaanvraag

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

93

bijlage ii

Overzicht van gesprekspartners

Gesprek met de Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO), d.d. 8 juni 2020. Gesproken met Marc Visch (directeur), Toos Bastiaansen (accountmanager) en Marius Snyders (strategisch adviseur). Videogesprek. Gesprek met het expertiseteam lokale media van de VNG, 11 juni 2020. Gesproken met ­Lydia Jongmans (secretaris). Telefonisch gesprek. Gesprek met het ministerie van OCW, d.d. 17 juni 2020. Gesproken met Paul Thewissen (hoofd Mediabeleid). Videogesprek. Gesprek met Lennart Booij, oud-voorzitter van SALTO, d.d. 29 juni 2020. Telefonisch ­gesprek. Gesprek met 1Twente, d.d. 23 juli 2020. Gesproken met Flip van Willigen (directeur) en Henk ten Harkel (hoofdredacteur). Videogesprek. Gesprek met Commissariaat voor de Media, d.d. 23 juli 2020. Gesproken met Matthijs ­Bremer (senior adviseur Programmatoezicht en Jasmin van Eenenaam (Projectleider Toegang). Videogesprek. Gesprek met Digitale Stad Nieuwegein / pen.nl, d.d. 23 juli 2020. Gesproken met Martin Reijmerink (hoofdredacteur). Videogesprek. Gesprek met Sleutelstad Leiden, d.d. 23 juli 2020. Gesproken met Chris de Waard ­(hoofd­­redacteur). Videogesprek. Gesprek met de Nederlandse Nieuwsblad Pers (NNP), d.d. 30 juli 2020. Gesproken met Roy Keller (voorzitter). Telefonisch gesprek. Gesprek met de JOVD en het CDJA, d.d. 13 augustus 2020.

Gesproken met Wilbert Frieling (vicevoorzitter JOVD) en Niels Honkoop (bestuurslid Politiek en Internationaal CDJA). Gesprek te Den Haag. Gesprek met Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, d.d. 13 augustus 2020. Gesproken met René van Zanten (directeur). Gesprek te Den Haag. Gesprek met het expertiseteam lokale media van de Vereniging van Nederlandse ­Gemeenten, d.d. 13 augustus 2020. Gesproken met Lydia Jongmans (secretaris) en Bort Koelewijn (voorzitter). Gesprek te Den Haag. Gesprek met De Stentor, d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Allard Besse (hoofdredac­ teur). Videogesprek. Gesprek met het Leids Mediafonds, d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Bob Nieman (voorzitter), Addie de Moor (secretaris) en René Roodheuvel (penningmeester). ­Videogesprek. Gesprek met de Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC), d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Evert van Dijk (hoofdredacteur). Videogesprek. Gesprek met de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ), d.d. 17 augustus 2020. ­Gesproken met Thomas Bruning (algemeen secretaris). Videogesprek. Gesprek met Omrop Fryslân, d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Nina Hiddema ­(directeur) en Ingrid Spijkers (hoofdredacteur). Videogesprek. Gesprek met Tubantia, d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Martha Riemsma ­(hoofdredacteur). Videogesprek. Gesprek met ZO NWS, d.d. 17 augustus 2020. Gesproken met Twan Senden (hoofd­ redacteur).

Videogesprek. Gesprek met NDP Nieuwsmedia, d.d. 18 augustus 2020. Gesproken met Tom Nauta ­(directeur) en Cees van Koppen (senior adviseur public affairs). Videogesprek.

94

lokale media: niet te missen – advies van de raad voor het openbaar bestuur en de raad voor cultuur

Gesprek met DPG Media, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Erik van Gruijthuijsen ­(directeur Journalistiek AD Regio) en Jan van Dun (directeur Local Media). Gesprek te Hilversum. Gesprek met Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Quint Kik (onderzoeker). Gesprek te Hilversum. Gesprek met Mediahuis, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Corine de Vries (hoofd­ redacteur regionale kranten) en GerBen van ‘t Hek (adjunct-hoofdredacteur regionale kranten). Gesprek te Hilversum. Gesprek met de Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Marc Visch (directeur), Toos Bastiaansen (accountmanager) en Marius Snyders (strategisch adviseur). Gesprek te Hilversum. Gesprek met de Stichting Regionale Publieke Omroepen, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Guus van Kleef (voorzitter van het Overleg van Regionale Omroepen en directeur Omroep Gelderland) en Gijs Lensink (vice-voorzitter van het Overleg van Regionale Omroepen en directeur RTV Noord). Gesprek te Hilversum. Gesprek met NH Media, d.d. 20 augustus 2020. Gesproken met Ib Haarsma (hoofdredac­ teur) en Jacky de Vries (Coördinator regio en lokale samenwerkingen). Gesprek te ­Hilversum. Werkbezoek bij streekomroep ZuidWest, d.d. 21 augustus 2020.

Gesproken met Maarten van den Boom (directeur streekomroep ZuidWest), NLPO: Marc Visch (directeur), Toos Bastiaansen (accountmanager), VNG: Lydia Jongmans (secretaris expertiseteam) en Omroep Venlo: Evert Cuijpers (directeur). Gesprek te Bergen op Zoom. Gesprek met Omroep West, d.d. 26 augustus 2020. Gesproken met Henk Ruijl (hoofd­ redacteur). Telefonisch gesprek. Gesprek met het Interprovinciaal Overleg (IPO), d.d. 31 augustus 2020. Gesproken met Joost Cremers (programmamanager Cultuur). Videogesprek. Gesprek met SALTO (lokale omroep Amsterdam), d.d. 2 september 2020. Gesproken met Willem Stegeman (directeur). Telefonisch gesprek. Gesprek met de burgemeesters Martijn Vroom van Krimpen aan den IJssel, Pieter Broertjes van Hilversum en Sjors Fröhlich van Vijfheerenlanden, d.d. 4 september 2020. Video­ gesprek. Gesprek met Stichting KijkOnderzoek, d.d. 9 september 2020. Gesproken met Guus van der Salm (Informatie- en communicatiemanager). Telefonisch gesprek. Gesprek met Portaal Kennisplatform Integratie & Samenleving, d.d. 14 september 2020. Gesproken met Hans Bellaart (senior onderzoeker en coördinator). Telefonisch ge­ sprek. Gesprek met Iris Korthagen (gepromoveerd op interactie media en besluitvorming), d.d. 14 september 2020. Videogesprek. Gesprek met Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO), d.d. 17 september 2020. ­Gesproken met Mark Minkman (bestuurder a.i.).

Videogesprek. Gesprek met Motivaction, d.d. 22 september 2020. Gesproken met Ahmed Ait Moha ­(senior strategy consultant). Telefonisch gesprek. Gesprek met Iffet Subasi (Verslaggever AD Rotterdams Dagblad), d.d. 23 september 2020. Videogesprek. Gesprek met Ila Kasem (managing partner van organisatieadviesbureau Van de Bunt), d.d. 28 september 2020. Videogesprek. Gesprek met Commissariaat voor de Media, d.d. 13 oktober 2020. Gesproken met Edmund Lauf (project­leider onderzoek). Telefonisch gesprek.

95