Document · PDF

Bijlage 1 (Meerjaren)begroting 2024 - 2027

Raadsvergadering 7 november 2023, gemeente RhenenBij agendapunt: Raadsvoorstel Begroting25.033 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2024

KADERNOTA 2024–2027

Planning en Control cyclus 2024

BEGROTING 2024–2027

De raad heeft in juli 2023 de kaders voor de begroting 2024 vastgesteld.

De raad stelt in november 2023 het beleid en de bijbehorende middelen voor het begrotingsjaar 2024 vast.

VOORJAARSRAPPORTAGE 2024

De raad wordt in het 3e kwartaal 2024 geïnformeerd over de voortgang van het beleid en zal de aangepaste budgetten uit de begroting 2024 vaststellen.

NAJAARSRAPPORTAGE 2024

De raad wordt in het 4e kwartaal 2024 geïnformeerd over de voortgang van het beleid en zal de aangepaste budgetten uit de begroting 2024 vaststellen.

JAARSTUKKEN 2024

Het college legt in het 3e kwartaal van 2024 verantwoording af aan de raad over het begrotingsjaar 2024.

INHOUDSOPGAVE 1. Algemeen 1.1 1.2 1.3 1.4

De gemeente Rhenen in het kort Bestuur van de gemeente Rhenen Bericht van het college Economisch en financieel beeld op hoofdlijnen

3. Paragrafen 6 9 12 14

2. Beleidsbegroting 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Inleiding Programma overstijgende thema’s Programma Bedrijfsvoering Programma Dienstverlening Programma Fysiek Programma Sociaal maatschappelijk Programma Economie & toerisme Programma Veiligheid & handhaving Programma Algemene dekkingsmiddelen

19 20 28 40 44 60 86 92 102

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

Inleiding Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid Subsidieverlening Duurzaamheid Openbaarheid

113 114 122 128 135 139 148 150 154 159 164

4. Financiële begroting 4.1 4.2 4.3 4.4

Inleiding Grondslagen Financieel beeld 2024 - 2027 Exploitatie Geprognosticeerde balans 2024 - 2027

167 168 170 182 213

5. Bijlagen 5.1

EMU-saldo

221

H1 ALGEMEEN

1.1 DE GEMEENTE RHENEN IN HET KORT Algemeen Rhenen is een gemeente in de provincie Utrecht, bestaande uit de stad Rhenen en de dorpen Elst en Achterberg. Rhenen is een historische stad aan de Neder-Rijn, in de bosrijke omgeving van de Utrechtse Heuvelrug. Als u Rhenen vanuit de Betuwe binnenrijdt waant u zich een beetje in het buitenland door de hoogteverschillen in het landschap. ‘s Avonds in het donker geven de vele lichtjes tegen de heuvels en de verlichte Cuneratoren een prachtig schouwspel. In de historische benedenstad van Rhenen voelt u zich terug in de tijd. Hier vindt u, naast smalle pittoreske straatjes en pleintjes en restanten van de eeuwenoude stadswallen, de markante Cunerakerk met toren. Een laat-Gotische kerk, gebouwd tussen 1492 en 1531. Door velen beschouwd als de mooiste van Nederland. Rhenen is dus een stad en gemeente in de provincie Utrecht. De gemeente Rhenen telt op 1 januari 2024 naar verwachting 20.432 inwoners. De gemeente heeft een oppervlakte van circa 43 km², waarvan circa 3 km² water. Rhenen ligt op

de zuidoostpunt van de Utrechtse Heuvelrug. De oostelijk gelegen en tot de gemeente behorende Grebbeberg is de laatste heuvel van deze stuwwal.

Gemeentewapen De elementen uit het wapen van Rhenen zijn zo oud als de toekenning van het stadsrecht door de bisschop van Utrecht. Het wapen is afgeleid van de oude stadszegels. Het oudst bekende stadszegel dateert uit 1258. Er is in de loop van de tijd wel wat aan veranderd en het huidige wapen gaat terug op het stadszegel van 1483. Het bestaat uit een zilveren achtergrond met daarop een rood kasteel. Je zou er ook de stad zelf in kunnen herkennen met haar muur en drie poorten. De torens / poorten hebben blauwe daken. Bovenin zweeft een sleutel, die kan worden opgevat als symbool voor het zelfbestuur van de stad maar ook als verwijzing naar de apostel Petrus als sleutelbewaarder. Net als in de stad Utrecht zou de oudste kerk van Rhenen gewijd zijn aan St. Pieter, hoewel dat twijfelachtig is. Het wapenschild wordt vastgehouden door twee gouden leeuwen en “bekroond” met een gouden kroon.

De wapens van Achterberg en Elst zijn van jongere datum en geen echte gemeentewapens. Het wapen van Achterberg maakt wel gebruik van twee oudere wapens, namelijk dat van de dijkgraaf en heemraadschap van de Rhenense Neude en Achterbergse Hooilanden. Het kasteel lijkt afkomstig van het wapen van Rhenen, maar kan ook staan voor het kasteel dat ooit in Achterberg stond: De Horst. Het scheepje in de onderste helft is afkomstig van het wapen van het Veenraadschap in Veenendaal, dat in 1563 werd opgericht. Het heemraadschap en het Veenraadschap dekken samen het bijna volledige dorpsgebied van Achterberg.

De gemeente Rhenen in het kort

Het wapen van Elst is een ontwerp van Ad de Jong, geboren te Rhenen en actief in de historische vereniging van Rhenen. Hij maakte een “sprekend” wapen op grond van oude elementen en overwegingen, die al eeuwenlang worden gevolgd bij het ontwerpen van wapens. Boven is een uitgerukte elzenboom zichtbaar. De natuurlijke begroeiing van de omgeving van Elst bestond uit uitgestrekte elzenbossen, dat daaraan wellicht haar naam dankt. In de onderste helft komt de sleutel van St. Pieter terug en verder de lelie. Het Utrechtse kapittel van St. Pieter bezat omvangrijke landerijen rond Elst. Het westelijke deel van Elst viel tot de gemeentelijke herindeling van 2006 onder Amerongen. Het symbool van Amerongen is de lelie. Het wapen wordt nog gebruikt in officiële aktes, in een uittreksel van de burgerlijke stand en in de ambtsketen van de burgemeester.

1940-1945. Het monument bij de ingang van het oude gemeentehuis aan de Herenstraat is een herinnering aan deze verwoesting en aan de wederopbouw.

Elst In Elst leefde men vroeger van de tabaksteelt. U vindt er ook nu nog tabaksschuren, die echter niet meer als zodanig dienst doen. Ook vinden we in Elst een Aardkundig Monument en wel het sneeuwsmeltwaterdal op de Plantage Willem III. Een Aardkundig Monument is een gebied waarin je de ontwikkeling van de aarde over honderden, duizenden of zelfs tienduizenden jaren met eigen ogen kunt zien.

Achterberg De kern Achterberg is vooral agrarisch getint met prachtige (monumentale) boerderijen. In de Middeleeuwen bezaten de landsheren, de bisschoppen van Utrecht, een slot in Achterberg, genaamd De Horst. Aan verschillende van deze vorsten zijn herinneringen bewaard gebleven. Zo bestaan er nog brieven en oorkonden die op De Horst geschreven zijn en door de bisschoppen getekend.

Rhenen Rhenen is van oorsprong een vestingstad. Bij herhaling fungeerde ze als voorpost: in vroeger eeuwen van het Sticht van Utrecht, tegen de dreiging uit het Gelderse hertogdom en in de recente geschiedenis van de Vesting Holland. Rhenen is daardoor vaak en vergaand verwoest. Het laatst in de jaren

Veenendaal Elst

Neder-Rijn (Bedrijventerrein) Remmerden

Achterberg

Rhenen

H 1.1

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2 HET BESTUUR VAN DE GEMEENTE RHENEN Organisatieschema De inrichting van de organisatie is één van de bouwstenen om de doelen die de gemeente heeft te bereiken. In de afbeelding hieronder is het organisatieschema van de gemeente Rhenen weergegeven.

