Bijlage 2 Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2023 1

2

INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1.1

De gemeente Rhenen in het kort

6

3.7

Grondbeleid

154

1.2

Bestuur van de gemeente Rhenen

8

3.8

Openbaarheidsparagraaf van de wet Open Overheid

160

1.3

Bericht van het college

12

3.9

Subsidieverlening

162

1.4

Financieel beeld op hoofdlijnen

16

3.10 Duurzaamheid

166

4. Jaarrekening

2. Jaarverslag 2

Inleiding programma's

18

4.0

Inleiding jaarrekening

172

2.0

Programma overstijgende thema's

20

4.1

Financieel beeld 2023

174

2.1

Programma Bedrijfsvoering

28

4.1.1

Resultaat

174

2.2

Programma Dienstverlening

34

4.1.2

Financiële positie

176

2.3

Programma Fysiek

38

4.2

Toelichting exploitatie 2023

178

2.4

Programma Sociaal maatschappelijk

58

4.2

Exploitatie

178

2.5

Programma Economie & Toerisme

84

4.2.1

Waarderingsgrondslagen exploitatie

179

2.6

Programma Veiligheid & Handhaving

92

4.2.2

Toelichting op de exploitatie

181

2.7

Programma Algemene dekkingsmiddelen

100

3. Paragrafen

4.3

Balans

223

4.3.0

Inleiding223

4.3.1

Waarderingsgrondslagen balans

224

3.0

Inleiding paragrafen

104

4.3.2

Balans

230

3.1

Lokale heffingen

106

4.3.3

Toelichting op de balans

232

3.2

Weerstandsvermogen & risicobeheersing

112

4.3.4

Overige balansonderdelen

253

3.3

Onderhoud kapitaalgoederen

118

4.3.5

Rechtmatigheidsverantwoording

255

3.4

Financiering

125

4.3.6

Single Information Single Audit (SISA)

256

3.5

Bedrijfsvoering

130

3.6

Verbonden partijen

142

Controleverklaring269

3

PERSPECTIEFNOTA 2023–2026

Planning en Control cyclus 2023

BEGROTING 2023–2026

ZOMERRAPPORTAGE 2023

BIJSTELLING FINANCIEEL PERSPECTIEF 2023 - 2027

JAARSTUKKEN 2023

De raad heeft in juli 2022 de kaders voor de begroting 2023 vastgesteld

De raad heeft in november 2022 het beleid en de bijbehorende middelen voor het begrotingsjaar 2023 vastgesteld.

De raad is in september 2023 geïnformeerd over de politiek relevante ontwikkelingen en over de aanpassingen van de budgetten 2023. Deze budgetten zijn in de raadsvergadering nog niet geaccoordeerd door de raad.

De raad heeft in december 2023 de budgetbijstellingen over de periode 2023 - 2027 vastgesteld.

Het college legt in september 2024 verantwoording af aan de raad over begrotingsjaar 2023.

4

H1 INLEIDING 5

6

Visie op Rhenen

H 1.2

1.2 VISIE OP RHENEN 2035 ‘Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier’ De gemeente Rhenen is een groene gemeente met een sterke geschiedenis. De samenleving is hecht; mensen kennen elkaar en helpen elkaar. Veel vrijwilligers zetten zich in voor de vele verenigingen in onze gemeente. De verschillende kernen hebben hun eigen karakter, zoals de tabaksschuren in Elst, de kerkgemeenschappen in Achterberg en de historische kern van Rhenen. Het goede van de gemeente blijven we onderhouden en verbeteren. Zodat we in 2035 van dit alles nog steeds genieten. In 2035… Extra woningen en meer groen In 2035 zijn er in de kernen ongeveer 1.000 nieuwe woningen bijgebouwd. Eengezinswoningen en flatwoningen, maar ook een knarrenhofje en andere nieuwe woonvormen waar jong en oud samenwonen in één huis of dicht bij elkaar. Hierdoor blijven jongeren, gezinnen en ouderen graag in hun dorp of stad wonen. En in 2035 is er meer groen gekomen. Jong en oud geniet van het groen; om te spelen, te ontmoeten, om te sporten of bijvoorbeeld voor een lekkere wandeling. In de gemeente Rhenen staan we voor elkaar klaar In 2035 staan wij in Rhenen nog steeds klaar voor elkaar. Ook voor de mensen die het moeilijker hebben. We blijven ons ervoor inzetten dat geen inwoner meer in armoede leeft. Rhenen heeft een rijk cultureel leven en veel verschillende sportverenigingen.

Samen naar het museum en muziek maken, lekker buiten wandelen, sporten en spelen. We doen het in 2035 steeds meer. Voor onze gezondheid en omdat we het leuk vinden. Iedereen kan meedoen. Innovatieve bedrijven en duurzaamheid In 2035 zijn er vlak bij het industrieterrein van Remmerden kleine en middelgrote milieuvriendelijke bedrijven bijgekomen. Veel agrarische bedrijven in het Binnenveld hebben in 2035 hun bedrijf verduurzaamd. Het zijn goed lopende bedrijven die zorgen voor ons voedsel, maar er is ook ruimte voor andere activiteiten.

Ondanks goede isolatie en energiebesparing gebruiken we meer energie. In 2035 wekken we samen schone energie op door zonnepanelen op onze daken. Dit om zoveel mogelijk te voorkomen dat er grote zonneweides moeten komen. Daarnaast onderzochten we sinds 2022 andere mogelijkheden om aan schone energie te komen. In 2035 ziet onze gemeente er nog groener uit dan nu. Een groene omgeving met meer soorten planten en dieren. De gezonde natuur zorgt voor schone lucht en beschermt ons beter bij extreem weer zoals hitte, droogte en zware regenval. Extra groen en minder stenen helpt ook om wateroverlast te voorkomen. Genieten van mooie natuur en cultuur De inwoners en bezoekers uit de regio genieten in 2035 nog steeds van de natuur, het water, de cultuur en de gezellige restaurantjes in onze gemeente. Langs de Rijn zijn strandjes aangelegd. En er zijn wandelpaden bijgekomen die ook toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel. We zijn trots op onze historische kern van Rhenen. Diverse mooie oude gevels van bijvoorbeeld de Delftse school zijn al hersteld en worden goed onderhouden. In 2035 rijdt er minder doorgaand verkeer door het stadscentrum. Dankzij betere fietspaden en goed openbaar vervoer kunnen we ons snel verplaatsen in de stad en de regio. De auto blijft populair. Ondanks de verbreding van de Rijnbrug staat in 2035 het verkeer hier in de spits helaas nog steeds wel eens vast.

Rhenen blijft een zelfstandige gemeente We vinden het belangrijk om onze zelfstandigheid en onze cultuur-historische identiteit te kunnen bewaren. We willen graag blijven wie we zijn.

7

H 1.1

Het bestuur van de gemeente Rhenen

8

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2 HET BESTUUR VAN DE GEMEENTE RHENEN Organisatieschema De inrichting van de organisatie is één van de bouwstenen om de doelen die de gemeente heeft te bereiken. In de afbeelding hieronder is het organisatieschema van de gemeente Rhenen weergegeven.

RAADSGRIFFIE

COMMISSIE RUIMTE & ECONOMIE

FYSIEK

COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

GEMEENTERAAD RHENEN REKENKAMER

COMMISSIE BESTUUR & FINANCIËN

COMMISSIE SAMENLEVING

INTEGRAAL MANAGEMENT TEAM SOCIAAL

BEDRIJFSVOERING

9

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.1 College van burgemeester en wethouders Het bestuur van de gemeente wordt gevormd door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders (college van B&W) is vergelijkbaar met het kabinet. Het college regeert en vormt het dagelijks bestuur van een gemeente. Hieronder volgt de samenstelling van het college van B&W op 31 december 2023.

Burgemeester Hans van der Pas Portefeuille: coördinatie bestuur en beleid, kabinetszaken, openbare orde en veiligheid, handhaving, versterken lokale democratie en participatie, digitale samenleving, bedrijfsvoering en dienstverlening en regio Foodvalley.

Wethouder Gert van Laar (SGP) Portefeuille: ruimtelijke ontwikkeling, wonen, ruimtelijke projecten, beheer openbare ruimte, riolering, afvalverwerking, vergunningverlening en Omgevingswet.

