Document · PDF

Bijlage 1 Nader windonderzoek Wageningen-Rhenen (Pondera 7 april 2025)

Raadsvergadering 27 mei 2025, gemeente RhenenBij agendapunt: Niet behandeld - Raadsvoorstel Geen vervolgonderzoek windenergie29.581 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | V6.0 7 april 2025

Pondera

Colofon

Hoofdvestiging Nederland

Soort document

Amsterdamseweg 13 6814 CM Arnhem 088 – pondera (088-7663372) info@ponderaconsult.com

Nader windonderzoek

Projectnaam Gemeente Wageningen en Rhenen

Postbus 919 6800 AX Arnhem

Versienummer

Vestiging South East Asia

Datum

Jl. Mampang Prapatan XV no 18 Mampang Jakarta Selatan 12790 Indonesia

Vestiging North East Asia Suite 1718, Officia Building 92 Saemunan-ro, Jongno-gu Seoul Province Republic of Korea

Vestiging Vietnam 7th Floor, Serepok Building 56 Nguyen Dinh Chieu Street, Da Kao Ward, District 1 Ho Chi Minh City Vietnam

V6.0

7 april 2025

Project nummer 724189

Opdrachtgever Gemeente Wageningen en Rhenen

Auteur Cato van de Meeberg, Sergej van de Bilt, Floris Gemke

Nagekeken door Sergej van de Bilt

Disclaimer In het onderzoek is gebruik gemaakt van algemeen geaccepteerde uitgangspunten, modellen en informatie die ten tijde van het opstellen van dit rapport ter beschikking stonden. Aanpassingen in de uitgangspunten, modellen of gebruikte gegevens kunnen leiden tot andere uitkomsten. De aard en de nauwkeurigheid van de gebruikte gegevens voor het onderzoek bepalen in belangrijke mate de nauwkeurigheid en de onzekerheden van de berekende uitkomsten en aanbevelingen. Pondera is niet aansprakelijk voor schade die wordt geleden door opdrachtgever(s) en/of derden uit conclusies die gebaseerd zijn op gegevens die niet van Pondera afkomstig zijn. Deze rapportage is opgesteld met de intentie dat deze alleen gebruikt wordt door de opdrachtgever en slechts voor het doel waarvoor de rapportage is opgesteld. Er mag geen beroep worden gedaan op de informatie uit deze rapportage voor andere doeleinden zonder schriftelijke toestemming van Pondera. Pondera is niet verantwoordelijk voor de consequenties die kunnen voortvloeien uit het oneigenlijk gebruik van de rapportage. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van (de analyse, resultaten en bevindingen in) de rapportage blijft bij de opdrachtgever. De Rechtsverhouding opdrachtgevers – architect, ingenieur en adviseur conform DNR 2011 is te allen tijde van toepassing.

Pondera werkt met een kwaliteitsmanagementsysteem dat door EIK gecertificeerd is volgens de ISO 9001:2015 norm.

Samenvatting Aanleiding In 2019 publiceerde de Nederlandse overheid het Klimaatakkoord, waarin concrete afspraken zijn vastgelegd tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden om de CO₂-uitstoot in Nederland tegen 2030 te halveren (een reductie van 49% ten opzichte van 1990). Als aanvulling hierop hebben alle gemeenten in Gelderland en de Utrechtse gemeenten van de regio Foodvalley zich via het Gelders Energieakkoord verbonden aan een ambitieuzere reductie van 55% in 2030 ten opzichte van 1990. Met de Regionale Energiestrategie (RES) hebben de partijen in RES-regio Foodvalley de eerste stappen gezet om hun klimaatdoelen te realiseren. De regio streeft naar een jaarlijkse energiebesparing van minimaal 1,5% en heeft als gezamenlijke doelstelling om tegen 2030 0,75 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken. Daarnaast is de ambitie om deze doelstelling te overtreffen en 1 TWh aan duurzame elektriciteit te realiseren in 2030.1 De gemeenten Wageningen en Rhenen, beide onderdeel van Regio Foodvalley, willen bijdragen aan het gezamenlijke doel van 0,75 TWh aan duurzame opwek.2 Daarnaast grenzen ze beiden in het Binnenveld aan elkaar waar, op basis van eerdere studies, mogelijkheden lijken te liggen voor windenergie. 3 Vanwege de gemeenschappelijke taakstelling en gedeelde grens is het daarnaast vanuit goed ‘buur’-schap gewenst samen onderzoek te doen.

Daarom hebben zij Pondera de opdracht gegeven om de (on)mogelijkheden van windenergie binnen hun en aan elkaar grenzende gemeentegrens te onderzoeken. De gemeente Wageningen wil een volledig beeld krijgen van de impact van windenergie op de omgeving op alle locaties waar windenergie niet wettelijk is uitgesloten. Daarmee wil de gemeente inzicht krijgen in de (on)mogelijkheden voor windenergie in deze gebieden. Dit geldt ook voor Natura 2000-gebieden en gebieden binnen het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Voor GNN-gebieden geldt dat de voorkeur is om in andere gebieden te ontwikkelen en dat compensatie vereist is indien wel in GNN gebied ontwikkeld wordt. Voor Natura 2000-gebieden is binnen Gelderland alleen voor de Veluwe een tijdelijke verbodsbepaling van kracht als beleidslijn. Alle Natura-2000 gebieden in de gemeente waar windenergie mogelijk is, worden daarom onderzocht. De gemeente Rhenen wil dat dit onderzoek alle mogelijk wettelijk toegestane zoekgebieden voor windenergie in kaart brengt die gelegen zijn in het grensgebied met de gemeente Wageningen.

Uitkomsten windonderzoek In dit onderzoek is eerst gekeken naar geschikte locaties voor windturbines in Wageningen en het grensgebied met Rhenen, rekening houdend met harde belemmeringen, zoals de afstand tot woningen en infrastructuur. Na het toepassen van deze beperkingen bleven acht potentiële locaties over. Voor elk van deze locaties zijn verschillende opstellingen onderzocht, gebaseerd op een analyse van de harde beperkingen. Er zijn opstellingen gekozen met een zo hoog mogelijk aantal technisch haalbare windturbines omd mogelijke negatieve effecten niet te onderschatten. Twee referentieturbines werden gebruikt: een van 200

https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/energietransitie/0REG0184.05_rapport_concept_RES_14april_web.pdf https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/energietransitie/7.D_Uitwerking_Overige_zoekgebieden_wind_.pdf 3 Zie ook paragraaf 2.7. 2

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 2

meter tiphoogte en een van 250 meter. Dit heeft geleid tot zestien mogelijke opstellingen: per zoekgebied zijn er twee opstellingen onderzocht, één voor elke referentieturbine (zie Figuur 1.1 en Figuur 1.2). Figuur 1.1 Zoekgebieden met voorbeeldopstellingen voor referentieturbine 200 meter tiphoogte

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 3

Figuur 1.2 Zoekgebieden met voorbeeldopstellingen voor referentieturbine 250 meter tiphoogte4

Geen van de 8 onderzochte zoekgebieden is vrij van belemmeringen of aandachtspunten indien er windturbines ontwikkeld worden. Er is dus geen ideaal zoekgebied. Het ene gebied ligt in een stiltegebied, het andere in Natura 2000-gebied en weer een ander gebied geeft relatief veel gehinderden als gevolg van geluid. Daarnaast is er (provinciaal) beleid wat de ontwikkeling van wind in enkele zoekgebieden complex zal maken. Bij geen van de 8 zoekgebieden is er een garantie te geven dat er turbines ontwikkeld kunnen worden, omdat er nog nader onderzoek benodigd is, zoals voor de potentiële verstoring van Defensieradar. Wel zijn de meest voorname effecten van mogelijke turbineopstellingen per zoekgebied bekend en zijn de zoekgebieden onderling per aspect goed met elkaar te vergelijken, hetgeen hierna in tabellen gevisualiseerd wordt en daarna beschreven. Het is uiteindelijk een politieke keuze om vervolgstappen te zetten in de ontwikkeling van windturbines in één of meerdere zoekgebieden.