RAADSGRIFFIE

COMMISSIE RUIMTE & ECONOMIE

FYSIEK

COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

GEMEENTERAAD RHENEN REKENKAMER

COMMISSIE BESTUUR & FINANCIËN

COMMISSIE SAMENLEVING

INTEGRAAL MANAGEMENT TEAM SOCIAAL

BEDRIJFSVOERING

H 1.2

Het bestuur van de gemeente Rhenen

1.2.1 College van burgemeester en wethouders Het bestuur van de gemeente wordt gevormd door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders (college van B&W) is vergelijkbaar met het kabinet. Het college regeert en vormt het dagelijks bestuur van een gemeente. Hieronder volgt de samenstelling van het college van B&W op 1 september 2023.

Burgemeester Hans van der Pas Portefeuille: coördinatie bestuur en beleid, kabinetszaken, openbare orde en veiligheid, handhaving, versterken lokale democratie en participatie, digitale samenleving, bedrijfsvoering en dienstverlening en regio Foodvalley.

Wethouder Gert van Laar (SGP) Portefeuille: ruimtelijke ontwikkeling, wonen, ruimtelijke projecten, beheer openbare ruimte, riolering, afvalverwerking, vergunningverlening en Omgevingswet. Projecten: Leefbaarheidsplan Elst, gezondheidscentrum Rhenen en visie op Rhenen.

Wethouder Dick Poortinga (Rhenens Belang) Portefeuille: welzijn, volksgezondheid en sport, kerngericht werken, Participatiewet, economie, recreatie en toerisme en cultuur (historie).

Wethouder Hans Boerkamp (D66) Portefeuille: Wet Maatschappelijke Ondersteuning, jeugd, onderwijs en kinderopvang, mobiliteit en bereikbaarheid, basismobiliteit en financiën en belastingen

Wethouder Bert Fintelman (CDA) Portefeuille: landelijk gebied/buitengebied, duurzaamheid/klimaat, natuur/ milieu, gemeentelijk vastgoed, grondbeleid en nutsbedrijven

Projecten: Kwintelooijen en Stadshaven.

Projecten: Rijnbrug.

Project: MFG Rhenen

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.2 Gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan in een gemeente en is te vergelijken met de Tweede Kamer: - de gemeenteraad bepaalt (de hoofdlijnen van) het beleid en ziet toe op de uitvoering daarvan door het college van B&W, rekening houdend met signalen en informatie uit de samenleving; - de gemeenteraad stelt de begroting en jaarrekening vast en benoemt en ontslaat wethouders.

Bart van der Tang

Marco Mulder

Gert Hovestad

Jan Bosch

Gert Jan van Leeuwen

Leo Schenk

Richard Salari

Ingebrid Kiwiet

Geertje Wiesenekker

Willem Oorschot

Henri Pabstvan 't Slot

Justin Hermsen

Caroline Folmer

Dineke Jansen

Bart Oosterhoff

Ben Hartholt

Eef Brouwer

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad die verder is samengesteld uit 19 gekozen raadsleden. Op deze pagina staat het overzicht van de gemeenteraad conform de samenstelling op 1 september 2023.

Gabriëlle Geerts

Jon Agricola

1.3 BERICHT VAN HET COLLEGE 12

Bericht van het college

H 1.3

De verkiezingen voor de Tweede Kamer beheersen nu het nieuws. Door de hoge inflatie het afgelopen jaar hebben veel mensen het financieel zwaar. De bestaanszekerheid lijkt hét thema van deze verkiezingen te worden. Het is wachten op een nieuw kabinet om daadwerkelijk aan de slag te gaan met alle maatschappelijke opgaven. Deze begroting gaat over de plannen voor Rhenen in 2024 en verder. Daarbij hangt veel af van wat het nieuwe kabinet doet voor het gemeentefonds. Armoedebeleid De boodschappen zijn het afgelopen jaar fors duurder geworden en met name de energierekening is flink gestegen. Er is daarom door het Rijk een plafond op de energieprijzen ingesteld en de gemeenten hebben energietoeslag uitgekeerd. Hier is door veel van onze inwoners gebruik van gemaakt. Dit laat zien dat veel mensen financieel kwetsbaar zijn en hulp kunnen gebruiken. De verwachting is dat het beroep op minimaregelingen hoog zal blijven. Woningbouw en projecten Er zijn een aantal grote bouwprojecten gaande. De bouw van het eerste deel van het nieuwe multifunctioneel gebouw in Rhenen is in volle gang. Komend jaar wordt het oude Gastland gesloopt, om vervolgens de bouw te kunnen afronden. De bouw van het nieuwe gezondheidscentrum in Rhenen wordt gestart, daar komen 38 appartementen boven. Er wordt gewerkt aan een plan voor realisatie van 20 flexwoningen op de Binnenweg.

Daarnaast werken we aan nieuwe ontwikkelingen om te investeren in de toekomst. Zo is de oude passantenhaven aan vervanging toe. Er kan binnenkort een besluit worden genomen over de ontwikkeling van een stadshaven met daarbij een kwaliteitsverbetering van de omgeving. Daarnaast liggen er ideeën voor herinrichting van het sportpark Candia.

Sociaal domein We hebben de Visie op Sociaal Rhenen 2030 vastgesteld en in 2024 gaan we dit verder doorvertalen in ons beleid. Op het terrein van jeugdhulp ligt een grote opgave. We gaan uitvoering geven aan de hervormingsagenda, onder meer door met alle partners te investeren in vroegsignalering en preventie. Tegelijkertijd hebben we dit jaar een forse stijging in de kosten gezien, die we proberen te beteugelen. In 2024 wordt een integraal huisvestingsplan voor het onderwijs opgesteld. Afval en grondstoffen Het komend jaar moeten we een extra impuls geven aan scheiding van ons huisafval. De afgelopen jaren zijn we steeds beter afval gaan scheiden. De hoeveelheid restafval is de afgelopen jaren van 185kg per persoon gedaald naar zo’n 115kg dit jaar. Helaas lijkt de vaart eruit en ligt er nog een opgave om in 2026 op 70kg per persoon uit te komen. Dat vraagt om nieuwe maatregelen. Omgevingswet Na een aantal keren uitstel is inmiddels het besluit gevallen dat de omgevingswet per 1 januari 2024 in werking treedt. Daarmee komen alle regels over zaken als bouwen, water en infrastructuur in één wet. Het doel is om regels duidelijker te maken en procedures eenvoudiger. Het betekent vooral ook een andere manier van werken voor de gemeente en dat zal veel van de organisatie vragen. Op dit moment zitten we in een overgangsfase en zijn we de laatste voorbereidingen aan het treffen.

Mobiliteit Door de financiële toezegging van het Rijk hebben de provincies Gelderland en Utrecht het project voor de verbetering van de Rijnbrug weer opgepakt. Het is belangrijk dat hier vaart mee wordt gemaakt het komende jaar. Er wordt samen met de provincie gewerkt aan een integraal plan voor de doorstroming en veiligheid rondom de kruising Achterberg en de wegen hier naartoe. Begin 2024 kan er een besluit over de gemeentelijke wegen worden genomen. Organisatie Het is belangrijk dat we het komende jaar blijven investeren in onze organisatie. Dit is nodig om in een krappe arbeidsmarkt mensen en ervaring aan ons te binden. Het Rijk doet de afgelopen jaren steeds meer een beroep op de inzet van gemeenten voor uitvoering van taken. Daarnaast worden er ook landelijk akkoorden gesloten, die lokaal of regionaal moeten worden uitgewerkt of uitgevoerd. Dat vraagt niet alleen om extra menskracht, maar betekent door een grotere organisatie bijvoorbeeld ook meer voor opleidingen, ICT & informatieveiligheid en de facilitaire diensten. Dit is een beknopte samenvatting van wat er speelt. We verwachten dat deze thema’s in 2024 een belangrijke rol spelen in ons werk. Dit doen we niet alleen als gemeente, maar samen met onze partners en inwoners. De afgelopen jaren hebben wel laten zien dat we niet alles kunnen voorzien. En dus flexibel moeten zijn. Daarin zit gelukkig ook onze kracht.

