Bijlage 2 Bereikbaarheidsagenda Foodvalley 2023-2026

BEREIKBAARHEIDSAGENDA REGIO FOODVALLEY 2023-2026

BEREIKBAARHEIDSAGENDA REGIO FOODVALLEY 2023-2026

INHOUD Voorwoord Bestuurlijke samenvatting

5 6

Over Regio Foodvalley

8

1. INLEIDING

10

Aanleiding Verantwoording Leeswijzer

11 12 12

Doorpakken op de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022

14

2. AMBITIE EN STRATEGIE

16

Ambitie, doelen Strategie

17 19

3. PROGRAMMALIJNEN

22

Programmalijn 1 – Bovenregionale bereikbaarheid Programmalijn 2 – Regionale bereikbaarheid Programmalijn 3 – Duurzaam, slim, veilig

23 32 42

4. UITVOERING EN ORGANISATIE

48

Programmaorganisatie Inzet regio en regiogemeenten Uitwerking agenda in jaarplannen Monitoring en evaluatie

49 50 50 52

Bijlage 1 – Netwerkperspectieven voor openbaar vervoer in Regio Foodvalley

54

Colofon Contact

56 56

5

VOORWOORD Als gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen,

Maar we zijn er nog niet! Ik hoef maar twee woor-

Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wagenin-

den te zeggen, verstedelijkingsopgave en klimaat,

gen zijn we er met recht trots op dat we gezamenlijk

en het mag duidelijk zijn dat er wat bereikbaarheid

de Regio Foodvalley vormen. Dat is allereerst omdat

betreft geen sprake kan zijn van achteroverleunen.

het hier goed leven en wonen is. Maar we zijn ook

We moeten ons klaar maken om straks de verplaat-

trots om wat de regio nationaal en internationaal

singen van heel veel meer inwoners te faciliteren

voor elkaar krijgt. De kennisinstituten en bedrijven in

én we moeten dat zo schoon en duurzaam mogelijk

Foodvalley zorgen namelijk voor een continue inno-

doen. De ambitie die we ons in 2018 stelden, name-

vatie in de landbouw- en voedingsmiddelenindustrie

lijk slim, duurzaam en gezond bereikbaar, geldt dus

en, niet onbelangrijk in deze tijd, voor duurzaamheid.

nog steeds. Met misschien nog wat extra nadruk op

Dat doen ze zo goed, dat we als Regio Foodvalley

het duurzaam.

hard op weg zijn wereldleider agrifood te worden. De afgelopen maanden hebben we er hard aan Maar bij trots hoort natuurlijk verantwoordelijk-

gewerkt om te evalueren hoe het de afgelopen jaren

heid. Die kennisinstituten en bedrijven moeten zich

is gegaan. Met die kennis hebben we vervolgens een

honderd procent kunnen focussen op waar ze goed

nieuwe bereikbaarheidsagenda opgesteld voor de

in zijn – en wij als overheden moeten ervoor staan

periode 2023-2026. Het resultaat van die exercitie

dat aan alle ‘randzaken’ voldaan wordt. Dat het

vindt u in deze uitgave. Langs drie programmalijnen

hier inderdaad goed wonen is bijvoorbeeld. Dat de

gaan we de komende tijd werken aan een verant-

ICT-infrastructuur en andere voorwaarden voor be-

woorde bereikbaarheid ‘extern en intern’, waarin

drijvigheid op orde zijn. Maar zeker ook dat de (inter)

we voor 200 procent gaan voor een aanzienlijke

nationale bereikbaarheid goed is en blijft

modal shift. We zijn blij met alle acties en projecten die daarvoor zijn uitgewerkt. We denken ook dat

Voor dat laatste voelen we ons als Foodvalley-

de stevige doelen die we daarbij nastreven, alleen

gemeenten zó verantwoordelijk, dat we hier al

maar recht doen aan de trots die wij voelen voor de

jaren nauw op samenwerken. Zo hebben we in 2014

Foodvalley. Kennisinstellingen, bedrijven en over­

samen met de provincie Gelderland en Utrecht

heden: samen gaan we ervoor dé wereldleider op

een regionale netwerkvisie opgesteld. In 2018 zijn

het gebied van duurzame agrifood te worden!

we een stap verder gegaan en hebben we voor de periode 2018-2022 een bereikbaarheidsagenda

Engbert Stroobosscher

opgesteld, inclusief acties en projecten. Als Food­

Regionaal Portefeuillehouder Mobiliteit

valley-gemeenten hebben we zelfs een eigen

Regio Foodvalley, februari 2023

Mobiliteitsfonds. Die samenwerking heeft al mooie resultaten opgeleverd, van gehoord worden in de lobby richting het rijk tot nieuwe fietsverbindingen en een regionale verkeersdesk.

BESTUURLIJKE SAMENVATTING

Foodvalley wil wereldleider worden op het gebied

dat Foodvalley in 2030 slim, duurzaam en gezond

van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en

bereikbaar moet zijn. Daarvoor zijn de volgende

de voedingsmiddelenindustrie. Een goede (inter)

doelen gesteld, uitgewerkt in programmalijnen met

nationale bereikbaarheid van de regio is dan een

acties en projecten:

voorwaarde. 1. Foodvalley is als regio goed bereikbaar Om die bereikbaarheid op peil te houden en waar

Een goede aansluiting van de regio op de corridors

mogelijkheden te verbeteren, werken de acht ge-

A1 en A12, zowel via weg als via spoor, is essentieel

meenten in de regio – Barneveld, Ede, Nijkerk,

om het extra verkeer op te vangen en de verbinding

Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en

met de Randstad en de stedelijke regio’s in het oos-

Wageningen – nauw samen als Regio Foodvalley.

ten van het land op peil te houden. De aanpak van

Dat samen optrekken is vooral nodig omdat de regio

de (auto)knelpunten op deze corridors is belangrijk.

voor grote uitdagingen staat. Zo is er de verstede-

Ook verdient de zuidelijke ontsluiting, via de Rijn-

lijkingsopgave: tot 2040 komen er in de regio naar

brug, aandacht.

verwachting 40.000 nieuwe woningen bij. Dat zal

Voor specifiek het personenvervoer per spoor is het

de druk op de netwerken van auto, ov en fiets flink

zaak dat stations als Ede-Wageningen, Veenen-

vergroten. Dan is er nog de noodzaak om de uitstoot

daal-De Klomp en Barneveld-Noord goed bediend

door het verkeer in te perken. Dat is omdat we willen

blijven worden en zich door kunnen ontwikkelen tot

bijdragen aan het behalen van de afspraken van het

hoogwaardige multimodale knopen.

Klimaatakkoord, maar zeker ook met het oog op de

Op deze thema’s is Regio Foodvalley sterk afhanke-

stikstofcrisis.

lijk van het beleid en de besluiten van de provincies, (buur)regio’s en het rijk. Foodvalley zal er dus vooral

Doelen

z’n best voor moeten doen om de belangen van de

De regio wil de komende jaren dan ook flink investe-

regio goed voor het voetlicht te krijgen.

ren in de bereikbaarheid. De ambitie is kort gezegd

Foto: Hilda Weges

2. De bereikbaarheid bínnen de regio is op orde

beter worden geanalyseerd en uitgewerkt.

Foodvalley zal ervoor zorgen dat in 2030 de steden,

Door de verkeersveiligheid te verhogen, vooral op

kleine kernen en buitengebieden van de regio – ook

wegen in de buitengebieden en op scholierenroutes,

de nieuwbouwgebieden – goed ontsloten worden.

beschermt de regio de kwetsbaarste verkeersdeelne-

Dat gebeurt door te investeren in de fietsnetwerken:

mers. Dit maakt meteen het fietsen aantrekkelijker.

fietsroutes in het Binnenveld worden verbeterd, missing links worden ingevuld en nieuwsbouwlocaties

Organisatie

ontsloten.

Voor de uitvoering van de Bereikbaarheidsagenda

De regio zal zich er ook hard voor maken de voor-

heeft Regio Foodvalley een programmaorganisatie

zieningen voor (hoogwaardig) openbaar vervoer te

opgezet. Het Portefeuillehoudersoverleg Mobiliteit

verbeteren en een netwerk van mobiliteitshubs uit te

van Regio Foodvalley fungeert als stuurgroep van

rollen. Verder zal Foodvalley voorbereidingen treffen

het programma. Voor de dagelijkse aansturing en

voor multimodaal verkeersmanagement.

uitvoering van de programmalijnen en -acties zijn de leden van het ambtelijk overleg, projectleiders

3. De mobiliteit in Foodvalley is duurzaam, slim en veilig

en de backoffice verantwoordelijk. De programmamanager ten slotte is spin in het web en bewaakt de

Met behulp van de werkgeversaanpak en afspraken

algehele voortgang en de verbinding met de andere

met onderwijsinstellingen versterkt Foodvalley de

programma’s en trajecten in de regio.

modal shift – meer reizen per ov en fiets – nog meer. In 2030 is de mobiliteit in Regio Foodvalley dan ook

Deze organisatie zal er de komende jaren voor

aanmerkelijk duurzamer.

zorgen dat de drie programmalijnen verder ingevuld

De gemeenten in Foodvalley zullen bovendien hun

zullen worden. Dat gebeurt in jaarplannen, waarin

datahuishouding op orde brengen en een regionaal

de precieze onderzoeken, projecten, lobbytrajecten,

multimodaal verkeersmodel ontwikkelen. Zo kunnen

communicatie, pilots enzovoort worden uitgewerkt,

(beleids)vraagstukken op het gebied van mobiliteit

inclusief de benodigde menskracht en de finan­ciering.

