Bijlage 1 Ruimtelijke onderbouwing

Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark Nude, Rhenen

Opdrachtgever:

Novar Nederland B.V. Emmasingel 4 9726 AH Groningen

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

202814 23-8-2024 TR MB TR Concept 1

© 2024 Eelerwoude

Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................................................... 5

1.1

Aanleiding ............................................................................................................................................... 5

1.2

Ligging en begrensing plangebied .......................................................................................................... 5

1.3

Huidige planologische regime ................................................................................................................ 7

1.4

Leeswijzer ............................................................................................................................................... 8

2

Planbeschrijving ......................................................................................................................................... 9

2.1

Inleiding .................................................................................................................................................. 9

2.2

Beschrijving huidige situatie plangebied ................................................................................................ 9

2.3

Zonnepark ............................................................................................................................................. 11

2.4

Landschappelijke inpassing .................................................................................................................. 18

3

Beleidskaders ........................................................................................................................................... 24

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 24

3.2

Rijksbeleid ............................................................................................................................................. 24

3.3

Provinciaal en regionaal beleid ............................................................................................................. 27

3.4

Gemeentelijk beleid.............................................................................................................................. 34

3.5

Conclusie............................................................................................................................................... 40

4

Waardentoets .......................................................................................................................................... 41

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 41

4.2

Natuur................................................................................................................................................... 41

4.3

Archeologie ........................................................................................................................................... 44

4.4

Cultuurhistorie ...................................................................................................................................... 46

4.5

Water .................................................................................................................................................... 47

4.6

Conclusie............................................................................................................................................... 49

5

Milieuaspecten ........................................................................................................................................ 50

5.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 50

5.2

Bodem .................................................................................................................................................. 50

5.3

Geluid ................................................................................................................................................... 50

5.4

Luchtkwaliteit ....................................................................................................................................... 51

5.5

Lichtreflectie ......................................................................................................................................... 52

5.6

Elektromagnetische straling ................................................................................................................. 53

5.7

Warmteontwikkeling ............................................................................................................................ 53

5.8

Kabels en leidingen ............................................................................................................................... 53

5.9

Externe Veiligheid ................................................................................................................................. 53

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 3

5.10

Bedrijven en milieuzonering ................................................................................................................. 55

5.11

Verkeer en parkeren ............................................................................................................................. 55

5.12

Vormvrije m.e.r.-beoordeling ............................................................................................................... 55

5.13

Conclusie............................................................................................................................................... 56

6

Uitvoerbaarheid ....................................................................................................................................... 57

6.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 57

6.2

Ruimtelijke uitvoerbaarheid ................................................................................................................. 57

6.3

Economische uitvoerbaarheid .............................................................................................................. 57

6.4

Conclusie............................................................................................................................................... 58

Bijlagen ................................................................................................................................................................... 59

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De Nederlandse overheid heeft in juni 2019 het Klimaatakkoord vastgesteld. Het centrale doel binnen dit akkoord is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Voor de elektriciteitssector geldt hierbij een opgave om in eerste instantie in 2030 de CO2-emmissies met tenminste 20,2 Mton te verminderen. In het verlagen van deze uitstoot is het van belang om energie op te wekken met hernieuwbare bronnen. In het Energieakkoord is afgesproken dat in 2023 het aandeel hernieuwbare energieopwekking 16% dient te zijn. Daarnaast spelen zich ook andere ruimtelijke vraagstukken af, zoals het spanningsveld tussen landbouw en natuur en het grote beslag op ruimte. Het is wenselijk om deze vraagstukken integraal mee te nemen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. In haar Omgevingsvisie heeft de provincie Utrecht bepaald dat in 2030 minimaal 55% van de energie opgewekt moet worden met hernieuwbare energiebronnen. In 2050 wil de provincie energieneutraal zijn. Om dit mogelijk te maken zet de provincie in op de realisatie van grootschalige zonneparken. In de Regionale Energie Strategie (RES) van de regio Foodvalley wordt de opgave gesteld om in 2050 2,3 tot 2,7 TWh duurzame energie op te wekken om een CO2 neutrale regio te zijn. Voor 2030 ligt de opgave om tussen 0,3 en 1,3 TWh duurzame energie op te wekken.

Om de doelstellingen voor 2030 te behalen wordt ingezet op wind- en zonne-energie. Gemeente Rhenen heeft de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. In het beleidskader Zonnepanelen op land staat beschreven onder welke voorwaarden zonnepanelen op land in de gemeente Rhenen zijn toegestaan. Een onderdeel van het kader is een zonneladder. Met deze zonneladder is een rangvolgorde aangegeven voor de mate waarin de gemeente een project voor het opwekken van zonne-energie stimuleert. Het gebruiken van agrarische grond buiten de bebouwde kom is de zesde en laatste trede op de zonneladder en is enkel toegestaan wanneer de structuur van het landschap niet wordt aangetast, er bij realisatie ook wordt gewerkt aan onder andere biodiversiteit of waterberging, er een goede landschappelijke inpassing wordt gerealiseerd en er sprake is van lokaal (mede-)eigenaarschap. Novar Nederland B.V. (hierna: Novar) wil doormiddel van een grondgebonden zonnepark op agrarische grond buiten de bebouwde kom een bijdrage leveren aan de ambitie van Gemeente Rhenen om in 2040 energieneutraal te zijn. Novar is een ervaren ontwikkelaar van verschillende typen zonneparken en grootschalige energiesystemen. Novar heeft al meer dan 1.250.000 zonnepanelen aangelegd, waarbij ruim 130.000 huishoudens worden voorzien van groene stroom.

Dit resulteert in het vermijden van meer dan 200.000.000 ton aan CO2-uitstoot per jaar. Voor de realisatie van het zonnepark is in 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo). Deze voorliggende ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van de vergunningsaanvraag. Hierin komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde en deze ruimtelijke onderbouwing toont aan dat de ontwikkeling in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

1.2 Ligging en begrensing plangebied Het plangebied met een oppervlakte van circa 28 hectare is gelegen in de provincie Utrecht tussen Rhenen (provincie Utrecht) en Wageningen (Provincie Gelderland), ten zuiden van de provinciale weg N225, tussen de

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 5

Grebbeberg en de kern van Nude en industrieterrein Nudepark. Ten zuidwesten van het plangebied is natuurgebied Blauwe Kamer gelegen (zie afbeelding 1).

Afbeelding 1: Ligging plangebied.

De noordelijke grens van het plangebied wordt gevormd door de N225 en de daaraan gelegen woonpercelen. Langs de zuidzijde wordt het plangebied begrenst door de Afweg, een onverharde weg ter ontsluiting van de aan beide zijden gelegen agrarische percelen en tevens onderdeel van de LAW 4 wandelroute tussen ’sHertogenbosch en Steenwijk. In het oosten grenst het plangebied aan een agrarisch perceel, ingeklemd tussen het plangebied en de Afweg die in noordelijke richting afbuigt. De westelijke grenst wordt eveneens gevormd door een agrarisch perceel, van het plangebied gescheiden door een kavelsloot. Het plangebied kent tot op heden intensief agrarisch gebruik, bestaand uit een combinatie van akkers en graslanden.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 6

Afbeelding 2: Luchtfoto met begrenzing plangebied.

