Woonvisie Samen wonen in Rheden actualisatie 2023 (23.73)

Samen wonen in Rheden Woonvisie Gemeente Rheden actualisatie 2023

1

Inhoud Voorwoord ..............................................................................................................................................3 Inleiding ...................................................................................................................................................4 1.

2.

Visie en beleidskaders .....................................................................................................................6 1.1

Visie: Samen wonen in Rheden ...............................................................................................6

1.2

Beleidskaders...........................................................................................................................7

1.3

Wonen in de gemeente Rheden ..............................................................................................8

1.4

Ontwikkelingen ........................................................................................................................8

1.5

Thema’s Woonvisie .................................................................................................................9

Leefbare wijken voor alle inwoners...............................................................................................10 2.1 Voldoende draagkracht in de wijken ...........................................................................................10

3.

2.2

Een passende woning voor jong en oud ................................................................................13

2.3

Aandacht voor studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten en woonwagenbewoners .......15

2.4

Wonen met zorg ....................................................................................................................17

2.5

Samenvatting leefbare wijken voor alle inwoners ................................................................18

Bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig ....................................................20 3.1

Verduurzaming van de woningvoorraad ...............................................................................20

3.2 Levensloopgeschikt maken van woningen ..................................................................................23 3.3

Integrale wijkvernieuwing .....................................................................................................24

3.4 Bestaande woningvoorraad betaalbaar ......................................................................................25 3.5 4.

Samenvatting bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig......................27

Toevoegen van de juiste kwaliteit woningen ................................................................................29 4.1 Nieuwbouwopgave ......................................................................................................................29 4.2 Betaalbare woningen toevoegen................................................................................................30 4.3 Kwaliteitscriteria voor woningbouw............................................................................................31 4.4 Vernieuwende woonvormen .......................................................................................................34 4.5 Koppeling wonen en werken .......................................................................................................34 4.6

Samenvatting toevoeging van de juiste kwaliteit ..................................................................35

Bijlage 1

Woonprofiel per dorp ........................................................................................................36

Bijlage 2

Beleidskaders.....................................................................................................................40

Bijlage 3 Wonen in Rheden ...................................................................................................................43 Bijlage 4 Ontwikkelingen rondom Wonen.............................................................................................49 Bijlage 5

Begrippenlijst .....................................................................................................................50

Bijlage 6

Bronnen .............................................................................................................................53

Bijlage 7 Projectenlijst ...........................................................................................................................54 2

Voorwoord Voor u ligt de Woonvisie actualisatie 2023 van de gemeente Rheden. Ik ben blij dat we de woonvisie hebben kunnen actualiseren. We hebben te maken met een grotere en complexere woningbouwopgave dan voorgaande jaren. Daarom is de actualisatie van de woonvisie nodig. We hebben de woonvisie kunnen actualiseren met hulp van onze collega’s uit alle vakgebieden die de woonvisie raakt en ook de woningcorporatie, de huurdersvereniging en inwoners hebben we betrokken bij de actualisatie. Een woning is veel meer dan vier muren met een dak erop. Het is een recht dat je hebt en jouw thuis. Hier wil je je veilig voelen, je kunnen ontspannen, je kinderen laten opgroeien of prettig oud kunnen worden. In een straat waar je samen leeft, waar je omziet naar elkaar, waar kinderen kunnen spelen en er voldoende groen is. In onze gemeente wil je in een woning wonen die bij je past en behaaglijk is, of je nu jong of oud bent, veel of weinig geld hebt. We zorgen voor een breed aanbod aan woningen in alle wijken en buurten in onze gemeente. Zo verbeteren we de draagkracht. De vele ouderen in onze gemeente hebben gewerkt aan de samenleving zoals we die nu kennen en verdienen daarom een plek om prettig oud te kunnen worden. Soms is dat niet het huis waarin zij nu wonen. Dat betekent dat we moeten bouwen aan huizen waar zij graag willen gaan wonen.

