Bijlage 1 Jaarstukken 2022

Jaarstukken 2022

2

INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding

3.6

Verbonden partijen

156

1.1

De gemeente Rhenen in het kort

6

3.7

Grondbeleid

158

1.2

Bestuur van de gemeente Rhenen

8

3.8

Openbaarheidsparagraaf van de wet Open Overheid

164

1.3

Bericht van het college

12

3.9

Subsidieverlening

166

1.4

Financieel beeld op hoofdlijnen

16

3.10 Duurzaamheid

170

2. Jaarverslag 4. Jaarrekening

2

Inleiding programma's

20

2.0

Programma overstijgende thema's

22

4.0

Inleiding jaarrekening

174

2.1

Programma Bedrijfsvoering

30

4.1

Financieel beeld 2022

176

2.2

Programma Dienstverlening

40

4.1.1

Resultaat

176

2.3

Programma Fysiek

44

4.1.2

Financiële positie

178

2.4

Programma Sociaal maatschappelijk

60

2.5

Programma Economie & Toerisme

2.6 2.7

4.2

Exploitatie

180

90

4.2.1

Waarderingsgrondslagen exploitatie

181

Programma Veiligheid & Handhaving

98

4.2.2

Toelichting op de exploitatie

182

Programma Algemene dekkingsmiddelen

108

4.2.3

Overige exploitatie onderdelen

204

4.3

3. Paragrafen

Balans

209

4.3.1

Waarderingsgrondslagen balans

210

3.0

Inleiding paragrafen

116

4.3.2

Balanspositie

212

3.1

Lokale heffingen

118

4.3.3

Toelichting op de balanspositie

214

3.2

Weerstandsvermogen & risicobeheersing

124

4.3.4

Overige balans onderdelen

235

3.3

Onderhoud kapitaalgoederen

130

3.4

Financiering

140

3.5

Bedrijfsvoering

144

5. Bijlagen A

Controleverklaring

249

3

PERSPECTIEFNOTA 2022–2025

Planning en Control cyclus 2022

BEGROTING 2022–2025

VOORJAARSRAPPORTAGE 2022

NAJAARSRAPPORTAGE 2022

JAARSTUKKEN 2022

De raad heeft in juli 2021 de kaders voor de begroting 2022 vastgesteld

De raad heeft in november 2021 het beleid en de bijbehorende middelen voor het begrotingsjaar 2022 vastgesteld.

De raad heeft in het juli 2022 de aangepaste budgetten uit de begroting 2022 vastgesteld.

De raad werd in november 2022 geïnformeerd over de politiek relevante ontwikkelingen en heeft de aangepaste budgetten uit de begroting 2022 vastgesteld.

Het college legt in juli 2023 verantwoording af aan de raad over begrotingsjaar 2022.

4

H1 INLEIDING 5

1.1 DE GEMEENTE RHENEN IN HET KORT Algemeen Rhenen is een gemeente in de provincie Utrecht, bestaande uit de stad Rhenen en de dorpen Elst en Achterberg. Rhenen is een historische stad aan de Neder-Rijn, in de bosrijke omgeving van de Utrechtse Heuvelrug. Als u Rhenen vanuit de Betuwe binnenrijdt waant u zich een beetje in het buitenland door de hoogteverschillen in het landschap. ‘s Avonds in het donker geven de vele lichtjes tegen de heuvels en de verlichte Cuneratoren een prachtig schouwspel. In de historische benedenstad van Rhenen voelt u zich terug in de tijd. Hier vindt u, naast smalle pittoreske straatjes en pleintjes en restanten van de eeuwenoude stadswallen, de markante Cunerakerk met toren. Een laat-Gotische kerk, gebouwd tussen 1492 en 1531. Door velen beschouwd als de mooiste van Nederland. Rhenen is dus een stad en gemeente in de provincie Utrecht. De gemeente Rhenen telt op 1 januari 2023 20.332 inwoners. De gemeente heeft een oppervlakte van circa 43 km², waarvan circa 3 km² water. Rhenen ligt op de zuidoostpunt van de Utrechtse Heuvelrug. De oostelijk gelegen en tot de

gemeente behorende Grebbeberg is de laatste heuvel van deze stuwwal.

Gemeentewapen De elementen uit het wapen van Rhenen zijn zo oud als de toekenning van het stadsrecht door de bisschop van Utrecht. Het wapen is afgeleid van de oude stadszegels. Het oudst bekende stadszegel dateert uit 1258. Er is in de loop van de tijd wel wat aan veranderd en het huidige wapen gaat terug op het stadszegel van 1483. Het bestaat uit een zilveren achtergrond met daarop een rood kasteel. Je zou er ook de stad zelf in kunnen herkennen met haar muur en drie poorten. De torens / poorten hebben blauwe daken. Bovenin zweeft een sleutel, die kan worden opgevat als symbool voor het zelfbestuur van de stad maar ook als verwijzing naar de apostel Petrus als sleutelbewaarder. Net als in de stad Utrecht zou de oudste kerk van Rhenen gewijd zijn aan St. Pieter, hoewel dat twijfelachtig is. Het wapenschild wordt vastgehouden door twee gouden leeuwen en “bekroond” met een gouden kroon. De wapens van Achterberg en Elst zijn van jongere datum

en geen echte gemeentewapens. Het wapen van Achterberg maakt wel gebruik van twee oudere wapens, namelijk dat van de dijkgraaf en heemraadschap van de Rhenense Neude en Achterbergse Hooilanden. Het kasteel lijkt afkomstig van het wapen van Rhenen, maar kan ook staan voor het kasteel dat ooit in Achterberg stond: De Horst. Het scheepje in de onderste helft is afkomstig van het wapen van het Veenraadschap in Veenendaal, dat in 1563 werd opgericht. Het heemraadschap en het Veenraadschap dekken samen het bijna volledige dorpsgebied van Achterberg.

6

De gemeente Rhenen in het kort

Het wapen van Elst is een ontwerp van Ad de Jong, geboren te Rhenen en actief in de historische vereniging van Rhenen. Hij maakte een “sprekend” wapen op grond van oude elementen en overwegingen, die al eeuwenlang worden gevolgd bij het ontwerpen van wapens. Boven is een uitgerukte elzenboom zichtbaar. De natuurlijke begroeiing van de omgeving van Elst bestond uit uitgestrekte elzenbossen, dat daaraan wellicht haar naam dankt. In de onderste helft komt de sleutel van St. Pieter terug en verder de lelie. Het Utrechtse kapittel van St. Pieter bezat omvangrijke landerijen rond Elst. Het westelijke deel van Elst viel tot de gemeentelijke herindeling van 2006 onder Amerongen. Het symbool van Amerongen is de lelie. Het wapen wordt nog gebruikt in officiële aktes, in een uittreksel van de burgerlijke stand en in de ambtsketen van de burgemeester.

H 1.1

1940-1945. Het monument bij de ingang van het oude gemeentehuis aan de Herenstraat is een herinnering aan deze verwoesting en aan de wederopbouw.

Elst In Elst leefde men vroeger van de tabaksteelt. U vindt er ook nu nog tabaksschuren, die echter niet meer als zodanig dienst doen. Ook vinden we in Elst een Aardkundig Monument en wel het sneeuwsmeltwaterdal op de Plantage Willem III. Een Aardkundig Monument is een gebied waarin je de ontwikkeling van de aarde over honderden, duizenden of zelfs tienduizenden jaren met eigen ogen kunt zien.

Achterberg De kern Achterberg is vooral agrarisch getint met prachtige (monumentale) boerderijen. In de Middeleeuwen bezaten de landsheren, de bisschoppen van Utrecht, een slot in Achterberg, genaamd De Horst. Aan verschillende van deze vorsten zijn herinneringen bewaard gebleven. Zo bestaan er nog brieven en oorkonden die op De Horst geschreven zijn en door de bisschoppen getekend.

Rhenen Rhenen is van oorsprong een vestingstad. Bij herhaling fungeerde ze als voorpost: in vroeger eeuwen van het Sticht van Utrecht, tegen de dreiging uit het Gelderse hertogdom en in de recente geschiedenis van de Vesting Holland. Rhenen is daardoor vaak en vergaand verwoest. Het laatst in de jaren

Veenendaal Elst

Neder-Rijn (Bedrijventerrein) Remmerden Achterberg

Rhenen

7

H 1.1

Het bestuur van de gemeente Rhenen

8 8

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2 HET BESTUUR VAN DE GEMEENTE RHENEN Organisatieschema De inrichting van de organisatie is één van de bouwstenen om de doelen die de gemeente heeft te bereiken. In de afbeelding hieronder is het organisatieschema van de gemeente Rhenen weergegeven.