1.3 Huidige planologische regime Het vigerend bestemmingsplan voor het plangebied is het bestemmingsplan ‘Rhenen buitengebied’, door de gemeenteraad vastgesteld op 10 november 2011. Daaropvolgend heeft in 2013 een herziening van het bestemmingsplan plaatsgevonden. Daarnaast kent de gemeente ook een geconsolideerd bestemmingsplan, waarin de meest actuele versie is weergegeven. Het volledige plangebied kent de enkelbestemming ‘Agrarisch’ met dubbelbestemming ‘Archeologie’ met daarbij horend de gebiedsaanduiding ‘overige zone – hoge verwachtingswaarde’. Daarnaast kent het plangebied de volgende gebiedsaanduidingen: ‘reconstructiewetzone – verwervingsbied’.

Afbeelding 3: Uitsnede plankaart bestemmingsplan Consolidatieplan buitengebied Rhenen

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 7

De realisatie van een zonnepark is niet passend binnen het vigerend bestemmingsplan, aangezien een zonnepark niet is toegestaan binnen de agrarisch enkelbestemming. Daarom wordt voor het zonnepark een omgevingsvergunning, in afwijking op het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo), aangevraagd. Tevens wordt een omgevingsvergunning voor het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde, of werkzaamheden (op grond van artikel 28.4.1) aangevraagd vanwege de aanwezigheid van een archeologische dubbelbestemming. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van de vergunningsaanvraag. Hierin komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde en deze ruimtelijke onderbouwing toont aan dat de ontwikkeling in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

1.4 Leeswijzer De ruimtelijke onderbouwing is opgebouwd uit 6 hoofdstukken. In hoofdstuk 2 wordt eerst ingegaan op het voorgenomen plan. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader aan bod. Daarin wordt een beschrijving gegeven van de toepassing zijnde Rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt daarbij getoetst aan dit beleid. Hoofdstuk 4 bevat een waardentoets. Hieruit blijkt welke waarden er in het plangebied aanwezig zijn en of deze worden aangetast door de ontwikkeling. In hoofdstuk 5 komen de relevante milieuaspecten aan bod. In hoofdstuk 6 wordt tot slot ingegaan op de ruimtelijke, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 8

2 Planbeschrijving 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van het plangebied weeggeven en het plan voor Zonnepark Nude toegelicht. Voor het plan is door BRO een Landschappelijk inrichtingsplan opgesteld, dat als afzonderlijke bijlage is toegevoegd aan voorliggende onderbouwing.

2.2 Beschrijving huidige situatie plangebied 2.2.1 Ligging en beschrijving plangebied Het plangebied telt een oppervlakte van circa 28 hectare en is gelegen direct ten zuiden van de N225 tussen Wageningen en Rhenen in de provincie Utrecht. De percelen die gezamenlijk het plangebied vormen zijn tot op heden in intensief agrarisch gebruik in de vorm van akkers en graslanden. De omliggende percelen zijn eveneens in intensief agrarisch gebruik. Ten westen van het plangebied is de Grebbeberg gelegen en ten zuidwesten van het plangebied, langs de Neder-Rijn, is natuurgebied de Blauwe Kamer gelegen. Rondom het plangebied zijn enkele erven gelegen die worden ontsloten via de N225 of de Grebbedijk. Het plangebied kent geen opgaande beplanting, met uitzondering van een haag in het westelijke plangebied die bestaat uit inheemse soorten als eenstijlige meidoorn, braam, wilg en rood. Langs de afweg, buiten het plangebied, zijn rijen met Canadese populieren aanwezig in combinatie met enkele zwarte elzen. Rondom de noordelijk gelegen erven is opgaande beplanting aanwezig in de vorm van een oude boomgaard en oude knotwilgen. Met uitzondering van een kapschuur (voorzien van uilenkasten) is het plangebied vrij van bebouwing. In het plangebied zijn meerdere ondiepe kavelsloten aanwezig die niet jaarrond watervoerend zijn en één iets bredere watervoerende watergang.

Afbeelding 4: Overzicht standpunten 1 t/m 4 (zie afbeelding 5)

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 9

Afbeelding 5: Situatiefoto's plangebied

Afbeelding 6: Overzicht standpunten 5 t/ m 6 (zie afbeelding 7)

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 10

Afbeelding 7: Situatiefoto's 5 t/m 9 plangebied

2.3 Zonnepark 2.3.1 Initiatief voor een zonnepark Novar is voornemens binnen het plangebied van in totaal circa 28 hectare een zonnepark te realiseren, waarvan een oppervlakte van circa 10,8 hectare is gereserveerd voor de opstelling van pv-panelen en technische installaties. Een oppervlakte van circa 17 hectare wordt benut voor de landschappelijke inpassing met onder meer kruiden- en of bloemrijk grasland, struweelhagen, rijen knotwilgen, elzensingels, fruitbomen en natte vegetatie. natuurvriendelijke oever. Langs de west- en noordgrens blijven de gronden vrij van opstellingen met panelen zodat deze in natuurinclusief agrarisch gebruik kunnen worden genomen. Ook onder de opstellingen met panelen wordt kruidenrijk grasland gerealiseerd. Op dit moment zijn de overgangen van het akkerland naar de omliggende natuur hard. Door zowel tussen de panelen als langs de randen ruimte vrij te houden voor natuurlijke inrichting kan er door o.a. mantel-zoom vegetatie en kruidenrijk grasland worden gewerkt aan een betere overgang van de omliggende natuur naar het te ontwikkelen zonnepark. Door een samenwerking met buurtverenging De Nu is er een unieke invulling van lokaal eigendom tot stand gekomen. De buurtvereniging krijgt zeggenschap over de noordelijke 50% van het plangebied, waarbij deze vrij wordt gehouden van panelen en in wordt gericht met natuurinclusieve akkerbouw.

Hiermee wordt er voldaan

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 11

aan de wensen en belangen van de buurtvereniging om het uitzicht en woongenot te behouden. De grondeigenaren hebben het eerste recht om deze gronden te onderhouden, waardoor er een bijzondere samenwerking is ontstaan tussen Novar, de buurtvereniging en de grondeigenaren.

2.3.2 Locatiekeuze Zonneparken op agrarische grond zijn in zowel de Regionale Energie Strategie (RES) voor de Foodvalley Regio en de Zonneladder van de gemeente Rhenen niet de eerste prioriteit voor het realiseren van de ambities voor het opwekken van duurzame energie. De beschikbare ruimte voor bijvoorbeeld zon-op-dak binnen de bebouwde omgeving, zoals het overkappen van parkeerplaatsen, is echter niet voldoende om de ambities voor 2030 waar te maken. Derhalve is een zonnepark op agrarische grond niet uitgesloten. In de RES zijn drie ruimtelijke denkrichtingen uitgewerkt om te verkennen hoe grootschalige opwekking van duurzame energie in de Foodvalley zou kunnen passen. Eén van die denkrichtingen is ‘Vitaal agrarisch’ (zie afbeelding 8). Uitgangspunten binnen deze denkrichting zijn: • De energietransitie wordt onderdeel van de toekomstige bedrijfsvoeringen van de agrariërs. Hierbij is een duurzaam toekomst perspectief voor de agrariërs en opvolgers van groot belang. • Zonneparken dienen als nieuw verdienmodel om te laten bijdragen aan het verbeteren van de inkomenspositie van de boer én het milieu: de bodem, natuur, biodiversiteit en klimaat. • Kringlooplandbouw en bijvoorbeeld natuurboeren worden als een kans gezien om betekenis te winnen in de regio. • Zonneparken kunnen verspreid worden ingepast met behulp van karakteristieke landschapselementen.