8

Figuur 1: Kaart van de Foodvalley-regio.

A ZWOLLE

Nijkerk

APELDOORN AMERSFOORT

A Barneveld

GELDERLAND A

Scherpenzeel

UTRECHT

Valleilijn

Renswoude

A

Ede

A

Veenendaal

UTRECHT

Veenendaal Lijn

Rhenen

NIJMEGEN Wageningen

A

Spoorlijnen Hoofdwegennet

Over Regio Foodvalley De Foodvalley bestrijkt het westen van provincie Gelderland en het zuidoosten van provincie Utrecht. Het gebied omvat de acht gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen en telt zo’n 350.000 inwoners. Economisch gezien blinkt Foodvalley uit in agrifood: het is een topregio op het gebied van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie. Regio Foodvalley is de samenwerkingsorganisatie van de Foodvalley. De Regio Foodvalley Gemeenschappelijke Regeling betreft specifiek de samenwerking tussen de acht gemeenten. De Regio Foodvalley Economic Board is breder van opzet en omvat naast de gemeenten ook de provincies Gelderland en Utrecht, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers in de regio. De doelen van de Gemeenschappelijke Regeling en de Economic Board zijn dezelfde: ervoor zorgen dat de Foodvalley een duurzame en aantrekkelijke regio voor bedrijven en inwoners blijft – en z’n positie als topregio agrifood kan uitbouwen.

1 INLEIDING

Het is prettig wonen en werken in de Foodvalley. Het gebied is behalve mooi en groen ook economisch sterk: het behoort tot de wereldwijde top van de agrifood. Maar willen we de regio de komende jaren aantrekkelijk en krachtig houden, dan is een goede bereikbaarheid een voorwaarde. De Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 is opgesteld om op dit vlak niets aan het toeval over te laten.

11

Aanleiding

want de opgave raakt thema’s als energie, klimaat, landschap, leefomgeving, economie en mobiliteit.

Foodvalley wil wereldleider worden op het gebied

Niet voor niets heeft de regio een verstedelijkings-

van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en

strategie opgesteld. 2 Die moet ervoor zorgen dat

de voedingsmiddelenindustrie. In de regio werken

de nieuwbouw zó wordt ingepast, dat de kwaliteit

gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat, kennisinstel-

van de leefomgeving op peil blijft (balans stad en

lingen en bedrijven intensief samen om dit mogelijk

landschap), de economie gelijke tred houdt (meer

maken. Kennisuitwisseling tussen bedrijven facilite-

inwoners dus ook meer arbeidsplaatsen) én de be-

ren is daarbij een belangrijk punt, maar Foodvalley

reikbaarheid gewaarborgd is (woon- en werklocaties

zet zich ook in om de randvoorwaarden voor succes

goed en duurzaam bereikbaar).

te optimaliseren. Denk dan aan een aantrekkelijke en gezonde woon- en werkomgeving, een uitsteken-

Dat laatste punt is een uitdaging. De 40.000 wonin-

de ICT-infrastructuur en zeker ook een goede

gen staan immers voor tienduizenden inwoners extra

(inter)nationale bereikbaarheid.

in de regio en ook voor heel wat meer bedrijvigheid (winkels, voorzieningen enzovoort). Dat zal er vanzelf

Op dat thema bereikbaarheid nemen we als ge-

toe leiden dat het aantal verplaatsingen in, van en

meenten – Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Rens-

naar de regio stijgt.3 Er moet daarom een tandje bij

woude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen

om de verbindingen van Foodvalley met de Rand-

– het voortouw. De lijnen zijn jaren geleden uitgezet

stad en stedelijke regio’s in het oosten van het land

met de Netwerkvisie Foodvalley 2014. In 2018 heb-

op orde te houden. Dat geldt ook voor de verbindin-

ben we ook de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022

gen ín de regio, tussen economische kerngebieden,

opgesteld. Die bevatte de bereikbaarheidsambitie

steden, kleine kernen en het buitengebied van de

voor 2030 en omvatte vier coherente programma-

regio. In de drukke en meer verstedelijkte gebieden

lijnen. Deze hebben de afgelopen jaren als richting­

zullen we hierbij, gelet op de leefbaarheid, focussen

gevend kader gediend voor ons gezamenlijke,

op duurzame vormen van mobiliteit met een kleiner

gemeentelijke mobiliteitsbeleid.

ruimtebeslag, lees: lopen, fietsen, het openbaar vervoer en deelmobiliteit. Maar in gebieden in de regio

Die agenda krijgt nu een vervolg in de Bereikbaar-

die hun landelijke karakter behouden – waar de fiets

heidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026. We zet-

en het ov niet altijd toereikend zijn – ligt het facilite-

ten hiermee de acties en projecten van de afgelopen

ren van (schone) automobiliteit meer voor de hand.

tijd voort en voegen nieuwe punten toe. Dat laatste is nodig ook, want de uitdagingen op het gebied

Een tweede opgave betreft de uitstoot door het

van bereikbaarheid zijn in de tussentijd alleen maar

verkeer. In 2019 heeft de Tweede Kamer het Klimaat­

groter geworden.

akkoord onderschreven. Dat houdt in dat we in 2050 wat mobiliteit betreft ‘klimaatneutraal’ moeten zijn.4

Opgaven

Voor de korte en middellange termijn is dit akkoord

Om te beginnen kent Regio Foodvalley een grote

alweer ingehaald door de stikstofcrisis die vereist

verstedelijkingsopgave. Tot 2040 krijgen we er in

dat we per direct de stikstofuitstoot beperken. Het

de regio naar verwachting 40.000 nieuwe wonin-

verkeer kan daar op drie manieren z’n bijdrage aan

gen bij. Dit is geen kwestie van simpelweg bouwen,

leveren: mobiliteit voorkomen door nabijheid te creë-

1

1 Zie ‘Contourennotitie uitgangspunten Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley’, 2020. 2 Deze verstedelijkingsstrategie is in 2022 door het rijk en de regio vastgesteld in de zogenaamde BO-MIRT-afspraken. Zie ‘Afsprakenlijst Bestuurlijke Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november 2022’, Rijksoverheid, 2022. 3 Zie ‘Mobiliteitsanalyses 2040 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley’, MuConsult, 2022. 4 Zie ‘Mobiliteitsprogramma 2019-2023 Provincie Utrecht’, provincie Utrecht.

12

ren van voorzieningen en werk tot woningen; mobili-

Leeswijzer

teit verschonen door in te zetten op het gebruik van schone brandstoffen; en mobiliteit veranderen door

In hoofdstuk 2 bespreken we de bereikbaarheids­

een modal shift te realiseren naar lopen en fietsen,

ambitie van Regio Foodvalley voor 2030. Ook leggen

openbaar vervoer en deelmobiliteit.

we in dat hoofdstuk in grote lijnen uit hoe we die ambities willen realiseren.

Dat zijn al met al forse uitdagingen waarbij het balanceren is tussen enerzijds ouderwets files be-

In hoofdstuk 3 presenteren we de uiteindelijke agen-

strijden (= de auto ondersteunen) en anderzijds een

da voor 2023-2026, inclusief programmalijnen. Deze

modal shift bewerkstelligen (= mensen uit de auto

agenda is een uitwerking van de ambities uit hoofd-

krijgen). Dat lukt alleen als we de alternatieven voor

stuk 2, met de evaluatie van de agenda voor 2018-

de auto optimaal faciliteren. En dát lukt alleen met

2022 als vertrekpunt. De belangrijkste resultaten van

een gezamenlijk, evenwichtig en uitgebalanceerd

deze evaluatie bespreken we op pagina 12 en 13.

pakket aan maatregelen en acties. De regionale Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 moet daar-

Hoofdstuk 4 tot slot gaat in op de organisatie – wie

voor zorgen: de nieuwe programmalijnen zijn erop

doet wat – van de programmalijnen.

gericht om bestaande netwerken te versterken en beter te benutten, maar vooral ook om inwoners en bezoekers te stimuleren om slimmer en duurzamer te reizen.