Zoekgebeid 2 bestaat uit 4 turbines en zoekgebied 6 uit 8 turbines. Zij gebruiken beide een vergelijkbare turbinepositie op de grenzen van de zoekgebieden. Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 4

Tabel 1.1 Totaaloverzicht milieueffecten referentieturbine 1 (tiphoogte 200 meter) Leefomgeving

Landschap

Geluid shinder

Stiltegebied

Slagschadu w

Aansluitin g op landschap pelijke structuur

Herkenbaarheid van de opstelling

Zoekgebied 1 Havengebied

Zoekgebied 2 Binnenveld Zuid

0/-

Zoekgebied 3 Binnenveld Noord

Zoekgebied 4 Bennekomse Veld

Zoekgebied 5 Uiterwaarden

Interferentie

Invloe d op de openheid

-/--

0/-

0/+

0/-

Zoekgebied 6 Kern Binnenveld

Zoekgebied 7 Wageningse Berg Zoekgebied 8 Wageningse Bos Noord

Thema

Cultuurhistorie en archeologie

Ecologie

Duurzame energieopbrengst

Zichtbaarheid

Natura -2000 gebied -en

NNNgebied -en

Ganzenrustgebieden

Soortenbescherming

Cultuurhistorie

Archeologie

0/-

+/++

-/--

+/++

0/+

0/-

-/--

0/-

0/+

0/-

+/++

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 5

Tabel 1.2 Totaaloverzicht milieueffecten referentieturbine 2 (250 meter tiphoogte) Leefomgeving

Landschap

Geluid shinder

Stiltegebied

Slagschadu w

Aansluitin g op landschap pelijke structuur

Herkenbaarheid van de opstelling

Zoekgebied 1 Havengebied

Zoekgebied 2 Binnenveld Zuid

0/-

Zoekgebied 3 Binnenveld Noord

Zoekgebied 4 Bennekomse Veld

Zoekgebied 5 Uiterwaarden

Interferentie

Invloe d op de openheid

-/--

0/-

0/+

0/-

Zoekgebied 6 Kern Binnenveld

Zoekgebied 7 Wageningse Berg Zoekgebied 8 Wageningse Bos Noord

Thema

Cultuurhistorie en archeologie

Ecologie

Duurzame energieopbrengst

Zichtbaar heid

Natura -2000 gebied en

NNNgebied en

Ganzenrustgebieden

Soortenbescherming

Cultuurhistorie

Archeologi e

+/++

0/+

0/-

-/--

+/++

0/-

-/--

+/++

0/-

0/+

0/-

0/+

0/-

+/++

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 6

Zoekgebied 1 Havengebied In dit zoekgebied is maximaal één turbine met een tiphoogte van 200 of 250 meter mogelijk, wat resulteert in een beperkte energieopbrengst. Het gebied ligt niet in een stiltegebied. Bij beide opstellingen kan zonder mitigatie aan de geluidsnormen worden voldaan. Echter, zelfs wanneer aan deze normen wordt voldaan, kan geluidshinder optreden. Vanwege de nabijheid van meerdere woningen wordt op deze locatie een relatief hoog aantal mensen verwacht dat ernstige geluidshinder kan ervaren per windturbine, wat een belangrijk aandachtspunt is. Voor slagschaduw is relatief veel mitigatie nodig. Het zoekgebied valt grotendeels binnen zowel een Natura 2000-gebied als een NNN-gebied. Voor beide gebieden geldt een zeer negatieve score, omdat significante effecten op de natuur niet kunnen worden uitgesloten. Er gelden extra eisen ten aanzien van natuurcompensatie indien in een NNN-gebied windenergie wordt ontwikkeld. Het gebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied, maar er kunnen wel grote negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals broedvogels, niet-broedvogels, drie soorten vleermuizen en andere soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor de natuurgebieden en beschermde soorten verder te beoordelen.

Dit helpt bij het bepalen in hoeverre windenergie in dit gebied haalbaar is, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen. Landschappelijk gezien lijkt de turbine in dit zoekgebied relatief kansrijk. De impact op het landschap is beperkter dan in de meeste andere gebieden, en er is zelfs de mogelijkheid om een landmark voor Wageningen te creëren. Er worden op dit moment geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie en archeologie verwacht in dit gebied. In vervolgonderzoek moet wel in het kader van externe veiligheid de impact op een secundaire waterkering nader worden onderzocht.

Zoekgebied 2 Binnenveld Zuid In dit zoekgebied zijn maximaal vier turbines met een tiphoogte van 200 of 250 meter mogelijk, wat resulteert in een goede score op energieopbrengst. Solitaire turbines mogen in dit gebied niet worden gerealiseerd op grond van Gelders provinciaal beleid. Het beperkte aantal woningen in de nabije omgeving resulteert in een lage score voor het verwachte aantal mensen dat ernstige geluidshinder kan ervaren. Echter, vanwege de nabijheid van enkele woningen is geluidsmitigatie in de nachtperiode nodig om te voldoen aan de geluidsnormen bij deze woningen. Het effect hiervan op de energieopbrengst kan in vervolgonderzoek worden berekend. De benodigde mitigatie voor slagschaduw op deze locatie is beperkt. Een belangrijk aandachtspunt is dat een deel van het zoekgebied waar ruimte is voor windenergie binnen een stiltegebied valt. De plaatsing van windturbines zal de rust in dit gebied verstoren, wat de realisatie van windenergie hier bemoeilijkt. Het wordt aanbevolen om, indien dit gebied voor windenergie wordt gekozen, met de provincie te overleggen over de omgang met het stiltegebied. Het zoekgebied ligt niet binnen een Natura 2000-gebied en slechts gedeeltelijk binnen een NNN-gebied.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 7

Er worden op dit moment geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie en archeologie verwacht. Bij de uitvoering moet echter rekening worden gehouden met een hoge trefkans op archeologische waarden in de bodem, wat doorgaans geen belemmering vormt voor de realisatie van windenergie. De locatie scoort slecht op landschappelijke impact. Het zoekgebied bevindt zich in een open landschap, waardoor de turbines een sterke invloed hebben op de openheid en goed zichtbaar zijn. Er is ook interferentie met hoogspanningslijnen. De huidige zwermopstelling is landschappelijk ongunstig, vanwege het gebrek aan interne ordening en aansluiting op bestaande structuren. Er is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de opstelling te optimaliseren voor dit zoekgebied en andere zoekgebieden. Met name voor dit zoekgebeid worden er optimalisatiemogelijkheden gezien op het thema landschap. De effecten van de alternatieve opstellingen op geluid, slagschaduw, stiltegebieden, externe veiligheid en ecologie kunnen in vervolgonderzoek verder worden geanalyseerd. Deze kunnen zowel positiever als negatiever uitvallen ten opzichte van de bestaande opstelling.

Mogelijke optimalisaties voor zoekgebied 2 zijn een lijnopstelling van vier windturbines met een tiphoogte van 200 meter die parallel loopt aan de bestaande hoogspanningslijnen of een vrijwel gelijkzijdige driehoek van drie windturbines met een tiphoogte van 250 meter. Voor de windturbines met een tiphoogte van 250 meter is een lijnopstelling met drie of meer windturbines mogelijk als aansluiting wordt gevonden met zoekgebied 3 of 6.