Afbeelding 8: RES Regio Foodvalley: Denkrichting 'Vitaal agrarisch', plangebied aangeduid met rode ster

Een andere denkrichting is ‘Vitaal Landschap’ (zie afbeelding 9). Uitgangspunten binnen deze denkrichting zijn: • Verbetering van de recreatieve infrastructuur, herstel van kleinschalige heidegebieden, herstel robuuste natuurverbindingen, terugdringen van de stikstofuitstoot, vernatting van veenweidegebieden en versterken van de historische context van de Grebbelinie. • De maat van het landschap is bepalend voor de maat van duurzame opwek. • Een verspreide ligging van zonneparken zien langs vooral het beken systeem. • Het koppelt zonneparken aan landbouwgronden langs de beek waarbij extensievere vormen van landbouw de biodiversiteit kan versterken door slimme combinaties van landbouw, natuurontwikkeling en beekherstel te ontwikkelen. • Zonneparken in de rivierarmen.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 12

Afbeelding 9: RES Regio Foodvalley: Denkrichting 'Vitaal Landschap', plangebied aangeduid met rode ster

Het plangebied is op basis van de twee hierboven genoemde denkrichtingen een mogelijke locatie voor een zonnepark. In de RES is, voortkomend uit het gemeentelijke beleid, het gebied tussen Rhenen en Wageningen aangeduid doormiddel van de paarse rondjes als zoekgebied voor zonneparken. Belangrijke uitganspunten hierbij zijn het behoud van natuur- en landschapswaarden en het benutten van koppelkansen als het bieden van toekomstperspectief voor agrariërs door natuurinclusieve landbouw mogelijk te maken en het met de landschappelijke inpassing verhogen van de biodiversiteit.

2.3.3 Technische gegevens zonnepark Voorliggend plan betreft een initiatief voor een zonnepark met een bruto oppervlak van circa 28 hectare, waarvan netto 10,8 hectare zal worden benut voor het plaatsen van zonnepanelen, zie afbeelding 10. Het overige deel van het terrein zal worden benut voor de landschappelijke inpassing en het noordelijke deel blijft op natuurinclusieve wijze in agrarisch gebruik, zoals is overeengekomen met de grondbezitters en omwonenden.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 13

Afbeelding 10: Uitsnede landschappelijk inpassingsplan

Het meest westelijke veld (0,75 hectare) wordt ingericht als Agri-PV testveld met kantelbare panelen (‘trackers’) die met de zon meebewegen (zie afbeelding 11). Dit resulteert in een hogere opbrengst en de panelen kunnen verder uit elkaar worden geplaatst. Hierdoor valt er meer licht op de bodem en kan water beter in de bodem infiltreren tussen de panelen. Door de grotere ruimte tussen de opstelling met panelen blijft agrarisch gebruik op dit perceel mogelijk. Initiatiefnemer gaat middels dit testveld in de praktijk testen welke gewassen geschikt zijn om toe te passen in Agri-PV opstellingen. Met het oog op meervoudig ruimtegebruik en de aangescherpte uitgangspunten van de zonneladder voor zonneparken op agrarische gronden ziet initiatiefnemer veel mogelijkheden in de toekomst voor het toepassen van Agri-PV opstellingen met de zo genoemde ‘east-west trackers’. In afwijking van het getoonde voorbeeld in afbeelding 11 is door omwonenden de voorwaarde gesteld dat de opstellingen met panelen niet hoger mogen worden dan 2,0 meter om te voorkomen dat er vanuit de woningen zicht is op de panelen. Om aan deze voorwaarden te voldoen worden trackers met één in plaats van twee panelen boven elkaar uitgevoerd.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 14

Afbeelding 11: Algemene doorsnede door panelenveld

De overige, reguliere, opstellingen met panelen worden in oostwestoriëntatie opgesteld, zie afbeelding 12. Het transformatorstation, inkoopstation en overige bouwwerken worden geplaatst binnen het zonnepark, in de rijen met panelen. Zodoende maken de bouwwerken deel uit van de structuur van het zonnepark. Als gevolg van de gemaakte afspraken met omwonenden kan slechts circa 11 hectare van het totale plangebied worden benut voor het opstellen van zonnepanelen. Dit heeft als gevolg dat het niet haalbaar is om het totale bruikbare gedeelte in te richten als Agri-PV opstelling met trackers. Derhalve wordt de resterende 10 hectare ingericht met een reguliere oostwest-opstelling met vaste panelen. Ook hier geldt, in overeenstemming met de omwonenden, dat de maximale hoogte van 2,0 meter wordt gehanteerd zodat de opstellingen met panelen uit het zicht blijven.

Afbeelding 12: Algemene doorsnede opstelling panelen

2.3.4 Technische installaties De opgewekte stroom wordt vanaf de zonnepalen getransporteerd naar omvormers, welke zijn gemonteerd op de stellages onder de panelen. Vanaf de omvormers wordt de stroom getransporteerd naar een

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 15

transformatorstation. Ook wordt een container geplaatst, voor reserveonderdelen. Zie afbeelding 13 en 14 voor de afmetingen van het transformatorstation en de container.

Afbeelding 13: Afmetingen transformatorstation

Afbeelding 14: Afmetingen bijgebouw

2.3.5 Hekwerken Vanwege de veiligheid en als vereiste voor de verzekering van het zonnepark is een hekwerk noodzakelijk. Er wordt een transparant hekwerk toegepast met een hoogte van maximaal 2 meter (zie afbeelding 15). Kleine zoogdieren kunnen het hekwerk passeren doormiddel van ronde openingen in het hekwerk (zie afbeelding 16). Het hekwerk wordt evenals de panelen en overige installaties met het aflopen van de vergunning verwijderd.

Afbeelding 15: Afmetingen hekwerk + referentie fauna passage

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 16

Afbeelding 16: Referentie fauna passage

2.3.6 Toegankelijkheid en ontsluiting Het plangebied is goed toegankelijk via de Afweg. Deze zal ook dienen als ontsluitingsweg voor het bouwverkeer ten tijde van de aanleg, onderhoud gedurende de exploitatie en voor de hulpdiensten in het geval van calamiteiten. Het zonnepark is enkel toegankelijk via de toegangspoorten en is niet toegankelijk voor publiek. Hulpdiensten hebben uiteraard toegang tot het zonnepark in geval van calamiteiten. Hier zal nadere afstemming over plaatsvinden met de veiligheidsregio.

2.3.7 Bouw De start van de bouw is afhankelijk van het moment waarop de benodigde rijkssubsidies (SDE++) zijn toegewezen en vergunningen zijn verleend, en van de toewijzing van capaciteit door de netbeheerder. De bouwfase neemt doorgaans een periode van ongeveer 3 – 6 maanden in beslag.