RAADSGRIFFIE

COMMISSIE RUIMTE & ECONOMIE

FYSIEK

COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

GEMEENTERAAD RHENEN REKENKAMER

COMMISSIE BESTUUR & FINANCIËN

COMMISSIE SAMENLEVING

INTEGRAAL MANAGEMENT TEAM

SOCIAAL

BEDRIJFSVOERING

9

H 1.2

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.1 College van burgemeester en wethouders Het bestuur van de gemeente wordt gevormd door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders (college van B&W) is vergelijkbaar met het kabinet. Het college regeert en vormt het dagelijks bestuur van een gemeente. Hieronder volgt de samenstelling van het college van B&W op 1 december 2022.

Burgemeester Hans van der Pas Portefeuille: coördinatie bestuur en beleid, kabinetszaken, openbare orde en veiligheid, handhaving, versterken lokale democratie en participatie, digitale samenleving, bedrijfsvoering en dienstverlening en regio Foodvalley.

Wethouder Gert van Laar (SGP) Portefeuille: ruimtelijke ontwikkeling, wonen, ruimtelijke projecten, beheer openbare ruimte, riolering, afvalverwerking, vergunningverlening en Omgevingswet.

Wethouder Dick Poortinga (Rhenens Belang) Portefeuille: welzijn, volksgezondheid en sport, kerngericht werken, Participatiewet, economie, recreatie en toerisme en cultuur (historie).

Wethouder Hans Boerkamp (D66) Portefeuille: Wet Maatschappelijke Ondersteuning, jeugd, onderwijs en kinderopvang, mobiliteit en bereikbaarheid, basismobiliteit en financiën en belastingen

Wethouder Bert Fintelman (CDA) Portefeuille: landelijk gebied/buitengebied, duurzaamheid/klimaat, natuur/ milieu, gemeentelijk vastgoed, grondbeleid en nutsbedrijven

Projecten: Leefbaarheidsplan Elst, gezondheidscentrum Rhenen en visie op Rhenen.

Projecten: Kwintelooijen en Stadshaven.

Projecten: Rijnburg, visie op sociaal domein, visie op Rhenen.

Project: MFG Rhenen

10

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.2 Gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan in een gemeente en is te vergelijken met de Tweede Kamer: - de gemeenteraad bepaalt (de hoofdlijnen van) het beleid en ziet toe op de uitvoering daarvan door het college van B&W, rekening houdend met signalen en informatie uit de samenleving; - de gemeenteraad stelt de begroting en jaarrekening vast en benoemt en ontslaat wethouders.

Bart van der Tang

Marco Mulder

Gert Hovestad

Jan Bosch

Gert Jan van Leeuwen

Leo Schenk

Richard Salari

Ingebrid Kiwiet

Geertje Wiesenekker

Willem Oorschot

Henri Pabstvan 't Slot

Justin Hermsen

Caroline Folmer

Dineke Jansen

Bart Oosterhoff

Ben Hartholt

Eef Brouwer

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad die verder is samengesteld uit 19 gekozen raadsleden. Op deze pagina staat het overzicht van de gemeenteraad conform de samenstelling op 1 december 2022.

Gabriëlle Geerts

Hans Hoksbergen

11

1.3 BERICHT VAN HET COLLEGE 12

Bericht van het college

H 1.3

Beste lezer, Het voelt alweer lang geleden, maar aan het begin van 2022 zaten we nog midden in een lockdown en corona bepaalde de discussies van de dag. We waren samen op zoek naar een weg uit de pandemie. Er bestonden op dat moment al wel zorgen over de stijgende energieprijzen. Door wereldwijd achterblijvende productie (gedurende de pandemie) begonnen prijzen in de industrie en de bouw op te lopen. Dat viel echter in het niet bij de gevolgen die de inval door Rusland in Oekraïne eind februari had op de wereld. Miljoenen mensen probeerden het geweld te ontvluchten en zij zochten onderdak elders in Europa, ook bij ons. De energieprijzen schoten omhoog en schaarste ontstond op vele wereldmarkten. Moeite om rond te komen De inflatie kwam daardoor het afgelopen jaar in de dubbele cijfers. Dat hadden we al decennia niet meer meegemaakt. Veel meer dan voorheen hebben mensen moeite om rond te komen, door de hoge energierekening en de stijgende prijzen van dagelijkse boodschappen. Het Rijk heeft daarom opnieuw gekozen voor steunmaatregelen voor deze groep. Om snel hulp te kunnen bieden kregen de gemeente de rol om de nieuwe energietoeslag uit te keren, om zo te voorkomen dat veel mensen financieel in de knel zouden komen. Oekraïners opgevangen Ook de opvang van Oekraïners vormde een extra opgave voor de gemeente, die we overigens als samenleving voortvarend hebben opgepakt.

Op allerlei manieren is woonruimte gevonden. Als gemeente hebben we zelf direct geïnvesteerd in 10 duurzame flexwoningen om mensen te huisvesten. Die woningen konden geplaatst worden op Landgoed Prattenburg. Al begin juni konden deze woningen in gebruik worden genomen. Ook de basisscholen hebben deze uitdaging snel opgepakt, want al in april konden de kinderen hier al naar de basisschool. Woonopgaven Los daarvan is de opgave voor woningbouw onverminderd groot. De oplevering van het complex bij de ingang van Vogelenzang met 42 appartementen was een belangrijke mijlpaal. Daardoor zijn ook weer grotere sociale huurwoningen vrij gekomen voor anderen. Er worden in 2023 nog 20 huurwoningen aan de Lijsterberg opgeleverd. En het plan voor het nieuwe gezondheidscentrum in Rhenen is rond gekomen en daarmee komen er straks ook weer zo’n 40 woningen bij. Daarnaast zijn er nog veel woningbouwprojecten. We hebben ons als gemeente aangesloten bij een project om - met steun van het Rijk – hier 150 flexwoningen te realiseren op tijdelijke locaties. Toekomst Rhenen en de regio We hebben ook verder gewerkt aan de Visie op Rhenen 2035, een plan voor de toekomst van onze gemeente. Een plan dat in 2023 wordt vastgesteld en daarna verder uitgewerkt. In regionaal verband is samengewerkt aan een gezamenlijk ruimtelijk beeld voor de toekomst van onze regio met de zogenoemde Groene Metropool.

Er spelen namelijk veel vraagstukken op het ruimtelijk vlak, zoals de energietransitie, klimaat en de toekomst van het agrarisch gebied, waar we op samen moeten werken. 13

Bericht van het college

H 1.3

H 1.3

Duurzaam met energie omgaan De transitievisie warmte is in 2022 vastgesteld, om te bepalen wat er nodig is om Achterberg uiteindelijk aardgasvrij te maken. Door de energiecrisis is het afgelopen jaar de aandacht voor verduurzaming van woningen alleen nog maar versterkt. Mensen kunnen direct veel geld op hun energierekening besparen. Er is een isolatiecampagne gestart en een team van energiecoaches adviseert en helpt mensen thuis. Voorzieningen Het contract voor de bouw van het nieuwe MFG in Rhenen is getekend. De planning is dat in 2025 deze plek voor sport en ontmoeting zal worden opgeleverd op de locatie van het huidige ‘t Gastland. Het Kindcentrum de Horizon aan de Bantuinweg is officieel in gebruik genomen. In ’t Bestegoed is ‘de Huiskamer van Elst’ van start gegaan waar mensen iedere ochtend terecht kunnen. In Rhenen is een bootcamproute aangelegd om bewegen te stimuleren. Er zijn bijeenkomsten geweest om samen met inwoners en andere betrokkenen te praten over de visie op het sociaal domein in Rhenen. Verbetering op de weg Wat al wel zichtbaar is, is de herinrichting van de Franseweg in Elst. Bij de werkzaamheden aan het riool bij de Zwarteweg is ook de toegangsweg naar Vogelenzang verbeterd. In het kader van veilige fietsroutes is in het najaar de parallelweg van de N233 naar Veenendaal ingericht als fietsstraat.