Verantwoording De Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 is het resultaat van een intensief werkproces van de acht gemeenten in Regio Foodvalley. Het programma is samengesteld door de leden van het ambtelijk overleg Mobiliteit, gevoed met inhoudelijke inbreng vanuit thematische werkgroepen, de provincies Gelderland en Utrecht en Rijkswaterstaat. Dit proces is ondersteund door MuConsult. We hebben hierbij drie stappen doorlopen. Eerst hebben we de ambitie en bijbehorende doelstellingen voor 2030 uit de Bereikbaarheidsagenda 20182022 tegen het licht gehouden: zijn die nog actueel? Vervolgens hebben we de projecten uit de ‘oude’ agenda geëvalueerd op doeltreffendheid en doelmatigheid. Hierbij hebben we gelet op zowel bereikbaarheid als duurzaamheid. Tot slot hebben we de opgaven voor de periode 2023-2026 geformuleerd in de vorm van een bereikbaarheidsagenda met drie programmalijnen, inclusief projecten en acties.

DOORPAKKEN OP DE BEREIKBAARHEIDSAGENDA 2018-2022 De nieuwe Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 gaat verder waar de agenda voor 2018-2022 gebleven is. Maar dan is het natuurlijk wel belangrijk te weten welke uitgezette acties zijn uitgevoerd en hoe een en ander is verlopen. In voorbereiding op de nieuwe agenda is de 2018-2022-agenda daarom uitgebreid geëvalueerd. Die evaluatie is tot stand gekomen op basis van een

slot bepaald in hoeverre de verschillende projecten

desk study van jaarplannen en jaarverslagen die in

daadwerkelijk bijdragen (hebben bijgedragen) aan

het kader van de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022

bereikbaarheid en duurzaamheid.5

zijn opgesteld. Om een beeld te krijgen van de voortgang van de verschillende projecten zijn relevante

Resultaten per programmalijn

project- en onderzoeksrapporten doorgenomen.

De Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 kent vier

Verder zijn er interviews gehouden met leden van

programmalijnen: 1) (inter)nationale bereikbaarheid,

het Ambtelijk overleg Mobiliteit van de regio. In een

2) interne bereikbaarheid, 3) duurzame en gezonde

speciale werksessie met het Ambtelijk overleg is tot

mobiliteit en 4) slim, innovatief en veilig bereikbaar.

5 Zie voor de complete evaluatie ‘Evaluatie Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2018-2022’, MuConsult, 2022. Dit memo is als apart document bij de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 beschikbaar.

15

In het onderstaande vatten we per programmalijn

moeilijk van de grond. Ten opzichte van omliggende

samen wat er is gebeurd.

regio’s is het aandeel thuiswerkenden bijvoorbeeld relatief laag, en het aandeel auto’s in de verplaatsin-

Evaluatie programmalijn 1: (Inter)nationale

gen relatief hoog. Een probleem is wel dat er nog te

bereikbaarheid

weinig data beschikbaar zijn om de regionale modal

Onder deze programmalijn vallen de dossiers sta-

shift en eventuele obstakels hierin goed te analyse-

tions (‘nationale poorten’), multimodale corridors,

ren en duiden.

knooppunten op hoofdcorridors, de zuidelijke en westelijke ontsluiting en logistieke stromen. Dit zijn

Programmalijn 4: Slim, veilig en sociaal bereikbaar

geen punten waar de Foodvalley-gemeenten direct

De vorderingen onder programmalijn 4 zijn wisse-

op kunnen ingrijpen. Er is de afgelopen jaren daar-

lend. Afgelopen jaren is succesvol samengewerkt

om vooral veel gelobbyd: de belangen van de regio

aan het samenbrengen van (statische) data in de

zijn onder de aandacht gebracht bij provincies en

Verkeersdesk, die ook is ingezet voor diverse use ca-

het rijk. Hoewel de uitkomsten van de besluitvorming

ses. De uitdaging is de Verkeersdesk goed te blijven

in veel gevallen nog ongewis zijn en de resultaten

gebruiken en ervoor te zorgen dat de Verkeersdesk

ook lang niet altijd tastbaar, is een stevige inzet op

zich zelfstandig kan bedruipen.

deze complexe dossiers wel cruciaal voor de toekom-

De voortgang op het vlak van innovatief verkeers-

stige bereikbaarheid van de regio.

management en het verbeteren van de verkeers­ veiligheid op in de buitengebieden is beperkt.

Evaluatie programmalijn 2: Interne bereikbaarheid Er zijn de afgelopen jaren verschillende hoogwaardige fietsverbindingen gerealiseerd: Wageningen-Arnhem, Ede-Veenendaal, Barneveld-Voorthuizen en Nijkerk-Amersfoort/Hoevelaken. Ook treft de regio al voorbereidingen voor de uitvoering van de hoogwaardige fietsverbinding Ede-Wageningen. Op het dossier (hoogwaardig) openbaar vervoer zijn diverse studies uitgevoerd en zijn netwerkperspectieven opgesteld voor het noorden en zuiden van Foodvalley – zie ook Bijlage 1. Als er de komende jaren nieuwe concessieovereenkomsten worden gesloten, kunnen die inspanningen tot tastbare resultaten leiden. De regio heeft daarnaast verschillende onderzoeken uitgevoerd naar een netwerk van mobiliteitshubs. Ook hier ontbreekt nog tastbaar resultaat ‘op straat’, maar met het verrichte voorwerk kan de regio in de komende periode wel vlot stappen maken. Programmalijn 3: Gezonde en duurzame mobiliteit De werkgeversaanpak is van start gegaan. Vanwege corona is in het begin vooral ingezet op kennisdeling tussen werkgevers. Momenteel wordt de werkgeversaanpak opgeschaald. De resultaten tot nu toe zijn echter mager: in de regio komt de modal shift maar

2 AMBITIE EN STRATEGIE

Aan de Bereikbaarheidsagenda voor Foodvalley ligt een stevige ambitie ten grondslag. Kort samengevat komt die erop neer dat de regio in 2030 slim, duurzaam en gezond bereikbaar moet zijn. In dit hoofdstuk verkennen we deze ambitie nader. We concretiseren de ambitie in drie doelen en bespreken wat er nodig is om die doelen te realiseren.

17

Ambitie, doelen

2. In 2030 is de bereikbaarheid bínnen de regio op orde

In 2018 hebben we als Regio Foodvalley de bereik-

De verstedelijkingsopgave heeft uiteraard ook con-

baarheidsambitie voor 2030 geformuleerd. Die

sequenties voor de bereikbaarheid binnen de regio.

komt er kort samengevat op neer dat we een slim,

We zullen hier passende maatregelen voor treffen

duurzaam en gezond bereikbare Regio Foodval-

en ervoor zorgen dat in 2030 de steden, kleine

ley willen realiseren. Deze ambitie staat nog altijd

kernen en buitengebieden van de regio – ook de

overeind. Met het oog op de stikstofcrisis kunnen

nieuwbouwgebieden – goed ontsloten worden door

we hooguit zeggen dat het aspect duurzaam nóg

samenhangende netwerken voor auto, ov en fiets.

belangrijker is geworden: we moeten vol inzetten op

Inwoners en bezoekers zijn hierdoor in staat om de

een modal shift.

door hen gewenste bestemmingen en activiteiten op een laagdrempelige, veilige, schone en betaalbare

Voor de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 houden

manier te bereiken. Door op de nieuwbouwlocaties

we de ambitie slim, duurzaam en gezond bereikbaar

extra in te zetten op de fiets, het ov en deelmobiliteit,

dan ook en hebben we die geconcretiseerd in drie

stimuleren we bewoners van meet af aan om slim en

‘eindplaatjes’ (doelen) voor 2030. We lopen die in

schoon te reizen.

het onderstaande kort langs. De aard van de maatregelen is afhankelijk van 1. In 2030 is Foodvalley als regio goed bereikbaar

het type gebied. In de stedelijke gebieden in Regio

De Regio Foodvalley staat voor een enorme ver-

Foodvalley zijn er de komende jaren nadrukkelijk

stedelijkingsopgave. Ook in de omliggende regio’s

kansen voor ov en fiets: die kunnen de druk op be-

Utrecht, Amersfoort, Arnhem-Nijmegen zullen veel

langrijke assen verlichten. In meer landelijke gebie-

nieuwe woningen worden gebouwd. De numerieke

den is de afhankelijkheid van de auto groter. Hier is

groei in aantal inwoners (en dus ook werkenden)

het juist zaak om de bestaande autonetwerken goed

zal leiden tot een sterke toename van de in-, uit- en

te benutten. Er kan dan tegelijkertijd worden ingezet

doorstroom van reizigers binnen Foodvalley. In 2022

op een modal shift door de (elektrische-) fietsnet-

heeft de regio goede afspraken gemaakt met het rijk

werken, het openbaar vervoer en multimodale hubs

over de woningbouw en bereikbaarheid.

te versterken.