2.3.8 Looptijd De exploitatie van het zonnepark duurt 25 jaar. Na deze fase wordt het zonnepark volledig ontmanteld. De percelen behouden hun agrarische bestemming en worden na beëindiging van de exploitatie als zonnepark in de originele staat van gebruik hersteld. De zonnepanelen, kabels en overige materialen worden op een milieuvriendelijke manier gerecycled of hergebruikt.

2.3.9 Operationeel De aanleg van het zonnepark loopt over in het beheer. In deze periode is de ontwikkelaar verantwoordelijk voor een goed ecologisch beheer van het plangebied. Hiervoor is een inrichtings- en beheerplan opgesteld voor het zonnepark met en de landschappelijke inpassing en een afzonderlijk inrichtings- en beheerplan voor de noordelijke zone waar natuurinclusieve akkerbouw bedreven wordt. De grondeigenaren hebben het eerste recht om het inrichtings- en beheerplan uit te voeren. Vanuit de omwonenden zal een vertegenwoordiging de jaarlijkse schouw bijwonen. De inrichtings- en beheerplannen zijn opgenomen in het landschappelijk inrichtingsplan, als afzonderlijke bijlage bij voorliggende onderbouwing gevoegd. Gedurende de looptijd worden geen pesticiden gebruikt en krijgt de natuur tijd om zich te ontwikkelen. Na ontmanteling van het zonnepark wordt het plangebied weer in originele staat van gebruik hersteld.

2.3.10

Communicatie en participatie

Ten behoeve van de betrokkenheid van de lokale gemeenschap in de gemeente Rhenen heeft de initiatiefnemer een participatieplan opgesteld (zie separate bijlage). Dit participatieplan beschrijft proces- en financiële participatie en conformeert zich aan de relevante beleidskaders, waaronder het beleidskader Zonnepanelen op land en de landelijke gedragscode Zon op Land van Holland Solar.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 17

2.4 Landschappelijke inpassing Om te komen tot een goede landschappelijke inpassing is een inrichtingsplan opgesteld. Het plan gaat uit van de kwaliteiten van het gebied, bestaande landschappelijke structuren en de ambities van de gemeente zoals zijn vastgelegd in het provinciaal inpassingsplan Grebbelinielandschap. Parallel tijdens het opstellen van dit inrichtingsplan hebben er flora- en faunaonderzoeken plaatsgevonden in het plangebied. In dit onderzoek is niet alleen onderzocht welke flora en fauna er voorkomen in het plangebied en of de aanleg van het zonnepark negatieve gevolgen heeft voor flora en fauna, maar is ook gekeken welke kansen er zijn om de ecologische waarden in het plangebied te versterken. Deze kansen zijn verwerkt in het inrichtingsplan, waardoor een ecologische meerwaarde wordt gerealiseerd.

2.4.1 Behouden en benutten aanwezige elementen Het plangebied maakt deel uit van het kleinschalige kampenlandschap. Het landschap is ontstaan doordat men de hoge gronden heeft ontgonnen voor akkerbouw. De lagere gronden waren hiervoor niet geschikt en werden veelal gebruikt voor gras- en hooilanden. Kampen zijn kleinschalig, veelal werden deze kavels omgeven door houtwallen om het vee buiten de akkers te houden. Het kampenlandschap wordt door verschillende elementen gekenmerkt, zoals langgerekte percelen, fruitteelt, meidoornhagen enzovoort. Binnen dit landschap gaat de aandacht uit naar het versterken van de kleinschaligheid door de aanplant van houtwallen en houtsingels. Groenstructuren worden hierbij ingezet als raamwerk, hierbinnen is veel mogelijk als het past binnen de maat en schaal van het gebied. Doorzichten vanaf de openbare weg op de open kampen blijven behouden en worden waar nodig versterkt. Bovendien blijven de oude gras- en hooilanden intact als grazige vlaktes.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 18

Afbeelding 17: Landschappelijk inrichtingsplan (BRO)

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 19

2.4.2 Landschappelijk inpassingsplan Om de voorgenomen ontwikkeling mogelijk te maken, zijn er verschillende inpassingsmaatregelen op basis van de planvoornemens, de beleidskaders en kennis van landschap en locatie vormgegeven. In afbeelding 17 zijn de landschappelijke inpassingsmaatregelen middels een nummering weergegeven. Hieronder wordt beknopt ingegaan op de inpassingsmaatregelen. In het landschappelijke inpassingplan, opgesteld door BRO, zijn de inpassingsmaatregelen verder uitgewerkt (zie afzonderlijke bijlage bij voorliggende onderbouwing). Zonnepark De opstellingen met panelen worden verdeeld over vier verschillende velden met een totale oppervlakte van circa 10,75 hectare. Op drie velden worden de panelen geplaatst in een reguliere oostwest-opstelling in lijn met de verkavelingsrichting. De opstellingen met panelen worden maximaal 2,0 meter hoog. Het westelijke perceel van 0,75 hectare wordt als Agri-PV testveld ingericht met oost-west ‘trackers’. Gemengde struweelhaag Om het zicht vanaf de Nude en de achtertuinen op de panelen te breken wordt een gemengde struweelhaag aangeplant met een breedte van 5 meter. De struweelhaag bestaat uit diverse inheemse, voornamelijk doornachtige struiken die vrijuit mogen groen. Deze haag biedt nest- en schuilgelegenheid voor verschillende soorten vogels en kleine zoogdieren.

Hiermee krijgt de biodiversiteit in het gebied een impuls en krijgt het landschap weer een kleinschalig karakter. De struweelhaag wordt aangeplant voorafgaand aan de aanleg van het zonnepark zodra er een vergunning is verkregen voor een aansluiting op het stroomnet.

Afbeelding 18: Referentiebeeld struweelhaag.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 20

Elzensingel De oostzijde wordt ingepast door een elzensingel die bestaat uit een enkele rij van zwarte elzen. De singel wordt periodiek en in gedeeltes afgezet om de variatie te bevorderen. Deze groenstructuur draagt bij aan het versterken van de kleinschaligheid van het landschap en biedt tevens nest- en schuilgelegenheid voor kleine fauna.

Afbeelding 19: Referentiebeeld Elzensingel

Versterken rij knotwilgen De bestaande bomenrij langs de Afweg wordt versterkt door het aanplanten van knotwilgen. Nieuwe bomen worden in de bestaande rij geïntegreerd. Plantafstanden mogen hierin variëren om een gevarieerd beeld te bevorderen. De wilgen, in combinatie met de kruidenrijke rand langs de Afweg, zorgen voor een sterke verbetering van de biodiversiteit ter plaatse. De bomen zorgen voor een goede schuil- en verblijfplaats voor vogels en vleermuizen en zijn een bron van stuifmeel en nectar, mits er gefaseerd wordt geknot. Insecten zoals de hommel en wilde bij profiteren hiervan.

Afbeelding 20: Referentiebeeld Knotwilgen

Aanplant openbare fruitgaard Fruitteelt is in de afgelopen eeuwen typerend geweest voor het karakter rondom de Nude. Deze vorm van landbouw is afgelopen eeuw echter sterk afgenomen. In lijn met de wens van de buurtvereniging is aan de

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 21

zuidzijde een gebied van ca. 2.500m2 ingericht als openbare fruitgaard/plukbos. Dit vormt een aanvulling op de wandelroute van de LAW.