Wethouder Dick Poortinga (Rhenens Belang) Portefeuille: welzijn, volksgezondheid en sport, kerngericht werken, Participatiewet, economie, recreatie en toerisme en cultuur (historie).

Wethouder Hans Boerkamp (D66) Portefeuille: Wet Maatschappelijke Ondersteuning, jeugd, onderwijs en kinderopvang, mobiliteit en bereikbaarheid, basismobiliteit en financiën en belastingen

Wethouder Bert Fintelman (CDA) Portefeuille: landelijk gebied/buitengebied, duurzaamheid/klimaat, natuur/ milieu, gemeentelijk vastgoed, grondbeleid en nutsbedrijven

Projecten: Leefbaarheidsplan Elst, gezondheidscentrum Rhenen en visie op Rhenen.

Projecten: Kwintelooijen en Stadshaven.

Projecten: Rijnbrug.

Project: MFG Rhenen

10

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.2 Gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan in een gemeente en is te vergelijken met de Tweede Kamer: - de gemeenteraad bepaalt (de hoofdlijnen van) het beleid en ziet toe op de uitvoering daarvan door het college van B&W, rekening houdend met signalen en informatie uit de samenleving; - de gemeenteraad stelt de begroting en jaarrekening vast en benoemt en ontslaat wethouders.

Bart van der Tang

Marco Mulder

Gert Hovestad

Jan Bosch

Gert Jan van Leeuwen

Leo Schenk

Richard Salari

Ingebrid Kiewiet

Geertje Wiesenekker

Willem Oorschot

Henri Pabstvan 't Slot

Justin Hermsen

Caroline Folmer

Dineke Jansen

Bart Oosterhoff

Ben Hartholt

Eef Brouwer

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad die verder is samengesteld uit 19 gekozen raadsleden. Op deze pagina staat het overzicht van de gemeenteraad conform de samenstelling op 31 december 2023.

Gabriëlle Geerts

Jon Agricola

11

1.3 BERICHT VAN HET COLLEGE 12

12

Bericht van het college

H 1.3

Beste lezer, Hier hadden we graag geschreven dat de rust in de wereld weer een beetje was teruggekeerd. Helaas is dat niet het geval. In Oekraïne duurt de oorlog voort en zo ook de strijd en daaropvolgende onrust in het Midden-Oosten. Dit heeft ook dagelijks impact op Nederland. Daarnaast waren er eind 2023 verkiezingen voor de Tweede Kamer, die voor een politieke aardverschuiving hebben gezorgd. Wat dat gaat betekenen voor onze gemeente en inwoners, blijft voor nu een vraag. Visie op Rhenen 2035 Het helpt om een gezamenlijk en gedragen beeld te hebben van onze toekomst. Het afgelopen jaar is een toekomstvisie vastgesteld voor Rhenen in 2035, waarin de vraag centraal staat over hoe we dan leven. Het was tegelijkertijd ook een onderdeel van de voorbereiding op de omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden. Er is ook een economische koers vastgesteld voor de komende vier jaar. Daaraan is gewerkt samen met ondernemers en maatschappelijke partners. Daarnaast is er een eerste regionaal perspectief opgesteld voor het landelijk gebied. Het is voor de toekomst ook belangrijk om ons verleden te kennen. Daarom hebben we beleid gemaakt voor ons erfgoed. Rhenen heeft een rijke historie waar we graag aandacht voor houden. Zeker waard te benoemen is dan ook het prachtige openluchttheater over Cunera, dat maar liefst 2000 bezoekers heeft getrokken.

De Visie op Rhenen is een toekomstvisie en omgevingsvisie ineen. Het geeft de richting aan voor de komende jaren. Bij iedere toekomstige oplossing kijken we hoe deze past binnen de sfeer en de waarden van de Visie op Rhenen 2035. De visie geeft aan waar we op inzetten bij bijvoorbeeld wonen, werken, samenleven, energie opwekken en recreëren in de gemeente Rhenen. Voortdurende financiële steun Door de fors gestegen prijzen van met name energie hebben veel huishoudens het nog steeds moeilijk. Het gebruik van regelingen is flink toegenomen. In 2023 is de energietoeslag opnieuw uitgekeerd. Daarnaast is ook het Noodfonds Rhenen betrokken, om de mensen in de knel te kunnen ondersteunen. De gemeente komt waar nodig ook vrijwilligersorganisaties voor bijvoorbeeld sport en cultuur tegemoet. Sociaal Rhenen Er ligt nu een breedgedragen visie tot 2030 op het sociaal beleid. Daarin staat hoe we elkaar het beste kunnen helpen en ondersteunen volgens Rhenense principes. We hebben een plan opgesteld om inwoners te helpen bij een gezond en actief leven. In regionaal verband hebben we samen met de sector een plan voor een toekomstbestendige zorg. Er zijn extra mogelijkheden voor ondersteuning om aan het werk te komen. In de jeugdzorg hebben we het afgelopen jaar te maken gehad met een forse stijging van de kosten, in lijn met het landelijke beeld.

Niet omdat meer kinderen zorg nodig hebben, maar vooral omdat zij na corona complexere problemen hebben en de tarieven flink gestegen zijn. Hier onderzoeken we ondertussen regionaal en lokaal de mogelijkheden om dit te keren, ook door te investeren in preventie. 13

H 1.3

Bericht van het college

H 1.3

Wonen Er is hard gewerkt aan het plan voor de versnelde woonopgave en de mogelijkheden om snel woningen op tijdelijke locaties te realiseren. Er is een plan voorbereid voor woningen op de Bovenweg. Daarnaast zijn afspraken met Rhenam gemaakt voor investeringen in nog eens 50 woningen. Op de Lijsterberg is een nieuw complex van Rhenam opgeleverd met 20 appartementen voor ouderen. We zijn daarnaast gestart met een project om woningen met zorg te realiseren. Bestemmingsplan Achterberg-West is ter inzage gelegd. Na het vaststellen van het bestemmingsplan is er hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de bouw van het nieuwe gezondheidscentrum met daar boven 38 appartementen. Voorzieningen De bouw van het nieuwe multifunctioneel gebouw (MFG) in Rhenen is in volle gang. Ondertussen heeft de toekomstige beheerder per 1 augustus het huidige sportcomplex overgenomen. In september hebben we het ‘diepste punt’ gevierd voor de realisatie van het nieuwe zwembad. Er is een kader vastgesteld om wensen en behoeften te beoordelen ten aanzien van alle sport- en beweegaccommodaties. Voor Elst is het leefbaarheidsplan vastgesteld. Daarin zit naast het ontwerp voor het nieuwe plein ook direct al verbetering van de voorzieningen voor ontmoeten. Aan het einde van het jaar werd ook de horecavoorziening op Kwintelooijen geopend.

Op straat Het afgelopen jaar is samen met inwoners gewerkt aan onder meer een plan voor een veiliger inrichting van het Paardenveld. We hebben het plein achter het dorpshuis in Achterberg opgeknapt en de parkeerplaatsen bij de sportparken in Elst en Achterberg vernieuwd. In Rhenen is in de benedenstad het vergunningparkeren ingevoerd. Er is een nieuwe regionale Bereikbaarheidsagenda voor Foodvalley vastgesteld met de inzet voor de komende vier jaar. De bereikbaarheid van de regio en verkeer binnen de regio is van belang als we huizen willen bouwen en economisch aantrekkelijk willen blijven. Dat is vervolgens ook uitgewerkt in een mobiliteitsagenda voor Rhenen waarin onze plannen over o.a. duurzame mobiliteit, parkeren en logistiek is beschreven. Energietransitie Heel veel inwoners en ondernemers zijn actief bezig met duurzaam gebruik van energie. We hebben een onderzoek laten doen naar de mogelijkheden voor ondernemers op Remmerden. Een belangrijke factor is de netcongestie die ons voor veel uitdagingen stelt. We moeten door en daarom zoeken we naar wat er wel mogelijk is. Bij het MFG in Rhenen hebben we daarom samen met de netbeheerder geïnvesteerd in een grote batterij voor opslag. Een mooi initiatief in deze transitie is ook de nieuwe elektrische veerpont bij Rhenen.