Een goede aansluiting van de regio op de corridors

3. In 2030 is de mobiliteit in Foodvalley duurzaam,

A1 en A12, zowel via de weg als via spoor, is essentieel

slim, veilig

om die toename op te vangen en de verbinding met

In 2030 zal de mobiliteit in de regio aanmerkelijk

de Randstad en de stedelijke regio’s in het oosten

duurzamer plaatsvinden. De doelstellingen uit het

van het land op peil te houden. We kijken hier uiter-

Klimaatakkoord, die terugkomen in regionale mobi-

aard ook naar de (auto)knelpunten op deze cor-

liteitsprogramma’s van de provincies Gelderland en

ridors. Verder verdient de zuidelijke ontsluiting, via

Utrecht, zijn duidelijk: de helft minder CO2-uitstoot

de Rijnbrug, aandacht.

door mobiliteit in 2030 en klimaatneutraal zijn in 2050. De regio draagt met twee sporen bij aan deze

Voor specifiek het personenvervoer per spoor is

doelstellingen. Ten eerste stimuleren we de modal

het belangrijk dat stations als Ede-Wageningen,

shift, namelijk het reizen via ov en fiets, nog meer. Dit

Veenendaal-De Klomp en Barneveld-Noord goed

doen we onder meer met doelgroepenbenaderingen

bediend blijven worden en zich door kunnen ontwik-

in de werkgeversaanpak en een nieuw op te zetten

kelen tot hoogwaardige multimodale knopen.

onderwijs- en bewonersaanpak. Ten tweede werkt Regio Foodvalley in regionale mobiliteitsprogramma’s samen met de provincies Gelderland en Utrecht

Regio Foodvalley wil de mobiliteit de komende jaren verduurzamen. We zetten hierbij twee aanpakken in: de verdrijvingsladder voor duurzame mobiliteit en het STOMP-principe. Het uitgangspunt is en blijft dat de bereikbaarheid voor iedereen is gewaarborgd. De verdrijvingsladder is ontwikkeld binnen de werkgroep Mobiliteit van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Ze bestaat uit de volgende archetypen oplossingsrichtingen, in voorkeursvolgorde: •

Wonen en werken dichter bij elkaar. Mobiliteit voorkomen met een goede invulling van wonen, werken en voorzieningen. Denk daarbij aan hoge dichtheden, veel functiemenging en goede ov-voorzieningen.

•

Autobezit en -gebruik ontmoedigen. In de meer stedelijke gebieden moet de auto minder vanzelfsprekend, dankzij een beleid voor autoluwe gebieden. Denk hierbij aan prijsprikkels, dosering, aangepaste snelheden enzovoort, steeds in combinatie met een goed aanbod van autoalternatieven.

•

Veranderen van gedrag. Transitie naar slimme en duurzame mobiliteit stimuleren met beleid gericht op werkgevers, onderwijsinstellingen, logistieke bedrijven en doelgroepen.

•

Optimaal benutten van bestaande netwerken. De bestaande infrastructuurnetwerken goed benutten met smart mobility en een goede (her)verdeling van de ruimte voor auto, fiets en ov.

•

Aanbod uitbreiden. Daar waar nodig bestaande infrastructuur uitbreiden met bijvoorbeeld een extra rijstrook, een busbaan of een vrijliggend fietspad.

•

Schaalsprong. Als uitbreiding van de bestaande infrastructuur niet mogelijk is, komt een schaalsprong, nieuwe infrastructuur, in beeld.

Het STOMP-principe gebruiken we bij de prioritering van de inzet op verschillende modaliteiten. In de meer stedelijke gebieden staat niet langer de auto centraal bij de inrichting van ruimte, maar gaan we allereerst uit van de voetganger (Stappen) en fietser (Trappen), gevolgd door het Openbaar vervoer en Mobility as a Service. Tot slot wordt de Privéauto meegenomen. Het STOMP-principe stelt daarmee de mens centraal in de gebiedsontwikkeling en geeft zo invulling aan de leefbaarheid en bereikbaarheid. Het uitgangspunt blijft wel dat goede bereikbaarheid voor iedereen is gewaarborgd. In grote delen van de Regio Foodvalley blijft de auto belangrijk voor de bereikbaarheid. In de agenda treffen we hiervoor gepaste maatregelen.

Foto: Devy

Met de verdrijvingsladder en STOMP naar duurzame mobiliteit

19

aan de verduurzaming van de mobiliteit. Denk hierbij

adviserende, faciliterende of ondersteunende rol

aan duurzamer goederenvervoer en de ontwikkeling

richting de afzonderlijke Foodvalley-gemeenten.

van laadinfrastructuur.

(Boven)regionaal samenwerken In 2030 hebben we er verder met gerichte acties op

Met name voor het bovenregionale doel zijn we als

het gebied van slimme mobiliteit, verkeersveiligheid

Regio Foodvalley sterk afhankelijk van het beleid en

en duurzaamheid voor gezorgd, dat de nationale

de besluiten van de provincies, (buur)regio’s en het

corridors en regionale netwerken gebruikt worden

rijk. Maar dat we op een bepaald dossier niet aan

conform de ambitie: het beschikbare autonetwerk

de tafel zitten waar de besluiten worden genomen,

wordt goed benut, maar reizigers worden vooral ook

wil niet zeggen dat we niets kunnen doen. Foodval-

aangemoedigd en gefaciliteerd om het ov en de fiets

ley zal er in die gevallen z’n best voor doen om met

te gebruiken.

een goede lobby de belangen van de regio voor het voetlicht te krijgen. Als één partij handelen en

In het kader van slimme mobiliteit zullen de gemeen-

spreken, en niet als acht afzonderlijke gemeenten,

ten in Foodvalley ook hun datahuishouding op orde

zorgt er hierbij voor dat we sterker staan. Een (nog

brengen en een regionaal multimodaal verkeersmo-

te ontwikkelen) lobbyagenda gaat voor de komende

del ontwikkelen. Zo kunnen we (beleids)vraagstuk-

jaren duidelijkheid scheppen over de organisatie en

ken op het gebied van mobiliteit beter analyseren en

uitvoering van deze lobby.

uitwerken. Die contacten met partners werken overigens twee En door de verkeersveiligheid te verhogen op

kanten op: waar mogelijk en zinvol sluit de regio aan

wegen in de buitengebieden en op schoolroutes

bij het beleid van partners. De provincies Gelderland

beschermen we de kwetsbaarste verkeersdeel­

en Utrecht hebben bijvoorbeeld mobiliteitsvisies uit-

nemers. Hiermee maken we het fietsen voor ieder-

gewerkt om hun netwerken te versterken, verbinden,

een aantrekkelijker.

veranderen en vergroenen.6 Als Regio Foodvalley laten we ons inspireren door dit provinciale beleid

Strategie

en zoeken we in onze plannen naar mogelijkheden om aan te sluiten. Denk dan aan onderwerpen als de ontwikkeling van mobiliteitshubs en voorbereidingen

Sinds 2014 werken we als acht Foodvalley-gemeen-

voor een regionale netwerkvisie.

ten samen aan mobiliteit. De bovenstaande ambitie en eindplaatjes zullen we dus ook gezamenlijk op-

Ook met de buurregio’s is er nauw contact en af-

pakken. Maar hoe we dat precies doen en welke rol

stemming. Zo overleggen we met omliggende regio’s

we vervullen, zal per doel en project verschillen.

over de A1-corridor, werken we met regio Rivierenland aan het dossier Rijnbrug en samen met regio

Bij het eerste doel, bovenregionale bereikbaarheid,

Arnhem-Nijmegen inventariseren we de gevolgen

speelt Regio Foodvalley voornamelijk een verte-

van de verstedelijkingsopgave.

genwoordigende en lobbyende rol. Betreft het de mobiliteit bínnen de regio en het slim, veilig en duur-

Op rijksniveau zijn er eveneens dossiers die direct

zaam maken van onze mobiliteit – doel 2 en 3 – dan

of indirect van belang zijn voor de regio. Een goed

pakken we als regio de vraagstukken proactiever op.

voorbeeld zijn de doelstellingen voor CO2-reductie

Al naar gelang het dossier is dat een verkennende,

uit het Klimaatakkoord: daar moet ook (de mobiliteit

6 Zie ‘Visie voor een bereikbaar Gelderland’ (2020) en ‘Mobiliteitsvisie provincie Utrecht – Verbinden, Vernieuwen en Versterken’ (2014).