Afbeelding 21: Referentiebeeld fruitgaard

Uitdiepen C-watergang De C-watergang ten noorden van de Afweg wordt uitgediept, waarbij de C-watergang wordt aangesloten op de A-watergang, ten westen van het plangebied. Hiermee ontstaat een ‘arm’, welke bij hoog water kan vollopen als waterbuffer en ruimte biedt voor natte vegetatie. Bestaande watergangen versterken met rietkragen De overige in het plangebied aanwezige watergangen worden voorzien van een rietkraag. Dit versterkt het robuuster karakter van het agrarisch gebied, benadrukt het landschappelijk beeld van de langgerekte percelen en heeft een ecologische bijdrage. Daarbij vangen de rietkragen het directe zicht weg op de zonnepalen vanuit de noordzijde. Rietkragen worden gefaseerd geklepeld in tijd en ruimte, waarbij het overgrote deel (tenminste driekwart) van het riet steeds behouden blijft. Dit leidt tot een afwisselend beeld in het landschap. Bloemrijke akkerranden De buitenste randen van het plangebied worden voorzien van bloemrijke akkerranden (3 meter breed). Bloeiende akkerranden hebben verschillende functies. Ze spelen een rol in de natuurlijke plaagbeheersing en zorgen er dus voor dat er bij voorkeur geen pesticiden meer gebruikt hoeven te worden. Spinnen, kevers, zweefvliegen, sluipwespen en gaasvliegen verminderen de populaties plaaginsecten in de gewassen.

Bloeiende akkerranden bestaande uit gebiedseigen- en inheemse soorten vergroten daarnaast ook de biodiversiteit. Akkerranden bieden beschutting, voedsel en nestgelegenheid voor akkervogels en andere dieren. Voor bijen en hommels zijn akkerranden een welkome aanvulling aan nectar en stuifmeel. Dit kan indirect de bestuiving van landbouwgewassen verbeteren. Om de groeiplaats van de Kleine Wolfsmelk te versterken worden binnen de bloemrijke akkerranden ook een deel ingezet als graanakkerranden. Het gebruik van een graanmengels draagt bij aan de ontwikkelmogelijkheden voor de Kleine Wolfsmelk. Vanwege de bufferstroken (GLB, RVO) voor agrariërs, wordt de uitspoeling van meststoffen tot een minimum worden beperkt. Met name aan de zuid- en oostzijde hebben de randen ook een positief effect op voorbijgaande wandelaars en fietsers. Bloem- en kruidenrijk grasland tussen Afweg en zonnepark Een buffer van ruim 10 meter tussen de Afweg en het hekwerk aan de zuidzijde wordt voorzien van een bloemen kruidenrijk grasmengsel. Net als de bloemrijke randen heeft het grasland een ecologische functie en geeft ruimte tussen de Afweg en de panelen, wat prettig is voor de recreatieve gebruikers.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 22

Afbeelding 22: Referentiebeeld bloemrijke akkerrand

Behouden bestaande houtsingel De houtsingel aan westzijde van het plangebied blijft behouden. Dit is een van de weinige huidige opgaande groenstructuren en daarmee een belangrijke nest- en schuilgelegenheid voor kleine fauna. Natuurinclusieve landbouw De percelen voor natuurinclusieve landbouw worden ingezaaid met zetmeel- en eiwitrijke gewassen. Hierbij wordt het basisprincipe van wisselteelt toegepast. Door toepassing van een bloemrijkmengsel op de perceelranden neemt de biodiversiteit toe. Voor alle gewassen telt dat ze extensief beheerd en machinaal geoogst worden. Een toegangspad vanaf de Afweg voorziet in de toegankelijkheid van de percelen. Wanneer mogelijk zal beweiding met dieren worden toegepast. Denk hierbij aan koeien, schapen of kippen. Gewasbescherming zal zoveel mogelijk beperkt worden.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 23

3 Beleidskaders 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het beleid beschreven dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling. Het wordt benaderd vanuit het Rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan dit beschreven beleid.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1 Nationale Omgevingsvisie Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 11 september 2020 de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. Nederland staat in de komende jaren voor een aantal opgaven van nationaal belang. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt dat grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw Nederland flink zullen veranderen. In de NOVI is omgevingskwaliteit het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Vanuit de NOVI geeft het Rijk kaders en richting voor zowel nationale als decentrale keuzes. Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. In de NOVI wordt gesproken over een ‘omgevingsinclusief’ beleid. De NOVI beschrijft enerzijds een toekomstperspectief met ambities en anderzijds de nationale belangen in de fysieke leefomgeving en de daaruit voortkomende opgaven. Deze opgaven zijn het verschil tussen de ambitie en de huidige situatie en verwachte ontwikkelingen. Waar de opgaven vragen om een geïntegreerde benadering, komen deze samen in vier prioriteiten. Op deze vier prioriteiten zijn beleidskeuzes gemaakt. De vier prioriteiten gemaakt: 1. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie 2.

Duurzaam economisch groeipotentieel 3. Sterke en gezonde steden en regio’s 4. Toekomstbestendige ontwikkelingen van het landelijk gebied

Om de beleidskeuzes weloverwogen te maken worden drie afwegingsprincipes gehanteerd, namelijk; 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en 3) Afwentelen wordt voorkomen. In de NOVI wordt gesteld dat de klimaatdoelstelling in lijn is met de Parijse klimaatdoelstelling: in 2050 vrijwel geheel klimaatneutraal. De ambitie is dat de omslag naar 100 procent circulair in 2050 gerealiseerd is en dat er een zo goed mogelijke inpassing van duurzame energie in de leefomgeving is. In 2050 is Nederland erin geslaagd al deze ontwikkelingen zorgvuldig in te passen of nieuwe landschappen te creëren, met zo min mogelijk hinder of overlast voor mensen en het ecosysteem. De NOVI ziet het van nationaal belang om de internationale afgesproken doelen te behalen. Overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties moeten samenwerken aan het bijtijds halen van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Het Nationaal Programma RES vormt een platform voor onderling samenwerken, vergelijken, leren en uitdagen. De energietransitie kan een hefboom zijn voor kwaliteitsverbetering, zowel voor ruimtelijke als voor ecologische, economische of sociale verbeteringen. Zonneparken kunnen bijvoorbeeld economische dragers

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 24

voor het landelijk gebied worden. Daarnaast moeten ze in het landschap worden ingepast. De afwegingsprincipes van de NOVI leiden tot een voorkeur voor zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen. Vanuit diezelfde principes hebben daarna onbenutte terreinen in bebouwd gebied de voorkeur. Om aan de gestelde energiedoelen te voldoen, kunnen ook locaties in het landelijk gebied nodig zijn. Relatie met voorgenomen ontwikkeling Met Zonnepark Nude wordt invulling gegeven aan de prioriteit ‘Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie’ van de Nationale Omgevingsvisie. Het zonnepark wekt elektriciteit op uit zonne-energie. Dit is een duurzame manier van energieopwekking. Daarmee draagt de aanleg van het zonnepark bij aan de reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Door de landschappelijke inpassing met een bufferzone tussen de woningen en het zonnepark die wordt gebruikt als natuurinclusieve landbouwgrond en het Agri-PV testveld met kantelbare panelen wordt de impact op de omgeving geminimaliseerd. Daarnaast wordt bij de realisatie van het zonnepark ook gewerkt aan de ontwikkeling van natuurlijke waarden en het verzachten van de overgang van natuur naar wat nu akkerland is. Het zonnepark wordt voorzien van mantel-zoomvegetatie wat zorgt voor een zachte overgang. Daarnaast voegt het voedsel, veiligheid en variatie voor diverse diersoorten in het plangebied toe.