14

Bericht van het college

H 1.3

Besparen van energie blijft natuurlijk ontzettend belangrijk. We bieden de mogelijkheid voor een energiescan van de woning, zodat inwoners op weg geholpen worden. Ook auto’s kunnen op brandstof besparen, daarbij helpt nu de slimme bandenpomp op het stationsplein. Klimaatadaptatie Aan het begin van het jaar is het groenbeleidsplan vastgesteld. Om inwoners te helpen, hebben we de ‘afkoppeldag’ gehad en is er in de benedenstad 20m2 geveltuin gecreëerd. Er is nu ook een financiële regeling om hemelwater af te koppen en groene daken toe te passen. Ook bij de herinrichting van wegen, zoals de Bruine Engseweg, wordt een klimaatadaptief plan gemaakt. Veiligheid Er is samen met een aantal buurgemeenten, politie en openbaar ministerie een nieuw integraal veiligheidsplan vastgesteld met onder meer extra aandacht voor digitale veiligheid en maatschappelijke onrust. Definitieve verkoop Kerkstraat 1- 3 aangehouden! Het jaar 2023 was een bewogen jaar voor de Kerkstraat 1-3. De Rechtbank heeft de gesloten koopovereenkomst vernietigd en de gemeente heeft een claim voor schadevergoeding ontvangen van de kopers. Er is een projectplan opgesteld en in 2024 wordt een nieuw “Didam-proof” verkooptraject ingezet om uiteindelijk de percelen te verkopen. Tenslotte zijn er rondom de verkoopperikelen 3 Woo-verzoeken ingediend, deze hebben veel capaciteit en extra kosten met zich meegebracht.

Inmiddels heeft de gemeente weer de vrije beschikking over de percelen. Waardering Vanaf 2023 kunnen inwoners in aanmerking komen voor de Zilveren Cuneraspeld. Deze is bedoeld als extra waardering voor inwoners die zich bijzonder verdienstelijk hebben ingezet voor de samenleving. Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst werd deze voor de eerste keer door de burgemeester uitgereikt, aan de heer W. Van Ommeren voor zijn werk als huisarts in Elst en daarna voor o.a. de historische vereniging. Eind 2023 kregen we het bericht dat Burgemeester van der Pas onze gemeente zou gaan verlaten. Hij is bijna tien jaar burgemeester van Rhenen geweest. Ook hier bedanken we hem voor al zijn inzet voor onze gemeente. Wilt u meer weten? U bent van harte welkom, we vertellen het u graag. Hartelijke groet, Het college van Burgemeester & Wethouders 15

H 1.3 H1.2

bericht Bericht van vanhet hetcollege college

1.4 FINANCIEEL BEELD OP HOOFDLIJNEN 16

Financieel beeld op hoofdlijnen

Financiële positie

Verloopoverzicht resultaat in € x 1.000

De financiële positie van de gemeente is ultimo 2023 goed te noemen. Deze conclusie kunnen we trekken uit een analyse van de wettelijk voorgeschreven financiële kengetallen* aangevuld met de ratio over het weerstandsvermogen. Ruim 70% van de kengetallen bevindt zich volgens de signaalwaarden uit het Gemeenschappelijk toezichtkader van de provincie of het gemeentelijk beleid in de categorie minst risicovol. De overige bijna 30% bevindt zich in de categorie neutraal.

Begroting vastgesteld in november 2022

1.730 V

Wijzigingen tot en met de zomerrapportage

1.092 V

Na bijstelling financieel perspectief 2023-2027

29 N

Enige relativering bij dit positieve beeld is op zijn plaats. Het gepresenteerde beeld is een momentopname. Ook is de uitkomst van diverse kengetallen afhankelijk van de omvang van de baten. Naar de toekomst toe is blijvende aandacht nodig voor de ontwikkeling van de structurele exploitatieruimte en voor de schuldquotes. In het licht van de grote maatschappelijke opgaven, de oplopende kosten in de zorg en toekomstige ombuigingen is het aanbrengen van focus en een zorgvuldige afweging van middelen extra van belang. Een uitgebreidere toelichting op de financiële positie is opgenomen in de jaarrekening. *De kengetallen bestaan uit: structurele exploitatieruimte, schuldquotes, solvabiliteit, ratio grondexploitati en de belastingcapaciteit.

Resultaat 2023 Het resultaat 2023 bedraagt € 554.000 voordelig. Het resultaat ligt hiermee € 583.000 hoger dan was voorzien in de laatste prognose bijstelling financieel perspectief 2023-2027; vastgesteld in de raadsvergadering van december 2022. Ten opzichte van de primitieve begroting zoals die in november 2022 door uw raad is vastgesteld is het voordelig resultaat in de jaarrekening gedaald met € 1.176.000. In de tabel hierna is het verloop van het resultaat gedurende het hele jaar 2023 inzichtelijk gemaakt.

Realisatie jaarstukken 2023

H 1.4

554.000 V

Wij zijn blij met het voordelig resultaat van € 1.413.000. Echter er zijn ook zorgen op het gebied van de financial control. De budgettaire verschillen ten opzichte van de laatste prognoses uit oktober zijn aanzienlijk. De grootste verschillen bestaan uit: a. NIEUW: toevoeging bovenwettelijk verlof aan de voorziening € 246.000 N b. Hogere kosten maatwerk jeugdzorg € 327.000 N c. Groter voordeel exploitatie ontheemden € 381.000 V d. Extra kosten toegerekend aan specifieke uitkering GALA € 196.000 V e. Voordeel uitkering gemeentefonds n.a.v. decembercirculaire 2023 € 778.000 V f. Desinvestering grond 9 € 24.000 N Naast de hiervoor genoemde verschillen zorgen de budgettaire afwijkingen in de programma’s fysiek, economie en veiligheid bij elkaar voor een aanzienlijk voordeel van ruim € 500.000 (V). Een meer gedetailleerde analyse waarbij per programma onderscheid is aangebracht tussen de lasten en baten laat zien dat naast de hoogte ook het aantal verschillen aanzienlijk is. Het investeren in de financial control is daarom meer dan noodzakelijk. De financial control is al enkele jaren een aandachtspunt. Daarom stond in 2023 het uitvoeren van het Zero Based Begroten (ZBB) traject op de planning. Door ziekte en openstaande vacatures gaan we hiermee in 2024 starten. In het kader van de efficiëntie is de wens om het ZBB-traject te betrekken bij de ombuigingsoperatie.

Dit is echter mede afhankelijk van het besluit dat uw raad in maart neemt. Vanzelfsprekend is het ZBB-traject niet de enige oplossing om meer financieel in control te komen. Ook de begeleiding van (nieuwe) medewerkers speelt hierin bijvoorbeeld een rol. Voor een uitgebreidere toelichting op het financieel beeld en de resultaten verwijzen wij u naar pagina 176 van de jaarstukken.

17

H2 JAARVERSLAG 18

Jaarverslag

Inleiding Jaarverslag Het Jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de paragrafen. De programmaverantwoording is onderverdeeld in: a. 2 programma overstijgende thema’s b. 7 reguliere programma’s Programma overstijgende thema’s De 2 programma overstijgende thema’s gaan over duurzaamheid en woningbouw. Aan beide thema’s is door de landelijke overheid een hoge urgentie toegekend. Een programma overstijgend thema kan niet alleen door (lokale) overheden worden opgelost. Het is noodzakelijk dat maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen en inwoners hieraan een (ondersteunende) bijdrage leveren. Andere kenmerken zijn: a. hebben betrekking op meerdere beleidsterreinen en/of leefdomeinen; b. zijn toekomstgericht (vaak voor de lange termijn) en c. zijn van grote invloed op de samenleving. Tussen de thema’s en de programmaverantwoording zijn herkenbare verbindingen aangebracht. In het overstijgende thema zijn de belangrijkste onderwerpen waaraan in 2023 is gewerkt genoemd en is aangegeven in welk deelprogramma het onderwerp inhoudelijk is toegelicht. Voor duurzaamheid geldt dat ook een verbinding is gelegd met de paragraaf. Door de informatie op deze manier te presenteren willen we het bestuur ondersteunen om de overvloed aan informatie die hierover beschikbaar is beter te kunnen duiden.