Zoekgebied 3 Binnenveld Noord In dit zoekgebied zijn maximaal vier turbines met een tiphoogte van 200 meter of drie turbines van 250 meter mogelijk, wat resulteert in een redelijke tot goede score op energieopbrengst. Solitaire turbines mogen in dit gebied niet worden gerealiseerd op grond van Gelders provinciaal beleid. Bij beide opstellingen kan zonder mitigatie aan de geluidsnormen worden voldaan. Echter, zelfs wanneer aan deze normen wordt voldaan, kan geluidshinder optreden. Vanwege de nabijheid van een woonkern wordt op deze locatie een relatief hoog aantal mensen verwacht dat ernstige geluidshinder kan ervaren, wat een belangrijk aandachtspunt is. De benodigde mitigatie voor slagschaduw is op deze locatie beperkt. Een ander belangrijk aandachtspunt is dat het zoekgebied vrijwel volledig binnen een stiltegebied valt. De plaatsing van windturbines zal de rust in dit gebied verstoren, wat de realisatie van windenergie bemoeilijkt. Het wordt aanbevolen om, indien dit gebied voor windenergie wordt gekozen, met de provincie te overleggen over de omgang met het stiltegebied. Het zoekgebied ligt niet binnen een Natura 2000-gebied en slechts voor een klein deel binnen een NNNgebied. Vanwege de nabijheid van enkele Natura 2000-gebieden is nader onderzoek nodig om te bepalen of er negatieve effecten zijn op de instandhoudingsdoelstellingen van deze gebieden.

Het gebied scoort negatief op 'Natura 2000' en neutraal op 'NNN-gebied'. Het zoekgebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied, maar er kunnen wel negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals broedvogels, niet-broedvogels, twee soorten vleermuizen en andere soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor natuurgebieden, beschermde soorten en nesten nader te beoordelen. De locatie scoort slecht op landschappelijke impact. Het zoekgebied ligt in een open landschap, waardoor de turbines een sterke invloed hebben op de openheid en goed zichtbaar zijn. Er is ook veel interferentie met hoogspanningslijnen. De huidige lijnopstelling kan verder worden geoptimaliseerd door een rechte lijn parallel aan de hoogspanningslijn te kiezen, om zo de negatieve effecten op het landschap te beperken.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 8

Er worden op dit moment geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie en archeologie verwacht.

Zoekgebied 4 Bennekomse Veld In dit zoekgebied is maximaal één turbine met een tiphoogte van 200 of 250 meter mogelijk, wat resulteert in een beperkte energieopbrengst. Provinciaal beleid staat solitaire turbines in dit gebied niet toe, waardoor het realiseren van een enkele turbine complex is. Mogelijk kan aansluiting worden gevonden met zoekgebied 3 of 6. Bij beide opstellingen kan zonder mitigatie aan de geluidsnormen worden voldaan. Echter, zelfs wanneer aan deze normen wordt voldaan, kan geluidshinder optreden. Vanwege de nabijheid van een woonkern wordt op deze locatie een relatief hoog aantal mensen verwacht dat ernstige geluidshinder kan ervaren, wat een belangrijk aandachtspunt is. Mitigatie is nodig voor slagschaduw, iets meer dan op andere locaties, al zijn de verschillen gering. Een ander belangrijk aandachtspunt is dat het deel van het zoekgebied waar ruimte is voor windenergie vrijwel volledig binnen een stiltegebied valt. De plaatsing van windturbines zal de rust in dit gebied verstoren, wat de realisatie van windenergie bemoeilijkt. Het wordt aanbevolen om, indien dit gebied voor windenergie wordt gekozen, met de provincie te overleggen over de omgang met het stiltegebied. Het zoekgebied ligt niet binnen een Natura 2000- of NNN-gebied.

Vanwege de nabijheid van enkele Natura 2000-gebieden is nader onderzoek nodig om te bepalen of er negatieve effecten zijn op de instandhoudingsdoelstellingen van deze gebieden. Het gebied scoort negatief op 'Natura 2000' en neutraal op 'NNN-gebied'. Het zoekgebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied, maar er kunnen wel negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals broedvogels, niet-broedvogels, twee soorten vleermuizen en andere soorten. Ook hier kunnen jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor natuurgebieden en beschermde soorten nader te beoordelen. De impact op het landschap is beperkter dan in de meeste andere gebieden, en de turbine kan mogelijk als landmark voor Wageningen fungeren. Er is weinig interferentie met hoogspanningslijnen, aangezien de locatie zich op grotere afstand van deze lijnen bevindt. De impact op de openheid van het landschap is ook minder groot, doordat deze locatie meer omringd is door bebouwing, hoewel de turbine zelf goed zichtbaar zal zijn. Vanuit een landschappelijk perspectief zou zoekgebied 1 echter een betere keuze zijn voor een enkele turbine. Er worden op dit moment geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie en archeologie verwacht.

Zoekgebied 5 Uiterwaarden Zoekgebied 5 ligt in de Uiterwaarden en biedt ruimte voor maximaal vijf windturbines met een tiphoogte van 200 meter of twee turbines van 250 meter. Dit resulteert in een relatief hoge tot hoge score op energieopbrengst. Het beperkte aantal woningen in de nabije omgeving resulteert in een lage score voor het verwachte aantal mensen dat ernstige geluidshinder kan ervaren. Echter, vanwege de nabijheid van enkele woningen is geluidsmitigatie in de nachtperiode nodig bij de opstelling met een tiphoogte van 200 meter om te voldoen aan de geluidsnormen bij deze woningen. Het effect hiervan op de energieopbrengst kan in vervolgonderzoek worden berekend. De benodigde mitigatie voor slagschaduw op deze locatie is beperkt.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 9

Het zoekgebied valt volledig binnen zowel een Natura 2000- als een NNN-gebied. Hierdoor is de kans op negatieve effecten van windturbines op het Natura 2000-gebied groter dan in omliggende zoekgebieden die daarbuiten liggen. Zowel voor Natura 2000- als NNN-gebieden geldt een zeer negatieve score, aangezien significante effecten op de natuur niet kunnen worden uitgesloten. Zoekgebied 5 ligt deels in Utrecht en deels in Gelderland, met het grootste gedeelte binnen een Natura 2000-gebied. De provincie Utrecht staat de realisatie van windturbines in Natura 2000-gebieden niet toe. Omdat plaatsing van windturbines wel mogelijk is in het Gelderse deel, is gekozen om de mogelijkheden voor het gehele gebied in kaart te brengen. De realisatie van windturbines in het Utrechtse deel zal zeer complex zijn. Indien alleen in het Gelderse deel wordt gebouwd, is er ruimte voor maximaal drie of vier turbines van 200 meter. Voor een windturbine van 250 meter is onvoldoende ruimte binnen het Gelderse deel. Er gelden extra eisen voor natuurcompensatie wanneer windenergie wordt ontwikkeld in een NNN-gebied. Het zoekgebied ligt tevens binnen een ganzenrustgebied. Er kunnen mogelijk (grote) negatieve effecten optreden voor bepaalde soorten, zoals broedvogels, niet-broedvogels, twee soorten vleermuizen en overige soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten in het zoekgebied aanwezig zijn.

Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor de natuurgebieden, beschermde soorten en nesten nader te beoordelen. Op basis daarvan kan beter worden bepaald in hoeverre de inpassing van windenergie in dit gebied mogelijk is, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen. De locatie scoort slecht op landschappelijke impact. De opstelling met vijf windturbines oogt rommelig, maar door harde belemmeringen is er geen mogelijkheid om de opstelling anders te configureren zonder turbineposities te verliezen. Het zoekgebied ligt in een zeer open landschap, waardoor de turbines een sterke invloed hebben op de openheid en goed zichtbaar zijn. Bovendien staat de opstelling met vijf turbines midden in het panorama vanaf de stuwwal, wat de visuele impact verder vergroot. Dit zoekgebied scoort negatief op cultuurhistorische impact. Het gebied ligt nabij enkele rijksmonumentale gebouwen, waaronder onderdelen van de Grebbelinie en diverse monumentale structuren, zoals bastions, open verdedigingswerken en een voormalig kazemat. De schaal van deze monumenten en het zicht op de Neder-Rijn vanaf deze locatie kunnen negatief worden beïnvloed door windturbines in zoekgebied 5. Voor archeologie worden op dit moment geen significante negatieve effecten verwacht.

Zoekgebied 6 Kern Binnenveld In dit zoekgebied zijn maximaal negen turbines met een tiphoogte van 200 meter of acht turbines van 250 meter mogelijk, wat resulteert in de hoogste score op energieopbrengst. In dit gebied mogen geen solitaire turbines gerealiseerd worden op grond van Gelders provinciaal beleid. Het beperkte aantal woningen in de nabije omgeving resulteert in een lage score voor het verwachte aantal mensen dat ernstige geluidshinder kan ervaren. Echter, vanwege de nabijheid van enkele woningen is geluidsmitigatie in de nachtperiode nodig voor veel turbines om te voldoen aan de geluidsnormen bij deze woningen. Het effect hiervan op de energieopbrengst kan in vervolgonderzoek worden berekend. De benodigde mitigatie voor slagschaduw op deze locatie is beperkt. Een belangrijk aandachtspunt is dat het zoekgebied vrijwel volledig binnen een stiltegebied valt. De plaatsing van windturbines zal een negatief effect hebben op de rust in dit gebied, wat de realisatie van windenergie hier mogelijk bemoeilijkt. Het wordt aanbevolen, indien dit gebied voor windenergie wordt gekozen, met de provincie te bespreken hoe omgegaan dient te worden met het stiltegebied. Het zoekgebied valt vrijwel volledig binnen een NNN-gebied, maar niet in een Natura 2000-gebied. Vanwege de nabijheid van enkele Natura 2000-gebieden is nader onderzoek nodig om te bepalen of er

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 10

negatieve effecten zijn op de instandhoudingsdoelstellingen van deze gebieden. Het gebied scoort daarom negatief op het criterium 'Natura 2000' en 'NNN-gebied'. Er gelden extra eisen voor natuurcompensatie indien in NNN-gebied windenergie wordt ontwikkeld. Het is belangrijk om te benoemen dat windenergieontwikkeling in NNN-gebied binnen de provincie Utrecht momenteel niet is toegestaan. Hierdoor is één van de ingetekende turbineposities, gelegen in het Utrechtse deel van het Binnenveld, op dit moment niet realiseerbaar. Dit geldt zowel voor de opstelling met een tiphoogte van 200 meter als voor die met een tiphoogte van 250 meter. Het zoekgebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied. Wel kunnen er mogelijk (grote) negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals broedvogels, nietbroedvogels, twee soorten vleermuizen en overige soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten in het zoekgebied aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor de natuurgebieden, beschermde soorten en nesten nader te beoordelen. Op basis daarvan kan beter worden bepaald in hoeverre de inpassing van windenergie in dit gebied mogelijk is, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen. De locatie scoort slecht op landschappelijke impact.

Het zoekgebied ligt in een zeer open landschap, waardoor de turbines een sterke invloed hebben op de openheid en zeer goed zichtbaar zijn. Daarnaast is er veel interferentie met hoogspanningslijnen en onderlinge interferentie tussen de turbines. De huidige opstellingen zijn vanuit landschappelijk oogpunt goed ingestoken, doordat ze parallel liggen aan de omliggende wegen. Dit onderzoek is gebaseerd op het maximale aantal windturbines binnen een zoekgebied. Dit aantal is meer dan de gemeentelijke doelstellingen. Er kan ook gekozen worden om in dit zoekgebied, net als in de andere zoekgebieden, een windpark te ontwikkelen met minder windturbines, wat de geluidshinder en de impact op het stiltegebied zou verminderen. Het kan ook worden overwogen om aan te sluiten bij zoekgebied 2 en/of 3 om turbineposities binnen het NNN-gebied zo veel mogelijk te beperken. Op dit moment worden geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie en archeologie verwacht.

Zoekgebied 7 Wageningse Berg In dit zoekgebied zijn maximaal zeven turbines met een tiphoogte van 200 meter of drie turbines met een tiphoogte van 250 meter mogelijk, wat resulteert in een hoge energieopbrengst. Voor de plaatsing van windturbines in bosgebied is het noodzakelijk om bomen te kappen ten behoeve van de aanleg van opstelplaatsen voor bouwkranen en toegangswegen. Het zoekgebied ligt niet in een stiltegebied. Bij beide opstellingen is mitigatie nodig in de nachtperiode om aan de geluidsnormen te voldoen. Het effect hiervan op de energieopbrengst kan in vervolgonderzoek worden berekend. Ook wanneer aan geluidsnormen wordt voldaan, kan geluidshinder optreden. Vanwege de nabijheid van meerdere woningen wordt op deze locatie een relatief hoog aantal mensen verwacht dat ernstige geluidshinder kan ervaren, wat een belangrijk aandachtspunt is. Mitigatie is nodig voor slagschaduw, iets meer dan op andere locaties, al zijn de verschillen gering. Het zoekgebied valt volledig binnen zowel een Natura 2000-gebied als een NNN-gebied. Hierdoor is de kans op negatieve effecten van windturbines op het Natura 2000-gebied groter dan in omliggende zoekgebieden die daarbuiten liggen. Voor zowel Natura 2000- als NNN-gebieden geldt een zeer negatieve score, aangezien significante effecten op de natuur niet kunnen worden uitgesloten. Het zoekgebied ligt op de Veluwe.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 11

dat het geldende beleid voor NNN-gebieden natuurcompensatie van ontwikkelaars vereist. Het zoekgebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied. Wel kunnen er mogelijk (grote) negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals twee soorten vleermuizen en overige soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten in het gebied aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor de natuurgebieden, beschermde soorten en nesten nader te beoordelen. Op basis daarvan kan beter worden bepaald in hoeverre de inpassing van windenergie in dit gebied mogelijk is, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen. Landschappelijk gezien is de impact van deze opstellingen relatief minder negatief dan bij locaties in het Binnenveld en de Uiterwaarden. In vervolgonderzoek kan worden bekeken of de opstelling beter parallel kan worden geplaatst aan de stuwwal en het Renkumse Beekdal, al is de ruimte hiervoor beperkt. De impact op de openheid van het landschap is gering, aangezien de locatie zich in een bosgebied bevindt. De turbines steken echter ver boven de boomgrens uit, mede doordat het zoekgebied zelf op een verhoging ligt, waardoor ze op grote afstand zichtbaar zullen zijn. Door de nabijheid van woonkernen zullen er bovendien relatief veel zichtwaarnemingen zijn. Op dit moment worden geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie verwacht.

Bij de uitvoering moet wel rekening worden gehouden met een hoge trefkans op archeologische waarden in de bodem. Dit aspect kan in de praktijk goed worden meegenomen en vormt in beginsel geen belemmering voor de realisatie van windenergie.