Door de hele gemeente is de toeristische bewegwijzering fors verbeterd. Op het NS-station zijn nu deelauto’s beschikbaar voor iedereen. Nieuw bestuur In maart 2022 waren de gemeenteraadsverkiezingen. Er kwam een nieuw gemeentebestuur en vervolgens is er gewerkt aan een bestuursprogramma. Helaas werden we kort na de verkiezingen opgeschrikt door het plotseling overlijden van wethouder Peter de Rooij. Hij is nog veel in onze gedachten, doordat we verder werken aan het beleid dat hij heeft ingezet. Financiële terugblik Financieel is het jaar anders uitgepakt dan vooraf voorzien met een fors positief saldo. Dat komt vooral door meer inkomsten van het Rijk en hogere legesopbrengsten. Verder zijn de kosten van Jeugd veiligheid gedaald. Hier tegenover staat dat andere kosten voor Jeugdhulp zijn toegenomen. Tenslotte is er meer geld uitgegeven om inwoners met energiearmoede te ondersteunen. Wilt u meer weten? U bent van harte welkom, we vertellen het u graag. Hartelijke groet, Het college van Burgemeester &Wethouders 14

15

H 1.3 H1.2

bericht Bericht van vanhet hetcollege college

1.4 FINANCIEEL BEELD OP HOOFDLIJNEN 16

Financieel beeld op hoofdlijnen

Financiële positie De financiële positie over 2022 is goed. Deze conclusie kunnen we trekken uit een analyse van de financiële kengetallen aangevuld met de ratio over het weerstandsvermogen. De ratio’s over de structurele exploitatieruimte, de schuldquotes, het weerstandsvermogen en de risico’s bij de grondexploitatie bevinden zich allemaal in de categorie minst risicovol. Verder is de ratio over de hoogte van de belastingcapaciteit verbeterd en zijn de risico’s bij de grondexploitaties klein. Enige relativering bij dit positieve beeld is hierbij op zijn plaats. Het gepresenteerde beeld is een momentopname. Ook is de uitkomst van diverse kengetallen afhankelijk van de omvang van de baten. De baten zijn in 2022 aanzienlijk hoger. Het gemeentefonds is ten opzichte van de primitieve begroting met ruim € 4,0 miljoen gestegen. Daarnaast is aan de gemeente een bedrag uitgekeerd voor het opgebouwde kapitaal van de pensioenen aan voormalig (politieke) ambtsdragers die het gepresenteerde beeld positief beïnvloedt. Voor de toekomst moeten we wel aandacht blijven hebben voor de ontwikkeling van de oplopende schuldpositie zoals die in de begroting 2023 is gepresenteerd. De grote opgaven waar onze gemeente voor staat zoals duurzaamheid en woningbouw en de omvangrijke investeringen waaronder die in het MFG Rhenen zullen een wissel trekken op de schuldpositie en de rentelasten.

Ook bij de afweging van de financiering van de flexwoningen is het belangrijk om het eventuele effect daarvan op de schuldpositie en de rente mee te wegen. De gestegen rente vormt daarbij een belangrijk aandachtspunt. Een uitgebreidere toelichting op de financiële positie is opgenomen in de jaarrekening.

Resultaat 2022 Het resultaat 2022 bedraagt € 3.221.000 voordelig. Het resultaat ligt hiermee € 703.000 hoger dan was voorzien bij de laatste budgetbeoordeling in oktober 2022. Het resultaat 2022 heeft zich na de vaststelling van de begroting in november 2021 als volgt ontwikkeld:

H 1.4

Het college is niet gelukkig met de significante verschillen die na de bijstelling in oktober nog hebben plaatsgevonden. Aan de andere kant biedt dit voordeel ook ruimte voor eenmalige investeringen in de samenleving of het (incidenteel) verlagen van de lasten voor onze inwoners. Het aanzienlijke verschil bij de jaarrekening vraagt in de nabije toekomst om actie. Zeker omdat het beeld uit 2022 niet wezenlijk afwijkt van het beeld dat in de jaarrekening 2021 is geschetst. Om de financiële control te verbeteren zal dit jaar worden gestart met het Zero Based Begroten (ZBB) traject. In dit proces worden per budget uit de begroting de middelen bepaald die nodig zijn om de doelen op een efficiënte manier te realiseren. Verder zullen we nog nadrukkelijker het verloop van de (risico)budgetten gaan monitoren. Ook zal tijd worden vrijgemaakt om het specifieke karakter van de financiële regelgeving van gemeenten bij de medewerkers goed voor het voetlicht te brengen. Verschillen van deze omvang dienen in het vervolg voorkomen te worden. Toelichting verschillen Een korte inhoudelijke toelichting van de verschillen per programma tussen de vastgestelde begroting 2022 (november 2021) en de laatste budgetbijstelling in oktober 2022 is beschikbaar via de hyperlink op pagina 178. Vanaf die pagina zijn ook de verschillen na oktober toegelicht. De grootste verschillen zijn hieronder weergegeven.

Ook is de reden vermeld waarom deze verschillen niet bij de budgetbeoordeling in oktober in beeld waren. Overzicht grootste verschillen 1. Pensioenregeling politieke ambtsdragers € 540.000 N Het grootste deel van de informatie over de opgebouwde kapitalen bij verzekeraar ASR en de gevolgen van de indexering van de pensioenen kwam in de periode oktober 2022 tot en met januari 2023 gefaseerd tot ons. De gevolgen konden daardoor onvoldoende worden onderkend in de laatste budgetrapportage.

Verloopoverzicht resultaat 1. Begroting vastgesteld in november 2021

741 V

2. Wijzigingen tot en met de Voorjaarsrapportage

738 V

3. Wijzigingen Najaarsrapportage inclusief nagekomen correctie

650 V

4. Raadsbesluit extra geld energiearmoede

500 N

5. Bijstelling financieel perspectief 2022 - 2026

892 V

6. Realisatie jaarstukken 2022

703 V

Gerealiseerd resultaat

3.221 V

2. Niet uitgegeven budget duurzaamheid € 204.000 V Het niet bestede budget betreft vooral de middelen die bij de meicirculaire 2022 zijn ontvangen voor de uitvoering van het klimaatbeleid. In het coalitieakkoord staat dat voordelen op gebied van duurzaamheid worden toegevoegd aan de reserve duurzaamheid. Per saldo betreft het een budget neutrale mutatie. Omdat de raad op grond van artikel 189 GW het budgetrecht heeft dient de raad hierover een besluit te nemen. Het was wenselijk geweest als de raad hierover had besloten bij de oktoberrapportage. Echter, het merendeel van de resultaatbestemmingen vindt plaats bij de behandeling van de jaarstukken omdat dan het exacte bedrag bekend is. 17

H 1.4

Financieel beeld op hoofdlijnen

3. Nadeel ruimtelijke projecten € 265.000 N Bij de legesopbrengst bouwen was rekening gehouden met de aanpassing van de dierenverblijven van Ouwehands Dierenpark. De inschatting dat de opbrengst in 2022 kon worden verantwoord blijkt achteraf te positief te zijn ingeschat. Bij de opbrengst van de anterieure overeenkomsten is onvoldoende de relatie gelegd met het moment waarop de kosten worden gemaakt. Deze informatie had grotendeels bekend kunnen zijn bij de budgetrapportage van oktober. Door diverse personeelswisselingen binnen financiën is het effect hiervan toen niet onderkend. 4. Overschrijding budget energiearmoede € 263.000 N Door achterstanden in de verwerking en de extra aanvragen ter compensatie in 2023 voor 2022 heeft met name ertoe geleid dat een eventuele overschrijding bij oktoberrapportage niet in beeld was. 5. Voordeel uitkering gemeentefonds € 337.000 V In december 2022 is de decembercirculaire van het Rijk gepubliceerd. Dit levert een voordeel op van € 337.000. Dit voordeel kon door de publicatie van de circulaire in december niet worden voorzien bij de laatste budgetrapportage in oktober. 6. Onderbesteding rijksbudget opvang Oekraïense vluchtelingen € 1.545.000 V De informatie over de omvang en de precieze bestedingsrichting van de inkomsten met betrekking tot het Oekraïne dossier kwam in 2022 gefragmenteerd tot ons.

Dat maakte het lastig om de budgetten op een juiste manier te verwerken in de rapportages. Wel was het beeld dat er geld zou overblijven. Gelet op het voorgaande zijn de budgetten in de oktoberrapportage niet verwerkt.