Hiermee krijgt het bestuur beter zicht op de vraag of en op welke wijze de gestelde doelen gehaald worden en welke middelen daarvoor nodig zijn. Programma’s De 7 reguliere programma’s zijn een vast onderdeel in het jaarverslag. Een programma is een samenhangende verzameling van activiteiten. Deze worden uitgevoerd om de beoogde bestuurlijke doelen binnen het programma te realiseren. Ieder (deel)programma is opgebouwd uit de 3 W-vragen die op grond van de BBV verplicht zijn:

H2

1. Wat wilden we bereiken? 2. Wat hebben we ervoor gedaan? 3. Wat heeft het gekost? Aanvullend op de verplichte vragen zijn twee extra W-vragen toegevoegd: 4. Wat hebben we gemeten? 5. Wie hadden we daarbij nodig? Paragrafen De paragrafen vormen een belangrijke informatiebron en beogen een ”dwarsdoorsnede” van de programma’s te geven. Het doel van de paragrafen is om informatie die voorheen op meerdere plekken stond bijeen te brengen. Hierdoor is het mogelijk om beter inzicht en overzicht te krijgen in deze onderwerpen. De raad heeft hiermee een extra instrument in handen om beleidskaders vast te stellen en de uitvoering te kunnen controleren.

Leeswijzer Programma’s Ieder programma begint met een korte inleiding die wordt gevolgd door de deelprogramma’s die onder het programma vallen. Daarna is het maatschappelijk doel opgenomen. Het programma wordt afgesloten met een financieel overzicht. Hierin zijn naast de realisatiecijfers uit 2023 ook de cijfers over de jaren 2022 en 2021 gepresenteerd. Deelprogramma’s Een deelprogramma is een verdere uitwerking van een programma. Ieder deelprogramma begint met de beleidsdoelen. De beleidsdoelen zijn afgeleid van het maatschappelijk doel. Na de beleidsdoelen volgt een beschrijving van de reguliere activiteiten die de gemeente uitvoert om deze doelen te bereiken. Daarna wordt ingegaan op de politiek/bestuurlijk relevante activiteiten uit 2023. Hierbij vormt het bestuursprogramma de belangrijkste pijler, maar er wordt ook ingegaan op relevante ontwikkelingen binnen het bestaand beleid. Na de toelichting op de activiteiten volgt een overzicht van de wettelijk verplichte BBV indicatoren. Als deze verplichte indicatoren samenhangen met de bestuurlijke ambities dan presenteren we die zichtbaar in het (digitale) boekwerk. De overige indicatoren worden als minder relevant beschouwd en zijn daarom achter de loep opgenomen. We sluiten het deelprogramma af met de samenwerkende partners die bij de uitvoering van de wettelijke taken en bestuurlijke ambities zijn betrokken.

19

2.0 Programma overstijgende thema’s A. Duurzaamheid In 2015 stemde Nederland in met het mondiale Parijsakkoord. Om met zoveel mogelijk landen samen te werken aan dit mondiale probleem heeft ook Nederland in 2015 ingestemd met het mondiale Parijsakkoord. Net als andere landen moet Nederland een flinke inspanning leveren om de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden en liever nog: anderhalve graad. Hoe Nederland dit gaat doen is vastgelegd in het Nederlandse Klimaatakkoord.

Klimaatakkoord In het klimaatakkoord staan afspraken voor verschillende sectoren: elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, mobiliteit, landbouw en landgebruik. Deze afspraken hebben als doel de CO2 uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft (49%) ten opzichte van 1990. Dit kan onder andere door elektrisch rijden, onze huizen verwarmen zonder aardgas, energie besparen en energie duurzaam opwekken (zie figuur hiernaast). 20

Programma overstijgende thema's

H 2.0

21

Programma overstijgende thema's

Duurzaamheid in Rhenen In Rhenen is duurzaamheid verdeeld over drie pijlers in de “duurzaamheidsboom”: energieneutraal, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Elke tak van deze “duurzaamheidsboom” kent zijn eigen werkzaamheden die bijdragen aan het duurzamer en klimaatbestendiger maken van de gemeente Rhenen. Door bijvoorbeeld het besparen van energie, het duurzaam opwekken van energie en zorgvuldig gebruik van grondstoffen willen we de doelstellingen behalen. Daarnaast kunnen we door de gemeente ruimtelijk adaptief in te richten ervoor zorgen dat we voorbereid zijn op weersextremen als gevolg van de klimaatverandering. Per pijler geven wij een korte toelichting en voorbeelden van activiteiten/maatregelen die de gemeente in 2023 heeft uitgevoerd om Rhenen op het gebied van duurzaamheid. In de paragraaf duurzaamheid in deze jaarrekening geven wij een overzicht van de activiteiten die de gemeente op het gebied van duurzaamheid in 2023 ondernam. Het onderwerp duurzaamheid is per definitie een onderwerp dat integraal moet worden benaderd. En daardoor zullen niet alle maatregelen in het kader van duurzaamheid binnen een van de drie pijlers passen.

Pijler 1 - Energieneutraal 1.1 Energietransitie lokaal Om als gemeente in 2040 energieneutraal te kunnen worden is een energietransitie nodig. Dit houdt in dat we als gemeente evenveel energie duurzaam op moeten wekken als dat we gebruiken. Een eerste stap daarvoor is het zoveel mogelijk beperken van energiegebruik. Hoe we

22

H 2.0

dit gaan doen staat in de Routekaart Energietransitie. Om actueel te blijven is in 2023 de stand van zaken opgesteld, als voorbereiding op een nieuwe routekaart. Naast het beperken van energiegebruik moeten we aan de slag met het opwekken van duurzame energie. Het opwekken van duurzame energie is lang niet altijd zo eenvoudig. Particulieren met een geschikt dak investeren steeds vaker in zonnepanelen. Hiervoor wordt onze lening Duurzaam Wonen veel gebruikt. Maar bij grootschalige opwek op dak of veld zijn meer hindernissen. Denk hierbij aan netcongestie, draagvlak of het vinden van geschikte ruimte. Samen met de netbeheerder en andere stakeholders kijken we naar verschillende mogelijkheden voor grootschalige opwek van duurzame energie. 1.2 Regionale energie strategie (RES) Omdat (grootschalig) energie opwekken niet ophoudt bij de grens van de gemeenten, is Nederland onderverdeeld in 30 energieregio’s. Samen hebben deze regio’s de opgave om in 2030 tenminste 35 TWh (terrawattuur = 1 miljard kilowattuur) aan duurzame elektriciteit op land op te wekken met zonne- en windenergie. Rhenen heeft met de Regio Foodvalley een regionale energiestrategie opgesteld, de zogenaamde RES 1.0. Hierin staan doelen voor duurzame energieopwek, zowel met zon als met wind. Met het voortgangsdocument van de RES 1.0 (medio 2023) is de tussenstand inzichtelijk gemaakt.

Aanvullend hebben alle gemeenten in de septemberbrieven aangegeven hoe we de gestelde ambities denken te realiseren.

22

Programma overstijgende thema's

Voor het zoekgebied voor wind uit de RES 1.0 wordt samengewerkt met de gemeente Wageningen. We verkennen technisch of er mogelijkheden zijn voor wind in dit gebied. Uit onderzoek van de provincie Utrecht bleek nog een ander mogelijk zoekgebied in onze gemeente te zijn. Bestuurlijk is aangegeven dat windmolens in dit gebied wat ons betreft niet gewenst zijn. De resultaten van de PlanMER (Milieu Effect Rapportage) van de provincie Utrecht zijn begin 2024 bekend gemaakt. Het zoekgebied uit de RES 1.0 komt als kansrijk naar voren. Wij gaan in 2024 verder met onderzoek of dit realistisch is en bepalen daarna wat de vervolgstappen zijn. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2023 zijn onder andere: a. In 2023 is gestart met de uitvoering van eenvoudige duurzaamheidsmaatregelen bij diverse gemeentelijke gebouwen. Bijvoorbeeld het isoleren van leidingen, de aanvoer temperaturen van cv-installaties verlagen, het aanbrengen van tochtweringen, plaatsen van achter-zetramen en het toepassen van digitale ruimtethermostaten. De uitkomsten van de scans van de provincie Utrecht zullen o.a. als input dienen voor de routekaart verduurzaming gemeentelijke gebouwen, die in 2024 wordt opgesteld. b. Voor de initiatieven duurzame energie opwek op land bij de Nude en Remmerden is in 2023 een vergunning aangevraagd. c.