Wilt u meer weten? U bent van harte welkom, we vertellen het u graag. 13

1.4 ECONOMISCH EN FINANCIEEL BEELD OP HOOFDLIJNEN Economisch beeld Deze begroting verschijnt wederom in een tijd van veel onzekerheden. Het zijn roerige tijden, met een pandemie achter de rug, de Russische inval in 2022 in de Oekraïne waarvan het einde nog niet in zicht lijkt, en de sterk toegenomen inflatie. Het economisch beeld is gemengd. De economie koelt enigszins af en er is zelfs sprake van een milde recessie. Ook internationaal blijft de economische omgeving onzeker. Er zijn nog steeds zorgen over de prijs van energie, de prijzen in de supermarkt en de stijgende rentes. Dit jaar en volgend jaar is de inflatie naar verwachting nog hoog. Al lijkt Nederland wel over de piek van de inflatie heen. De dalende huizenprijzen door de gestegen hypotheekrente raken mogelijk het vertrouwen van de consument. Tegelijkertijd is de werkloosheid in historisch perspectief zeer laag. Hiertegenover staat echter het historisch hoge aantal vacatures. Tegen deze achtergrond is de miljoenennota van het demissionaire kabinet Rutte IV opgesteld. De economie van ons land laat op korte termijn op macroniveau goede cijfers zien. De hoogte van de staatsschuld en het begrotingstekort afgezet tegen ons Bruto Nationaal Product ziet er goed uit.

Het Centraal planbureau heeft in de Macro Economische Verkenning 2024 wel aangegeven dat het overheidstekort op de middellange termijn verslechtert door stijgende uitgaven aan rente, klimaat en zorg. Ook de overheidsschuld neemt toe.

De gunstige macrocijfers op korte termijn staan in schril contrast met het beeld van de individuele burger. Met een grote groep armen, waaronder steeds meer werkende armen en een groeiende groep middeninkomens die nauwelijks nog de financiële eindjes aan elkaar kunnen knopen. Het tegengaan van armoede is de komende jaren daarom een van de uitdagingen waar de landelijke en lokale overheid voor staat. Door de krappe arbeidsmarkt en aanhoudende vergrĳzing staan goed onderwĳs en gezondheidszorg ook onder druk. Op gebied van de fysieke leefomgeving heeft Nederland ook te maken met grote uitdagingen. De ruimte in Nederland is schaars, terwijl de opgaven groot zijn. Hierbij kunnen we denken aan de opgave op gebied van duurzaamheid, klimaat en natuur. Verder zijn er opgaven rondom de uitstoot van stikstof, de afname van biodiversiteit en de kwaliteit van de bodem en het water. Tenslotte is er een grote woonopgave. Het woningtekort stijgt dit jaar van 3,9% naar 4,80%. Het grotere woningtekort komt voor meer dan de helft door de extra bevolkingsgroei, die op haar beurt wordt veroorzaakt door de migratie. Volgens de laatste prognoses is dat tot en met 2030 bijna 1.000.000 woningen nodig zijn. Dit is ene lichte stijging ten opzicht van de eerdere verwachting.

Om al deze opgaven het hoofd te kunnen bieden zijn een sterke economie, gezonde overheidsfinanciën, vertrouwen in de overheid en een goede samenwerking tussen partijen absolute randvoorwaarden. 14

Economisch en financieel beeld op hoofdlijnen

Financieel beeld Financiële positie - resultaten Een gezonde financiële positie op zowel de korte als de lange termijn is belangrijk. De gemeentelijke financiën moeten duurzaam op orde zijn. De komende jaren is de financiële positie redelijk tot goed te noemen. Dit is rekening houdend met de structurele compensatie van € 1 miljard voor de forse daling van het accres vanaf 2026 (ook wel het ravijnjaar genoemd). De conclusie over onze financiële positie kunnen we medio 2023 trekken uit de voordelige begrotingsresultaten en een analyse van de financiële kengetallen over de jaren 2024 - 2027. In de begroting 2024 is voor alle jaren sprake van voordelige begrotingsresultaten*. (x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

A. Geraamde resultaten 2024 - 2027*

97 V 2.818 V

628 V

441 V

*In de begrotingsresultaten zijn de financiële gevolgen van de noodzakelijke beleidsvoornemens uit de kadernota 2024 verwerkt. Met de mogelijke besparingen als gevolg van de hervormingsagenda jeugd is geen rekening gehouden omdat de gemeente naar verwachting al maatregelen uitvoert. Het college is blij met een structureel sluitende begroting en de voordelige resultaten. Maar om de onderwerpen die eerder zijn genoemd zoals herinrichting Candia, passantenhaven, integraal huisvestingsplan te realiseren ontbreken de structurele financiële middelen. Zeker als het college daarbij ook de grote maatschappelijke uitdagingen betrekt waaronder de klimaatopgave, energietransitie, stikstofcrisis, woningnood en de bestaanszekerheid voor de meest kwetsbaren. Voor meer informatie zie pag. 16 financiën gemeenten onder druk. De voordelige resultaten laten een veel gunstiger beeld zien in vergelijking met de resultaten uit de kadernota 2024. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de resultaten 2024-2027 weergegeven met als vertrekpunt de resultaten uit de kadernota 2024. Ontwikkeling resultaten na kadernota (in € x 1.000)

2024

2025

2026

2027

A. Resultaten kadernota 2024-2027**

519 V

2.126 V

98 N

805 N

B. Aanpassing budgetten bij opstellen (meerjaren) begroting 2024 - 2027

422 N

691 V

726 V

1.246 V

C. Geraamde resultaten 2024 – 2027

97 V

2.818 V

628 V

441 V

** Kadernota 2024 na verwerking van het erratum

H 1.4

De financiële bijstellingen die na de kadernota 2024 nog hebben plaatsgevonden betreffen: Financiële bijstellingen begroting

2024

2025

2026

2027

223 V

225 V

236 V

Hogere toegerekende personeelslasten (inclusief overhead) en BTW aan de exploitatie van afval en riolering

178 V

Toename kosten jeugdzorg (exclusief inflatie)

750 N

Uitkering gemeentefonds na aftrek taakmutaties

211 V

475 V

177 V

610 V

4. Bijstelling stelpost prijsontwikkeling

177 V

203 V

211 V

226 V

Minimaregelingen: langdurigheidstoeslag en o.a. gebruik cunerapassen

110 N

30 N

Nieuwe financiering WSW (Rijksbudget wordt een op een doorgesluisd)

59 N

55 N

135 V

139 V

Overige verschillen

69 N

125 N

65 V

422 N

691 V 726 V 1.246 V

Totaal mutaties bij opstellen begroting

Financiële positie - kengetallen Als we kijken naar de ontwikkelingen van de landelijke kengetallen dan is voor alle jaren sprake van voordelige structurele begrotingsresultaten. De schuldquotes lopen op, maar blijven binnen de categorie neutraal. Tegenover de oplopende schuldquotes zien we een daling van de solvabiliteit. Het kengetal over het weerstandsvermogen daalt, maar blijft met een ratio van 3,6 ruim boven de door de raad vastgestelde norm van >1,0. Verder zijn er nauwelijks risico’s bij de grondexploitaties. Tenslotte zien we een gunstige ontwikkeling bij het kengetal over de belastingcapaciteit. Meer informatie over de ontwikkeling van de kengetallen vindt u terug vanaf pagina 180. NB Een aandachtspunt vormen de onderwerpen waarover nog geen bestuurlijke besluitvorming heeft plaatsgevonden maar mogelijk wel zorgen voor verder oplopende schuldquotes en een dalende solvabiliteit. Voorbeelden hiervan zijn: realisatie van flexwoningen, stadshaven, herinrichting Candia en het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP). Financiën gemeenten onder druk? De financiële positie van veel gemeenten staat onder druk. In de kadernota 2024 heeft het college een signaal afgegeven dat toekomstige ombuigingen op het gemeentefonds niet ondenkbaar zijn. Hiervoor zijn een aantal signalen: 15

H 1.4

Economisch en financieel beeld op hoofdlijnen

1. In de Voorjaarsnota heeft het kabinet sinds een aantal jaren weer op beperkte schaal moeten bezuinigen 2. Publicatie ombuigingslijst Rijk 3. De Studiegroep Begrotingsruimte adviseert een toekomstig kabinet om stevig om te buigen om de overheidsfinanciën op langere termijn houdbaar te maken 4. Publicatie van de Concept Macro Economische Verkenning 2024 (MEV) door Het Centraal Planbureau: “Het overheidstekort verslechtert sterk op middellange termijn door stijgende uitgaven aan rente, klimaat en zorg. Ook de overheidsschuld neemt toe”. De hiervoor genoemde signalen komen in een tijd dat gemeenten door de hoge inflatie, de hogere energieprijzen en de krapte op de arbeidsmarkt al grote moeite hebben om een sluitende meerjarenbegroting te presenteren. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat gemeenten vanaf 2026 structureel € 3 miljard minder van het Rijk ontvangen. Maar ook de druk op de uitvoeringskracht speelt hierbij een belangrijke rol. De druk op de financiële positie van gemeenten bleek ook op het jaarcongres van de VNG waarbij de resolutie 'Naar een rechtvaardig, duurzaam, en solide meerjarig financieel perspectief' vrijwel unaniem werd aangenomen. Ombuigingen lijken daarmee een kwestie van tijd, tenzij het Rijk besluit de forse daling van de inkomsten vanaf 2026 recht te trekken.