Ook voorziet voorliggend plan in struweelhagen en bloem- en kruidenrijk grasland. De landschappelijke inpassing van het zonnepark leidt tot een ecologische verbetering van de omgeving, waarbij het bestaande landschap en de ruimtelijke kwaliteit niet aangetast worden. Voorkeursvolgorde zon Als gevolg van de maatschappelijke ontwikkelingen en het ontbreken van goed en gedegen ruimtelijk beleid ten aanzien van zonne- energieprojecten is in de NOVI - in het kader van een zorgvuldige ruimtelijke afweging – de voorkeursvolgorde zon op land vastgelegd en wordt daarbij ingezet op multifunctioneel ruimtegebruik. In de afgelopen periode is de behoefte om de voorkeursvolgorde zon op land nauwkeuriger vast te leggen. Niet alleen vanuit ruimtelijke overwegingen, ook een meerderheid in de Tweede Kamer heeft zich hiervoor een voorstander betoond. Op 26 oktober 2023 heeft minister De Jonge in een kamerbrief aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt hoe de voorkeursvolgorde voor zonne-energie verder wordt ingevuld. Deze zogeheten ‘zonneladder’ wordt vanaf 1 januari 2024 ook verwerkt in alle provinciale omgevingsverordeningen, waarmee de gemaakte afspraken ten aanzien van de voorkeursvolgorde zon tussen o.a. gemeenten, provincies en het Rijk ook overal op een eenduidige manier juridisch verankerd worden.

De voorkeursvolgorde voor zon kent de volgende treden: • Trede 1: Zonnepanelen op daken en gevels • Trede 2: Onbenutte terreinen in bebouwd gebied • Trede 3: Onbenutte terreinen in landelijk gebied • Trede 4: Landbouw- en natuurgronden De voorkeursvolgorde zon is niet ‘volgtijdelijk’, maar wel ‘volgordelijk’. Hierbij wordt eerst gekeken naar de mogelijkheid van zonnepanelen op daken en gevels (trede 1) en op gronden binnen en buiten bestaand bebouwd gebied (trede 2 en 3) en, als deze 3 treden onvoldoende mogelijkheden bieden, naar zonnepanelen op landbouw- en natuurgronden (trede 4) onder de volgende voorwaarden: A. Agri-PV: combinatie van een substantiële agrarische functie met een zonnepark; B. landbouwgronden die op basis van bestuurlijk bindende afspraken in transitie zijn, bijvoorbeeld gronden die in de toekomst een andere bestemming krijgen zoals woon-werk-bestemming, recreatie of overgang naar natuur of gronden die minder geschikt worden voor een landbouwfunctie door verzilting, vernatting of bodemdaling. Zon-PV draagt financieel bij aan het mogelijk maken van de gebiedsgerichte opgaven voor een maximale periode (30 jaar), waarna de gebieden hun definitieve bestemming zullen krijgen. C. als de aanleg van zonneparken op gronden betekenisvol bijdraagt aan de vermindering van de netcongestie of zorgt voor vergroting van een efficiënter netwerkgebruik (netneutraal)

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 25

Daarbij blijven de bestaande randvoorwaarden ten aanzien van 1) een goede landschappelijke inpassing en 2) inpasbaarheid in het energienetwerk ook van toepassing, met de aanvulling dat initiatiefnemers streven naar een 50% participatie van omwonenden en dat projecten kunnen rekenen op voldoende draagvlak. Het is aan de provincies om deze afspraken te verwerken in de haar provinciale omgevingsverordeningen. Projecten waarvan de participatietrajecten al in een vergevorderd stadium zijn en niet (helemaal) conform de aangescherpte voorkeursvolgorde zon zijn vormgegeven, kunnen doorgang vinden. Ook voor nieuwe aanvragen, die zijn ingediend voordat de nieuwe provinciale omgevingsverordeningen van kracht zijn, gelden de bestuurlijke afspraken niet. Die gaan pas gelden wanneer de nieuwe provinciale omgevingsverordeningen van toepassing zijn (verwachting is 1 januari 2024). Relatie met voorgenomen ontwikkeling Met voorliggend initiatief wordt de voorkeursvolgorde zon gehanteerd. Het voorgenomen plan voldoet aan de aanscherping vanuit de kamerbrief van minister De Jonge. Zo is voorliggend plan al in een vergevorderd stadium voor wat betreft het participatietraject. Het plan is in samenspraak met de buurt, de gemeente Rhenen en grondeigenaren vormgegeven. Vanaf 2021 is het proces met alle partijen opgestart.

Naar aanleiding van verschillende sessies en overleggen is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld, met de gemaakte afspraken. Gemeente Rhenen heeft in haar ‘beleidskader zonnepanelen op land’ tevens de lokale ‘zonneladder’ benoemd. In paragraaf 3.4 wordt nader ingegaan op de voorkeurs zon en de gemeentelijke zonneladder.

3.2.2 Barro en Bro Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is op 30 december 2011 in werking getreden en in 2016 gewijzigd. In het Barro wordt een aantal projecten van rijksbelang met name genoemd en met digitale kaartbestanden exact ingekaderd. Per project worden vervolgens regels gegeven, waaraan ruimtelijke plannen moeten voldoen. Binnen het Barro worden onder andere de onderdelen Project Mainportontwikkeling Rotterdam en Grote rivieren Besproken. In oktober 2012 is het besluit aangevuld met de ruimtevraag voor onderwerpen zoals toekomstige uitbreiding van infrastructuur en de elektriciteitsvoorziening. Ladder voor duurzame verstedelijking In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR, nu deel van de NOVI) werd de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening opgenomen. Op 1 juli 2017 is de "Laddersystematiek" gewijzigd. Deze nieuwe regeling is opgenomen in artikel 3.1.6 Bro. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing op bestemmingsplannen, uitwerkings- en wijzigingsplannen en omgevingsvergunningen.

De toepassing van de ladder voor duurzame verstedelijking houdt in dat: 'De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien'. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het aanleggen van het zonnepark op de huidige percelen is geen nieuwe stedelijke ontwikkeling. Op basis van eerdere uitspraken van de Raad van State blijkt dat soortgelijke projecten die niet tot leegstand van bestaande bebouwing leiden, niet als een nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van de Bro kunnen worden aangemerkt. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van een weg, windpark of een hoogspanningsleiding. Ook de Rechtbank Overijssel heeft in april 2018 geoordeeld dat een zonnepark geen nieuwe stedelijke ontwikkeling betreft. Een toets aan de Ladder is daarom niet van toepassing. In een uitspraak van 23 januari

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 26

20191 is dit nog eens bevestigd door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Vanuit het principe van een goede ruimtelijke ordening wordt hierna wel ingegaan op de onderbouwing van de behoefte en de argumentatie achter de omvang en de locatie Zonnepark Nude wekt in de nabije toekomst zonne-energie op. Daarmee wordt een alternatief geboden voor fossiele brandstoffen. Deze ontwikkeling draagt bij aan het behalen van de doelen van het Rijk, de provincie en de gemeente. Het plangebied ligt in een deels open landschap. Door de huidige eigenschappen van de locatie en het zonnepark goed in te passen worden de randen verzacht en ontstaat er een mooie overgang van het zonnepark naar het landschap. Daarnaast biedt het plan mogelijkheden voor de koppeling van diverse verschillende gebiedsopgaven, zoals het ontwikkelen van natuur en versterken van de biodiversiteit door de aanleg van struweelhagen, mantel-zoomvegetatie en kruidenrijk grasland.