De eerste onderzoeken voor het project verduurzamen industrieterrein Remmerden zijn uitgevoerd. Samenwerking met bedrijven heeft een prille start gemaakt. d. Overige maatregelen waaronder een actie warmtescan en een maatwerkadvies voor inwoners.

H 2.0

1.3. Warmtetransitie lokaal De warmtetransitie maakt ook onderdeel uit van de energietransitie. De warmtetransitie is de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Rhenen heeft sinds 2021 een vastgestelde transitievisie warmte (TVW). Hierin staat hoe de gemeente stap voor stap toewerkt naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. In de visie staat geen definitieve keuze voor een duurzaam warmtealternatief. Deze keuzes worden in een intensief vervolgtraject samen met bepaalde wijken gemaakt. Denk hierbij aan de projecten als aardgasvrije omgeving Achterberg of voor het project verduurzamen Remmerden. Voor dit laatste projecten zijn mogelijke warmteoplossingen onderzocht in 2023.

Pijler 2 - Circulaire economie Voor deze pijler is nog geen beleid, maar we voeren wel activiteiten op dit gebied uit. Dit wordt voornamelijk integraal aangepakt. Binnen verschillende beleidsvelden lopen ontwikkelingen die horen bij een circulaire economie. De gemeente heeft enkele jaren geleden het convenant duurzaam beton ondertekend. Dit ter stimulering van hergebruik van beton, waardoor de CO2 uitstoot bij de bouw wordt verminderd en er minder primaire (natuurlijke) grondstoffen nodig zijn. Dit convenant wordt gebruikt bij bouw en slooptrajecten waarbij vrijkomende bouwmaterialen opnieuw gebruikt worden. Verder werken we samen met de Regio Foodvalley om via de zogeheten Living Labs invulling te geven aan het begrip circulariteit. Een belangrijk aspect in een circulaire samenleving is het hergebruiken van grondstoffen. Als

23

Programma overstijgende thema's

onderdeel hiervan gaan we samen op weg naar minder afval. We kijken hierbij toekomstgericht naar afval, waarbij afval wordt gezien als nieuwe grondstof. Naast gedragsverandering zullen ook technologische veranderingen ervoor zorgen dat er steeds meer stoffen uit de afvalstromen hergebruikt kunnen worden. Met het afval- en grondstoffenbeleidsplan 2020-2030 gaan we samen met de inwoners op een duurzame manier minder afval produceren.

b. Fysieke maatregelen om voorbereid te zijn op de toename van buien zowel qua intensiteit en omvang en het tegengaan van hitte (deelprogramma 3.1 Verkeer en openbare ruimte). c. Uitvoer van project ‘Heuvelrugtuinen’ door aanleg van een voorbeeld Heuvelrug-tuin in Elst d. Een vastgesteld groenbeleid met maatregelen voor klimaatadaptief en leefbaar groen met toename biodiversiteit.

Pijler 3 - Klimaatbestendig Rhenen

Pijler 4 - Overkoepelende maatregelen

Klimaatadaptatie Door de klimaatverandering veranderen de weersomstandigheden en daarop passen wij onze fysieke leefomgeving aan. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie van het Rijk staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht.

Naast de maatregelen uit de drie pijlers zijn er enkele overkoepelende maatregelen: Convenant Toekomstbestendig Bouwen, ambitie goud Een mooi voorbeeld waar duurzaamheid integraal opgepakt wordt is het convenant Toekomstbestendig Bouwen. In dit convenant staan ambities om nieuwe woningen zo toekomstbestendig mogelijk te bouwen. Deze ambities gaan over energieneutraal/energiepositief-, circulair-, klimaatadaptief-, natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en een gezonde leefomgeving. In nieuwbouwplannen maken we in goed overleg met alle betrokkenen onze ambitie waar mogelijk waar. De pilot voor de gebiedsvisie Dr. Wallerstraat heeft in 2023 stilgelegen. In Q1 2024 gaan we hiermee verder.

Evenals de landelijke doelstelling, willen we in 2050 klimaatbestendig zijn. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie kent 3 stappen: weten, willen en werken. Het geeft aan om eerst te “weten” wat de gevolgen van weersextremen zijn, zodat vormgegeven kan worden aan het “willen” (ruimtelijke adaptatie verankeren in beleid). Vanaf 2021 wordt er gewerkt (“werken”) aan een klimaatbestendige omgeving. Na afronding van het “weten” is voor het “willen” in april 2020 een gezamenlijke bestuurlijke ambitie door de raad vastgesteld. We werken samen met de provincie Utrecht en met het Platform Water Vallei en Eem aan de regionale invulling van Ruimtelijke Adaptatie. Op lokale schaal werken wij samen met twaalf andere partijen zoals de waterschappen, woningcorporatie Rhenam, Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, GGD, enzovoort. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2023 zijn onder andere: a. Als uitvoering van de campagne “ga Rhenen ontstenen en vergroenen” (deelprogramma 3.1 - Verkeer en openbare ruimte) een actie geveltuinen in de binnenstad.

H 2.0

Bestrijding energiearmoede In 2023 zijn onze energiecoaches weer actief geweest. Zij worden ondersteund en gecoördineerd door een energieadviseur van de Energiecoöperatie Rhenen. De coaches geven advies en realiseren kleine aanpassingen in woningen om de bewoners te helpen de energierekening te verlagen. Naast de coaches doet Rhenen mee met het project isolatievouchers van de provincie. Hierbij wordt de spouwmuur bij inwoners die energietoeslag krijgen geïsoleerd. Ook is de SPUK van het Nationaal Isolatieprogramma aangevraagd en toegekend, om woningen die onder de NGH vallen te helpen isoleren.

24

Programma overstijgende thema's

Een overzicht wat we in 2023 hebben gedaan om Rhenen weer een stukje duurzamer te maken is te vinden in de paragraaf duurzaamheid. Tot slot, een duurzaam Rhenen realiseren we niet alleen. Daarom wordt op allerlei manieren samengewerkt met o.a. provincies, gemeenten regio Foodvalley, energieloket, energiecoöperaties, Rhenam, netbeheerders, waterschappen en natuurlijk ondernemers, maatschappelijke organisaties en de inwoners van de gemeente Rhenen. Toekomstbestendig buitengebied Duurzaamheid omvat meer dan deze drie pijlers. Gezien het groene karakter van Rhenen, de druk op de natuur en de actuele ontwikkelingen binnen de landbouw is het belangrijk om ook natuur en landbouw hierbij een plek te geven. De ruimte voor natuur en landschap staan door bijvoorbeeld opgaven rond landbouw, water, de energietransitie, verstedelijking, mobiliteit en recreatie onder druk. Om het mooie van Rhenen te behouden is het daarom noodzakelijk om in te zetten op een integraal en toekomstbestendig buitengebied. In 2023 hebben we daar eerste stappen in gezet. Door actieve bijdrage aan het opstellen van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley (RPLG) en de gebiedsprocessen, zoals het Binnenveld en de Kromme Rijnstreek. Daarnaast hebben we ervoor gezorgd dat de gemeente Rhenen vanaf 2024 is aangesloten op het Platform kleine landschapselementen.

Met deze subsidieregeling kunnen kleine landschapselementen in landbouwgebieden in eigendom van particulieren of ondernemers worden hersteld.

B. Overstijgend thema woningbouw in 2023 Landelijke ontwikkelingen In september 2020 heeft het Rijk de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) gepubliceerd. In deze

H 2.0

visie geeft het Rijk de langetermijnvisie op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Een dringende maatschappelijke opgave in de NOVI is de bouw van 1 miljoen nieuwe woningen tot 2050 om het woningtekort op te lossen. Daarnaast gaat het in de NOVI ook om dringende opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, bereikbaarheid, (circulaire) economie en een toekomstbestendig landelijk gebied. En het besef dat al deze ingewikkelde opgaven in samenhang moeten worden bekeken omdat er beperkte ruimte is in Nederland. In de NOVI is gekozen voor de ontwikkeling van een stedelijk netwerk Nederland. Hiermee wordt beoogd te sturen op een goed bereikbaar netwerk van steden. De uitwerking hiervan vindt in het hele land plaats in verstedelijkingsstrategieën, waarin vooruitgekeken wordt hoe verschillende ruimtelijke functies in en rondom steden het beste kunnen worden ingepast. In maart 2022 heeft het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda gepubliceerd. In deze agenda worden de oorzaken van de wooncrisis, de doelstellingen en de programmatische aanpak voor de komende jaren geschetst. Het doel van deze agenda is het bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod in Nederland.