Het college is benieuwd hoe een nieuw kabinet gemeenten tegemoet komt om hun taken en de grote maatschappelijke opgaven waar gemeenten zich voor gesteld zien naar behoren te kunnen uitvoeren. Het is van groot belang om hierover snel duidelijkheid

te krijgen van een nieuw kabinet, want anders moeten we ons voorbereiden op ombuigingen. Vanzelfsprekend zullen wij u als raad hierbij nadrukkelijk betrekken. Meer informatie hierover vindt u terug vanaf pagina 173. Bestuurlijke ambities en de financiën De opgaven in Nederland en zo ook voor gemeenten zijn groot. De groep inwoners en bedrijven waarvan de bestaanszekerheid onder druk staat neemt toe. Ook de ruimtelijke opgave vormt de komende jaren een grote uitdaging. De aandacht voor de kwetsbare inwoners en de grote ruimtelijke opgaven vormen daarom belangrijke pijlers onder het bestuursprogramma. Grote opgaven kenmerken zich door de omvang en de complexiteit. Dit zien we ook terug in de financiële vertaling van het oorspronkelijke bestuursprogramma waarbij deze opgaven vaak in de vorm van een PM post zijn opgenomen. Besluitvorming hierover gebeurt in het algemeen middels een apart bestuurlijk voorstel. Naast de omvangrijke complexe opgaven zijn er de beleidsvoornemens die samenhangen met de uitvoering van het bestuursprogramma en/of zijn opgenomen in de kadernota 2024. De beleidsvoornemens uit het oorspronkelijke bestuursprogramma hebben een plek gekregen in de (meerjaren)begroting 2024. Dit geldt ook voor de noodzakelijke beleidsvoornemens (categorie 1) uit de kadernota 2024. Deze voornemens zijn hieronder weergegeven:

Kadernota 2024: beleidsvoornemens uit categorie 1 ‘Noodzakelijk’ Wat willen we extra gaan doen in 2024-2027

Cat.

2024

2025

2026

2027

1a. Extra maatregelen privacy en (interne) informatiebeveiliging 1b. Ontvlechting ICT Veenendaal

1.3 1.3

1 1

135 N 180 N

145 N 180 N

145 N 80 N

1c. Capaciteit bedrijfsvoering 1d. Duurzame mobiliteit ‘Slim op Weg’

1.3 1.3

1 1

240 N p.m. 555 N

240 N p.m. 565 N

240 N p.m. 465 N

Programma 1 - Bedrijfsvoering

Wettelijk/onvermijdelijk Programma 4 - Sociaal-Maatschappelijk 4a.

Gevolgen netcongestie voor nieuwbouw MFG Rhenen*

4.3

p.m.

4b.

Uitvoeren spreidingswet

4.5

p.m.

Wettelijk/onvermijdelijk * Hierover heeft de raad inmiddels een besluit genomen

Economisch en financieel beeld op hoofdlijnen

De beleidsvoornemens die samenhangen met de uitvoering van het bestuursprogramma (kadernota 2024: categorie 2) zijn onderdeel van de besluitvorming bij deze begroting. Dit is overeenkomstig de afspraken die hierover bij de kadernota 2024 zijn gemaakt. Het college is van mening dat de voordelige begrotingsresultaten 2024-2027 het mogelijk maken om alle voornemens uit de kadernota over te nemen. De gepresenteerde voordelige begrotingsresultaten voor de jaren 2024 en 2026 slaan dan wel om naar een tekort van respectievelijk € 365.000 en € 99.000. Het meest in het oog springende beleidsvoornemen is de woonlastendemping. Hiervoor presenteert het college een alternatief scenario. In de kadernota was de ambitie van het college om in 2024 € 300.000 hiervoor in te zetten en in de jaren 2025 en 2026 € 600.000. Doel hiervan was om de woonlasten voor een gemiddeld gezin in deze collegeperiode niet te laten stijgen. De gereserveerde middelen zijn niet langer toereikend om dit te bereiken. Het college is van mening dat het vasthouden aan dit uitgangspunt een te zware wissel trekt op de gemeentelijke financiën. Het college wil daarom vasthouden aan het bedrag van de totale woonlastendemping van € 1,5 miljoen zoals dat in de kadernota is opgenomen.

Door het hoge gewogen inflatiepercentage van 8,44% in 2024 en de verwachte daling daarvan in de latere jaren wil het college het bedrag van € 1,5 miljoen anders faseren in de tijd. Het voorstel is om het bedrag in 2024 en 2026 te verhogen met respectievelijk € 326.000 en € 9.000 en in 2026 te verlagen met € 335.000. Hiermee zorgt het college voor een meer geleidelijke ontwikkeling van de woonlasten en dempt het, naar de mening van het college, de stijging in 2024 tot een redelijk niveau en voorkomt het een zeer forse stijging van 2026 naar 2027. Bijkomend voordeel is dat het begrotingstekort in 2026 van € 99.000 omslaat in een voordeel van € 236.000. Daartegenover staat een hoger begrotingstekort in 2024 van € 691.000. Voor meer informatie over de woonlastendemping verwijzen wij u naar de paragraf lokale heffingen. NB Om het hoge tekort in 2024 van € 691.000 dat wordt veroorzaakt door het voorgestelde scenario van de woonlastendemping te beperken stelt het college een leenconstructie met de algemene reserve voor. Meer informatie hierover vindt u terug in het hoofdstuk financiële positie.

H 1.4

Wat zijn de financiële consequenties voor de begrotingsresultaten? Door het overnemen van alle beleidsvoornemens uit de kadernota 2024, het aangepaste scenario van de woonlastendemping en de leenconstructie met de algemene reserve veranderen de eerder gepresenteerde begrotingsresultaten. In onderstaande tabel zijn de gevolgen in beeld gebracht. (x € 1.000) Begrotings-

Claims bestuurs-

Grote

Aangepassing

Leenconstructie

Begrotings-

resultaten

programma

bestuurlijke

bedrag demping

algemene reserve

resultaten incl. cat.

(cat. 2)

opgave

woonlasten voor het jaar 2024

2 en leenconstructie

2024

97 V

462 N

P.M.

326 N

626 V

65 N

2025

2.818 V

737 N

P.M.

626 N

1.446 V

2026

628 V

727 N

P.M.

335 V

2027

441 V

69 N

P.M.

236 V 372 V

H2 BELEIDSBEGROTING

Beleidsbegroting

Inleiding Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit een programmaplan en de paragrafen. Het programmaplan is onderverdeeld in: a. 2 programma overstijgende thema’s en b. 7 reguliere programma’s. Programma overstijgende thema’s De 2 programma overstijgende thema’s gaan over duurzaamheid en woningbouw. Aan beide thema’s is door de landelijke overheid een hoge urgentie toegekend. Daarom zijn alleen deze 2 thema’s in de begroting opgenomen. Een programma overstijgend thema kan niet alleen door (lokale) overheden worden opgelost. Het is noodzakelijk dat maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen en inwoners hieraan een (ondersteunende) bijdrage leveren. Andere kenmerken zijn: a. hebben betrekking op meerdere beleidsterreinen en/of leefdomeinen; b. zijn toekomstgericht (vaak voor de lange termijn) en c. zijn van grote invloed op de samenleving. Tussen de thema’s en de programma’s zijn onderlinge relaties gelegd. Voor duurzaamheid geldt dat ook een verbinding is gemaakt met de paragraaf. Door de informatie op deze manier te presenteren willen we het bestuur ondersteunen om de overvloed aan informatie die hierover beschikbaar is beter te kunnen duiden. Hiermee krijgt het bestuur beter zicht op de vraag of en op welke wijze de gestelde doelen gehaald worden en welke middelen daarvoor nodig zijn.