En er ligt ook een bouwopgave, want het woningtekort is groot. In deze woonvisie willen we richting geven aan die woningen die we willen toevoegen in onze mooie gemeente en aan de ontwikkeling van bestaande wijken. Al met al een woonvisie waarin veel aandacht is voor leefbare wijken en een goede woonomgeving voor iedereen, duurzame en toekomstbestendige woningen en oog voor het toevoegen van de juiste kwaliteit woningen. Deze woonvisie gaat onderdeel uitmaken van de omgevingsvisie. Ik wens u veel leesplezier! Gea Hofstede Wethouder Wonen

3

Inleiding Waarom een Woonvisie? Er zijn inmiddels nieuwe ontwikkelingen en nieuwe inzichten, waardoor een actualisatie van de Woonvisie nodig is. In deze Woonvisie schetsen we een toekomstbeeld hoe we willen dat onze inwoners kunnen wonen en leven in Rheden. Vervolgens werken we dit uit in stappen, die we de komende jaren gaan nemen om dit ideaal te bereiken.

Participatie Wij kunnen geen goed beleid maken zonder de inbreng van bewoners en professionals, die actief zijn in onze gemeente. Bij het maken van de vorige versie van deze woonvisie (20202026) organiseerden wij daarom een bijeenkomst voor bewonersorganisaties, woningcorporaties, makelaars, regiogemeenten en provincie. Wij spraken over thema’s als woningen voor starters, doorstroming van ouderen, het toevoegen van de juiste woningen en de leefbaarheid in de wijken. Ook intern hebben wij met collega’s van duurzaamheid, economie, welzijn, ruimtelijke ordening, leefbaarheid en strategie gebrainstormd over woningen en allerlei andere thema’s. Daarnaast hebben we in die tijd op facebook stellingen geplaatst, waar inwoners op konden reageren. Met name de stelling: ‘welke woningen zou u toe willen voegen in Rheden?’ heeft honderden reacties opgeleverd. Fijn om te zien hoe betrokken inwoners zijn! Al deze input hebben we meegenomen en gebruikt bij het schrijven van deze integrale Woonvisie. Vanaf maart tot en met juni 2023 zijn er in alle kernen van de gemeente ook dorpsgesprekken gevoerd. De input van deze dorpsgesprekken is ook meegenomen in deze actualisatie.

Veranderende woningmarkt Niets is veranderlijker dan de woningmarkt. Daarom is er in de regio gebouwd aan een woningmarktmonitor. Deze monitor geeft ons jaarlijks een actueel inzicht in de woningbehoefte en de gerealiseerde woningen. Het laat zien welke verhuisbewegingen en welke woningbouwplannen er zijn. En ook hoe het staat met de betaalbaarheid en de verduurzaming van woningen. Als uit de monitor blijkt dat we de woningmarkt bij moeten sturen, zullen we de Woonvisie op die bepaalde onderdelen actualiseren. De Woonvisie heeft geen einddatum maar wordt indien nodig geactualiseerd.

Evaluatie woonvisie In september 2020 is deze woonvisie vastgesteld door de gemeenteraad van Rheden. Sinds 2020 is er al veel gebeurd en aangepakt. Ook is er veel veranderd op de woningmarkt en is er veel nieuw beleid (zowel vanuit het rijk, de provincie als de gemeente). De herstructurering van Velp-Zuid loopt op schema en wordt de komende jaren voortgezet. Het aantal gerealiseerde woningen in de gemeente Rheden in de periode 2020-2022 is minder dan we hadden voorgenomen. Uit het regionale woningmarktonderzoek komt een bouwopgave van 1675 woningen tot 2030 waaraan we als college zoveel mogelijk invulling willen geven. De ondergrens blijft 810, zoals in de woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen, maar we zetten in op de aantallen conform woningbehoefte, met inachtneming van leefbaarheid in de wijken. Duurzaamheid en levensloopbestendigheid van onze woningvoorraad blijven enorm belangrijk.

4

In de meeste woningbouwprojecten zitten nu veel betaalbare woningen (ongeveer 70%). Ook hebben we meer levensloopgeschikte woningen in de planning. Om voor iedereen een passende woning te vinden in onze gemeente is er een wooncoach actief. De wooncoach richt zich op de inwoners die vanuit een één of meergezinswoning naar een levensloopgeschikte woning willen of moeten verhuizen. Door deze inwoners te ondersteunen een passende woning te vinden brengen we tevens de doorstroming op de woningmarkt meer op gang. De wooncoach heeft van januari 2023 tot juni 2023 in totaal 20 inwoners ondersteund. Er is Woonwagenbeleid gemeente Rheden 2023 vastgesteld en ook de nieuwe woonzorgvisie gemeente Rheden 2023 is vastgesteld. Dit zijn visiestukken die goed weergeven wat specifiek de vraag van diverse doelgroepen is en waar deze vraag naar woningen en doelgroepen het beste gerealiseerd kan worden. Er is ook een doelgroepenverordening woningbouw in 2022 vastgesteld voor sociale huur en middenhuur, zodat we een instrument hebben om te sturen op meer betaalbare woningen. De woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen is ondertekend in maart 2023. Dit zorgt voor meer duidelijkheid en meer afspraken hoe we gezamenlijk zaken gaan aanpakken, hoe we specifieke woningen beter kunnen spreiden over de regio. Er wordt nu gewerkt aan een regionale Woonzorgvisie.