H 1.4

7. Nadeel woon, vervoer en rolstoelvoorzieningen € 112.000 N Bij de budgetbeoordeling voor de oktoberrapportage lag de focus met name bij de grootste risico budgetten binnen het Sociaal Domein. Het accent heeft minder gelegen op de budgetten waarbij de uitgaven de afgelopen jaren redelijk stabiel verliepen. Bij de jaarrekening bleek het budget voor de woon, vervoer en rolstoelvoorzieningen toch een aanzienlijke overschrijding te vertonen. Dit komt vooral doordat het budget in een eerdere rapportage was verlaagd. 8. Nadeel bijstandsverlening € 104.000 N Bij het opstellen van de jaarcijfers heeft er een dotatie plaatsgevonden ten gunste van de voorziening dubieuze debiteuren. Bovendien hebben we aan het einde van 2022 een hogere instroom dan uitstroom gehad. Tegelijkertijd stagneerde de uitstroom. Deze ontwikkeling was niet voorzien bij de oktoberrapportage. 9. Voordeel knelpuntenbudget (inhuur) € 100.000 V In de laatste budgetrapportage is op pagina 37 aangegeven dat het knelpuntenbudget mogelijk niet volledig zou worden besteed. In oktober 2022 was nog € 100.000 beschikbaar. Dit budget is daarna nog ingezet voor de inhuur wegens ziekte bij ICT. Een mogelijk voordeel werd al voorzien in de laatste budgetrapportage van 2022. 10.

Overschrijding jeugdzorg maatwerk € 345.000 De overschrijding heeft vooral betrekking op de ingekochte ambulante jeugdhulp, totale overschrijding van ruim € 345.000, met name veroorzaakt door extreme GGZ-crisissen. Vooral in de laatste twee maanden van 2022 hebben we te maken gehad met een zware GGZ-crisis met een gedwongen uithuisplaatsing waarbij een veiligheidstraject moest worden ingezet. Daarnaast hebben we in 2022 ook te maken gehad met het woonplaatsbeginsel. Het overdragen van twee verblijfscliënten naar onze gemeente heeft ook extra uitgaven met zich meegebracht.

18

19

H2 JAARVERSLAG

20

Jaarverslag

Inleiding Jaarverslag Het jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de paragrafen. De programmaverantwoording is onderverdeeld in: a. 2 programma overstijgende thema’s b. 7 reguliere programma’s

Programma overstijgende thema’s De 2 programma overstijgende thema’s gaan over duurzaamheid en woningbouw. Aan beide thema’s is door de landelijke overheid een hoge urgentie toegekend. Daarom zijn vooralsnog alleen deze 2 thema’s in de begroting en de jaarstukken opgenomen. Een programma overstijgend thema kan niet alleen door (lokale) overheden worden opgelost. Het is noodzakelijk dat maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen en inwoners hieraan een (ondersteunende) bijdrage leveren. Andere kenmerken zijn: a. hebben betrekking op meerdere beleidsterreinen en/of leefdomeinen; b. zijn toekomstgericht (vaak voor de lange termijn) en c. zijn van grote invloed op de samenleving. Tussen de thema’s en de programma’s zijn onderlinge relaties gelegd. Voor duurzaamheid geldt dat ook een verbinding is gemaakt met de paragraaf. Door de informatie op deze manier te presenteren willen we het bestuur ondersteunen om de overvloed aan informatie die hierover beschikbaar is beter te kunnen duiden. Hiermee krijgt het bestuur beter zicht op de vraag of en op welke wijze de gestelde doelen gehaald worden en welke middelen daarvoor nodig zijn. Als deze aanpak aansluit bij de informatiebehoefte van de raad, dan kunnen in de toekomst soortgelijke vraagstukken meer themagericht worden opgepakt. Programma’s De 7 reguliere programma’s zijn een vast onderdeel in het jaarverslag.

Een programma is een samenhangende verzameling van activiteiten. Deze worden uitgevoerd om de beoogde bestuurlijke doelen binnen het programma te realiseren. Ieder (deel)programma is opgebouwd uit de 3 W-vragen die op grond van de BBV verplicht zijn:

H2

1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we ervoor doen? 3. Wat kost het? Aanvullend op de verplichte vragen zijn twee extra W-vragen toegevoegd: 4. Wat meten we? 5. Wie hebben we daarbij nodig? Paragrafen De paragrafen vormen een belangrijke informatiebron en beogen een ”dwarsdoorsnede” van de programma’s te geven. Het doel van de paragrafen is om informatie die voorheen op meerdere plekken stond bijeen te brengen. Hierdoor is het mogelijk om beter inzicht en overzicht te krijgen in deze onderwerpen. De raad heeft hiermee een extra instrument in handen om beleidskaders vast te stellen en de uitvoering te kunnen controleren. In deze jaarstukken is een nieuwe paragraaf toegevoegd: de openbaarheidsparagraaf.

Leeswijzer Programma’s Ieder programma begint met een korte inleiding. Dit wordt gevolgd door de opbouw van het programma en het maatschappelijke doel. Indien van toepassing gaan we daarna in op de programma-overstijgende activiteiten. We sluiten het programma af met een financieel overzicht. Deelprogramma’s Een deelprogramma is een verdere uitwerking van een programma. Ieder deelprogramma begint met de beleidsdoelen. Dit wordt gevolgd door een beschrijving van de reguliere activiteiten die de gemeente uitvoert. Daarna geven we een toelichting op de politiek/bestuurlijk relevante activiteiten die in 2022 zijn gerealiseerd. De input hiervoor is vooral het bestuursprogramma en relevante ontwikkelingen binnen het bestaand beleid. Na de toelichting van de gerealiseerde activiteiten volgt een overzicht van de wettelijk verplichte BBV indicatoren. Met de indicatoren meten we de voortgang van de doelen of de uitvoering. In het jaarverslag zijn alleen de wettelijk verplichte BBV indicatoren opgenomen. Als deze indicatoren samenhangen met het eigen beleid dan presenteren we die zichtbaar in het (digitale) boekwerk. De overige indicatoren zijn achter de loep opgenomen. We sluiten het deelprogramma af met de samenwerkende partners die bij de realisatie van de wettelijke taken en uitvoering van de bestuurlijke ambities zijn betrokken.

21

2.0 Programma overstijgende thema’s A. Duurzaamheid Het besef dat we op een duurzamere manier met onze aardbol om moeten gaan wordt steeds groter. Met een groeiende wereldbevolking en toenemende welvaart groeit de menselijke ‘voetafdruk’. Er worden steeds meer grond-, voedings- en brandstoffen gebruikt en we hebben steeds meer ruimte nodig. Verhoudingen worden verstoord en natuurlijke bronnen raken op. Bekend voorbeeld zijn de fossiele brandstoffen die wij gebruiken om energie op te wekken. Deze zijn vaak miljoenen jaren oud. De CO2 die hierin is opgeslagen komt door de relatief korte tijd waarin wij het verbranden versneld vrij. Waardoor we bijdragen aan een versnelde verandering van ons klimaat. Daarnaast raken deze fossiele en ook vele andere grondstoffen op en levert de winning van deze stoffen steeds meer problemen op, zowel op sociaal en maatschappelijk vlak als voor de natuur.

Om met zoveel mogelijk landen samen te werken aan dit mondiale probleem heeft ook Nederland in 2015 ingestemd met het mondiale Parijsakkoord. Net als andere landen moet Nederland een flinke inspanning leveren om de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden en liever nog: anderhalve graad. Klimaatakkoord Hoe Nederland dit gaat doen is vastgelegd in het Nederlandse Klimaatakkoord. In dit akkoord staan afspraken voor verschillende sectoren: elektriciteit, gebouwde omgeving, industrie, mobiliteit, landbouw en landgebruik. Deze afspraken hebben als doel de CO2 uitstoot sterk te verminderen: in 2030 met de helft (49%) ten opzichte van 1990. We gaan onder andere elektrisch rijden, onze huizen verwarmen zonder aardgas, energie besparen en energie duurzaam opwekken. Zie figuur hiernaast. 22

Programma overstijgende thema's

H 2.0

23

Programma overstijgende thema's

Klimaatadaptatie Omdat klimaatverandering al gevolgen heeft moeten we ons ook aanpassen aan veranderende weersomstandigheden. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Duurzaamheid in Rhenen In Rhenen is duurzaamheid verdeeld over drie pijlers in de “duurzaamheidsboom”: energieneutraal, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Elke tak van deze “duurzaamheidsboom” kent zijn eigen werkzaamheden die bijdragen aan het duurzamer en klimaatbestendiger maken van de gemeente Rhenen. Door het besparen van energie, het duurzaam opwekken van energie en een zorgvuldig gebruik van grondstoffen, willen we de opwarming van de aarde en klimaatverandering tegen gaan. Door de gemeente ruimtelijk adaptief in te richten, zorgen we er tegelijkertijd voor dat we voorbereid zijn op weersextremen als gevolg van de klimaatverandering. De werkzaamheden worden integraal afgestemd en gemeentebreed uitgevoerd. Hierna is per pijler een korte toelichting opgenomen en zijn voorbeelden gegeven van nieuwe activiteiten/maatregelen die de gemeente in 2022 heeft opgestart of uitgevoerd om Rhenen duurzamer te maken. Als een maatregel uit 2022 betrekking heeft op meerdere pijlers dan zijn deze na de toelichting weergegeven in de rubriek “Overstijgende maatregelen 2022”.