Als deze aanpak aansluit bij de informatiebehoefte van de raad, dan kunnen in de toekomst soortgelijke vraagstukken meer themagericht worden opgepakt. Programma’s De 7 reguliere programma’s zijn een vast onderdeel in de begroting. Een programma is een samenhangende verzameling van activiteiten. Deze worden uitgevoerd om de beoogde bestuurlijke doelen binnen het programma te realiseren. Ieder (deel)programma is opgebouwd uit de 6 W-vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we ervoor doen? 3. Welke ontwikkelingen zien we?

4. Wat meten we? 5. Wie hebben we daarbij nodig? 6. Wat kost het? Paragrafen De paragrafen vormen een belangrijke informatiebron en beogen een ”dwarsdoorsnede” van de programma’s te geven. Het doel van de paragrafen is om informatie die voorheen op meerdere plekken stond bijeen te brengen. Hierdoor is het mogelijk om beter inzicht en overzicht te krijgen in deze onderwerpen. De raad heeft hiermee een extra instrument in handen om beleidskaders vast te stellen en de uitvoering te kunnen controleren.

Leeswijzer Programma’s Ieder programma begint met een korte inleiding. Dit wordt gevolgd door de opbouw van het programma en het maatschappelijke doel. Indien van toepassing gaan we daarna in op de programma-overstijgende activiteiten. We sluiten het programma af met een financieel overzicht. Deelprogramma’s Een deelprogramma is een verdere uitwerking van een programma. Ieder deelprogramma begint met de beleidsdoelen. Dit wordt gevolgd door een beschrijving van de reguliere activiteiten en, indien van toepassing, de wettelijke/onvermijdelijke beleidsvoornemens en de overige ontwikkelingen. We sluiten het deelprogramma af met de samenwerkende partners die bij de uitvoering betrokken zijn, indicatoren een financieel overzicht van het deelprogramma. Indicatoren Met indicatoren meten we de voortgang van de doelen. Bij de actualisatie van bestaand / opstellen van nieuw beleid worden bestuurlijk relevante indicatoren bepaald. In de begroting 2024 zijn alleen de wettelijk verplichte BBV indicatoren opgenomen. Als deze indicatoren samenhangen met het eigen beleid dan presenteren we die zichtbaar in het (digitale) boekwerk. De overige indicatoren zijn achter een digital link of een qr code opgenomen.

2.0 Programma overstijgende thema’s A. Duurzaamheid Het besef dat we op een duurzamere manier met onze aardbol om moeten gaan wordt steeds groter. Met een groeiende wereldbevolking en toenemende welvaart groeit de ‘menselijke voetafdruk’. Er worden steeds meer grond-, voedings- en brandstoffen gebruikt en we hebben steeds meer ruimte nodig. Verhoudingen worden verstoord en natuurlijke bronnen raken op. Bekend voorbeeld is de fossiele brandstoffen die wij gebruiken om energie op te wekken. De CO2 die hierin is opgeslagen komt door de relatief korte tijd waarin wij het verbranden versneld vrij. Waardoor we bijdragen aan een versnelde verandering van ons klimaat. Daarnaast raken deze fossiele en ook vele andere grondstoffen op en levert de winning van deze stoffen steeds meer problemen op, zowel op sociaal en maatschappelijk vlak als voor de natuur.

Om met zoveel mogelijk landen samen te werken aan dit mondiale probleem heeft ook Nederland in 2015 ingestemd met het mondiale Parijsakkoord. Net als andere landen moet Nederland een flinke inspanning leveren om de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden en liever nog: anderhalve graad. Klimaatakkoord Hoe Nederland dit gaat doen is vastgelegd in het Nederlandse Klimaatakkoord. In dit akkoord staan afspraken voor verschillende sectoren: elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, mobiliteit, landbouw en landgebruik. Deze afspraken hebben als doel de CO2 uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft (49%) ten opzichte van 1990. We gaan onder andere elektrisch rijden, onze huizen verwarmen zonder aardgas, energie besparen en energie duurzaam opwekken. Zie figuur hiernaast.

Programma overstijgende thema's

Meer schone stroom opwekken en gebruiken

Altijd genoeg stroom

Energie uit zon en wind is weersafhankelijk, daarom slaan we ook energie op d.m.v. - batterijen - waterstof

Elektriciteitscentrales - stand-by als reservecapaciteit

Burgerparticipatie, bewoners denken en doen mee

Meer energie uit wind - duurzame stroom voor industrie, bedrijven, elektrische auto’s en huizen

Meer energie uit zon - duurzame stroom uit zonneparken - zonnepanelen op huizen, gebouwen en rijksgronden (o.a. geluidswallen)

Omgevingsfonds - bewoners delen mee in opbrengst

Im- en export van duurzame stroom

Slim laden - als de zon schijnt - als het waait

Slimme netwerken

H 2.0

terstof

Autobatterij als opslag

Participatie - bewoners denken mee en doen mee

Coöperatie - bewoners financieren samen energieprojecten

ELEKTRICITEIT 21

H 2.0

Programma overstijgende thema's

Klimaatadaptatie Door de klimaatverandering veranderen de weersomstandigheden en daarop passen wij onze fysieke leefomgeving aan. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht.

worden ook voorwaarden voor andere vormen van duurzame energieopwek beschreven. Voor grootschalige duurzame energie opwek op dak of veld zoeken we verder naar oplossingen voor de belemmeringen. Denk hierbij aan netcongestie, toenemende weerstand en het vinden van geschikte ruimte. Samen met de netbeheerder en andere stakeholders kijken we naar verschillende mogelijkheden om wel door te kunnen met onze plannen.

Duurzaamheid in Rhenen In Rhenen is duurzaamheid verdeeld over vier pijlers. Het betreft drie pijlers die samenhangen “duurzaamheidsboom”: energieneutraal, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Aanvullend daarop is een vierde pijler opgenomen waarin de overkoepelende maatregelen zijn opgenomen die betrekking hebben op meerdere pijlers uit de duurzaamheidsboom. De takken van de “duurzaamheidsboom” kent zijn eigen werkzaamheden die bijdragen aan het duurzamer en klimaatbestendiger maken van de gemeente Rhenen. Door het besparen van energie, het duurzaam opwekken van energie en een zorgvuldig gebruik van grondstoffen, willen we de opwarming van de aarde en klimaatverandering tegengaan. Door de gemeente ruimtelijk adaptief in te richten, zorgen we er tegelijkertijd voor dat we voorbereid zijn op weersextremen als gevolg van de klimaatverandering. De werkzaamheden worden integraal afgestemd en gemeentebreed uitgevoerd.

1.2 Regionale energie strategie (RES) Rhenen heeft met de Regio Foodvalley een regionale energiestrategie opgesteld, de zogenaamde RES 1.0. Met het voortgangsdocument van de RES 1.0 (medio 2023) is de tussenstand inzichtelijk gemaakt. Aanvullend is aangegeven hoe we de gestelde ambities denken te realiseren. Voor het zoekgebied voor wind uit de RES 1.0 wordt samengewerkt met de gemeente Wageningen. We gaan onderzoeken of en waar dit concreet mogelijk is en of hier draagvlak voor is. In 2024 zullen de resultaten van de provinciale PlanMER (milieueffectrapportage) bekend zijn en gaan we bepalen wat de vervolg stappen zijn.

Hierna is per pijler een korte toelichting opgenomen en zijn voorbeelden gegeven van nieuwe activiteiten/maatregelen die de gemeente in 2024 gaat uitvoeren om Rhenen duurzamer te maken. Als een maatregel betrekking heeft op meerdere pijlers dan zijn deze na de toelichting weergegeven in de rubriek “Overstijgende maatregelen”. Achter iedere maatregel staat het deelprogramma waarin de maatregel verder is uitgewerkt. In de paragraaf duurzaamheid is een totaaloverzicht overzicht opgenomen van de activiteiten die de gemeente op gebied van duurzaamheid onderneemt.

Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2024 zijn: a. Verder uitwerking en planvorming verduurzamen gemeentelijk vastgoed. (deelprogramma 1.3 - Facilitair). b. Beslissen of de initiatieven voor een zonneveld bij de Nude en Remmerden gerealiseerd kunnen worden. (deelprogramma 3.2 – Ruimtelijke ontwikkeling) c. Na een ‘go’ op basis van lopende onderzoek verdere voortgang project verduurzamen industrieterrein Remmerden. d. Overige maatregelen waaronder een actie warmtescan en een maatwerkadvies voor inwoners en een Energiebespaarweek.