De Nationale Woon- en Bouwagenda bevat zes programma’s (woningbouw, een thuis voor iedereen, betaalbaar wonen, leefbaarheid en veiligheid, verduurzaming en wonen en ouderen). Het Rijk heeft met deze agenda de regie opgepakt op de volkshuisvesting. Het doel is o.a. om tot 2030 versneld 900.000 woningen te bouwen, waarvan 2/3 betaalbare woningen. Ook moeten er meer flexwoningen en woningen door transformatie worden toegevoegd. Om dit te bereiken heeft het Rijk in 2023 prestatieafspraken en regionale woondeals gesloten met provincies, gemeenten en corporaties. De praktijk heeft echter laten zien dat deze weerbarstig is. Als gevolg van negatieve marktomstandigheden zijn er in 2023 minder nieuwbouwwoningen opgeleverd dan het jaar daarvoor. Dit heeft te maken met economische tegenwind, stijging van zowel rente als bouw-

Uitvoeringsagenda Nationale Omgevingsvisie 2021-2024

25

Programma overstijgende thema's

kosten, personeelstekorten en dalende huizenprijzen waardoor huiseigenaren huiverig werden om te verhuizen. Ook werden ontwikkelaars terughoudender als gevolg van voortdurende onzekerheid rondom stikstof en PFAS-regels en speelden ook nieuwe bedreigingen als gevolg van netcongestie en drinkwaterproblematiek daarbij een rol. Regionale ontwikkelingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen en Foodvalley Er zijn grote ruimtelijke uitdagingen op het vlak van woningbouw, economie en mobiliteit. Deze grote uitdagingen kan de gemeente Rhenen niet alleen aanpakken, maar vragen samenwerking tussen de overheden in de regio. Dit is ook de reden dat onze gemeente Rhenen meewerkt aan het proces van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen en Foodvalley. Voortbouwend op de verstedelijkingsstrategie en regionale ruimtelijke verkenningen is het regioarrangement opgesteld. Het geeft een beschrijving van concrete maatregelen, opgaven en plannen. Ook lokaal. Het regioarrangement is input voor de ruimtelijke voorstellen van provincies Gelderland en Utrecht.

H 2.0

Hiermee zijn we een langjarige samenwerking aangegaan om in de periode tot en met 2030 ruim 25.000 woningen te realiseren. In deze woondeal zijn met de partijen afspraken gemaakt over het versneld toevoegen van betaalbare woningen om daarmee gezamenlijk het woningtekort aan te pakken Een belangrijk onderdeel van de uitwerking van de woondeal is het opstellen van een (regionaal afgestemde) woonzorgvisie en het maken van fairshare afspraken over de huisvesting van aandachtsgroepen met de regiogemeenten. De provincies Utrecht en Gelderland zijn in 2023 gestart met onderzoek naar de behoefte voor wonen met zorg voor alle aandachtsgroepen. Dit onderzoek moet de basis gaan vormen voor de regionaal afgestemde woonzorgvisie en de te maken fairshare afspraken. Daarbij is afgesproken dat de gemeente Rhenen als Utrechtse Foodvalley gemeente voor het regionale woonzorgvisietraject wordt meegenomen in het onderzoek dat in opdracht van de provincie Gelderland wordt uitgevoerd. Ontwikkelingen in Rhenen De woningbouwproductie is in 2023 met de oplevering van zo’n 40 nieuwbouwwoningen sterk achtergebleven bij de ambitie uit de woonvisie van 85-90 nieuwbouwwoningen per jaar. Ook het aantal ingeschreven woningzoekenden bij Huiswaarts.nu is systematisch gestegen evenals de wachttijd voor sociale huurwoningen.

Naast de reguliere lokale woningbouwopgave hadden we ook in 2023 een grote opgave voor de opvang en huisvesting van vluchtelingen/statushouders.

WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY

Daarbij is het input voor het novex-ontwikkelperspectief. Dit ontwikkelperspectief is de basis voor de strategische besluiten en de uitvoeringsafspraken tussen alle overheidspartijen (rijk, provincies en gemeenten). Het ontwikkelperspectief is het gezamenlijke beeld voor 2040. Het komend jaar worden belangrijke ruimtelijke keuzes gemaakt en wordt het novex ontwikkelperspectief uitgewerkt in een novex-uitvoeringsprogramma. Woondeal regio Foodvalley Op 8 maart 2023 hebben we samen met het rijk, de provincies Utrecht en Gelderland en de overige Foodvalley gemeenten de “Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley” ondertekend.

Versnelde woonopgave Met een apart opgaveteam wordt er invulling gegeven aan de bestuurlijke ambitie om versneld, binnen de huidige coalitieperiode, betaalbare huisvesting en opvangplekken te realiseren. Een belangrijk instrument hiervoor is het realiseren van flexwoningen; modulaire, verplaatsbare

WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY 1

26

Programma overstijgende thema's

woningen die voor een tijdelijke periode op een locatie binnen de gemeente geplaatst kunnen worden. Deze flexwoningen kunnen sneller gerealiseerd worden en kunnen een aanvulling zijn op de geplande permanente woningbouwplannen. Het bestuur heeft de ambitie om 150 flexwoningen te realiseren. Inmiddels is één locatie in een vergevorderde fase. Voor locatie Binnenweg zijn de ruimtelijke onderzoeken en ontwerpen in volle gang. De raad heeft een krediet beschikbaar gesteld voor de aanschaf van 15 flexwoningen. Met woningcorporatie Rhenam Wonen is een intentieovereenkomst getekend. Rhenam Wonen is bereid om in 50 flexwoningen te investeren. De gemeente is bereid om hiervoor geschikte locaties aan te leveren. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar het deelprogramma ruimtelijke ontwikkeling. Opvang Oekraïense vluchtelingen Met een beroep op het staatsnoodrecht zijn burgemeesters in Nederland verplicht de opvang van Oekraïense vluchtelingen te organiseren, waarmee uitvoering wordt gegeven aan de EU Richtlijn Tijdelijke Bescherming die van kracht is tot 4 maart 2025. Het noodrecht wordt in 2024 vervangen door de Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne. Met deze wet wordt opvangtaak niet langer aan de burgemeester toegekend maar aan het college van burgemeester en wethouders.

Met het oog op 4 maart 2025 werkt de Rijksoverheid aan beleidsopties voor een toekomstig verblijf en terugkeer van ontheemden uit Oekraïne. De gemeente Rhenen vangt circa 80 Oekraïense ontheemden op in 2023. De Oekraïense ontheemden zijn gehuisvest in 17 gemeentelijke opvanglocaties met zelfstandige bewoning (onder andere in het voormalige verspreidingsbureau aan de Nieuwe Veenendaalseweg) en in 5 particuliere opvanglocaties. De inzet van het kabinet en de gemeente Rhenen is het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie (werk en het leren van de Nederlandse taal) om de druk op voorzieningen te verlichten en bij te dragen aan het maatschappelijk draagvlak voor de opvang van deze groep.

H 2.0

Statushouders Asielzoekers worden statushouders op het moment dat ze een verblijfsvergunning krijgen. De Rijksoverheid stelt elke zes maanden vast hoeveel statushouders elke gemeente moet huisvesten, gebaseerd op het aantal inwoners. In 2023 was de taakstelling voor het huisvesten van statushouders 25 personen in de 1e helft en 21 personen in de 2e helft van 2023. Deze taakstelling hebben we met medewerking van woningcorporatie Rhenam Wonen en Vluchtelingenwerk grotendeels behaald. Daarnaast hebben we in het voormalige verspreidingsbureau aan de Nieuwe Veenendaalseweg opvang voor 8 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) onder begeleiding van het NIDOS kunnen realiseren. Aangezien ook deze AMV-ers meetelden bij de taakstelling hadden we aan het eind van het jaar in totaal een voorsprong op de taakstelling van 1 statushouder. Woonvisie Rhenen De woonvisie “kiezen voor Rhenen” is in 2018 vastgesteld door de raad. In 2021 heeft de raad deze woonvisie geactualiseerd. Sindsdien is er volop beweging op de woningmarkt. De eerdergenoemde woondeal is ondertekend met Rijk, provincies en Foodvalley gemeenten, met daarin afspraken over het versneld bouwen van betaalbare woningen. Daarnaast is als uitwerking van de woondeal in de provincies Utrecht en Gelderland gestart met onderzoek naar de behoefte voor wonen met zorg voor alle aandachtsgroepen.