Foto: A. Muller

in) Foodvalley aan bijdragen. De stikstofproblema-

Het Mobiliteitsfonds is overigens net zo goed

tiek raakt Foodvalley, al was het maar omdat de

een middel om geldstromen aan te trekken of

aanpak van knooppunten op rijkswegen vertraging

financiën aan te spreken waar cofinanciering voor

oploopt. En verder is er Betalen naar gebruik, dat ze-

vereist is. Ook letten we goed op provinciale en

ker ook impact zal hebben op de mobiliteit in Food-

rijkssubsidies die voor de regio en regiogemeenten

valley. De regio houdt deze ontwikkelingen nauw in

beschikbaar zijn.

de gaten en zal waar nuttig en nodig de Foodvalley-belangen kenbaar maken. Naast dit alles staan we als Foodvalley, provincies, regio’s en rijk de komende jaren voor de grote uitdaging om de verstedelijkingsopgave op hoogwaardige en duurzame wijze in te passen – met oog voor de effecten op de mobiliteit. Hierover zijn in 2022 belangrijke afspraken gemaakt tussen de regio en het rijk – zie het kader op pagina [..].

Een gezamenlijk mobiliteitsfonds Dan nog even terug de samenwerking als acht regiogemeenten zelf. Hieraan gaan we al veel verder dan samen afstemmen en besluiten, want sinds 2014 is er ook een gezamenlijk Mobiliteitsfonds. Er zijn al diverse projecten vanuit dit gezamenlijke fonds gefinancierd. De komende jaren zal Regio Foodvalley het mobiliteitsfonds in stand houden en aanvullen, om zo invulling te geven aan de gezamenlijke dossiers. Het geeft de regio ook de mogelijkheid om als volwaardig gesprekspartner aan tafel te zitten bij grotere infrastructuurprojecten.

21

De afspraken tussen Regio Foodvalley en het rijk In november 2022 hebben Regio Foodvalley en het rijk belangrijke, wederzijds bindende afspraken gemaakt over het bereikbaar maken en ontsluiten van nieuwe woningen tot en met 2030. De afspraken zijn gemaakt tijdens de BO-MIRT, de bestuurlijke overleggen over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport.7 Ze scheppen duidelijkheid over dossiers waar in de komende jaren een rijksbijdrage voor beschikbaar wordt gesteld. De afspraken hebben vanzelfsprekend een plek in de Bereikbaarheidsagenda van Regio Foodvalley. Onderstaande tabel laat zien waar de afspraken die Regio Foodvalley aangaan in de agenda terug te vinden zijn. Waar gaat de afspraak over?

Waar in de Bereikbaarheidsagenda?

Generieke nationale afspraken Vaststelling verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley

Inleiding

MIRT onderzoek spoorcorridor A12 Utrecht – Foodvalley - Arnhem

Programmalijn 1, corridors

Netwerkanalyse 2030-2040 Regio Foodvalley-Arnhem-Nijmegen

Programmalijn 1, corridors

Rijnbrug Rhenen

Programmalijn 1, corridors

Knooppunt Hoevelaken

Programmalijn 1, knooppunten corridors

Regiopoorten Stations Nijkerk en Barneveld

Programmalijn 1, stations

Afspraken woningbouw en mobiliteit De fietsroute Kernhem Noord- Ede Centrum.

Programmalijn 2, fietsnetwerk

De fietsroute Barneveld Noord (woningbouw Bloemendal) – Station Barneveld Noord

Programmalijn 2, fietsnetwerk

De fietsroute Veenendaal Centrum-De Klomp

Programmalijn 2, fietsnetwerk

HOV-ontsluiting Ede-Zuidoost en brug langzaam verkeer Noordplein-WFC

Programmalijn 2, openbaar vervoer

De HOV-lijn Veenendaal-Ede

Programmalijn 2, openbaar vervoer

De hub Veenendaal Centrum

Programmalijn 2, netwerk mobiliteitshubs

Ontsluiting van de wijk Kernhem-Noord op A30 (via bestaande open afritten)

Programmalijn 2, autobereikbaarheid

Ontsluiting van Barneveld-Noord (woningbouw Bloemendal) in relatie tot de A1 en A30

Programmalijn 2, autobereikbaarheid

De verbreding van de oostelijke rondweg N233

Programmalijn 2, automobiliteit

Doorstromings- en geluidsmaatregelen Diedenweg Wageningen

Programmalijn 2, automobiliteit

7 Zie ‘Afsprakenlijst Bestuurlijke Overleggen MIRT 9, 10 en 11 november 2022’, Rijksoverheid, 2022.

22

3 PROGRAMMALIJNEN

De komende jaren gaan we gericht aan het werk om de ambitie van slim, duurzaam en gezond bereikbaar te realiseren. Daarbij volgen we drie programmalijnen, inclusief acties, die corresponderen met de drie doelen uit het voorgaande hoofdstuk. De programmalijnen samen vormen de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026.

23

PROGRAMMALIJN 1 – BOVENREGIONALE BEREIKBAARHEID Doel

In 2030 is Foodvalley als regio goed bereikbaar

Rol regio

De regio faciliteert de benodigde (MIRT)-onderzoeken. Ze behartigt haar belangen doorlopend in de gesprekken met de provincies Gelderland en Utrecht, Rijkswaterstaat, het rijk, omliggende regio’s en met de Metropoolregio Utrecht binnen U Ned, Ten behoeve van die belangenbehartiging ontwikkelt de regio een lobbyagenda die helderheid schept over de uitvoering en organisatie hiervan.

Corridors

over aan de markt. Initiatieven van marktpartijen moeten bovendien integraal worden afgewogen

Hoogwaardige, goed functionerende multimodale

tegenover andere ontwikkelingen in het gebied. Ook

corridors zijn cruciaal voor een bereikbare, leefbare

heeft de regio de wens de aansluiting A1 Hoeve­

en economisch competitieve Foodvalley. Voor de

laken Oost te realiseren, die een randvoorwaarde

regio zijn vooral de corridors A1, A12, A28, A30 en de

is voor de goede ontsluiting van de nieuwe woning-

zuidelijke ontsluiting via de Rijnbrug belangrijk: zij

bouw in Hoevelaken. Onderzocht moet worden wat

waarborgen een hoogwaardige in-, uit- en door-

de consequenties zijn van deze aansluiting voor de

stroom van en naar Utrecht, Arnhem, Amersfoort,

regiogemeenten. Vanzelfsprekend is ook knooppunt

Apeldoorn/Deventer, het zuiden van Nederland en

A1/A30 een belangrijk aandachtspunt binnen deze

het buitenland. De verwachte inwonersgroei als ge-

corridor (zie ook onder ‘Knooppunten corridors’).

volg van de verstedelijkingsopgave maakt het alleen

In december 2022 is de opzet vastgesteld voor het

nog maar belangrijker dat deze verbindingen goed

landelijke onderzoek naar de Berlijntrein. De ko-

functioneren.

mende jaren continueert Foodvalley de inzet op genoemde dossiers, om te zorgen dat onze belangen

Merk op dat er twee MIRT-onderzoeken op stapel

goed voor het voetlicht worden gebracht. De regio

staan die van belang zijn voor Regio Foodvalley: een

doet dit onder meer door hierover de afstemming

onderzoek naar de verbinding Utrecht-Arnhem-Duit-

te zoeken met de omliggende regio’s, in elk geval

se grens en een onderzoek naar het integrale net-

Amersfoort en de Cleantech-regio, en waar wenselijk

werk van Arnhem-Nijmegen en Foodvalley.

met een bredere coalitie regio’s.

•

•

A1-corridor

A12-corridor

De A1-corridor verbindt Foodvalley via weg en spoor

De A12-corridor waarborgt via weg en spoor de

met de regio Amersfoort, de noordelijke randstad,

oost-westverbindingen met de Randstad, de regio

regio Apeldoorn, regio Twente en de Duitse grens.

Arnhem-Nijmegen en de Duitse grens.

Vanuit Foodvalley is in de afgelopen jaren stevig

De bediening van de stations Ede-Wageningen

gelobbyd voor een integrale corridorstudie A1, het

en Veenendaal-De Klomp staat momenteel on-

aansluiten van station Barneveld-Noord op het

der druk: in het lopende MIRT-onderzoek voor de

hoofdrailnet, een regiosprinterverbinding tussen

A12-spoorcorridor is een van de uit te werken opties

Amersfoort en Apeldoorn (door Foodvalley) en de

om de reistijd per trein tussen de grote steden en

ontwikkeling van railterminal Barneveld-Noord.

internationaal te verkorten – en dat gaat mogelijk

Overheden staan in principe positief tegenover de

ten koste van de meer regionale stops. Foodvalley

komst van de railterminal, maar laten het initiatief

zal er de komende jaren onverminderd voor lobbyen

24

om de bediening van de stations Ede-Wageningen

sluipverkeer door Nijkerk. Daarom zetten we ons ook

en Veenendaal-De Klomp te behouden en te ver-

in om de doorstroming verder naar het noorden te

beteren. De inzet is ervoor te zorgen dat de inter-

verbeteren.

city twaalf keer per uur station Ede-Wageningen

Op het spoor zetten we in op een structurele ver-

aandoet (zes keer richting Utrecht, zes keer richting

hoging van de treinfrequentie op station Nijkerk.