Pijler 1 - Energieneutraal 1.1 Energietransitie lokaal In 2024 komt een nieuwe routekaart in de raad, met daarin de stappen die genomen moeten worden om een energieneutrale gemeente te worden. Ook het beleidskader zon op land met de zonneladder wordt aangepast n.a.v. de evaluatie. In dit nieuwe beleidskader energie op land

Programma overstijgende thema's

1.1. Warmtetransitie lokaal In onze vastgestelde transitievisie warmte (TVW) staat hoe de gemeente stap voor stap toewerkt naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. In de visie staat geen definitieve keuze voor een duurzaam warmtealternatief. Deze keuzes worden in een intensief vervolgtraject samen met de wijk gemaakt. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2024 zijn: a. project aardgasvrije omgeving Achterberg (deelprogramma 3.2 – Ruimtelijke ontwikkeling) b. project verduurzamen Remmerden, n.a.v. resultaten onderzoek mogelijkheden warmtenet Pijler 2 - Circulaire economie Voor deze pijler is nog geen beleid, maar we voeren wel activiteiten op dit gebied uit. Dit wordt voornamelijk integraal aangepakt. Binnen verschillende werkvelden lopen ontwikkelingen die horen bij een circulaire economie. De gemeente heeft enkele jaren geleden het convenant duurzaam beton ondertekend. Dit ter stimulering van hergebruik van beton, waardoor de CO2 uitstoot wordt verminderd en er minder primaire (natuurlijke) grondstoffen nodig zijn. Dit convenant wordt gebruikt bij bouw en slooptrajecten waarbij vrijkomende bouwmaterialen opnieuw gebruikt worden. Verder werken we samen met de Regio Foodvalley om via de zogeheten Living Labs invulling te geven aan het begrip circulariteit.

H 2.0

Een belangrijk aspect in een circulaire samenleving is het hergebruiken van grondstoffen. Als onderdeel hiervan gaan we samen op weg naar minder afval. We kijken hierbij toekomstgericht naar afval, waarbij afval wordt gezien als nieuwe grondstof. Naast gedragsverandering zullen ook technologische veranderingen ervoor zorgen dat er steeds meer stoffen uit de afvalstromen hergebruikt kunnen worden. Met het een afval- en grondstoffenbeleidsplan 2020-2030 gaan we samen met de inwoners op een duurzame manier minder afval produceren. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2024: a. Onderzoek naar maatregelen om circulariteit nog meer plek te geven in de organisatie (deelprogramma 1.3 – Organisatie). b. Uitvoeren maatregelen uit het afval- en grondstoffenbeleid ‘Samen op weg naar minder afval’ (deelprogramma 3.1 – Verkeer en openbare ruimte). Pijler 3 - Klimaatbestendig Rhenen Evenals de landelijke doelstelling, verwoord in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, willen we in 2050 klimaatbestendig zijn. Het Deltaplan geeft aan om eerst te “weten” wat de gevolgen van weersextremen zijn, zodat vormgegeven kan worden aan het ‘willen” (ruimtelijke adaptatie verankeren in beleid). Vanaf 2021 wordt er gewerkt (“werken”) aan een klimaatbestendige omgeving. Na afronding van het “weten” is voor het “willen” in april 2020 een gezamenlijke bestuurlijke ambitie door de raad vastgesteld.

We werken samen met de provincie Utrecht en met

H 2.0

Programma overstijgende thema's

het Platform Water Vallei en Eem aan de regionale invulling van Ruimtelijke Adaptatie. Op lokale schaal werken wij samen met twaalf andere partijen zoals de waterschappen, woningcorporatie Rhenam, Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, GGD, enzovoort. Voorbeelden van maatregelen in 2024: a. Verdere uitvoering geven aan de campagne “ga Rhenen ontstenen en vergroenen” (deelprogramma 3.1 - Verkeer en openbare ruimte). b. Fysieke maatregelen om voorbereid te zijn op de toename van buien zowel qua intensiteit en omvang en het tegengaan van hitte (deelprogramma 3.1 Verkeer en openbare ruimte). c. Deelname aan het NK Tegelwippen d. Voortzetten overige maatregelen zoals het project ‘Heuvelrugtuinen’. Ook zijn in het meerjaren- onderhoudsplan de vervangingsinvesteringen aangepast waardoor klimaatadaptatie erin is verwerkt. Zorg dat ook andere beleidsterreinen met dit thema rekening houden. Pijler 4 – Overkoepelende maatregelen a. Convenant Toekomstbestendig Bouwen (3.2 Ruimtelijke ontwikkeling) Een mooi voorbeeld waar duurzaamheid integraal opgepakt wordt is het convenant Toekomstbestendig Bouwen. In dit convenant staan ambities om nieuwe woningen zo toekomstbestendig mogelijk te bouwen. Met ambities voor energieneutraal/energiepositief-, circulair-, klimaatadaptief-, natuurinclusief bouwen, duurzame mobiliteit en een gezonde leefomgeving.

In nieuwbouwplannen maken we in goed overleg met alle betrokkenen onze ambitie goud zover mogelijk waar. We zetten dit instrument waar mogelijk in bij nieuwbouwplannen.

b. Bestrijding energiearmoede (deelprogramma 3.2 – Duurzaamheid). In 2024 gaan we verder met onze energiecoaches. Zij worden ondersteund en gecoördineerd door een energieadviseur van de Energiecoöperatie Rhenen. De coaches geven advies en realiseren kleine aanpassingen in woningen om de bewoners te helpen de energierekening te verlagen. Naast de coaches doet Rhenen mee met het project isolatievouchers van de provincie. De spouwmuur bij inwoners die energietoeslag krijgen wordt hierbij geïsoleerd. En we gaan, met een positief besluit op de SPUK aanvraag van het Nationaal Isolatieprogramma, woningen die onder de NGH vallen helpen isoleren. Een totaaloverzicht wat we in 2024 gaan doen om Rhenen weer een stukje duurzamer te maken is te vinden in de paragraaf duurzaamheid. In deze paragraaf is inzichtelijk gemaakt wat Rhenen al doet en waar we in 2024 mee aan de slag gaan. Tot slot, een duurzaam Rhenen realiseren we niet alleen. Daarom wordt op allerlei manieren samengewerkt met o.a. provincies, gemeenten regio Foodvalley, energieloket, energiecoöperaties, Rhenam, netbeheerders, waterschappen en natuurlijk ondernemers, maatschappelijke organisaties en de inwoners van de gemeente Rhenen. Toekomstbestendig buitengebied Duurzaamheid omvat meer dan deze vier pijlers.

Gezien het groene karakter van Rhenen, de druk op de natuur en de actuele ontwikkelingen binnen de landbouw is het belangrijk om ook natuur en landbouw hierbij een plek te geven. De waarden natuur en landschap staan door bijvoorbeeld opgaven rond landbouw, water, de energietransitie, verstedelijking, mobiliteit en recreatie onder druk. Om het mooie van Rhenen te behouden is het daarom noodzakelijk om in te zetten op een integraal en toekomstbestendig buitengebied. Hoe we dit gaan doen wordt in 2024 verder uitgewerkt.