Zoekgebied 8 Wageningse Bos Noord In dit zoekgebied zijn maximaal vier turbines met een tiphoogte van 200 meter of twee turbines met een tiphoogte van 250 meter mogelijk, wat resulteert in een redelijk goede tot goede energieopbrengst. Voor de plaatsing van windturbines in bosgebied is het noodzakelijk om bomen te kappen ten behoeve van de aanleg van opstelplaatsen voor bouwkranen en toegangswegen. Het zoekgebied ligt niet in een stiltegebied. Het zeer beperkte aantal woningen in de nabije omgeving resulteert in de laagste score voor het verwachte aantal mensen dat ernstige geluidshinder kan ervaren. Echter, vanwege de nabijheid van enkele woningen is geluidsmitigatie in de nachtperiode nodig om te voldoen aan de geluidsnormen bij deze woningen. Het effect hiervan op de energieopbrengst kan in vervolgonderzoek worden berekend. De benodigde mitigatie voor slagschaduw op deze locatie is beperkt. Het zoekgebied valt volledig binnen zowel een Natura 2000-gebied als een NNN-gebied. Hierdoor is de kans op negatieve effecten van windturbines op het Natura 2000-gebied groter dan in omliggende zoekgebieden die daarbuiten liggen. Voor zowel Natura 2000- als NNN-gebieden geldt een zeer negatieve score, aangezien significante effecten op de natuur niet kunnen worden uitgesloten. Het zoekgebied ligt op de Veluwe.

Momenteel is hier een tijdelijke provinciale beleidslijn van kracht die de ontwikkeling van windenergie in dit gebied verbiedt. Windenergie kan op dit moment in dit gebied dus niet worden ontwikkeld. Mocht deze beleidslijn in de toekomst wijzigen, dan moet er rekening mee worden gehouden dat het geldende beleid voor NNN-gebieden natuurcompensatie van ontwikkelaars vereist. Het zoekgebied ligt niet binnen een ganzenrustgebied. Wel kunnen er mogelijk (grote) negatieve effecten optreden voor bepaalde soortgroepen, zoals twee soorten vleermuizen en overige soorten. Daarnaast kunnen er jaarrond beschermde nesten in het gebied aanwezig zijn. Vervolgonderzoek is nodig om de risico’s voor de natuurgebieden, beschermde soorten en nesten nader te beoordelen. Op basis daarvan kan beter worden bepaald in hoeverre de inpassing van windenergie in dit gebied mogelijk is, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 12

Landschappelijk gezien is de impact van deze opstellingen relatief minder negatief dan bij locaties in het Binnenveld en de Uiterwaarden. In vervolgonderzoek kan worden bekeken of de opstelling beter parallel kan worden geplaatst aan de stuwwal en het Renkumse Beekdal, al is de ruimte hiervoor zeer beperkt. De impact op de openheid van het landschap is gering, aangezien de locatie zich in een bosgebied bevindt. De turbines steken echter ver boven de boomgrens uit, mede doordat het zoekgebied zelf op een verhoogde ligging ligt, waardoor ze op grote afstand zichtbaar zullen zijn. Dit zoekgebied scoort beter dan zoekgebied 7, omdat het op grotere afstand van woonkernen ligt en er daardoor minder zichtwaarnemingen zullen zijn. Op dit moment worden geen significante negatieve effecten op cultuurhistorie verwacht. Bij de uitvoering moet wel rekening worden gehouden met een hoge trefkans op archeologische waarden in de bodem. Dit aspect kan in de praktijk goed worden meegenomen en vormt in beginsel geen belemmering voor de realisatie van windenergie.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 13

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 1.1 1.2

Beleidskader 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Uitgangspunten windonderzoek

De milieueffecten van windenergie

Beoordelingskader _______________________________________________________ 48 Leefomgeving ___________________________________________________________ 50 Externe veiligheid en infrastructuur ___________________________________________ 64 Ecologie _______________________________________________________________ 73 Landschap _____________________________________________________________ 80 Cultuurhistorie en archeologie ______________________________________________ 85 Gezondheid_____________________________________________________________ 91 Luchtvaart en defensie ____________________________________________________ 93 Duurzame energieopbrengst________________________________________________ 96 Netaansluiting en combinatiemogelijkheden ____________________________________ 99

Conclusie 5.1 5.2 5.3 5.4

Definitie windturbine en referentieturbines _____________________________________ 38 Locatiealternatieven ______________________________________________________ 40 Referentiesituatie ________________________________________________________ 44 Overzichtstabel uitgangspunten voorbeeldopstellingen ___________________________ 45

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10

Rijk ___________________________________________________________________ 17 RES-regio Foodvalley _____________________________________________________ 18 Provincie Gelderland ______________________________________________________ 20 Provincie Utrecht _________________________________________________________ 25 Gemeente Wageningen ___________________________________________________ 30 Gemeente Rhenen _______________________________________________________ 33 Eerder onderzoek: haalbaarheidsscan 2023____________________________________ 34 Beleid in ontwikkeling _____________________________________________________ 36 Overzichtstabel beleid _____________________________________________________ 37

3.1 3.2 3.3 3.4

Aanleiding en doel _______________________________________________________ 15 Leeswijzer ______________________________________________________________ 16

103

Conclusie milieueffecten en optimalisatie mogelijkheden _________________________ 103 Vergelijking met provinciaal onderzoek naar windenergie ________________________ 113 Leemten in kennis en informatie ____________________________________________ 114 Vervolgonderzoek _______________________________________________________ 115

Bijlage 1: Resultaten akoestisch onderzoek Bijlage 2: Resultaten slagschaduwonderzoek Bijlage 3: Landschapsonderzoek Bijlage 4: Literatuuronderzoek gezondheid Bijlage 5: Ecologisch onderzoek

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 14

1. Inleiding 1.1

Aanleiding en doel

In 2019 publiceerde de Nederlandse overheid het Klimaatakkoord, waarin concrete afspraken zijn vastgelegd tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden om de CO₂-uitstoot in Nederland tegen 2030 te halveren (een reductie van 49% ten opzichte van 1990). Als aanvulling hierop hebben alle gemeenten in Gelderland en de Utrechtse gemeenten van de regio Foodvalley zich via het Gelders Energieakkoord verbonden aan een ambitieuzere reductie van 55% in 2030 ten opzichte van 1990. Met de Regionale Energiestrategie (RES) hebben de partijen in RES-regio Foodvalley de eerste stappen gezet om hun klimaatdoelen te realiseren. De regio streeft naar een jaarlijkse energiebesparing van minimaal 1,5% en heeft als gezamenlijke doelstelling om tegen 2030 0,75 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken. Daarnaast is de ambitie om deze doelstelling te overtreffen en 1 TWh aan duurzame elektriciteit te realiseren in 2030.5 De gemeenten Wageningen en Rhenen, beide onderdeel van Regio Foodvalley, willen bijdragen aan het gezamenlijke doel van 0,75 TWh aan duurzame opwek.6 Daarnaast grenzen ze beiden in het Binnenveld aan elkaar waar, op basis van eerdere studies, mogelijkheden lijken te liggen voor windenergie.7 Vanwege de gemeenschappelijke taakstelling en gedeelde grens is het daarnaast vanuit goed ‘buur’-schap gewenst samen onderzoek te doen.