Deze zal de basis vormen voor de regionaal afgestemde woonzorgvisie en de te maken fairshare afspraken. Om alle ontwikkelingen en gevolgen voor ons lokale beleid goed in beeld te krijgen zijn we eind 2023 gestart met een traject om een nieuwe woonvisie, inclusief lokale woonzorgvisie, op te stellen. We hebben aan bureau Companen opdracht verleend om dit proces te starten met een evaluatie van het huidige woonbeleid.

27

1

Programma BEDRIJFSVOERING 28

Programma Bedrijfsvoering

Inleiding De kracht van de gemeente Rhenen zit in onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Met elkaar maken we plannen voor een waardevolle toekomst. Bij de plannen hebben we aandacht voor nieuwe ideeën. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders betrekt de inbreng bij hun besluiten. Bedrijfsvoering ondersteunt het bestuur en de gemeentelijke organisatie bij het op een effectieve en efficiënte manier realiseren van de doelstellingen die in de programma's zijn opgenomen. Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s Bestuur, Organisatie en Facilitair.

H 2.1

Wat wilden we bereiken? Maatschappelijk doel Inwoners en bedrijven hebben een slagvaardig en betrouwbaar bestuur en gemeentelijke organisatie en kunnen meedenken en meedoen om Rhenen nog mooier te maken.

heeft het gekost? (in € x 1.000) Wat heeft hetWat gekost? 2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

223 V

204 V

1.684 V

47 V

Lasten

11.093 N

10.892 N

10.375 N

7.680 N

Saldo van baten en lasten (A)

10.870 N

10.688 N

8.691 N

7.634 N

Onttrekking uit reserves

189 V

218 V

253 V

255 V

Toevoeging aan reserves

172 N

82 N

15 N

144 N

Mutaties reserves (B)

16 V

137 V

238 V

111 V

10.854 N

10.551 N

8.453 N

7.523 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

29

1.1 Deelprogramma BESTUUR Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we ervoor gedaan?

Beleidsdoel Het opstellen en uitvoeren van beleid dat van belang is voor de inwoners waarbij de raad de kaders stelt, het budgetrecht heeft en de uitvoering van het beleid door het college controleert. 1.1.1. Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben mogelijkheden om hun bijdrage te leveren aan het beleid en de plannen. Daarbij zijn we helder en voorspelbaar over onze processen en over de gelegenheid voor participatie. 1.1.2. We maken zo goed mogelijk gebruik van de kennis en capaciteit van de samenleving. 1.1.3. We vervullen een actieve rol bij het behartigen van de Rhenense belangen in de verschillende (regionale) netwerken. 1.1.4. Bij het maken en uitvoeren van beleid is aandacht voor alle doelgroepen. 1.1.5. We onderzoeken de mogelijkheden om regels te kunnen verminderen. Regels die overblijven zijn helder, begrijpelijk en voegen waarde toe

De reguliere activiteiten in deelprogramma Bestuur richten zich op: De gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de rekenkamer. En verder de toekomst- en omgevingsvisie en de bestuurlijke samenwerking. De onderwerpen waar in 2023 speciale aandacht voor is geweest zijn toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering en de openbaarheidsparagraaf..

Wie hadden we daarbij nodig?

Voor een uitgebreid overzicht van de verbonden partij Food Valley verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen op pagina 142. 30

Deelprogramma bestuur

H 2.1.1

heeft het gekost? (in € x 1.000) Wat heeft hetWat gekost? 2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

129 V

129 V

1.599 V

0N

Lasten

1.796 N

2.003 N

3.809 N

1.637 N

Saldo van baten en lasten (A)

1.667 N

1.874 N

2.210 N

1.637 N

Onttrekking uit reserves

27 V

37 V

62 V

128 V

Toevoeging aan reserves

10 N

0N

0N

16 N

Mutaties reserves (B)

17 V

37 V

62 V

111 V

1.650 N

1.837 N

2.148 N

1.525 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

31

1.2 Deelprogramma ORGANISATIE Wat wilden we bereiken?

Wat heeft het gekost? (in € x 1.000)

Beleidsdoel Een organisatie die flexibel en wendbaar is, uitgaat van vertrouwen, loslaat wat kan en begeleidt wat moet, samenwerkt met anderen op gelijkwaardige basis en verantwoordelijkheid neemt en krijgt met een hart voor Rhenen en de publieke zaak. 1.2.1. Het adequaat ondersteunen van de bestuursorganen bij het realiseren van hun ambities en plannen. Wat hebben we ervoor gedaan?

De reguliere activiteiten in deelprogramma Organisatie richten zich op: Het ondersteunen van het bestuur door de medewerkers van de ondersteunende diensten personeel en organisatie, juridische zaken, communicatie, informatisering & automatisering, facilitaire zaken & documentaire informatievoorziening, financiën en receptie. De onderwerpen waar in 2023 speciale aandacht voor is geweest zijn in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht.

2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

16 V

20 V

33 V

4V

Lasten

5.076 N

4.925 N

3.803 N

3.583 N

Saldo van baten en lasten (A)

5.060 N

4.905 N

3.770 N

3.580 N

Onttrekking uit reserves

0N

0N

97 V

0N

Toevoeging aan reserves

0N

0N

15 N

15 N

Mutaties reserves (B)

0N

0N

82 V

15 N

5.060 N

4.905 N

3.688 N

3.595 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

32

Deelprogramma Deelprogrammafacilitair bestuur

H 2.1.1

1.3 Deelprogramma FACILITAIR Wat wilden we bereiken?

Wat heeft het gekost? (in € x 1.000)

Beleidsdoel Bestuur, medewerkers en inwoners kunnen op een prettige, gebruiksvriendelijke en veilige manier gebruik maken van de (interne) gemeentelijke voorzieningen. 1.3.1. We zorgen voor een fijn en veilig leef- en werkklimaat en voor een prettig verblijf voor bezoekers van het Huis van de Gemeente en de locatie op Remmerden. 1.3.2. Wij gaan veilig om met de gegevens van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en hebben onze informatieveiligheid en informatiehuishouding op orde. Wat hebben we ervoor gedaan?

2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

78 V

55 V

52 V

43 V

Lasten

4.220 N

3.965 N

2.763 N

2.460 N

Saldo van baten en lasten (A)

4.143 N

3.910 N

2.711 N

2.417 N

Onttrekking uit reserves

161 V

181 V

95 V

127 V

Toevoeging aan reserves

162 N

82 N

0N

113 N

1N

100 V

95 V

14 V

4.144 N

3.810 N

2.616 N

2.403 N

Mutaties reserves (B) Gerealiseerd resultaat (A+B)

De reguliere activiteiten in deelprogramma Facilitair richten zich op: Beheer gemeentelijk vastgoed voor eigen gebruik en het beheer van de buiten gebruik gestelde gebouwen. Binnen dit deelprogramma vallen ook de ondersteunende voorzieningen zoals informatisering & automatisering, facilitaire zaken en personeelsvoorzieningen (waaronder opleidingen en arbodienst). De onderwerpen waar in 2023 speciale aandacht voor is geweest zijn hierna of in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht.

Wie hadden we daarbij nodig?

Voor een uitgebreid overzicht van de verbonden partij RAZU verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen op pagina 142. 33

2

Programma DIENSTVERLENING 34

Programma dienstverlening

Inleiding De gemeente voert een aantal wettelijke (dienstverlenende) taken uit op het gebied van burgerzaken, verkiezingen en de Wet Openbaarheid van Bestuur. De klant wordt bediend door één herkenbare ingang te bieden voor alle diensten en beleidsvelden. De personeelskosten van specifieke dienstverlening - zoals bijvoorbeeld WMO en vergunningverlening - zijn opgenomen in het betreffende programma. De gemeente wil inwoners, bedrijven en instellingen een doeltreffende en doelmatige dienstverlening geven, zodat de gemeente een dienstbare, toegankelijke, betrouwbare, moderne en daadkrachtige overheid is.