Programma overstijgende thema's

H 2.0

Programma overstijgende thema's

B. Woonbouwopgave in perspectief in 2024 Landelijk In september 2020 heeft het Rijk de Nationale Omgevingsvisie gepubliceerd met daarin een dringende opgave voor de bouw van 1 miljoen woningen tot 2050. In maart 2022 heeft het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda gepubliceerd, waarbij de woningbouwopgave tot 2030 verder is geconcretiseerd tot 900.000 woningen tot 2030, waarvan 2/3 betaalbare woningen, meer flexwoningen, een aanzienlijk aandeel ouderenhuisvesting en toevoeging van woningen door transformatie. Het Rijk heeft op basis van het voorgaande in 2022 nationale prestatieafspraken gemaakt met de woningbouwcorporaties en begin 2023 regionale woondeals met alle provincies en gemeenten. Op dit moment is het Rijk bezig met de voorbereiding van de “Wet inzake versterking regie Volkshuisvesting”. Deze wet geeft het Rijk, provincies en gemeenten de wettelijke instrumenten

om samen meer regie te kunnen voeren op de volkshuisvesting. Door deze instrumenten krijgen overheden meer grip op hoeveel woningen er op welke locaties worden gebouwd en op de hoeveelheid betaalbare woningen. Ook biedt de wet meer mogelijkheden voor mensen die met urgentie een woning nodig hebben, onder andere door middel van een regionale evenredige verdeling van alle urgent woningzoekenden. Daarnaast bevat het voorstel maatregelen om sneller te kunnen bouwen. Regionaal In de regio’s Arnhem/Nijmegen en Foodvalley (ANF) wordt sinds 2020 samengewerkt aan de verstedelijkingsstrategie met als doel om 100.000 woningen toe te voegen tot 2040. Voor de regio Foodvalley gaat het daarbij om 40.000 woningen. Op dit moment wordt in acht deelgebieden samengewerkt aan gebiedsgerichte uitwerkingen. Voor de gemeente Rhenen betekent dit de komende tijd een verdere uitwerking van mogelijke woningbouw in het deelgebied “Foodvalley-zuid” samen met de gemeenten Ede, Veenendaal en Wageningen. 26

Programma overstijgende thema's

Verder wordt er binnen de Regio Foodvalley sinds 2014 via de regionale woonagenda samengewerkt op het gebied van wonen. De ambitie van de regio is om, in aansluiting op de bovengenoemde forse woningbouwopgave van 40.000 woningen, de komende jaren verder samen te werken via het Regionaal Actieprogramma Wonen. Naast het thema (betaalbare) woningbouw gaat het in dit programma ook om het thema verdere verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en om het thema wonen en zorg, zoals de regionale afstemming van de huisvesting van kwetsbare en bijzondere doelgroepen. Op 8 maart 2023 is de regionale woondeal met het Rijk en de gemeenten in de regio Foodvalley ondertekend. In deze deal gaat het om de toevoeging tot 2030 van 19.800 woningen in de 5 Gelderse FV gemeenten en 5.500 woningen in de 3 Utrechtse FV gemeenten). De gemeenten hebben zich gecommitteerd aan de intentie om (onder randvoorwaarden) tot 2030 minimaal 64% betaalbare woningen toe te voegen. De komende tijd zullen de gemaakte afspraken worden gemonitord maar ook zullen er in 2024 aanvullende afspraken worden gemaakt over thema’s zoals flexwoningen, vakantieparken, ouderenhuisvesting/woonzorgvisies, toekomstbestendig bouwen en transformatie en herstructurering. Het bouwen van woningen in de Regio Foodvalley heeft ook grote gevolgen voor de verkeersdruk.

Binnen de regio wordt de komende tijd verder samengewerkt aan de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026. Hierin worden de regionale uitdagingen op het gebied van verkeer vertaald naar concrete projecten waar de komende jaren aan gewerkt gaat worden. Daarbij wordt ook de verwachte toename van verkeer als gevolg van de verstedelijking meegenomen. Lokaal Visie op Rhenen Voor de zomervakantie heeft de gemeenteraad de Visie op Rhenen geamendeerd vastgesteld. De visie op Rhenen is een omgevingsvisie en toekomstvisie ineen. Het geeft aan waar en welke ontwikkelingen de gemeente op onder andere het ruimtelijk domein voor zich ziet de tot 2035. Het gaat dan bijvoorbeeld om ontwikkelingen rondom woningbouw, mobiliteit of ruimte voor ondernemerschap. De Visie op Rhenen is een document waarover we als college het gesprek met de provincie Utrecht aangaan. Als bepaalde ontwikkelingen buiten stedelijk (buiten de rode contouren) plaatsvinden is de gemeente bijvoorbeeld afhankelijk van de (on)mogelijkheden die de omgevingsverordening van de provincie ons biedt. Maar ook wet -en regelgeving op het gebied van natuurherstel of gezondheid beperken ons in de mogelijkheden bij mogelijke ontwikkelingen. Als college laten we geen enkel gelegenheid onbenut om het gesprek met de provincie aan te gaan, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Verder gaan we als college in 2024 aan

H 2.0

de slag met een kernrandenvisie. In deze kernrandenvisie maakt het college keuzes waar aan de randen van onze kernen ontwikkelingen mogelijk zijn, zoals het versterken van natuurwaarden of woningbouw. Woon(zorg)visie Rhenen De huidige woonvisie “Kiezen voor Rhenen” is vastgesteld in 2018 en in 2021 geactualiseerd. De komende periode gaan we starten met het proces om in 2024 een nieuwe Woon(zorg) visie vast te kunnen stellen. We zullen hierbij de gevolgen van de nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting betrekken. De nieuwe woon(zorg)visie zal ook de basis zijn voor nieuwe (meerjaren) prestatieafspraken met woningcorporatie Rhenam Wonen. Mobiliteit Het bouwen van woningen betekent ook dat er extra verkeer te verwachten is. We moeten ons de komende jaren gaan voorbereiden op de komst van de extra woningen, waarbij ook de uitdaging is om bestaande problemen op te lossen. Daarbij kan niet altijd meer voor het faciliteren van alle vervoersmiddelen gekozen worden. We moeten meer ruimte creëren voor fiets en openbaar vervoer om de druk op de autowegen te verminderen. Daarmee verbeteren we de doorstroming én zetten we ons in om de klimaatdoelstellingen te halen, zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord.

Project Versnelde woonopgave De gemeente Rhenen heeft in 2022 de ambitie uitgesproken om in de periode tot 2026 snel 150 flexwoningen toe te voegen voor doelgroepen die in de huidige woningmarkt moeilijk aan een betaalbare woning kunnen komen. Het project bestaat uit drie sporen: a. doelgroepen: voor wie bouwen we? b. woningen: wat bouwen of transformeren we en op welke plek? c. welke maatschappelijke gevolgen heeft de komst van deze nieuwe inwoners en hoe spelen we daarop in? In 2024 verwachten we de oplevering van flexwoningen aan de Binnenweg. Het onderzoek naar locatie en mogelijkheden en meer projecten succesvol van de grond te krijgen is in een afrondende fase.. Daarnaast is en wordt binnen het project van de Versnelde Woonopgave gezocht naar mogelijkheden van transformatie van bestaand vastgoed met name voor de opvang van Oekraïners en overige vluchtelingen. In 2023 verwachten we de oplevering van woonruimte aan de Nieuwe Veenendaalseweg voor 6 Oekraïners en 9 minderjarige vluchtelingen die worden begeleid door het NIDOS. 27

Programma 1

BEDRIJFSVOERING

Programma Bedrijfsvoering

H 2.1

Wat willen we bereiken?

Inleiding De kracht van de gemeente Rhenen zit in onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Met elkaar maken we plannen voor een waardevolle toekomst. Bij de plannen hebben we aandacht voor nieuwe ideeën. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders betrekt de inbreng bij hun besluiten.

Maatschappelijk doel

Inwoners en bedrijven hebben een slagvaardig en betrouwbaar bestuur en gemeentelijke organisatie en kunnen meedenken en meedoen om Rhenen nog mooier te maken.

Bedrijfsvoering ondersteunt het bestuur en de gemeentelijke organisatie bij het op een effectieve en efficiënte manier realiseren van de doelstellingen die in de programma's zijn opgenomen. Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s Bestuur, Organisatie en Facilitair.

Wat gaat het kosten? Overzicht baten en lasten (in € x 1.000)

2024

2025

2026

2027

Geraamd resultaat

Saldo baten

Mutatie

Geraamd

en lasten

reserves

resultaat

9.924 N

42 V

9.882 N

9.857 N

9.863 N

9.830 N

- Ontvlechting ICT Veenendaal (Deelprogramma 1.2)

180 N

80 N

- Capaciteit bedrijfsvoering (Deelprogramma 1.2)

240 N

- Extra maatregelen privacy en (interne) informatiebeveiliging (Deelprogramma 1.3)

135 N

145 N

10.479 N

42 V

10.437 N

10.422 N

10.328 N

10.295 N

Bestaand beleid Noodzakelijke beleidsvoornemens 2024 - 2027

- Duurzame mobiliteit ‘Slim op weg’ (Deelprogramma 1.3) Totaal

1.1 Deelprogramma BESTUUR Wat willen we bereiken? Beleidsdoel Het opstellen en uitvoeren van beleid dat van belang is voor de inwoners waarbij de raad de kaders stelt, het budgetrecht heeft en de uitvoering van het beleid door het college controleert.