Daarom hebben zij Pondera de opdracht gegeven om de (on)mogelijkheden van windenergie binnen hun en aan elkaar grenzende gemeentegrens te onderzoeken. Om een weloverwogen bestuurlijke beslissing te nemen over de vraag óf, waar, en onder welke voorwaarden windenergie kan worden ontwikkeld, hebben de gemeenten behoefte aan een vervolgonderzoek. Het voorliggende windonderzoek voorziet in deze behoefte. In dit kader worden de volgende aspecten onderzocht: •

Leefomgeving: afstand tot onder meer woningen, geluid, slagschaduw, en trillingen;

•

Externe veiligheid: risico’s en overwegingen binnen de gemeenten;

•

Ecologie: beoordeling op basis van een natuurtoets (vooralsnog zonder veldonderzoek);

•

Landschap;

•

Cultuurhistorische en archeologische waarden;

•

Gezondheid: luchtkwaliteit en elektromagnetische effecten;

•

Luchtvaart en defensie: impact op radar, laagvlieggebieden, aanvliegroutes en CNShulpmiddelen;

•

Energieopbrengsten: berekening van mogelijke opbrengsten bij verschillende opstellingen;

•

Mogelijkheden voor netaansluiting en combinatiemogelijkheden: afstand tot netaansluiting en de mogelijkheid om windenergie te combineren met energieopslag en zonne-energie om de opgewekte energie direct lokaal te benutten.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 15

Het is belangrijk te benadrukken dat de uiteindelijke keuze voor een of meerdere windenergiegebieden en de bijbehorende voorwaarden bij de gemeenten ligt. Dit onderzoek voorziet hen van de benodigde informatie om deze beslissing te kunnen nemen. Als er daadwerkelijk een plan wordt uitgewerkt voor de realisatie van windturbines in een van de zoekgebieden, is het vaak verplicht om nog een milieueffectrapportage (m.e.r.) uit te voeren. In deze rapportage worden de milieueffecten van windenergie nader onderzocht.

1.2

Leeswijzer

Dit onderzoek is als volgt opgebouwd: •

Hoofdstuk 2 beschrijft het relevante beleid, de beleidsontwikkelingen en de eerder uitgevoerde haalbaarheidsscan.

•

Hoofdstuk 3 behandelt de uitgangspunten die als basis dienen voor dit onderzoek.

•

Hoofdstuk 4 vormt het kernonderzoek, waarin de milieueffecten worden geanalyseerd en de mogelijkheden voor de combinatie van windenergie met energieopslag en zonne-energie worden onderzocht.

•

Hoofdstuk 5 sluit af met een overzicht van de knelpunten en aandachtspunten per zoekgebied. Daarnaast worden de voorwaarden geschetst waaronder windenergie in elk van de zoekgebieden gerealiseerd kan worden.

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 16

2. Beleidskader Om te begrijpen waarom er onderzoek wordt gedaan naar windenergie in beide gemeenten, is het belangrijk om inzicht te krijgen in het beleid voor duurzame energie. In dit hoofdstuk wordt dit beleid op hoofdlijnen toegelicht: op rijks-, provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau. Vervolgens wordt de eerder uitgevoerde haalbaarheidsscan besproken, waarin vier zoekgebieden voor windenergie zijn geïdentificeerd. Tot slot worden enkele aanvullende beleidsdocumenten behandeld die relevant kunnen zijn voor de ontwikkeling van windenergie in beide gemeenten.

2.1

Rijk

Om de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs te halen, heeft Nederland een nationaal Klimaatakkoord ontwikkeld. In dit akkoord, opgesteld onder regie van het kabinet, maken bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden concrete afspraken over maatregelen om de CO₂-uitstoot in Nederland te halveren. Op 28 juni 2019 presenteerde het kabinet het definitieve Klimaatakkoord aan de Tweede Kamer. Het centrale doel is om de uitstoot van broeikasgassen in Nederland tegen 2030 met ten minste 49% te reduceren ten opzichte van 1990. Verschillende sectoren, zoals de gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, elektriciteit, landbouw en landgebruik, hebben hierin hun eigen taken en verantwoordelijkheden om gezamenlijk dit doel te bereiken. Op het gebied van elektriciteit zijn afspraken gemaakt die ervoor moeten zorgen dat in 2030 meer dan 70% van de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen komt. Daarmee heeft de energietransitie impact op onze leefomgeving. Gemeenten en provincies hebben hierin, onder meer via de aanpak van de Regionale Energie Strategieën (RES), een belangrijke rol. Het kabinet stimuleert daarnaast actieve participatie van bewoners in lokale energieprojecten. Concreet is het streven om de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen op te schalen tot 84 TWh (terawattuur) in 2030.

Voor wind- en zonne-energie op land geldt het specifieke doel om 35 TWh te realiseren in 2030. Ook na 2030 zullen verdere stappen en doelen worden gesteld om tegen 2050 klimaatneutraliteit te bereiken. Dit omvat de uitbreiding van windenergie op zee, evenals een groei in zonne- en windenergie op land. In 2024 werd voor het eerst meer dan de helft van elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen gewonnen.8

2.1.1

Ontwerpbesluit Windturbines Leefomgeving

Windturbines kunnen hinder veroorzaken in de leefomgeving, met name door geluid en slagschaduw. De afgelopen jaren bleken de normen uit het Activiteitenbesluit niet altijd toereikend voor besluitvorming over windparken. Om hierin meer duidelijkheid te scheppen, is in oktober 2023 het Ontwerpbesluit windturbines leefomgeving gepubliceerd.9 De definitieve normen zullen naar verwachting per 1 juli 2025 van kracht zijn. Een belangrijke vernieuwing in het ontwerpbesluit is de invoering van een afstandsnorm: windturbines moeten minimaal tweemaal de tiphoogte verwijderd zijn van gevoelige objecten, zoals woningen, scholen 8

Bijna helft elektriciteitsproductie komt uit hernieuwbare bronnen | CBS https://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/012685_3615_3._Ontwerpbesluit_windturbines_leefomgeving_nota_ van_toelichting.pdf 9

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 17

en zorginstellingen. Daarnaast zijn normen voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid vastgelegd in het ontwerpbesluit. Vooral de eisen voor geluid en externe veiligheid zijn strenger dan de eerder gehanteerde richtlijnen. In deze studie worden de conceptnormen uit het ontwerpbesluit als uitgangspunt gehanteerd bij de beoordeling van de milieueffecten (hoofdstuk 4).

2.2

RES-regio Foodvalley

Met de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES), vastgesteld tussen 21 april en 5 juli 2021, hebben de betrokken partijen in de Regio Foodvalley, waartoe ook de gemeenten Wageningen en Rhenen behoren, de eerste stappen gezet om bij te dragen aan de realisatie van 35 TWh duurzame elektriciteit op land in Nederland.10 In de RES 1.0 is afgesproken dat de partijen en gemeenten zich maximaal zullen inspannen om in de regio 0,75 TWh aan duurzame elektriciteit te produceren in 2030. Daarnaast wordt benadrukt dat voor de korte en middellange termijn (tot 2030) de focus ligt op bewezen technieken, zoals windenergie, om deze doelen te behalen. In de RES 1.0 zijn verschillende zoekgebieden voor windenergie aangewezen (zie Figuur 2.1). Deze aanwijzing van zoekgebieden vormde de aanleiding en basis voor het haalbaarheidsonderzoek naar windenergie in de gemeenten Wageningen en Rhenen (zie paragraaf 2.7) en het voorliggende vervolgonderzoek. De energiedoelstellingen voor 2030 van de gemeenten die onderdeel zijn van de RES-regio zijn ook in de RES 1.0 vastgesteld (

Figuur 2.2). De gemeente Wageningen streeft ernaar om in 2030 0,111 TWh energie op te wekken. Om dit doel te bereiken, zet de gemeente in op de ontwikkeling van twee windturbines, 60 hectare zon op land, 3 hectare overige zon en 11 hectare zon op daken. De gemeente Rhenen heeft een energiedoelstelling van 0,031 TWh. Deze wil zij realiseren door de ontwikkeling van 10 hectare zon op land, 4 hectare overige zon en 9 hectare zon op daken.

https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/energietransitie/Jul_2021/Formele_versie_rapport_RES_1.0_2021_vollediginteractief.pdf Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 18

Figuur 2.1 Zoekgebieden wind uit de RES 1.0 (zoekgebieden in gemeenten Wageningen en Rhenen omcirkeld)11