Arnhem) en dat ook station Veenendaal-De Klomp

De bediening van station Nijkerk is al tien jaar een

z’n huidige intercityfrequentie ten minste behoudt.

punt van discussie. Eind 2019 zijn er extra spitstreinen

De ambitie van NS om per 2024 weer op te schalen

Harderwijk-Nijkerk-Amersfoort gaan rijden, omdat

naar het bedieningsniveau van begin 2022 is in dat

in de spits de trein in Putten en Nijkerk geregeld zo

kader een belangrijke eerste stap.

vol zat dat reizigers op het perron achterbleven.

In 2022 is verder met de provincie Gelderland afge-

De spitstrein verkortte de reistijd naar Amersfoort

sproken gezamenlijk de randvoorwaardelijke mobi-

met 9 minuten, naar Utrecht met 7 minuten en naar

liteitsoplossingen rond de potentiële multimodale

Amsterdam Zuid zelfs met 21 minuten. Door perso-

hub Ede-West te onderzoeken. De hub Ede-West

neelstekort is de spitstrein echter geschrapt voor de

heeft een belangrijke functie in de ontsluiting van

dienstregeling 2023.

de nieuwe woningbouwlocaties via (hoogwaardig) openbaar vervoer. Bovendien leeft de wens de hub

•

A30-corridor

op lange termijn te ontwikkelen tot spoorwegstation.

De A30-corridor verbindt de noordelijke A1 bij Barne-

Het is van belang dit in het achterhoofd te houden

veld met de zuidelijke A12 bij Ede en is daarmee een

bij de locatiekeuze. Ook de ontwikkeling van

cruciale noord-zuidverbinding in Regio Foodvalley.

tation Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord heeft de

Gelet op de verstedelijking in de regio en in omlig-

komende jaren de aandacht, in de vorm van een

gende stedelijke gebieden is de capaciteit hier een

vooronderzoek naar de uitgangspunten. Dat station

aandachtspunt. De opgavebeschrijvingen verste-

is nodig om de nieuwe woningbouw in Veenendaal

delijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley

aan te sluiten op het ov en wordt ook benoemd als

schetst de noodzaak van een onderzoek naar de

bouwsteen in de Ontwikkelagenda Toekomstbeeld

oplossingen die nodig zijn op de A30-corridor en

OV – Nu instappen naar 2040 van het ministerie

het onderliggende wegennet om de toekomstige

van Waterstaat en Infrastructuur. Hierbij wordt

mobiliteitsgroei te moeten opvangen. De komende

onderzocht of dit station in te passen is in de huidige

jaren zetten we ons in voor uitvoering van dit onder-

dienstregeling tussen Veenendaal Centrum en

zoek.

Rhenen. De dossiers hub Ede-West en het nieuwe station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord worden

•

Zuidelijke ontsluiting

opgepakt binnen de werkgroep mobiliteit van de

Voor de zuidelijke ontsluiting van Foodvalley is de

verstedelijkingsstrategie.

Rijnbrug essentieel, zeker gelet op de economie en de woningbouwopgave. In de BO-MIRT-afspraken

•

A28-corridor

van november 2022 hebben Regio Foodvalley en

De A28 corridor verbindt Foodvalley via weg en

het Rijk afspraken gemaakt over de verbreding van

spoor met Utrecht, noordwest-Veluwe en het noor-

de Rijnbrug. De komende jaren vindt verder een

den van het land. Als onderdeel van knooppunt

MIRT-onderzoek plaats naar het integrale netwerk

Hoevelaken (zie ook ‘Knooppunten corridors’) wordt

van Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Deze netwerka-

de A28 vanaf het knooppunt tot aansluiting

nalyse zal meer duidelijkheid geven over de belas-

Nijkerk verbreed. De rest van de A28 richting het

ting van de Rijnbrug, en geeft mogelijk aanleiding

noorden blijft twee keer twee rijstroken. Doordat ter

tot het nemen van extra maatregelen zoals een (H)

hoogte van Nijkerk de capaciteit beperkt wordt, zal

OV of een snelle busverbinding (BRT) over de Rijn-

de doorstroming hier gaan knellen. Dit kan leiden tot

brug richting Rivierenland.

25

We trekken binnen dit dossier waar nodig op met de

Stations

regio Rivierenland, bijvoorbeeld over de voor Foodvalley relevante kwestie van congestie op de A15 (en

De treinstations in Foodvalley vormen belangrijke

de terugslag hiervan op de Rijnbrug).

toegangspoorten tot de regio. In de komende jaren worden de stations doorontwikkeld van overstappunten tussen ov-modaliteiten tot multimodale

Knooppunten corridors

overstappunten met een hoogwaardig aanbod van ov, fiets en deelmobiliteit.

Regio Foodvalley werkt al sinds de Netwerkvisie 2014 aan het oplossen van de autoknelpunten in de regio.

•

Station Ede-Wageningen

Door de groei van de mobiliteit in de regio blijft de

De bouw van het nieuwe station Ede-Wageningen is

aanpak van congestie op de knooppunten A1/A30

in 2021 gestart en is in de loop van 2024 klaar. Het is

en A1/A28 hoog op de agenda staan. Extra compli-

de bedoeling dat de reiziger iedere tien minuten de

cerend hierbij is de stikstofcrisis: om de schadelijke

trein kan pakken richting Randstad en omgekeerd.

gevolgen van stikstofdepositie op stikstofgevoelige

Het overstappen naar bus, fiets of auto moet ook

natuur in Natura 2000-gebieden te beperken, mag

makkelijker worden dan nu. Hiervoor is een bussta-

in de buurt van die Natura 2000-gebieden niet zo-

tion voorzien, een fietsenstalling en een parkeerter-

maar worden gebouwd. Hierdoor is de aanpak van

rein. In het stationsgebouw is ruimte voor verschillen-

de knelpunten vertraagd.

de horecavoorzieningen en een openbaar toilet. In 2023 werken we aan de lobby voor het behoud

•

A1/A30

dan wel de verbetering van de bediening – zie ook

De regio maakt zich hard voor de verbetering van

de acties onder ‘Corridors / A12-corridor’ – en de ont-

de noordelijke entree van Regio Foodvalley, knoop-

wikkeling van station Ede-Wageningen tot multimo-

punt A1/A30. In afgelopen jaren is stevig ingezet op

dale hub. We zetten daarbij in op het aansluiten van

de realisatie van de voorkeursvariant. De stikstof-

(hoogwaardig-) openbaarvervoerverbindingen op

problematiek heeft het realisatieproces vertraagd.

het station, iets waar we scherp op zijn in het proces

Acties in 2023 betreffen lobby, namelijk het thema

van concessieverlening en de jaarlijkse cyclus van

op de politieke agenda houden. Deze inzet concre-

dienstregelingen. Ook hebben we aandacht voor het

tiseren we al naar gelang de ontwikkelingen in het

ontwikkelen van hoogwaardige fietsparkeervoor-

stikstofdossier.

zieningen en voor het vergroten van het aanbod deelmobiliteit op het station. De uitwerking van

•

A1/A28 Hoevelaken

Rijk en Regio Foodvalley hebben in het BO MIRT

dit laatste punt valt binnen de regionale visie deel­ mobiliteit.

afgesproken zich in te spannen om met nader te bepalen (no-regret) maatregelen de impact van

•

de uitgestelde oplevering van A1/A28 Knooppunt

In 2020 is een verkeersvisie Station Veenendaal-De

Hoevelaken op te vangen. De identificatie van de

Klomp opgeleverd. In 2021 is met een stakeholders-

maatregelen vindt plaats binnen de U Ned-pro-

bijeenkomst de eerste stap gezet naar een gebieds-

grammalijnen Korte Termijn Aanpak en Aanpak

visie. Veenendaal-De Klomp is een ‘zoekgebied’

2030. Deze inzet werken we verder uit al naar gelang

voor wonen en werken, tot 5.000 woningen. In 2023

de ontwikkelingen in het stikstofdossier.

wordt een verkenning uitgevoerd naar verschillende

Station Veenendaal-De Klomp

varianten van verstedelijking. Parallel start begin 2023 een gebiedsonderzoek met provincies Gelderland en Utrecht, NS, Prorail en andere stakeholders.

Foto: Ahavelaar

Daarmee wordt duidelijk hoe we op een duurzame

het aanbod deelmobiliteit op het station (uit te

manier de kansen voor intercitystation Veenen-

werken in de regionale visie deelmobiliteit). Station

daal-De Klomp kunnen benutten.