Achter iedere maatregel staat het deelprogramma waarin de maatregel verder is uitgewerkt. In de paragraaf duurzaamheid is een totaaloverzicht overzicht opnemen van de activiteiten die de gemeente op gebied van duurzaamheid onderneemt.

H 2.0

Pijler 1 - Energieneutraal 1.1 Energietransitie lokaal Om als gemeente in 2040 energieneutraal te kunnen worden is een energietransitie nodig. We moeten evenveel energie duurzaam op gaan wekken als dat we gebruiken. De stap daarvoor is het zoveel mogelijk beperken van energiegebruik. Hoe we dit gaan doen staat in de daarvoor opgestelde Routekaart Energietransitie. Om actueel te blijven wordt deze in 2023 geactualiseerd, net als het beleidskader zon op land met de zonneladder. Het opwekken van duurzame energie is lang niet altijd zo eenvoudig. Particulieren met een geschikt dak investeren steeds vaker in zonnepanelen. Hiervoor wordt onze lening Duurzaam Wonen veel gebruikt. Maar bij grootschalige opwek op dak of veld zijn meer hindernissen te nemen. Denk hierbij aan netcongestie, toenemende weerstand en het vinden van geschikte ruimte. 1.2 Regionale energie strategie (RES) Omdat (grootschalig) energie opwekken niet ophoudt bij de grens van de gemeenten, is Nederland onderverdeeld in 30 energieregio’s. Samen hebben zij de opgave gekregen om in 2030 tenminste 35 TWh (terrawattuur = 1 miljard kilowattuur) aan duurzame elektriciteit op land op te wekken met zonne- en windenergie. Rhenen heeft met de Regio Foodvalley een regionale energiestrategie opgesteld, de zogenaamde RES 1.0. Hierin staan doelen voor duurzame energieopwek, zowel met zon als met wind.

Uitgaande van een flinke energiebesparing en energieopwek op daken lopen onderzoeken/projecten om de verdere benodigde energie op te wekken. Er is gestart met een voortgangsmonitoring

24 24

Programma overstijgende thema's

van de RES 1.0, welke in 2023 wordt afgerond. Hierin wordt zichtbaar of we op de goede weg zitten om de doelstellingen te realiseren. Voor het zoekgebied voor wind uit de RES 1.0 wordt samengewerkt met de gemeente Wageningen. Er wordt onderzocht of en waar dit concreet mogelijk is. Uit onderzoek van de provincie Utrecht bleek nog een ander mogelijk zoekgebied in Rhenen te zijn. Bestuurlijk is aangegeven dat windmolens in dit gebied wat ons betreft niet gewenst zijn. In 2023 voert de provincie voor beide gebieden een PlanMER (milieueffectrapportage) uit. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2022 zijn: a. In samenwerking met de provincie opstellen van adviezen en een businesscase voor verduurzamen van een deel van het gemeentelijk vastgoed (1.3 - Facilitair). b. Initiatieven duurzame energie opwek op land bij de Nude en Remmerden (3.2 - Ruimtelijke ontwikkeling) c. Verduurzamen industrieterrein Remmerden (5.1 - Economische zaken) d. Overige maatregelen waaronder vervanging van 423 armaturen door Ledverlichting en dempen lichtniveau vanaf 22.00 uur, nieuw lichtplan binnen het integrale project ‘Herinrichting Franseweg’ te Elst, aansluiting bij de organisatie MJRA-E voor aanbesteding rondom snelladers, actie gratis warmtescan inclusief advies voor inwoners (50 deelnemers) en de energiebespaarweek.

1.3 Warmtetransitie lokaal De warmtetransitie maakt ook onderdeel uit van de energietransitie. Dit is de transitie naar

H 2.0

een aardgasvrije gebouwde omgeving. Rhenen heeft sinds 2021 een vastgestelde transitievisie warmte (TVW). Hierin staat hoe de gemeente stap voor stap toewerkt naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. In de visie staat geen definitieve keuze voor een duurzaam warmtealternatief. Deze keuzes worden in een intensief vervolgtraject samen met de wijk gemaakt. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2022 zijn: a. Start project aardgasvrije omgeving Achterberg (3.2 – Ruimtelijke ontwikkeling)

Pijler 2 - Circulaire economie Voor deze pijler is nog geen beleid, maar we voeren wel activiteiten op dit gebied uit. Dit wordt voornamelijk integraal aangepakt. Binnen verschillende werkvelden lopen ontwikkelingen die horen bij een circulaire economie. De gemeente heeft enkele jaren geleden het convenant duurzaam beton ondertekend. Dit ter stimulering van hergebruik van beton, waardoor de CO2 uitstoot wordt verminderd en er minder primaire (natuurlijke) grondstoffen nodig zijn. Dit convenant wordt gebruikt bij bouw en slooptrajecten waarbij vrijkomende bouwmaterialen opnieuw gebruikt worden. Verder werken we samen met de Regio Foodvalley om via de zogeheten Living Labs invulling te geven aan het begrip circulariteit. Een belangrijk aspect in een circulaire samenleving is het hergebruiken van grondstoffen. Als onderdeel hiervan gaan we samen op weg naar minder afval. We kijken hierbij toekomstgericht naar afval, waarbij afval wordt gezien als nieuwe grondstof. Naast gedragsverandering zullen ook technologische veranderingen ervoor zorgen dat er steeds meer stoffen

REGIO DEAL FOODVALLEY Versnelling van de transitie naar een duurzaam en gezond voedselsysteem

WE KOPPELEN WETENSCHAP EN PRAKTIJK IN DRIE THEMA’S:

25

Programma overstijgende thema's

uit de afvalstromen hergebruikt kunnen worden. Er is een afval- en grondstoffenbeleidsplan 2020-2030 opgesteld om samen met de inwoners op een duurzame manier minder afval te produceren. Voorbeelden van maatregelen/activiteiten in 2022: a. Onderzoek naar maatregelen om circulariteit nog meer plek te geven in de organisatie (deelprogramma 1.3 – Organisatie). b. Uitvoeren maatregelen uit het afval- en grondstoffenbeleid ‘Samen op weg naar minder afval’ (deelprogramma 3.1 – Verkeer en openbare ruimte).

b. Campagne “ga Rhenen ontstenen en vergroenen" (3.1 - Verkeer en openbare ruimte). c. Fysieke maatregelen om voorbereid te zijn op de toename van buien zowel qua intensiteit en omvang en het tegengaan van hitte (3.1 - Verkeer en openbare ruimte). d. Overige maatregelen zoals het project ‘Heuvelrugtuinen’. Ook zijn in het meerjaren- onderhoudsplan de vervangingsinvesteringen aangepast waardoor klimaatadaptatie erin is verwerkt. Verder is de bewustwording van de organisatie vergroot middels een infographic van het beleidsplan zodat ook op andere beleidsterreinen met dit thema rekening kan worden gehouden.

Pijler 3 - Klimaatbestendig Rhenen

Pijler 4 - Overstijgende maatregelen

Evenals de landelijke doelstelling, verwoord in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, willen we in 2050 klimaatbestendig zijn. Het Deltaplan geeft aan om eerst te “weten” wat de gevolgen van weersextremen zijn, zodat vormgegeven kan worden aan het ‘willen” (ruimtelijke adaptatie verankeren in beleid). Vanaf 2021 wordt er gewerkt (“werken”) aan een klimaatbestendige omgeving. Na afronding van het “weten” is voor het “willen” in april 2020 een gezamenlijke bestuurlijke ambitie door de raad vastgesteld. We werken samen met de provincie Utrecht en met het Platform Water Vallei en Eem aan de regionale invulling van Ruimtelijke Adaptatie. Op lokale schaal werken wij samen met twaalf andere partijen zoals de waterschappen, woningcorporatie Rhenam, Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, GGD, enzovoort.

a. Convenant Toekomstbestendig Wonen (3.2 Ruimtelijke ontwikkeling) b. Bestrijding energiearmoede (3.3 – Duurzaamheid).