Figuur 2.2 RES bod van gemeenten in RES regio Foodvalley voor 203012

https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/energietransitie/Jul_2021/Formele_versie_rapport_RES_1.0_2021_vollediginteractief.pdf 12 https://www.regiofoodvalley.nl/fileadmin/energietransitie/Jul_2021/Formele_versie_rapport_RES_1.0_2021_vollediginteractief.pdf Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 19

2.3

Provincie Gelderland

2.3.1

Omgevingsvisie provincie Gelderland

De provincie Gelderland heeft op 19 december 2018 de omgevingsvisie Gaaf Gelderland vastgesteld.13 Hierin geeft de provincie aan belang te hechten aan het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie. Om te voldoen aan de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs, wil Gelderland in 2050 energieneutraal zijn. Als tussendoel wil de provincie in 2030 55% broeikasgasreductie hebben gerealiseerd. Zonne- en windenergie zijn essentieel voor het bereiken van die energiedoelen. De provincie streeft naar een versnelde energietransitie, gericht op forse vergroting van het aandeel duurzame energie passend bij de Gelderse kwaliteiten. Hiertoe heeft de provincie de mogelijkheden om zonne- en windenergie op te wekken in kaart gebracht met als insteek zoveel mogelijk behoud van haar natuur- en landschappelijke kwaliteit.

Windenergie In de omgevingsvisie is voor windenergie een kaart uitgewerkt.14 Deze is opgenomen in Figuur 2.3. De kern van de gemeente Wageningen is aangemerkt als ‘Windenergie aandachtsgebied’. Dat zijn zones waar vanwege bebouwde kommen, leidingen en/of wegen in samenspraak met de relevante partijen moet worden bekeken of plaatsing van windturbines mogelijk is. Windturbines zijn mogelijk als wordt voldaan aan wettelijke normen. In het noorden en westen van de gemeente liggen verspreid gebieden die zijn aangeduid als ‘windenergie mogelijk’, deze gebieden zijn voornamelijk buitengebieden. Aan de randen van de gemeente liggen ook gebieden die zijn bestempeld als ‘windenergie niet kansrijk’, dit in verband met Natura 2000- en Gelders Natuur Netwerk (GNN) gebieden. Als algemeen uitgangspunt geldt dat de provincie een voorkeur heeft voor het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied. Hierbij dient in eerste plaats te worden gedacht aan:15 •

combinatie met infrastructuur ((water)wegen en railverbindingen);

•

combinatie met regionale bedrijventerreinen;

•

combinatie met intensiveringsgebieden glastuinbouw;

•

combinatie met agrarische productielandschappen.

Er is voor aangewezen gebieden bepaald dat het plaatsen van solitaire turbines uitgesloten is. Het betreft met name open gebieden. In dit kader relevant is dat voor de gemeente Wageningen in het Binnenveld en delen daaromheen zoals het Bennekomse Veld solitaire windturbines uitgesloten zijn.

https://media.gelderland.nl/Omgevingsvisie_Gaaf_Gelderland_07f3da27da.pdf https://media.gelderland.nl/Wat_we_blijven_doen_Themakaarten_visie_2d180f7b09.pdf 15 https://media.gelderland.nl/Beleidslijn_Windenergie_be0588e498.pdf 14

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 20

Figuur 2.3 Omgevingsvisie Gelderland windenergie

2.3.2

Omgevingsverordening

In de Omgevingsverordening Gelderland (versie maart 2025) zijn regels opgenomen omtrent windenergie. In artikel 5.88 lid 1 is opgenomen dat een omgevingsplan alleen zonneparken en windturbines toelaat als de ontwikkeling past binnen het regionaal programma energiestrategie. Indien er voornemens zijn om in het omgevingsplan de oprichting van een windturbine of windturbinepark mogelijk te maken dan zijn er voor de ruimtelijke inpassing nadere regels opgenomen in artikel 5.91 van de verordening. Artikel 5.91 (ruimtelijke inpassing windturbines) Als een omgevingsplan de oprichting van een windturbine of windturbinepark mogelijk maakt, besteedt de toelichting aandacht aan: a.

de ruimtelijke kenmerken van het landschap;

b. c.

de maat, schaal en inrichting van het landschap; de visuele interferentie met nabij gelegen windturbines;

de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; en

de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.

Tevens zijn er regels ten aanzien van windturbines opgenomen omtrent Natura 2000-gebied de Veluwe (artikel 4.14a). Artikel 4.14a (verbod windturbines Natura 2000-gebied Veluwe) Het is verboden een nieuwe windturbine op te richten en te exploiteren binnen het verbodsgebied windturbines Veluwe. Dit betekent dat het momenteel niet mogelijk is om windturbines te realiseren binnen het Veluwegebied of binnen een straal van één kilometer daarvan. In de zone tussen 1 en 8 kilometer rondom de Veluwe Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 21

worden windturbines slechts in zeer beperkte mate toegestaan. De provincie Gelderland is bovendien in gesprek met andere provincies om te zorgen dat ook zij deze beleidslijn overnemen. Er zijn geen (instructie)regels opgenomen over de ontwikkeling van windturbines in andere Natura 2000-gebieden. Tot slot zijn er regels opgenomen over het ontwikkelen van windenergie in het Gelders Natuurnetwerk (artikel 5.7) en Weidevogelgebieden (artikel 5.29a). Laatstgenoemde speelt niet in dit onderzoek omdat er geen aangewezen weidevogelgebieden zijn in de gemeente Wageningen. Artikel 5.7 (afwijkmogelijkheden bij windturbines) 1.

In afwijking van artikel 5.5, eerste lid, kan een omgevingsplan het bouwen van een windturbine toelaten: a.

voor een locatie binnen het gebied dat is aangeduid als Gelders natuurnetwerk windturbines onder voorwaarden mogelijk; en

als de compensatie voor de windturbine en bijbehorend terrein bestaat uit maatregelen waarbij: i. de nadelige gevolgen voor de oppervlakte, samenhang of kwaliteit van het Gelders natuurnetwerk zoveel mogelijk worden beperkt en de overblijvende effecten gelijkwaardig worden gecompenseerd in overeenstemming met bijlage Gelijkwaardige natuurbeheertypen; en ii. de oppervlakte aan natuur die verloren gaat voor 200 procent wordt

gecompenseerd. De initiatiefnemer legt de wijze van compensatie en de wijze waarop aandacht aan voorkomende soorten wordt besteed vast in een natuurversterkingsplan dat onderdeel uitmaakt van het omgevingsplan.

2.3.3

Plan-MER Gelderland

Een plan-MER (plan-milieueffectrapport) is een instrument dat wordt gebruikt om de milieueffecten van een beleidsvoorstel, programma of plan in kaart te brengen. Het doel van een plan-MER is om te onderzoeken welke effecten een plan kan hebben op het milieu, zodat bij de besluitvorming rekening kan worden gehouden met deze effecten. Hoewel een plan-MER formeel geen beleid is (het biedt informatie ter ondersteuning van provinciale besluitvorming), is het voor dit onderzoek wel relevant om te weten wat er op provinciaal niveau reeds is onderzocht.