3.2.3 Klimaatakkoord Op 28 juni 2019 is het klimaatakkoord vastgesteld. Het Kabinet heeft met het nationale klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. Het kabinet pleitte onlangs in Europa voor een broeikasgasreductie van 55% in 2030 en een aandeel van 70% duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van een grondgebonden zonnepark. Dit zonnepark wekt elektrische energie op uit een hernieuwbare energiebron. Met deze elektriciteit worden huishoudens voorzien in hun elektriciteitsbehoefte. Dit leidt tot een vermindering in de uitstoot van broeikasgassen. De voorgenomen ontwikkeling levert hiermee een bijdrage aan de Rijksdoelstellingen voor 2030.

3.2.4 Rijk investeert in duurzame energie Om de eerdergenoemde doelstellingen te behalen worden initiatieven voor het opwekken van duurzame energie gesubsidieerd. Voor de realisatie het zonnepark kan SDE++ subsidie worden aangevraagd. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De subsidieregeling laat zien dat het Rijk initiatieven voor het opwekken van duurzame energie stimuleert. De voorgenomen ontwikkeling sluit hierbij aan. Novar is voornemens subsidie aan te vragen om te komen tot een haalbaar plan.

3.2.5 Conslusie Rijksbeleid De voorgenomen ontwikkeling past binnen de beleidskaders benoemd in de NOVI, Barro, de Bro. Deze beleidsdocumenten en regelgeving bevatten geen randvoorwaarden of uitgangspunten die het voorgenomen plan rechtstreeks beïnvloeden. Daarnaast draagt de ontwikkeling bij aan het behalen van de vastgelegde doelstellingen in de NOVI en het Klimaatakkoord.

3.3 Provinciaal en regionaal beleid 3.3.1 Omgevingsvisie provincie Utrecht De Provinciale Staten van de provincie Utrecht hebben op 10 maart 2021 de Omgevingsvisie vastgesteld. In de Omgevingsvisie beschrijft de provincie de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Deze zijn onderverdeeld in zeven beleidsthema’s: • Stad en land gezond. 1 ECLI:NL:RVS:2019:178, uitspraak 201804681/1/A1

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 27

• • • • • •

Klimaatbestendig en waterrobuust. Duurzame energie. Vitale steden en dorpen. Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar. Levend landschap, erfgoed en cultuur. Toekomstbestendige natuur en landbouw.

Duurzame energie De provincie Utrecht wil in 2030 minimaal 55% van het totale elektriciteitsgebruik van 100 Petajoule per jaar opwekken uit hernieuwbare energiebronnen op eigen grondgebied. Uiterlijk in 2050 wil de provincie Utrecht CO2-neutraal zijn. Daarom stuurt de provincie aan op energiebesparing en energieopwekking/-gebruik uit duurzame bronnen, zoals water, wind en zon. Deze energietransitie moet klimaatverandering tegenwerken en leiden tot een duurzaam, betaalbaar energiesysteem voor de gehele bevolking. Dit vraagt onder andere om grootschalige veranderingen in diverse sectoren en opschaling van het gebruik van de huidige technieken voor energieopwekking en -besparing. De provincie benadrukt dat de doelstellingen niet gehaald worden met de kleinschalige opwek van duurzame energie, zelfs niet als alle geschikte daken worden gebruikt. “Grootschalige opwek via windturbines met een groot vermogen en zonneparken is nodig.” Het ruimtebeslag van dergelijke energieprojecten is fors. Daarom heeft de provincie bepaalde gebieden aangewezen die het meest geschikt zijn voor zonneparken. Deze zijn verbeeld op de themakaart Duurzame energie van de Omgevingsvisie en de themakaart zoekgebieden (figuren 24 en 25). In gebieden zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Weidevogelkerngebieden is realisatie van zonneparken alleen onder strenge voorwaarden mogelijk.

Zonneparken zijn niet mogelijk in Natura 2000gebieden en Ganzenrustgebieden. In samenwerking met de regio’s U16, Foodvalley en Amersfoort is toegewerkt naar een regionale uitwerking van deze ambities en doelstellingen.

Afbeelding 23: Themakaart Duurzame energie Omgevingsvisie Utrecht

De provincie Utrecht vindt het belangrijk dat deze duurzame energiebronnen op een zorgvuldige manier binnen het landschap ingepast worden, met oog voor de bestaande kwaliteiten en bijdragen aan andere doelen. Er moet een balans worden gevonden tussen de grootschalige opwek van duurzame energie en andere functies. Om de impact op het landschap te beperken streeft de provincie daarom naar aansluiting bij belangrijke landschappelijke structuren, zoals snel- en waterwegen. Ook kan compensatie uitkomst bieden.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 28

Meekoppelkansen voor andere functies liggen bijvoorbeeld in bosuitbreiding of het tegengaan van bodemdaling.

Afbeelding 24: Kaart zoekgebieden zonneparken Omgevingsvisie Utrecht. Voorliggend plangebied ligt in het donkerpaarse deel. Zie de rode pijl voor de ligging van het plangebied.

Relatie met voorgenomen ontwikkeling Zonnepark Nude draagt met de opwekking van elektriciteit uit zonne-energie bij aan de provinciale doelstellingen voor 2030 om minimaal 55% van het elektriciteitsgebruik op te wekken uit hernieuwbare energiebronnen en om in 2050 volledig CO2-neutraal te zijn. De nieuwe landschapselementen en de overgang van regulier intensief agrarische gebruik en overgang naar natuurinclusieve landbouw brengen ook ecologische meerwaarde met zich mee. Het bodemleven kan zich herstellen en er ontstaat ontwikkelruimte voor diverse flora en fauna. Met voorliggend plan wordt voorzien in het meervoudige ruimtegebruik en aangesloten bij de provinciale doelstellingen en ambities. Bij realisatie van het zonnepark wordt ook geïnvesteerd in de aanleg van bloem- en kruidenrijk grasland, struweelhagen en mantel-zoomvegetatie. Dit zal zorgen voor een impuls in de biodiversiteit en zorgt voor een aantrekkelijk leefgebied voor diverse diersoorten. Zie afbeelding 24 en 25 voor de zoekgebieden voor zonneparken van de Provincie Utrecht. Natuur De provincie Utrecht stuurt aan op meer vitale natuur. Er wordt toegewerkt naar een robuust Natuurnetwerk (NNN) dat dient als leefgebied voor diverse flora en fauna. Onderdeel hiervan zijn de Natura 2000-gebieden, welke gevoelig zijn voor stikstof. De provincie wil onder meer de gebieden binnen ‘de Groene contour’ toevoegen aan het NNN.