Dit is een uitwerking van de afspraken uit de Woondeal over huisvesting van aandachtsgroepen. Uit onderzoek van Circusvis in 2021 blijkt dat we in de gemeente drie kwetsbare wijken hebben namelijk Velp-Zuid, Rheden-West en Dieren Stenfert. We zijn gestart met een Integrale Wijkaanpak (IWA) voor Dieren Stenfert waar fysiek en sociaal samen moeten zorgen voor een minder kwetsbare wijk. Deze kwetsbaarheid is niet binnen korte tijd opgelost, wij zetten in op langjarige oplossingen. De bewoners staan centraal in deze aanpak. We pakken zoveel mogelijk aan vanuit de bewoners (community-building) met voor en door bewoners. Gemixte woonwijken qua type woning en kwaliteit van de woningen in deze kwetsbare wijken zijn daarbij punten van aandacht. Als laatste is er het nieuwe woonbehoefte onderzoek 2022 van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen met een specifieke factsheet voor de gemeente Rheden. Dit geeft ons goed inzicht in waar de behoefte van mensen ligt op het gebied van wonen, de verdeling over de prijsklassen en het type woning. In Arnhem is onderzoek gedaan over personeelstekorten in relatie tot het woningen aanbieden voor specifieke beroepsgroepen. Daar kwam uit dat de woning niet het probleem is bij het personeelstekort in onze regio, maar meer de arbeidsvoorwaarden. Woningen specifiek beschikbaar stellen voor bepaalde doelgroepen is dan ook geen oplossing.

Daar kiezen we in de gemeente Rheden dan ook niet voor. Veel nieuwe inzichten en beleidsstukken waar we in deze actualisatie allemaal rekening mee houden en we zorgen ervoor dat al deze stukken op elkaar aansluiten.

Leeswijzer Voor u ligt onze visie op wonen in Rheden. In hoofdstuk 1 beschrijven we onze visie, de belangrijkste beleidskaders, het wonen in Rheden, ontwikkelingen en de thema indeling van deze visie. Hoofdstukken 2, 3 en 4 gaan daarna respectievelijk in op leefbaarheid, duurzaamheid & toekomstbestendigheid en het toevoegen van de juiste kwaliteit woningen. In de bijlagen vindt u de uitgangspunten per dorp voor nieuwbouwontwikkelingen, verdieping van informatie, de begrippenlijst en de gebruikte bronnen. Wij wensen u veel leesplezier! 5

1. Visie en beleidskaders 1.1 Visie: Samen wonen in Rheden Een woning zet je neer voor tenminste 100 jaar, liever een beetje langer, en een wijk wordt ontworpen om toch zeker net zo lang mee te gaan. De inzichten van vandaag bepalen het woonklimaat voor toekomstige generaties. Dat is een zware verantwoordelijkheid in een wereld die continu aan verandering onderhevig is. Prettig en veilig wonen gaat niet alleen over de woning maar zeker net zoveel over de wijk waarin die woning staat. Over de sociale samenhang in een wijk, over zelf- en samenredzaamheid van bewoners, maar ook over verkeer en groen in de wijk en de bereikbaarheid van voorzieningen.

De stip op de horizon Als we kijken naar het Rheden van de toekomst, over pakweg dertig jaar, dan zien we een sociaal economisch bloeiende gemeente. Waar jong en oud samenleven in wijken waar men zich thuis voelt en waar het veilig is. Waar de verschillen tussen wijken minder groot zijn dan nu en waar men omkijkt naar elkaar. Waar we bewust omgaan met energie en natuur en wonen in duurzame woningen en natuur inclusieve wijken. Waar het woningtekort is afgenomen en er voldoende kansen zijn voor jongeren, gezinnen en ouderen om een passende woning te vinden. Om de eerste stappen te zetten naar dat Rheden van de toekomst is het nodig om onze koers op het gebied van wonen in Rheden te herijken. We worden uitgedaagd een aantal principe-uitspraken te doen die ons helpen om enerzijds nu de juiste stappen te kunnen zetten en anderzijds ons de vrijheid laten om snel in te kunnen spelen op veranderende inzichten en wetgeving.