Gelders milieuonderzoek windenergie Veluwe Het plan-MER, getiteld Gelders milieuonderzoek windenergie Veluwe (opgeleverd op 12 januari 2024), is van belang voor de gemeente Wageningen.16 Dit onderzoek werd uitgevoerd naar aanleiding van afspraken in RES 1.0 en juridische uitspraken met betrekking tot de bescherming van de wespendief. Het plan-MER richtte zich specifiek op de effecten van windenergie rondom het Veluwegebied, met bijzondere aandacht voor de impact van windturbines op de instandhoudingsdoelstellingen van deze kwetsbare vogelsoort. Het onderzoek had tot doel om te verkennen hoe duurzame energie kan worden opgewekt zonder afbreuk te doen aan de bescherming van de wespendief.

https://gelderland.stateninformatie.nl/document/14084080/1 Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 22

Op basis van de resultaten van dit plan-MER is een tijdelijke beleidslijn vastgesteld. Volgens deze beleidslijn is het bouwen en exploiteren van windparken binnen 1 kilometer van het Veluwegebied niet toegestaan. Binnen een straal van 1 tot 8 kilometer van de Veluwezone is dit alleen toegestaan onder strenge voorwaarden, zoals een beperking in het aantal turbines en het toepassen van verplichte stilstandvoorzieningen gedurende vier maanden per jaar. In Figuur 2.4 is weergeven hoe de gemeenten Wageningen en Rhenen zich verhouden tot deze zones. Alleen voor de gemeente Wageningen is dit beleid vastgelegd.17 Deze beperkingen worden momenteel door de provincie beschouwd als tijdelijk. Er wordt onderzoek gedaan naar mitigerende maatregelen, zoals cameradetectiesystemen, die de impact op kwetsbare soorten kunnen verminderen en waarmee de beperkingen mogelijk (gedeeltelijk) kunnen worden opgeheven. Figuur 2.4 Ligging gemeenten Wageningen en Rhenen ten opzichte van 8 kilometer Veluwezone18

Plan-MER windbeleid en RES provincie Gelderland Er wordt momenteel een bredere plan-MER opgesteld over de mogelijkheden voor windenergie, zonneenergie en warmte in de provincie Gelderland, inclusief een regionale uitwerking. Dit onderzoek heeft als doel de opties voor windenergie opnieuw te bekijken, met een ruimere blik dan de zoekgebieden die in de RES-regio’s zijn aangewezen. Het ontwerp-planMER is vastgesteld en heeft van 20 januari tot 3 maart 2025 ter inzage gelegen.19 De definitieve versie wordt medio 2025 verwacht. In het rapport worden de verwachte effecten van mogelijke windparken en zonnevelden op de leefomgeving, biodiversiteit, natuur, het energiesysteem, milieu en landschap beschreven. Het onderzoek brengt de milieueffecten in kaart, maar maakt geen keuzes voor locaties van windparken of zonnevelden. Deze ruimtelijke keuzes worden pas ná afronding van het onderzoek besproken. De uitkomsten dienen als 17

Er zijn aanwijzingen dat ook de Provincie Utrecht voornemens is deze beleidslijn te volgen. https://geoportaal.gelderland.nl/portaal/apps/experiencebuilder/experience/?id=4d2ff49f96234f359921e6f3593a62eb& page=Pagina-1&views=Legenda 19 https://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/015187_3705_Hoofdrapport_plan-MER_WiRES.pdf 18

Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 23

onderbouwing voor de vraag waar windparken, zonnevelden en duurzame warmtevoorzieningen kunnen komen. In deze studie worden verschillende provinciale alternatieven onderzocht om de doelstellingen voor windenergie te realiseren. Zoekgebieden 1, 2 en 4 uit deze studie zijn aangemerkt als mogelijke onderzoeksgebieden voor windenergie (zie paragraaf 3.2.1). Het provinciale alternatief voor windenergie verschilt afhankelijk van de prioriteit die wordt gegeven aan een veilige en gezonde leefomgeving, natuur, landschap of de mogelijkheden voor netaansluiting in 2030. Delen van de zoekgebieden uit deze studie maken deel uit van het provinciale alternatief voor landschap en energiesysteem 20. Dit betekent dat er voor een veilige en gezonde leefomgeving en natuur elders in de provincie betere mogelijkheden worden gezien om de energieopgave in te vullen.

2.3.4

Beleidslijn Windenergie Gelderland 2024

Dit beleidsdocument beschrijft hoe en waar de provincie windturbines gerealiseerd wil zien.21 Als algemeen uitgangspunt geldt dat het combineren van windturbines met andere intensieve functies binnen een gebied de voorkeur heeft. Dit kan bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit door de beleving van een gebied te versterken en milieueffecten te concentreren. De provincie geeft de voorkeur aan de volgende combinaties: •

Combinatie met infrastructuur (zoals (water)wegen en spoorverbindingen).

•

Combinatie met regionale bedrijventerreinen.

•

Combinatie met intensiveringsgebieden voor glastuinbouw.

•

Combinatie met agrarische productielandschappen.

Wanneer windturbines niet met bovengenoemde functies kunnen worden gecombineerd, maar uit onderzoek blijkt dat er voldaan wordt aan de eisen van een goede ruimtelijke ordening, biedt de beleidslijn Windenergie Gelderland alsnog ruimte voor de realisatie van deze windturbines. Daarnaast benadrukt het beleid dat bij de beoordeling van windenergieplannen aandacht moet zijn voor de inspanningen op het gebied van participatie en het creëren van draagvlak. Het beleid stelt verder dat bepaalde gebieden, zoals delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, het Gelders Natuurnetwerk en Natura 2000-gebieden, niet kansrijk worden geacht voor windturbines. Deze gebieden worden echter niet op voorhand volledig uitgesloten.

2.3.5

Beleid inzake stiltegebieden

In de Omgevingswet, artikel 2.18, lid 1b is opgenomen dat de provincie verantwoordelijk is voor het voorkomen of beperken van geluid in stiltegebieden. De provincies wijzen stiltegebieden aan en leggen deze vast in de Omgevingsverordening.22 In de Omgevingsverordening Gelderland zijn in artikel 4.55 en 4.56 regels ten aanzien van het beperken van geluid in aangewezen stiltegebieden opgenomen. In artikel 4.55 is opgenomen dat er een verbod geldt voor activiteiten in stiltegebieden voor het gebruik van 20

Er is nog beperkte ruimte bij onderstations in de gemeenten en er wordt een nieuw ondertation beoogd voor 2030 met nog volledige capaciteit. 21 https://media.gelderland.nl/Beleidslijn_Windenergie_be0588e498.pdf 22 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR705323 Nader windonderzoek Gemeente Wageningen en Rhenen 724189 | Gemeente Wageningen en Rhenen | V6.0 | 7-4-2025 Pagina 24

toestellen die het ervaren van natuurlijke geluiden kunnen verstoren en voor motorvoertuigen of bromfietsen die zich bevinden buiten de openbare weg. In artikel 4.56 zijn uitzonderingen op deze regel opgenomen. Onder sub e is opgenomen dat regel niet van toepassing is bij het gebruikmaken van een omgevingsvergunning of een andere toestemming voor een activiteit of gebiedsontwikkeling. Voor de realisatie van een windturbine is altijd een omgevingsvergunning vereist, waarbij onder andere de ruimtelijke inpassing wordt getoetst. Wanneer windturbines binnen een stiltegebied worden gerealiseerd, is afstemming met de provincie noodzakelijk. Er moet worden onderzocht wat de geluidsimpact van de windturbines is op het stiltegebied. Op basis daarvan moet worden besloten of een omgevingsvergunning kan worden verleend, waarmee de windturbines kunnen worden toegestaan op grond van artikel 4.56, onder e, van de verordening. De verordening specificeert echter niet in welke mate verstoring is toegestaan; dit vereist per situatie een (politieke) afweging. In de provincie Gelderland is de realisatie van windturbines binnen stiltegebieden dus niet op voorhand uitgesloten. De gemeente kan nu al het gesprek aangaan met de provincie om te verkennen hoe zij aankijkt tegen de plaatsing van windturbines binnen dit gebied en onder welke voorwaarden dit eventueel mogelijk zou zijn.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15455504/1