Barneveld-Noord is tevens aangeduid als regiopoort

De inzet is om van station Veenendaal-De Klomp een

binnen het U Ned-programma.8

multimodale hub te maken, met goede aansluitingen op (hoogwaardig-) openbaarvervoerverbindin-

•

Station Barneveld-Centrum

gen, hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen en

Station Barneveld-Centrum is aangeduid als regio-

een goed aanbod van deelmobiliteit (uit te werken

poort binnen het programma U Ned. De inzet is om

binnen de regionale visie deelmobiliteit).

rond regiopoorten nieuwe woningen en bedrijfslocaties te ontwikkelen. Een goede bereikbaarheid

•

Station Barneveld-Noord

van deze locaties te voet, met de fiets, het openbaar

Binnen het dossier A1-corridor wordt gekeken naar

vervoer en de auto is daarbij de inzet. In het BO MIRT

de mogelijke positie van Barneveld-Noord op het

van november 2022 hebben rijk en regio afgespro-

hoofdrailnet. Momenteel is Barneveld-Noord een

ken de groeipotenties van de regiopoorten in het

station op de Valleilijn, de sprinterdienst tussen

programma Regiopoorten verder in beeld te bren-

Amersfoort en Ede-Wageningen.

gen en vervolgstappen te agenderen, inclusief de

Ongeacht de ontwikkelingen in dit dossier zetten

invulling van randvoorwaarden.

we ons komende jaren ook in voor de ontwikkeling van station Barneveld-Noord tot multimodale

•

Station Barneveld-Zuid

hub. De inzet is het aansluiten van (hoogwaardig-)

Ook station Barneveld-Zuid is aangeduid als re-

openbaarvervoerverbindingen, hoogwaardige

giopoort binnen het programma U Ned. Ook hier is

fietsparkeervoorzieningen en het vergroten van

de inzet om nieuwe woningen en bedrijfslocaties te

8 Zie ook ‘Groeien in Nabijheid, Bevindingen onderzoeken U Ned’. 8 november 2022.

27

ontwikkelen met goede bereikbaarheid te voet, met

Spoorverbindingen

de fiets, het openbaar vervoer en de auto. In het BO MIRT van november 2022 hebben Rijk en regio af-

•

Valleilijn

gesproken de groeipotenties van de regiopoorten

De Valleilijn vormt een belangrijke verbinding tussen

in het programma Regiopoorten verder in beeld te

Foodvalley en de regio Amersfoort, en van daaruit

brengen en vervolgstappen te agenderen, inclusief

naar andere bestemmingen in het land. De sprinter-

de invulling van randvoorwaarden.

dienst heeft een sterke rol in het faciliteren van de dagelijkse forensenstromen. Afgelopen jaren is ge-

•

Station Nijkerk

sproken over het intensiveren van de dienst en over

Nijkerk heeft de ambitie om bij het stationsgebied

een kwaliteitsimpuls op de Valleilijn, maar dit is door

Nijkerk circa 800 woningen te bouwen. Daarbij

een gebrek aan draagvlak nog niet gerealiseerd.

wordt ook gekeken naar bouwhoogtes tot maxi-

Door de verwachte groei van het aantal inwoners in

maal 50 meter. Doordat er in 2019 extra treinen zijn

Foodvalley hebben een frequentieverhoging en een

gaan rijden, heeft ProRail de opdracht gekregen de

kwaliteitsimpuls op de Valleilijn opnieuw de aan-

veiligheid op het traject te vergroten door overwe-

dacht. We volgen deze ontwikkelingen nauwgezet,

gen op te heffen. De gevaarlijkste overweg is die

signaleren mogelijke koppelkansen en ondernemen

bij het station Nijkerk. Wanneer we deze door een

waar nodig tijdig actie.

fietstunnel vervangen, is een herinrichting van het stationsgebied plus woningbouwontwikkeling mo-

•

Veenendaallijn

gelijk. We zetten in op een kwaliteitsimpuls van het

De Veenendaallijn is een belangrijke verbinding

stationsgebied. Station Nijkerk is aangewezen als

tussen Foodvalley en de regio Utrecht. Door de ver-

regiopoort in U Ned en is in de landelijke actieagen-

wachte groei van het aantal inwoners in onze regio,

da OV knooppunten aanpak aangemerkt als focus-

vooral op de as Rhenen-Veenendaal, is een frequen-

knoop. Rijk en regio brengen de groeipotenties van

tieverhoging op de Veenendaallijn de komende

de regiopoorten verder in beeld in het programma

jaren het onderzoeken waard. We volgen deze ont-

Regiopoorten en agenderen vervolgstappen.

wikkelingen nauwgezet, signaleren mogelijke koppelkansen en ondernemen waar nodig tijdig actie.

•

Station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord

Veenendaal-Zuid is een zoekgebied voor de verstedelijkingsopgave. Afhankelijk van de keuzes wordt de bouw van een nieuw station Veenendaal-Zuid/ Rhenen-Noord op de spoorlijn Utrecht-Rhenen mogelijk actueel. Regio Foodvalley volgt deze ontwikkelingen nauwgezet. Afhankelijk van de ontwikkelingen zullen we een vooronderzoek uitvoeren naar de uitgangspunten van station Veenendaal-Zuid/ Rhenen-Noord.

28

Figuur 2: Kaart van de regio, met daarop verschillende thema’s die in programmalijn 1 worden meegenomen.

A ZWOLLE Multimodale corridor A1

Nijkerk

APELDOORN

Nijkerk Corlaer Stroe

Barneveld Noord

AMERSFOORT

A

Barneveld

GELDERLAND A

Scherpenzeel UTRECHT

A

Valleilijn

Veenendaal Renswoude De Klomp

Ede West

Ede

A

Ede Wageningen

Veenendaal

UTRECHT

Multimodale corridor A12 Veenendaal Lijn

NIJMEGEN Wageningen

Rhenen

Zuidelijke ontsluiting

A

Knooppunten Nieuwe stations Upgrade bestaande stations Spoorlijnen Hoofdwegennet Hubs

Overzicht acties Programmalijn 1 Bovenregionale bereikbaarheid Dossier

Acties

Alle dossiers Lobbyagenda

• Inzet voor de ontwikkeling van een lobbyagenda (organisatie en uitvoering lobbyactiviteiten) binnen programmalijn 1

Corridors A1-corridor

• • • • •

Inzet voor een integrale corridorstudie A1 Inzet voor een plek van station Barneveld-Noord op het hoofdrailnet Inzet voor een regiosprinterverbinding tussen Amersfoort en Apeldoorn Gevolgen ontwikkeling railterminal Barnveld-Noord integraal afwegen Kijken naar mogelijkheden voor en consequenties van realisatie van aansluiting A1 Hoevelaken Oost

A12-corridor

• Inzet voor behoud huidige intercityfrequentie op de stations Ede-Wageningen en Veenendaal-De Klomp • Inzet voor de ontwikkeling van een multimodale hub Ede-West • Inzet voor de ontwikkeling van station Veenendaal-Zuid/Rhenen-Noord, te beginnen met vooronderzoek naar uitgangspunten van het station

A28-corridor

• Inzet op verbreding A28 tussen knooppunt Hoevelaken en aansluiting Nijkerk • Inzet voor verbetering doorstroming Nijkerk in noordelijke richting • Inzet op structurele verhoging van de treinfrequentie op station Nijkerk

A30-corridor

• Inzet voor totstandkoming onderzoek naar oplossingen voor capaciteitstekorten A30-corridor

Zuidelijke ontsluiting

• Inzet voor verbreding Rijnbrug • Aandacht voor de ontsluiting van Foodvalley-Zuid in het MIRT-onderzoek naar het netwerk Arnhem-Nijmegen-Foodvalley, en mogelijke extra benodigde maatregelen op en rond de Rijnbrug

Knooppunten corridors A1/A30

• Inzet voor het oplossen van fileknelpunt A1/30. Deze inzet wordt geconcretiseerd al naar gelang de ontwikkelingen in het stikstofdossier

A1/A28

• Inzet voor bepaling no-regret maatregelen om de uitgestelde oplevering van Knooppunt Hoevelaken op te vangen.

Acties

Stations Station Ede-Wageningen

• Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Ede-Wageningen • Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station • Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station

Station Veenendaal-De Klomp

• Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Veenendaal-De Klomp • Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station • Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station

Station Barneveld-Noord

• • • •

Station Barneveld Centrum

• In beeld brengen groeipotentie Barneveld Centrum als regiopoort in het programma Regiopoorten van U Ned en vervolgstappen agenderen

Station Barneveld-Zuid

• In beeld brengen groeipotentie Barneveld Zuid als regiopoort in het programma Regiopoorten van U Ned en vervolgstappen agenderen

Station Nijkerk

• Inzet voor een kwaliteitsimpuls van het stationsgebied, in beeld brengen groei­ potentie en agenderen vervolgstappen.