Voorbeelden van maatregelen in 2022: a. In 2022 is een gemeentelijk WRP opgesteld (3.1 - Verkeer en openbare ruimte).

H 2.1

Een totaaloverzicht van de activiteiten die in 2022 zijn uitgevoerd om Rhenen weer een stukje duurzamer te maken is terug te vinden in de paragraaf duurzaamheid. In deze paragraaf is inzichtelijk gemaakt wat Rhenen al doet en in 2022 extra is gaan doen. Tot slot, een duurzaam Rhenen realiseren we niet alleen. Daarom wordt op allerlei manieren samengewerkt met o.a. provincies, gemeenten regio Foodvalley, energieloket, energiecoöperaties, Rhenam, netbeheerders, waterschappen en natuurlijk ondernemers, maatschappelijke organisaties en de inwoners van de gemeente Rhenen.

26

Programma overstijgende thema's

B. Woningbouwopgave Landelijk In september 2020 heeft het Rijk de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) gepubliceerd. In deze visie geeft het Rijk de langetermijnvisie op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Een dringende maatschappelijke opgave in de NOVI is de bouw van 1 miljoen nieuwe woningen tot 2050 om het woningtekort op te lossen. Daarnaast gaat het in de NOVI ook om dringende opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, bereikbaarheid, (circulaire) economie en een toekomstbestendig landelijk gebied. En het besef dat al deze ingewikkelde opgaven in samenhang moeten worden bekeken omdat er beperkte ruimte is in Nederland. In de NOVI is gekozen voor de ontwikkeling van een stedelijk netwerk Nederland. Hiermee wordt beoogd te sturen op een goed bereikbaar netwerk van steden. De uitwerking hiervan vindt in het hele land plaats in verstedelijkingsstrategieën, waarin vooruitgekeken wordt hoe verschillende ruimtelijke functies in en rondom steden het beste kunnen worden ingepast. In maart 2022 heeft het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda gepubliceerd. In deze agenda worden de oorzaken van de wooncrisis, de doelstellingen en de programmatische aanpak voor de komende jaren geschetst. Het doel van deze agenda is het bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod in Nederland.

De Nationale Woon- en Bouwagenda bevat zes programma’s (woningbouw, een thuis voor iedereen, betaalbaar wonen, leefbaarheid en veiligheid, verduurzaming en wonen en ouderen) die de komende tijd worden uitgewerkt. Het Rijk neemt met deze agenda regie op de volkshuisvesting. Zo moeten er bij-

H 2.0

voorbeeld tot 2030 versneld 900.000 woningen worden gebouwd, waarvan 2/3 betaalbare woningen. Ook moeten er meer woningen en flexwoningen door transformatie worden toegevoegd. Het Rijk wil afdwingbare prestatieafspraken en regionale woondeals maken met provincies, gemeenten, corporaties en marktpartijen over het opvoeren van het tempo, nieuwbouw en betaalbare woningen. Dit is een grote uitdaging, omdat er op dit moment naast schaarse ruimte sprake is van stikstofproblematiek, krapte op de arbeidsmarkt en sterk stijgende bouwkosten. Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen en Foodvalley Gemeente Rhenen nam ook in 2022 deel aan het proces van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen en Foodvalley. De Verstedelijkingsstrategie is opgebouwd uit vier samenhangende bouwstenen: leefomgeving, economie, mobiliteit en wonen. Voor regio Foodvalley is de uitdaging om tot 2040 40.000 woningen te bouwen. Waarbij de bereikbaarheid van die woningen rand voorwaardelijk is. Dit speelt helemaal voor gemeente Rhenen, met de Rijnbrug als de zuidelijke toegang voor de regio Foodvalley. Het Rijk erkende het belang van de Rijnbrug in de BO MIRT van 11 november. Zij zegde een financiële steun toe van 40 miljoen euro. In november 2022 behandelde de gemeenteraad de Verstedelijkingsstrategie.

Onderwerp van bespreking was vooral de wijze waarop verdere uitvoering wordt gegeven aan de Verstedelijkingsstrategie. Woondeal regio Foodvalley In 2022 hebben de gemeenten in de Regio Foodvalley samengewerkt aan de voorbereiding van een woondeal met het Rijk. In de Woondeal streven de gemeenten naar de bouw van ruim

27

Programma overstijgende thema's

25.000 woningen tot 2030. Hiermee wordt niet alleen voorzien in de behoefte aan woningen die er in Regio Foodvalley is in de periode tot en met 2030, maar wordt ook een deel van het bestaande tekort ingelopen. Met de Woondeal worden de relaties tussen gemeenten, provincies en Rijk versterkt om tot meer betaalbare woningbouwproductie te komen. Algemeen aandachtspunt tijdens het proces van de Woondeal tussen regio, provincie en Rijk was het meewerken aan de nationale ambitie enerzijds en het verkrijgen van ruimte voor het eigen DNA van Regio Foodvalley anderzijds. Woonvisie Rhenen In de Woonvisie “Kiezen voor Rhenen” uit 2018 zijn ambities en opgaven vastgesteld voor het woonbeleid in de gemeente. Op 8 juni 2021 heeft de gemeenteraad de notitie “Actualisatie Woonvisie Rhenen” vastgesteld. In deze notitie is op basis van onderzoek en ontwikkelingen een gewenste aanpassing van het woonbeleid aangegeven. Hierbij is de woningbouwopgave tot 2030 verhoogd naar zo’n 85-90 woningen per jaar. Voor de periode 2030 tot 2040 is het uitgangspunt zo’n 10-25 woningen per jaar. Daarnaast is in het woningbouwprogramma het aandeel betaalbare en levensloopbestendige woningen verhoogd. In programma 3.2 zijn de specifieke activiteiten in 2022 met betrekking tot het wonen in Rhenen verder uitgewerkt. Vluchtelingen 2022 stond ook in Rhenen voor een groot deel in het teken van de vluchtelingenopvang. De

H 2.1

oorlog in Oekraïne heeft ertoe geleid dat er in de gemeente verspreid zo’n 80 Oekraïense vluchtelingen zijn opgevangen waarbij vooral gezocht is naar oplossingen die geen gevolgen zouden hebben voor reguliere woningzoekenden, zoals opvang bij particulieren, op campings en in tien flexwoningen die we als gemeente hebben aangekocht en geplaatst op landgoed Prattenburg. Daarnaast was er landelijk sprake van een groot tekort aan opvangplekken voor asielzoekers, als gevolg van een beperkte doorstroming van statushouders naar reguliere huisvesting in de gemeenten. In Rhenen hebben we in 2022 kunnen voldoen aan de taakstelling voor het huisvesten van statushouders die iedere gemeente krijgt vanuit het Rijk. Versnelde woonopgave De gemeente heeft zich in juli gecommitteerd aan de opgave om 150 flexwoningen toe te voegen om daarmee de komende tijd naast de huisvesting voor vluchtelingen te kunnen voorzien in extra huisvesting voor reguliere woningzoekenden. Voor 20 flexwoningen is door het Rijk toegezegd dat er een subsidie zal worden verstrekt mits wordt voldaan aan de hiervoor geldende voorwaarden (zoals plaatsing van de eerste woning in 2023). Om de bovengenoemde ontwikkelingen binnen de gemeente efficiënt en effectief aan te kunnen pakken is ervoor gekozen om een projectgroep versnelde woonopgave in het leven te roepen.

Het is de bedoeling dat de projectgroep via drie sporen aan de slag gaat: A. Bepalen doelgroepen en beleidskader B 1. Plaatsen flexwoningen 2. Transformatie bestaand vastgoed en C. Maatschappelijke opgave.

28

29

1

Programma BEDRIJFSVOERING 30

Programma Bedrijfsvoering

H 2.1

Inleiding De kracht van de gemeente Rhenen zit in onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Met elkaar maken we plannen voor een waardevolle toekomst. Bij de plannen hebben we aandacht voor nieuwe ideeën. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders betrekt de inbreng bij hun besluiten. In deze jaarstukken verantwoorden we ons over wat er is gerealiseerd. Bedrijfsvoering ondersteunt het bestuur en de gemeentelijke organisatie bij het op een effectieve en efficiënte manier realiseren van de doelstellingen die in de programma's zijn opgenomen. Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s Bestuur, Organisatie en Facilitair.