1.1.2. 1.1.3.

1.1.1.

1.1.4. 1.1.5.

Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben mogelijkheden om hun bijdrage te leveren aan het beleid en de plannen. Daarbij zijn we helder en voorspelbaar over onze processen en over de gelegenheid voor participatie.

We maken zo goed mogelijk gebruik van de kennis en capaciteit van de samenleving. We vervullen een actieve rol bij het behartigen van de Rhenense belangen in de verschillende (regionale) netwerken. Bij het maken en uitvoeren van beleid is aandacht voor alle doelgroepen. We onderzoeken de mogelijkheden om regels te kunnen verminderen. Regels die overblijven zijn helder, begrijpelijk en voegen waarde toe. 30

Programma Bedrijfsvoering

H 2.1

Wat gaan we ervoor doen?

a. Reguliere activiteiten De reguliere activiteiten in deelprogramma Bestuur richten zich op: De gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de rekenkamer. Maar ook op de bestuurlijke samenwerking.

b. Activiteiten 2024 Voor een toelichting op de activiteiten 2024 verwijzen wij u naar de paragraaf Bedrijfvoering.

H 2.1

Programma Bedrijfsvoering

Wie hebben we daarbij nodig?

Regio FoodValley

Gevestigd

Rechtsvorm

Webadres

Wettelijke verplichting

Ede

www.foodvalley.nl

Nee

Openbaar belang Regio FoodValley behartigd de belangen van 8 gemeenten. Invloed op grootschalige ontwikkelingen

Financiën Bron: Begroting 2024, begroting 2023, jaarrekening 2022

door samenwerking in regio Foodvalley verband. Dit leidt tot bestuurlijke en financiële steun van de

Balans (in € x 1.000)

regio voor projecten die voor Rhenen van belang zijn, waarmee het openbaar belang wordt gediend.

Wat willen we bereiken? Regio Foodvalley is een regionale netwerkorganisatie van gemeenten, onderwijsinstellingen en ondernemers. Regio Foodvalley wil vanuit haar DNA bijdragen aan welzijn en gezondheid voor al haar inwoners en bedrijven. Regio Foodvalley onderscheidt zich door haar unieke posities op agrifood en voeding en gezondheid. Uitbouwen en versterken van deze posities in balans met de omgeving is waar wij de komende periode op inzetten. Ons doel is een regio die economisch, ecologisch en sociaal floreert. Wat gaan we ervoor doen? De activiteiten uit de huidige Strategische Agenda worden uitgevoerd of afgerond. In 2024 wordt ook gestart met het opstellen van een nieuwe Strategische Agenda, omdat de huidige in 2025 afloopt. Daarnaast wordt er verder gewerkt aan de programma’s rondom de grote transities die er op de regio afkomen, zoals de stikstofproblematiek/landelijk gebied, woningbouw en energietransitie. Dit gebeurt onder andere aan de hand van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied, de Verstedelijkingsstrategie en de Regionale Energiestrategie. Om deze programma’s goed uit te kunnen voeren is in de begroting 2024-2027 van de Regio Foodvalley geld opgenomen om extra programmamanagers in te kunnen huren voor deze programma’s. Dit met het doel om de regionale slagkracht te vergroten.

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Volgens de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen zijn mogelijk risico’s voortvloeiend uit het doen en/of nalaten van derden en niet te beïnvloeden risico’s van loon- en prijsstijgingen. Er is voldoende weerstandscapaciteit aanwezig voor deze risico’s. In de AB vergadering van 9 juni 2023 is de norm voor het weerstandsvermogen voor Foodvalley vastgesteld op: 6% begrote lasten regiokantoor 3% begrote lasten regionale programma’s 1% begrote lasten mobiliteitsfonds. Voor de begroting 2024 komt dit uit op een benodigd weerstandsvermogen van € 230.000.

31-12-2024

31-12-2023

31-12-2022

5.909

5.962

3.456

2.706

2024

2023

2022

5.256 V

4.292 V

5.406 V

Resultaat voor bestemming

332 V

Toevoeging / onttrekking reserves

255 N

Resultaat na bestemming

77 V

Eigen vermogen Vreemd vermogen Exploitatie (in € x 1.000) Omvang baten (excl. reserves)

Maatschappelijk doel Rhenen Het behartigen van de Rhenense belangen buiten de gemeentegrenzen en het versterken van bestuurlijke samenwerking. Belang en bijdrage Rhenen Bestuurlijk belang Burgemeester Van der Pas maakt deel uit van het (dagelijks) bestuur. Het stemrecht van Rhenen is 2 van de in totaal 16 stemmen. Financieel belang Financiële bijdrage (in € x 1.000)

2024

2023*

2022

Bijdrage voor Regiokantoor

100 N

68 N

66 N

Strategische programma’s (inclusief mobiliteitsfonds)

124 N

116 N

79 N

* Bijgestelde begroting; kosten voor opstellen Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG)

Begroting 2024

Programma Bedrijfsvoering

H 2.1

Wat gaat het kosten? Overzicht baten en lasten (in € x 1.000) Bestaand beleid Noodzakelijke beleidsvoornemens 2024 - 2027 Totaal

2024 Saldo baten en

Mutatie

Geraamd

lasten

reserves

resultaat

2025

2026

2027

Geraamd resultaat

1.877 N

1.882 N

1.861 N

1.862 N

1.877 N

1.882 N

1.861 N

1.862 N

1.2 Deelprogramma ORGANISATIE Wat willen we bereiken? Beleidsdoel Een organisatie die flexibel en wendbaar is, uitgaat van vertrouwen, loslaat wat kan en begeleidt wat moet, samenwerkt met anderen op gelijkwaardige basis en verantwoordelijkheid neemt en krijgt met een hart voor Rhenen en de publieke zaak. 1.2.1. Het adequaat ondersteunen van de bestuursorganen bij het realiseren van hun ambities en plannen. 34

Programma Bedrijfsvoering

Wat gaan we ervoor doen?

H 2.1

Welke ontwikkelingen zien we?

a. Reguliere activiteiten De reguliere activiteiten in deelprogramma Organisatie richten zich op: Het ondersteunen van het bestuur door de medewerkers van de ondersteunende diensten personeel en organisatie, juridische zaken, communicatie, informatisering & automatisering, facilitaire zaken & documentaire informatievoorziening, financiën en receptie.

Voor een toelichting op de ontwikkelingen verwijzen wij u naar de paragraaf bedrijfsvoering.

b. Activiteiten 2024 b1. beleidsvoornemens: noodzakelijk / bestuursprogramma (Kadernota 2024) In dit deelprogramma zijn alleen noodzakelijke beleidsvoornemens (categorie 1) van toepassing. De financiële gevolgen hiervan zijn in de begroting opgenomen. Het betreft de volgende onderwerpen: - ontvlechting ict Veenendaal - capaciteit bedrijfsvoering Voor een inhoudelijke toelichting over deze onderwerpen verwijzen wij u naar de paragraaf bedrijfsvoering b2. overige activiteiten 2024 Voor een toelichting op deze activiteiten verwijzen wij u naar de paragraaf bedrijfsvoering.

Wat gaat het kosten? Overzicht baten en lasten (in € x 1.000) Bestaand beleid

2024 Saldo baten en

Mutatie

Geraamd

lasten

reserves

resultaat

2025

2026

2027

Geraamd resultaat

4.932 N

4.892 N

- Ontvlechting ICT Veenendaal (Deelprogramma 1.2)

180 N

80 N

- Capaciteit bedrijfsvoering (Deelprogramma 1.2)

240 N

5.352 N

5.252 N

5.212 N

Noodzakelijke beleidsvoornemens 2024 - 2027

Totaal

1.3 Deelprogramma FACILITAIR Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Beleidsdoel Bestuur, medewerkers en inwoners kunnen op een prettige, gebruiksvriendelijke en veilige manier gebruik maken van de (interne) gemeentelijke voorzieningen. 1.3.1. We zorgen voor een fijn en veilig leef- en werkklimaat en voor een prettig verblijf voor bezoekers van het Huis van de Gemeente en de locatie op Remmerden. 1.3.2. Wij gaan veilig om met de gegevens van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en hebben onze informatieveiligheid en informatiehuishouding op orde.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13291246/1