H 2.2.0

Het programma Dienstverlening bestaat uit het deelprogramma Rhenense publieksbalie.

Wat wilden we bereiken? Maatschappelijk doel Moderne dienstverlening die aansluit bij de behoeften en verwachtingen van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

heeft het gekost? (in € x 1.000) Wat heeft hetWat gekost? 2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

314 V

330 V

298 V

283 V

Lasten

883 N

936 N

791 N

911 N

Saldo van baten en lasten (A)

569 N

605 N

493 N

628 N

Onttrekking uit reserves

0N

0N

0N

53 V

Toevoeging aan reserves

0N

0N

160 N

0N

Mutaties reserves (B)

0N

0N

160 N

53 V

569 N

605 N

653 N

575 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

35

2.1 Deelprogramma

RHENENSE PUBLIEKSBALIE

Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we ervoor gedaan?

Beleidsdoel Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn tevreden over de publieke dienstverlening. 2.1.1. Onze inwoners weten zich gehoord en ondersteund in hun vragen aan de gemeente. 2.1.2. We zijn goed bereikbaar en communiceren open, deskundig en duidelijk. 2.1.3. Onze (digitale) dienstverlening is veilig, efficiënt en gebruikersvriendelijk. 2.1.4. We zijn waarderend en respectvol naar onze inwoners en gericht op het werken vanuit de bedoeling.

De reguliere activiteiten in deelprogramma Rhenense publieksbalie richten zich op: Burgerzaken (zoals burgerlijke stand, rijbewijzen, reisdocumenten) en verkiezingen. De onderwerpen waar in 2023 speciale aandacht voor is geweest zijn hierna of in de paragraaf Bedrijfsvoering toegelicht. Een belangrijk onderdeel van Dienstverlening is ons Klant Contact Centrum en Burgerzaken. Hier staan we dagelijks in contact met onze inwoners en ondernemers. We helpen hen bij vragen en verzoeken. Ook zorgen wij ervoor dat officiële stukken tijdig gepubliceerd worden.

36

Deelprogramma Rhenense publieksbalie

De voortgang voor het Dienstverleningsconcept In 2023 hebben we - met een informatienota - de raad geïnformeerd over het plan van aanpak om te komen tot een dienstverlenings-concept. Hierin beschrijven we hoe we onze dienstverlening willen hebben. Dit komt in plaats van een nieuwe visie en baseren we op de reeds bestaande visies van onze gemeente, zoals de Visie op Rhenen en de organisatievisie. Dit werken we uit in een dienstverleningsagenda en het uitvoeringsplan met indicatoren. De raadsconsultatie is doorgeschoven naar 2024.

H 2.2.1

heeft het gekost? (in € x 1.000) Wat heeft hetWat gekost?

2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Baten

314 V

330 V

298 V

283 V

Lasten

883 N

936 N

791 N

911 N

Saldo van baten en lasten (A)

569 N

605 N

493 N

628 N

Onttrekking uit reserves

0N

0N

0N

53 V

Toevoeging aan reserves

0N

0N

160 N

0N

Mutaties reserves (B)

0N

0N

160 N

53 V

569 N

605 N

653 N

575 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

Jaarrekening Jaarrekening 2022 2021

37

3

Programma FYSIEK 38

Programma fysiek

Inleiding Het programma fysiek kent de deelprogramma’s verkeer en openbare ruimte, ruimtelijke ontwikkeling en duurzaamheid. Verkeer en openbare ruimte In dit deelprogramma zijn de twee belangrijkste aandachtspunten: het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente en het beheren van de openbare ruimte. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid per auto of fiets, maar ook de bereikbaarheid per openbaar vervoer (spoor en bus). Dit deelprogramma omvat de wegen, waterwegen (beheer van sloten), fietspaden, verkeer, verkeersveiligheid, openbaar vervoer en het parkeerbeleid. Het beheer van de openbare ruimte bestaat uit groenvoorziening (inclusief sportvelden), riolering, speelvoorzieningen, afvalverwerking en reiniging. Ruimtelijke ontwikkeling Dit deelprogramma omvat drie aandachtspunten, namelijk ruimtelijke ontwikkeling, ruimtelijke projecten, wonen en bouwen. Ruimtelijk ontwikkeling binnen de gemeente is met name gericht op het mogelijk maken van het comfortabel en betaalbaar wonen, nieuwbouw in in-

H 2.3.0

breidingslocaties en nieuwe uitleg. Ook bestemmingsplannen vallen onder dit aandachtspunt. Ruimtelijke projecten bevat onder andere de bouwgrondexploitaties. Bouwen en wonen is vooral gericht op de woningbehoefte van de inwoners. Het woonbeleid valt hieronder, maar ook de uitvoering en toetsing van vergunningaanvragen. Tenslotte vallen onder dit deelprogramma ook de activiteiten met betrekking tot de Omgevingswet, de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Duurzaamheid Dit deelprogramma gaat met name in op de beleidsmatige kant van duurzaamheid en milieu. Hieronder valt ook het beleid over ruimtelijke adaptatie. Ten slotte worden in dit deelprogramma ook de duurzaamheidsmaatregelen verantwoord die op meerdere peilers betrekking hebben.

Wat wilden we bereiken? Maatschappelijk doel Het bevorderen en instandhouden van een gezond en duurzaam leefmilieu / openbare ruimte en in het bijzonder de zorg voor milieu, reiniging, afvalstoffenverwijdering en riolering.

heeft het gekost? (in € x 1.000) Wat heeft hetWat gekost? 2023

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2022

Jaarrekening 2021

Baten

6.908 V

6.758 V

6.594 V

7.172 V

Lasten

12.042 N

11.602 N

9.304 N

9.986 N

Saldo van baten en lasten (A)

5.133 N

4.844 N

2.710 N

2.814 N

Onttrekking uit reserves

1.789 V

2.007 V

307 V

593 V

Toevoeging aan reserves

1.600 N

1.383 N

614 N

34 N

189 V

624 V

307 N

559 V

4.944 N

4.220 N

3.017 N

2.255 N

Mutaties reserves (B) Gerealiseerd resultaat (A+B)

39

3.1Deelprogramma

VERKEER EN OPENBARE RUIMTE Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we ervoor gedaan?

Beleidsdoel Rhenen is een leefbare gemeente, met een goed onderhouden, aantrekkelijke en evenwichtige openbare ruimte met bereikbare voorzieningen. 3.1.1 Een gemeente die verkeersveilig is, een goede doorstroming kent en bereikbaar is op elk moment van de dag met aandacht voor leefbaarheid en duurzaamheid. Het fietsgebruik wordt gestimuleerd en er is aandacht voor toekomstgerichte en integrale mobiliteit. 3.1.2 Rhenen is een prachtig groene gemeente met een goed onderhouden openbare ruimte en een veilige, schone en aantrekkelijke leefomgeving, inclusief voldoende speelvoorzieningen. Dit nodigt uit tot sociaal gedrag, verblijven en bewegen. 3.1.3 Bescherming van het milieu door de zorg voor een doelmatig beheer van afvalstoffen en een doelmatig beheer van afvalwater (veilige en milieuvriendelijke afvoer). 3.1.4 Elke burger heeft de mogelijkheid om begraven te worden in de gemeente Rhenen.

De reguliere activiteiten in deelprogramma Verkeer en openbare ruimte richten zich op: onderhouden/schoonhouden van wegen, riolering en openbaar groen. En ook de afvalinzameling, de lijkbezorging, het parkeren, de openbare verlichting, speelvoorzieningen uitgevoerd. De wijkonderkomens in Rhenen en Elst en de direct betrokken medewerkers maken financieel onderdeel uit van dit deelprogramma. De onderwerpen waar in 2023 speciale aandacht voor is geweest zijn hierna toegelicht. Voor de uitgevoerde de civiele projecten verwijzen wij u naar de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen. Parkeerplaatsen sportparken worden groener Aan de parkeervoorzieningen van de sportcomplexen Elst en Achterberg was onderhoud aan de verharding nodig. Dat moment van onderhoud is gebruikt om de inrichting ook direct groener te maken. Waar mogelijk is meer ruimte voor groen gemaakt. Daarnaast zijn de parkeervakken in een waterdoorlatende open verharding uitgevoerd. 40