Wat wilden we bereiken? Maatschappelijk doel Inwoners en bedrijven hebben een slagvaardig en betrouwbaar bestuur en gemeentelijke organisatie en kunnen meedenken en meedoen om Rhenen nog mooier te maken.

Wat heeft het gekost? Jaarrekening 2022

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2021

Jaarrekening 2020

Baten

1.684 V

481 V

47 V

72 V

Lasten

10.375 N

8.317 N

7.680 N

7.895 N

Saldo van baten en lasten (A)

8.691 N

7.836 N

7.634 N

7.823 N

Onttrekking uit reserves

253 V

228 V

255 V

334 V

Toevoeging aan reserves

15 N

40 N

144 N

270 N

Mutaties reserves (B)

238 V

188 V

111 V

64 V

8.453 N

7.647 N

7.523 N

7.759 N

(in € x 1.000)

Gerealiseerd resultaat (A+B)

31

1.1 Deelprogramma BESTUUR Het gemeentebestuur van Rhenen bestaat uit de raad, de burgemeester en het college van burgemeester en wethouders (college van B&W). Zij geven samen invulling aan een lokaal democratisch besluitvormingsproces, dat transparant en zorgvuldig plaatsvindt. Het college van B&W is belast met de uitvoering van het door de raad vastgestelde beleid. Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling aan de raad. Hierdoor kan de raad toetsen of de gestelde doelen uit het bestuursprogramma en het overig vastgestelde beleid gehaald worden. Bij het opstellen en de uitvoering van het beleid betrekt het college zoveel mogelijk de inwoners, ondernemers en de maatschappelijke organisaties. Wat wilden we bereiken? Beleidsdoel Het opstellen en uitvoeren van beleid dat van belang is voor de inwoners waarbij de raad de kaders stelt, het budgetrecht heeft en de uitvoering van het beleid door het college controleert.

1.1.1.

1.1.2. 1.1.3. 1.1.4. 1.1.5.

Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben mogelijkheden om hun bijdrage te leveren aan het beleid en de plannen. Daarbij zijn we helder en voorspelbaar over onze processen en over de gelegenheid voor participatie. We maken zo goed mogelijk gebruik van de kennis en capaciteit van de samenleving. We vervullen een actieve rol bij het behartigen van de Rhenense belangen in de verschillende (regionale) netwerken. Bij het maken en uitvoeren van beleid is aandacht voor alle doelgroepen. We onderzoeken de mogelijkheden om regels te kunnen verminderen. Regels die overblijven zijn helder, begrijpelijk en voegen waarde toe

Wat hebben we er voor gedaan? De reguliere activiteiten in deelprogramma Bestuur richten zich op: De gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de rekenkamer. En verder de toekomst- en omgevingsvisie en de bestuurlijke samenwerking. De onderwerpen waar in 2022 speciale aandacht voor is geweest zijn hierna toegelicht. 32

Deelprogramma bestuur

2.1

De kaar

t van Rhe

nen

H 2.1.1

5 Visie op Rhenen 203 ineen en omgevingsvisie Een toekomstvisie

n leven in 2035

Een visie op hoe we wille

12 december 2022

5

Visie op

Rhenen

2035

0

Visie op Rhenen 2035

Visie op Rhenen Het college en de raad willen een Visie op Rhenen 2035. De visie moet een duidelijke en integrale koers aangeven voor de komende jaren. De visie geeft onze ambities en opgaven weer. Het is zowel een toekomstvisie als een omgevingsvisie. Deze Visie op Rhenen is opgesteld door en voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Begin 2022 is het uitgebreide participatietraject afgerond wat resulteerde in drie voorlopige visies. De voorkeursvisie van het college was visie 1: Natuur en water zijn onze belangrijkste bezittingen. In een consultatiebijeenkomst met de raad (18 mei) werd de voorkeur uitgesproken om de drie voorlopige visies te combineren tot één visie. Vervolgens is aan de slag gegaan met het verwerken van uitkomsten van de consultatie en het uitwerken van de 21 deelgebieden met bijbehorende kenmerken en opgaven. Een volgende consultatie met de gemeenteraad vond plaats op 6 september. Tijdens deze consultatie zijn de concept-visie en de deelgebieden besproken. Hierna is de ontwerpvisie aangeboden aan andere overheden (o.a. provincie, waterschap(pen), VRU). Hen is gevraagd een inhoudelijke terugkoppeling te geven. Daaropvolgend heeft de ontwerp Visie op Rhenen 2035 van 12 januari tot en met 22 februari 2023 ter inzage gelegen.. In juni is de Visie op Rhenen besproken in de raad.

Na vaststelling is de Visie op Rhenen 2023 te zien op onze website en op www.ruimtelijkeplannen.nl.

Stap 1: Onderzoeken Wat gebeurt er al in Rhenen? Wat willen we bewaren? Deze vraag stond centraal in Stap 1. Alle inwoners kregen in juni 2021 een ansichtkaart op de mat met de mogelijkheid die terug te sturen. We ontvingen maar liefst 350 ansichtkaarten – met reactie op de vraag – terug. In een digitale bijeenkomst op 1 juli gingen we over deze vraag in gesprek. Inwoners stelden vragen via de chat. Via een digitale enquête ontvingen we een reactie van 645 inwoners. In zes pop-upbije enkomsten verspreid over de gemeente gingen we in gesprek met 110 mensen. In september presenteerden we de resultaten van het trendonderzoek aan bijna 50 personen. Zij gingen in gesprek over de resultaten.

Stap 2: Visies vormen Hoe kan de toekomst van Rhenen eruit zien? In twee bijeenkomsten gingen we over deze vraag met de samenleving in gesprek. Om een bredere groep inwoners te bereiken, bezochten we het Talenthouse en spraken met kinderen van de Dalton en Ericaschool en organiseerden we een pizza-bijeenkomst met de nieuwe en vorige kinderburgemeester en hun vrienden. Ook gingen we langs bij het Werkcafé, het Taalhuis, de Buurtgarage en de bibliotheken. Een werkgroep van inwoners en ambtenare n bracht ordening aan in de verzamelde uitspraken. Hieruit zijn drie voorlopige visies ontstaan.

Visie op Rhenen 2035 49

33 33

H 2.1.1

Deelprogramma bestuur

H 2.1.1

Wie hadden we daarbij nodig? Verbonden partij

Gevestigd

Rechtsvorm

Webadres

Wettelijke verplichting

Regio FoodValley

Ede

GR

www.foodvalley.nl

Nee

Openbaar belang

Maatschappelijk doel Rhenen

Regio FoodValley behartigd de belangen van 8 gemeenten. Invloed op grootschalige ontwikkelingen door samenwerking in regio Foodvalley verband. Dit leidt tot bestuurlijke en financiële steun van de regio voor projecten die voor Rhenen van belang zijn, waarmee het openbaar belang wordt gediend.

Het behartigen van de Rhenense belangen buiten de gemeentegrenzen en het versterken van bestuurlijke samenwerking.

Wat wilden we bereiken?

Belang en bijdrage Rhenen

Regio Foodvalley is een regionale netwerkorganisatie van gemeenten, onderwijsinstellingen en ondernemers. Regio Foodvalley wil vanuit haar DNA bijdragen aan welzijn en gezondheid voor al haar inwoners en bedrijven Regio Foodvalley onderscheidt zich door haar unieke posities op agrifood en voeding en gezondheid. Uitbouwen en versterken van deze posities in balans met de omgeving is waar wij de komende periode op inzetten. Ons doel is een regio die economisch, ecologisch en sociaal floreert.

Bestuurlijk belang Burgemeester Van der Pas maakt deel uit van het (dagelijks) bestuur.

Wat is ervoor gedaan? In 2022 zijn enkele grote ruimtelijke trajecten, zoals de Verstedelijkingsstrategie, Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) en de Regionale Energiestrategie (RES) verder uitgewerkt. In deze trajecten ligt de focus op hoe we als regio kunnen voldoen aan de woningbouwopgave (Verstedelijkingsstrategie), hoe we omgaan met de stikstofproblematiek en de gevolgen voor het landelijk gebied (RPLG) en de energietransitie (RES). Rondom de Verstedelijkingsstrategie zijn ook al resultaten geboekt, zoals €40 miljoen voor de verbreding van de Rijnbrug. Voor de andere trajecten wordt gewerkt aan programma's om op deze manier ook gelden vanuit het Rijk en provincies binnen te kunnen halen. Buiten deze trajecten lopen ook de programma's vanuit de Strategische Agenda en de Regio Deal door.