Ontwikkelingen bijsturen, aanjagen of versterken De gemeente Rheden is een prachtige gemeente om in te wonen. Zeven dorpen en een groot buitengebied tussen de IJssel en de Veluwe bieden woon- en leefruimte aan ruim 43.300 inwoners. De meeste mensen wonen er met veel plezier. Dat willen we graag zo houden en zelfs versterken. Om dat te kunnen doen moeten we een viertal ontwikkelingen onderkennen en proberen bij te sturen. We zien dat de verschillen tussen sterke en kwetsbare wijken steeds groter worden. In de kwetsbare wijken wonen steeds meer mensen met lage inkomens en inwoners voelen zich steeds minder veilig. Naast aandacht voor de kwaliteit van de woningen en de woonomgeving (waaronder de openbare ruimte en de cultuurhistorie) willen we hier extra inzetten op het versterken van de sociaal economische draagkracht van deze wijken. Dit doen we samen met betrokken partijen. Dit versterkt de samenredzaamheid en verlicht de druk op de individuele WMO voorzieningen, op de Jeugdzorgvoorzieningen en die van de Participatiewet, daar waar het kan. Het huidige verbruik van energie uit fossiele brandstoffen wordt volledig afgebouwd en we moeten meer duurzame energie opwekken. De Rhedense ambitie is om in 2040 energieneutraal te zijn. Met name voor de bestaande gebouwde omgeving ligt hier een grote opgave.

Daarnaast moeten we onze woningen en wijken circulair, natuurinclusief en klimaatbestendiger maken, bestand tegen toenemende weersextremen. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij partijen samenwerken en per wijk de fysieke en sociale problematiek erkennen en aanpakken. Duurzaam wonen is ook levensloopbestendig wonen. Wij zijn een vergrijzende gemeente met relatief veel senioren, die goed moeten kunnen wonen en leven. Voor hen zetten we in op voldoende levensloopgeschikte woningen, zowel in de bestaande woningvoorraad als in 6

de nieuwbouw. Om het aanbod voor jongeren en gezinnen te vergroten zetten we met name in op doorstroming van senioren. Dit brengt lange verhuisketens teweeg, waardoor er ook gezinswoningen en starterswoningen vrijkomen. Voor een goede sociale balans in onze wijken hebben we jongeren en (jonge) gezinnen namelijk hard nodig. Zo kunnen jong en oud omzien naar elkaar, en als gevolg daarvan is er meer sociaal economische kracht in de wijken. Tot slot bouwen we ook in Rheden honderden woningen bij om het woningtekort terug te dringen. Dit moeten dan wel woningen zijn die passen bij de vraag ofwel woningen van de juiste kwaliteit. Wij zetten in op betaalbare woningen zodat alle inwoners meer kansen krijgen. We kijken per wijk welke woningen toegevoegd moeten worden en vragen daarbij een hoge inzet op duurzaamheid.

1.2 Beleidskaders Een Woonvisie staat niet op zichzelf. We sluiten aan bij bestaand beleid, zowel landelijk, provinciaal als (sub)regionaal. Ook binnen de gemeente zijn er verschillende beleidskaders van belang voor de Woonvisie, zoals bijvoorbeeld het coalitieakkoord 2022-2026 groener, socialer, dichterbij, maar ook tal van gemeentelijke kaders op het gebied van ruimtelijke ordening, economie, erfgoed en het sociaal domein. Voor een uitgebreide beschrijving van de beleidskaders verwijzen we naar bijlage 2. In deze paragraaf volgt een korte samenvatting. Het nationale en provinciale woonbeleid richt zich op het versnellen van de woningbouw, op doorstroming op de woningmarkt en het betaalbaar houden van wonen. Ook hebben we te maken met de invoering van de Omgevingswet, waar de Woonvisie onder komt te vallen. In de regio Arnhem- Nijmegen hebben we een regionale Woonagenda, waarin onder andere is afgesproken dat we samen woningmarktonderzoek doen en een woningmarktmonitor bouwen. In de regio stemmen we de woningbouwopgave op elkaar af en werken we samen aan thema’s als versnellen van de woningbouw, wonen met zorg en duurzaam en circulair bouwen Lokaal kijken we naar het coalitieakkoord, waarin het bevorderen van de doorstroming, verduurzaming, voldoende levensloopgeschikte woningen, leefbaarheid in de wijken en vernieuwende woonvormen centraal staan.