Daarbinnen zijn alleen onder strenge voorwaarden nieuwe ontwikkelingen toegestaan. Bij nieuwe ontwikkelingen worden maatregelen die de biodiversiteit bevorderen, gestimuleerd. De provincie noemt dit ook wel natuurinclusief ontwikkelen. Meekoppelkansen liggen zo ook bij de realisatie van duurzame energiebronnen.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 29

Afbeelding 25: Themakaart ‘Robuuste natuur met hoge biodiversiteit’.

Relatie met voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is door de provincie niet aangewezen op de themakaart ‘Robuuste Natuur met hoge biodiversiteit’. Wel ligt in de nabije omgeving van het plangebied Natuurnetwerk Nederland en Natura 2000gebieden. Door het natuurvriendelijke inrichten van het plangebied en het verhogen van de biodiversiteit zorgt het zonnepark voor een bijdrage aan de natuurontwikkeling in de provincie Utrecht. Een Mantelzoomvegetatie draagt bij aan een betere overgang van de omliggende natuur naar het zonnepark en biedt voedsel en onderdak voor insecten, vogels en zoogdieren. De verbindingsfunctie van het plangebied blijft bij ontwikkeling van het zonnepark behouden en wordt door de realisatie van hagen en mantel-zoomvegetatie zelfs versterkt. Al met al heeft voorliggend plan een positief effect op de wezenlijke kenmerken en waarden van het agrarische natuurnetwerk Nederland. Door het staken van de intensieve akkerbouw zal de bemesting en het gebruik van pesticiden afnemen en krijgt het bodemleven de mogelijkheid zich te herstellen. Binnen het zonnepark is daarom ook ruimte voor van nature aanwezige zaden in de bodem om zich te ontwikkelen en langs de randen wordt een strook ingericht voor de Kleine Wolfsmelk met aangepast maai- en ploegbeleid.

Ook zal het nu staken van de intensieve agrarische activiteiten en deels overgaan naar natuurinclusieve landbouw en de natuurontwikkeling in en rond het zonnepark bijdragen aan de kansen van de natuur om zich na afloop van de looptijd van het zonnepark te herstellen, zonder verdere ingrepen in de bodem.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 30

Landschap Elk landschap heeft zijn eigen kwaliteiten die richting geven aan de in het betreffende landschap gelegen ontwikkelingsmogelijkheden. Het voortbouwen op de kwaliteiten van het landschap en deze door ontwikkelen is het uitgangspunt. Voor elke ontwikkeling in het landelijk gebied moet aansluiting gevonden worden bij de kernkwaliteiten van het landschap. De kwaliteiten van de vijf karakteristieke Utrechtse landschappen zijn vastgelegd in de Kwaliteitsgids voor de Utrechtse Landschappen, voorzien van handvatten voor het omgaan met de kernkwaliteiten.

Afbeelding 26: Themakaart aantrekkelijke landschappen.

Het plangebied is gelegen in het karakteristieke landschap van de Gelderse Vallei. De Gelderse Vallei is opgedeeld in 3 delen, het plangebied valt in het binnenveld. Een in essentie overgangslandschap van de besloten Heuvelrug naar een open weidegebied rond de Grift. De strokenverkaveling ligt haaks op het reliëf, met de lange wegen die loodrecht op de verkaveling lopen en parallelle dwarswegen. De kernkwaliteiten van het landschap zijn; • Rijke gevarieerde kleinschaligheid • Stelsel van beken, griften en kanalen • Grebbelinie • Overgang van Vallei naar stuwwal (luwe flank) Het landschap van het Binnenveld vraagt om het versterken van de overgangen van ‘open’ naar meer ‘gesloten’. Door het zonnepark in te passen door middel van beplanting en zichtlijnen open te houden, wordt voldaan aan de ambities van de provincie.

Zonnepark Nude, Rhenen | Eelerwoude | 31

3.3.2 Interim Omgevingsverodening Utrecht De Interim Omgevingsverordening Utrecht is op 10 maart 2021 vastgesteld door de Provinciale Staten van provincie Utrecht. Het is een doorvertaling van de Omgevingsvisie naar concrete en juridisch ingekaderde regels. Dit betekent dat daarin vrijwel alle regels over de fysieke leefomgeving staan. Het gaat hierbij om regels op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu, water, verkeer en bodem. De verwachting is dat de Omgevingsverordening op termijn alle regels zal bevatten over de fysieke leefomgeving. Met de Interim Omgevingsverordening loopt de provincie vooruit op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. In artikel 5.5 de Interim Omgevingsverordening zijn instructieregels opgenomen over zonnevelden in het landelijk gebied. Daarnaast zijn tevens regels opgenomen ten aanzien van de bescherming en aantasting van het Natuurnetwerk Nederland. Artikel 5.5 Instructieregel zonnevelden 1. Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op locaties binnen Zonnepark kan regels bevatten die de realisatie van opwekking van zonne-energie toestaan door middel van zonneparken, mits is voldaan aan de volgende voorwaarden: a. de structuren in het landschap herkenbaar blijven en voorzien wordt in een goede landschappelijke inpassing; b.

de zonnepanelen in een opstelling worden geplaatst die ruimte biedt voor een bij het gebied passende bodemkwaliteit en waterkwaliteit; en c. voorzien wordt in een opruimplicht na beëindiging van de activiteit. 2. De motivering van een bestemmingsplan bevat: a. een onderbouwing waaruit blijkt dat aan de genoemde voorwaarden is voldaan; b. een beeldkwaliteitsparagraaf; c. een beschrijving van hoe de omwonenden en andere stakeholders in de planvorming zijn betrokken; en d. een beschrijving van het door de gemeente te voeren beleid inzake de mogelijkheden voor kavelruil vanwege het behouden en verbeteren van een goede landbouwstructuur

Relatie met voorgenomen ontwikkeling Het plan voor Zonnepark Nude past binnen de gestelde regelgeving van de provincie Utrecht. Hierna staat wat de voorwaarden uit artikel 5.5 voor het plan betekenen. Artikel 5.5. Instructieregel zonneparken Ad 1. Toestaan zonnepark binnen vigerend bestemmingsplan. a. In het kader van een goede landschappelijke inpassing is een Landschappelijk inrichtingsplan opgesteld (zie de afzonderlijke bijlage bij voorliggende onderbouwing). De landschappelijke karakteristieken van het landschap worden niet aangetast en de aanwezige landschapsstructuren, zoals de langgerekte l blijven beleefbaar. Met de realisatie van voorliggend plan worden natuurlijke waarden ontwikkeld die nu vrijwel geheel afwezig zijn. Rond panelen komt een kruidenrijk grasland met een inheems grasmengsel en er wordt struweel rond de opstellingen met panelen aangeplant. Dit vergroot het leefgebied van fauna en vergroot de biodiversiteit en het extensiveren en overgaan naar natuurinclusieve landbouw geeft de bodem kans zich te herstellen. Binnen het zonnepark wordt een gedeelte ingericht als Agri-PV testveld met innovatieve beweegbare zonnepanelen (‘trackers’). Dit geeft een betere spreiding van licht op de bodem en infiltratie van regenwater. Binnen het Agri-PV testveld onderzoekt initiatiefnemer welke gewassen op grotere schaal toepasbaar zijn in Agri-PV opstellingen.