Station Veenendaal-Zuid/ Rhenen-Noord

• Vooronderzoek naar de uitgangspunten van station Veenendaal-Zuid/ Rhenen-Noord

Inzet voor het aansluiten van (H)OV-verbindingen op station Barneveld-Noord Inzet voor hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen op het station Inzet voor een groter aanbod deelmobiliteit op het station Inzet voor een plek van station op het hoofdrailnet (zie ook dossier A1-corridor)

Spoorverbindingen Valleilijn

• Inzet voor frequentieverhoging op de Valleilijn • Inzet op kwaliteitsimpuls stations Valleilijn • Relevante ontwikkelingen volgen (verstedelijkingsopgave, stikstof) om mogelijke koppelkansen tijdig te signaleren

Veenendaallijn

• Inzet voor frequentieverhoging op de Veenendaallijn • Inzet op kwaliteitsimpuls stations Veenendaallijn • Relevante ontwikkelingen volgen (verstedelijkingsopgave, stikstof) om mogelijke koppelkansen tijdig te signaleren

Foto: Hilda Weges

Dossier

32

PROGRAMMALIJN 2 – REGIONALE BEREIKBAARHEID Doel

In 2030 is de bereikbaarheid bínnen Regio Foodvalley op orde

Rol regio

Regio Foodvalley is primaire actiehouder en voert de acties uit in samenspraak met de provincies Gelderland en Utrecht, Rijkswaterstaat, het rijk en omliggende regio’s

Fietsnetwerk

veiligheid te verhogen. Ook wordt onderzocht of we met strategische ‘knips’ en snelheidsmaatregelen

De fiets speelt in Regio Foodvalley een steeds grote-

het (auto-) sluipverkeer in het Binnenveld kunnen

re rol om werk, onderwijs, dagelijkse voorzieningen

terugdringen.

en recreatie bereikbaar te houden. Als regio werken we ook al jaren hard aan de totstandkoming van een regiodekkend netwerk van (door)fietsroutes. In het

•

Goede fietsverbindingen van en naar nieuwe woningbouwlocaties

kader van het Nationaal Toekomstbeeld Fiets is een

In het kader van de verstedelijkingsopgave ko-

Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley opge-

men er waarschijnlijk nieuwe woningen bij in Bar-

steld met daarop de beoogde infrastructurele maat-

neveld-Noord, Kernhem-Noord, in de Kennisas

regelen tot 2030. De acht Foodvalley-gemeenten

Ede-Wageningen, in Veenendaal-Spoorzone en

spannen zich in om fietsprojecten uit dat program-

in Veenendaal-De Klomp. Om te zorgen dat deze

ma te realiseren, waar mogelijk met ondersteuning

woningbouwlocaties ook per fiets uitstekend bereik-

vanuit de provincie(s) in de vorm van subsidies. Ook

baar zijn, realiseren we de komende jaren hoog-

voeren we de afspraken uit die met provincie Utrecht

waardige fietsontsluitingen die woningbouwlocaties

zijn gemaakt over het Regionaal Fietsnetwerk.

aansluiten op het bestaande netwerk en verbinden met de belangrijke bestemmingen in de regio. Die

•

Fietsen in het Binnenveld

zien we als ‘voorwaardelijk’ voor de woningbouw.

Hoog op de agenda staan maatregelen om fietsen

Regio Foodvalley heeft bepaald dat er vijf nieuwe

in het Binnenveld, het zuidelijke deel van de Gelder-

fietsverbindingen nodig zijn om een goede ont-

se Vallei, veiliger en aantrekkelijker te maken. Dit zal

sluiting van woninglocaties op het fietsnetwerk te

de fietsbereikbaarheid van de stedelijke gebieden in

realiseren. Deze zijn opgevoerd als te nemen mo-

Foodvalley-Zuid vergroten en een bijdrage leveren

biliteitsmaatregelen in de zogenaamde Propositie

aan recreatief fietsen in het Binnenveld.

Grootschalige woningbouwgebieden (GWG) voor

In 2021 is een onderzoek gedaan naar mogelijke

een bijdrage van het rijk. De verbinding station

maatregelen om fietsroutes in het Binnenveld te

Veenendaal-De Klomp - Veenendaal Centrum, de

verbeteren. In 2022 is op basis daarvan een plan

verbinding Barneveld Noord (woningbouw Bloe-

van aanpak opgesteld voor de korte termijn. In de

mendal) - Station Barneveld Noord, en de verbin-

komende jaren zullen we verder werken aan een

ding Kernhem Noord - Ede Centrum zijn daarvan

toekomstbeeld Fietsroutes in het Binnenveld en de

gehonoreerd. In de komende jaren spant de regio

acties uit dat toekomstbeeld uitvoeren. Hierbij slui-

zich in voor de cofinanciering en de voorbereidingen

ten we aan op het lopende proces van gebiedsont-

voor de uitvoering.

wikkeling in het Binnenveld. De regio brengt hoofdroutes in kaart en treft maatregelen om wayfinding in het Binnenveld te verbeteren. Daarnaast treffen we op deze routes maatregelen om de verkeers­

33

Voor de drie andere fietsverbindingen continueren

nadrukkelijk de afstemming met andere projecten

we de lobby voor een rijksbijdrage binnen de jaar-

in het domein fiets, zoals de fietsinfrastructuur in het

lijkse MIRT-cycli. Het gaat om de verbinding Ede -

Binnenveld, bij nieuwe woningbouwlocaties, en de

Barneveld, de verbinding Kernhem - Kennisas

realisatie van missing links.

(Wageningen) en de verbinding Station Veenendaal-De Klomp - Kennisas (door Binnenveld).

Openbaar vervoer

•

Realiseren ambities en missing links uit Regio-

Openbaar vervoer is voor een goede bereikbaar-

nale Fietsnetwerkkaart

heid en leefbaarheid in Foodvalley erg belangrijk.

In de Regionale Fietsnetwerkkaart Regio Foodvalley

In de meer stedelijke gebieden van de regio, waar

zijn infrastructurele maatregelen gedefinieerd die

de druk op het verkeersnetwerk de komende jaren

gelden als ambitie van de regio (= met prioriteit op

alleen maar zal toenemen, kan goed openbaar

te pakken). Om het bestaande netwerk te versterken

trein- en busvervoer de nu al drukke corridors helpen

en woon-werkverkeer, schoolverkeer en recreatief

ontlasten. Denk daarbij in het bijzonder aan de

fietsverkeer te faciliteren, moeten die ambities de

corridors op het zogenaamde rondje WERV (Wage-

komende jaren vlot worden ingevuld. De regio zal

ningen-Ede-Rhenen-Veenendaal). In de meer lan-

zich daar de komende jaren voor inspannen. Daar-

delijke gebieden, zoals Scherpenzeel, Renswoude, de

naast telt de regio nog diverse missing links in de

buitengebieden van Barneveld en Nijkerk, staat het

fietsinfrastructuur – zie ook de Regionale Fietsnet-

ov daarentegen voor de uitdaging om kleine kernen

werkkaart Regio Foodvalley.

en buitengebieden per bus bereikbaar te houden

Toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld binnen

en te verbinden met omliggende grote kernen en

de verstedelijkingsagenda, kunnen ertoe leiden dat

voorzieningen.

invulling van deze missing links actueel wordt, of dat zich koppelkansen voordoen. Daarnaast kan het zijn

Eerder hebben we onderzoek gedaan naar de

dat we op nieuwe, nog niet voorziene missing links

kansrijkheid van nieuwe ov-verbindingen. Zo zijn er

stuiten. We houden wat dat betreft de vinger aan de

voor het noorden en zuiden van Regio Foodvalley

pols en zullen waar nodig gepaste actie onderne-

zogenaamde ov-netwerkperspectieven opgesteld

men.

– zie Bijlage 1. We zullen ons ervoor inspannen die perspectieven in de nieuwe ov-concessies te laten

•

Recreatief fietsnetwerk

landen.

Door ontwikkelingen als vergrijzing en de groeiende populariteit van de elektrische fiets, zal het aantal

•

Ov-concessies

recreatieve fietsers in Foodvalley de komende jaren

In de komende jaren starten nieuwe concessies in

verder toenemen. Op dit moment beschikt de regio

het regionaal openbaar vervoer in concessiegebie-

echter nog niet over een netwerk van recreatieve

den Veluwe-Zuid, Arnhem-Nijmegen en provincie

fietsroutes. De komende jaren willen we daar veran-

Utrecht. Deze drie concessies zijn bepalend voor de

dering in brengen – ook vanwege de economische

ov-bereikbaarheid van ook Foodvalley. Als regio be-

waarde die recreatie heeft.