Financieel belang Het stemrecht van Rhenen is 2 van de in totaal 16 stemmen. Financiële bijdrage (in € x 1.000)

2022

2021

Jaarlijkse bijdrage gemeente Rhenen

66 N

66 N

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Volgens de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen zijn mogelijk risico's voortvloeiend uit het doen en/of nalaten van derden en niet te beïnvloeden risico's van loon- en prijsstijgingen. Er is voldoende weerstandscapaciteit aanwezig voor deze risico's. Financiën Bron: jaarstukken 2022. Balans (in € x 1.000)

31-12-2022

01-01-2022

Eigen vermogen

3.456

3.456

Vreemd vermogen

2.151

2.706

Exploitatie (in € x 1.000)

2022

2021

Omvang baten (excl. reserves)

5.406

4.366

77

192

Gerealiseerd resultaat

Begroting 2022

Jaarrekening 2022

34 34

Deelprogramma bestuur

H 2.1.1

Wat heeft het gekost? Jaarrekening 2022

Begroting na vastgestelde wijzigingen

Jaarrekening 2021

Jaarrekening 2020

Baten

1.599 V

404 V

0N

0N

Lasten

3.809 N

2.048 N

1.637 N

1.753 N

Saldo van baten en lasten (A)

2.210 N

1.644 N

1.637 N

1.753 N

Onttrekking uit reserves

62 V

85 V

128 V

106 V

Toevoeging aan reserves

0N

0N

16 N

20 N

Mutaties reserves (B)

62 V

85 V

111 V

87 V

2.148 N

1.559 N

1.525 N

1.666 N

(in € x 1.000)

Gerealiseerd resultaat (A+B)

35

1.2 Deelprogramma ORGANISATIE Wat wilden we bereiken? Beleidsdoel Een organisatie die flexibel en wendbaar is, uitgaat van vertrouwen, loslaat wat kan en begeleidt wat moet, samenwerkt met anderen op gelijkwaardige basis en verantwoordelijkheid neemt en krijgt met een hart voor Rhenen en de publieke zaak. 1.2.1. Het adequaat ondersteunen van de bestuursorganen bij het realiseren van hun ambities en plannen. Wat hebben we er voor gedaan? De reguliere activiteiten in deelprogramma Organisatie richten zich op: Het ondersteunen van het bestuur door de medewerkers van de ondersteunende diensten personeel en organisatie, juridische zaken, communicatie, informatisering & automatisering, facilitaire zaken & documentaire informatievoorziening, financiën en receptie. De onderwerpen waar in 2022 speciale aandacht voor is geweest zijn in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht.

Wat hebben we gemeten? De wettelijk verplichte BBV indicatoren zijn opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. Wat heeft het gekost?

(in € x 1.000)

Jaarrekening 2022

Begroting na vastgestelde Jaarrekening Jaarrekening wijzigingen 2021 2019

Baten

33 V

30 V

4V

27 V

Lasten

3.803 N

3.695 N

3.583 N

3.638 N

Saldo van baten en lasten (A)

3.770 N

3.665 N

3.580 N

3.611 N

Onttrekking uit reserves

97 V

70 V

0N

11 V

Toevoeging aan reserves

15 N

15 N

15 N

0N

Mutaties reserves (B)

82 V

55 V

15 N

11 V

3.688 N

3.610 N

3.595 N

3.600 N

Gerealiseerd resultaat (A+B)

36

Deelprogramma Bestuur

H 2.1.1

1.3 Deelprogramma FACILITAIR Wat wilden we bereiken? Beleidsdoel Bestuur, medewerkers en inwoners kunnen op een prettige, gebruiksvriendelijke en veilige manier gebruik maken van de (interne) gemeentelijke voorzieningen. 1.3.1. We zorgen voor een fijn en veilig leef- en werkklimaat en voor een prettig verblijf voor bezoekers van het Huis van de Gemeente en de locatie op Remmerden. 1.3.2. Wij gaan veilig om met de gegevens van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en hebben onze informatieveiligheid en informatiehuishouding op orde. Wat hebben we er voor gedaan? De reguliere activiteiten in deelprogramma Facilitair richten zich op: Beheer gemeentelijk vastgoed voor eigen gebruik en het beheer van de buiten gebruik gestelde gebouwen. Binnen dit deelprogramma vallen ook de ondersteunende voorzieningen zoals informatisering & automatisering, facilitaire zaken en personeelsvoorzieningen (waaronder opleidingen en arbodienst). De onderwerpen waar in 2022 speciale aandacht voor is geweest zijn hierna of in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht.

Opstellen adviezen en businesscase voor verduurzamen van een deel van het gemeentelijk vastgoed - Energieneutraal Om onze eigen gebouwen te verduurzamen is in 2022 gestart met een ondersteuningstraject van de provincie Utrecht. Als kleine gemeente krijgen we hulp bij het verduurzamen van vijf gemeentelijke gebouwen. In 2023 wordt bekend welke maatregelen we kunnen nemen. We wekken al zonne-energie op de daken van het Bestegoed in Elst, de gemeentewerf en het Huis van de gemeente. Voor de eerste twee gebouwen is de opbrengst ongeveer gelijk aan het gebruik (de hoeveelheid opgewekte zonne-energie fluctueert). Het dak van het huis van de gemeente is niet groot genoeg om alle elektriciteit zelf op te wekken. Daarom kopen we voor het overige gebruik duurzame energie in (Nederlandse windenergie). Onderzoek naar maatregelen om circulariteit nog meer plek te geven in de organisatie Circulaire economie Via het inkoopbeleid dat eind 2019 is vastgesteld wordt het circulair inkopen aangemoedigd. In 2022 is onderzoek gedaan op welke manier een gemeente als Rhenen circulariteit een plek kan geven in de organisatie en dit kan uitstralen naar buiten. In maart 2023 verwachten we een presentatie van de resultaten. 37

H 2.1.3

Deelprogramma facilitair

H 2.1.3

Wie hadden we daarbij nodig? Verbonden partij

Gevestigd

Rechtsvorm

Webadres

Wettelijke verplichting

Regionaal Archief Zuid-Utrecht

Wijk bij Duurstede

GR

www.razu.nl

Ja

Behartigt voor gemeenten de belangen op het gebied van de kwaliteit en rechtmatigheid van het informatiebeheer. Voor de burgers is de RAZU een publieksgerichte erfgoedinstelling die met en voor hen historische informatie veiligstelt, verrijkt en laagdrempelig toegankelijk maakt en zo bijdraagt aan het vergroten van de regionaal-historische kennis.

worden in de fysieke en digitale dienstverlening; 3. dat de RAZU in 2022 in de rol van adviseur en toezichthouder direct betrokken is bij ontwikkelingen binnen de deelnemende gemeenten (Adviseur aan Tafel) en aan het uitdenken van een Kwaliteitssysteem en de toepassing van Metagegevens voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie (MDTO).

Wat willen we bereiken?

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het uitvoeren van de Archiefwet 1995 en het vervullen van de functie van regionaal kennis- en informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis.

Het RAZU heeft op de balans geen eigendommen, zodat in dat opzicht geen risico aanwezig is. Een eventueel negatief exploitatiesaldo wordt door de deelnemende gemeenten afgewikkeld. De archieven en collecties die zich in de archiefbewaarplaats bevinden, zijn niet verzekerd. Dat is een keuze die door veel archiefdiensten en musea wordt gemaakt. De kosten van een reconstructieverzekering voor de collectie zijn hoog. Het RAZU heeft beheersmaatregelen getroffen om de risico’s op schade als gevolg van calamiteiten te beperken. De risico’s ten aanzien van een eventuele calamiteit zijn beperkt als gevolg van de strenge eisen waaraan archiefbewaarplaatsen moeten voldoen. Deze eisen zijn neergelegd in de Archiefregeling.

Openbaar belang

Wat is ervoor gedaan? Naast de uitvoering van de reguliere activiteiten blijkt uit de ontwerp jaarstukken: 1. dat in 2022 het 2-jarig privacyprogramma is afgerond waardoor de openbaarheidsbeperkingen van de archieven nu volledig up-to-date zijn; 2. dat in 2022 een start is gemaakt met het herinrichting van het collectiebeheersysteem en het herinrichten van het fysieke depot waardoor in 2023 een flinke stap gezet kan