De structuurvisies voor de dorpen en een omgevingsvisie voor het buitengebied worden omgevormd tot een omgevingsvisie voor de hele gemeente. Dit vormt de paraplu voor het ruimtelijk beleid, waaronder wonen. En wonen raakt ook aan tal van gemeentelijke beleidskaders op vakgebieden zoals duurzaamheid, economie, erfgoed en het sociaal domein. Bij het vormgeven van de Woonvisie hebben we rekening gehouden met al deze beleidskaders.

7

1.3 Wonen in de gemeente Rheden Om vooruit te kunnen kijken en te kunnen sturen, hebben we inzicht nodig in de huidige woningmarkt, de huidige inwoners en de prognoses. Wat valt op? Waarin wijkt Rheden af van andere gemeenten? In bijlage 3 staat een uitgebreid overzicht, in deze paragraaf leest u de conclusies. • • • • • • •

Rheden heeft een grote goedkope huurvoorraad (sociale en particuliere huur) Rheden heeft relatief weinig appartementen Rheden heeft een relatief oude woningvoorraad met lage (onzuinige) energielabels De vergrijzing is al in volle gang, de ontgroening valt mee Het aantal kleine huishoudens neemt toe Rheden kent relatief veel huishoudens met lage inkomens De meeste verhuizingen vinden binnen de gemeente of regio plaats

1.4 Ontwikkelingen Er is sprake van woningnood in Nederland, het klimaat verandert ongekend snel, de bevolking vergrijst en we hebben te maken met stikstofproblematiek, de oorlog in Oekraïne, netcongestie en de gevolgen van het coronavirus. Deze ontwikkelingen, die van invloed zijn op het woonbeleid, worden in bijlage 4 uitgebreid beschreven. In deze paragraaf volgt een samenvatting. Zowel landelijk, als in onze regio is er een groot woningtekort. De verwachting is dat dit tekort de komende jaren nog zal toenemen. Door afspraken in de Woondeal 2.0. werken we samen met Rijk, Provincie en regiogemeenten aan het versneld realiseren van woningbouw. Omdat de grootste opgave zit in betaalbare woningen zet iedere gemeente in de regio bij nieuwbouw in op 2/3 deel betaalbare woningen, koop tot € 355.000 (prijspeil 1-1-2023) en huur tot € 1.026 (prijspeil 1-1-2023) waarvan 30% sociale huur (huur tot € 808,06 prijspeil 11-2023). In lijn met het woningbehoefteonderzoek zetten we ons ook in voor realisatie van betaalbare koopwoningen voor de lagere inkomens met een maximale prijs van € 250.000. In de nieuwe huisvestingsverordening is het (als de raad instemt) vanaf 1 januari 2024 toegestaan om bij nieuwbouw in 50% van de toewijzingen voorrang te geven aan inwoners uit de gemeente. Bij de toewijzing van de nieuwbouw voor sociale huurwoningen zetten we hier op in.

We staan in Nederland voor een enorme verduurzamingstransitie. Zo zal het verbruik van energie uit fossiele brandstoffen afgebouwd moeten worden en we moeten meer duurzame energie gaan opwekken, willen we over ongeveer 20 jaar energieneutraal zijn. Daarnaast moeten onze woningen en woonomgeving circulair en klimaatbestendig worden ingericht. Zo kunnen weersextremen worden opgevangen en vergroten we de biodiversiteit van flora en fauna. Verder hebben we te maken met verscherpte regelgeving rondom stikstof en pfas, waardoor woningbouwprojecten vertraging oplopen. We zien oplopende rentetarieven voor hypotheken en schaarste aan bouwmaterialen waardoor deze prijzen omhoog gaan. De huizenprijzen zakken iets, maar een koopwoning wordt voor nog meer mensen onbetaalbaar door de gestegen hypotheekrente. Neem bij voorbeeld de hypotheekrente 10 jaar vast, op het laagste punt was deze 0,98%. Nu betaal je ruim 4%. Vanzelfsprekend zullen wij deze ontwikkelingen blijven volgen en waar nodig inspelen op de veranderende omstandigheden.

8

1.5 Thema’s Woonvisie De thema’s voor deze Woonvisie zijn in september 2019 door de gemeenteraad vastgesteld in de startnotitie. De focus ligt op drie speerpunten: leefbare wijken voor alle inwoners, de bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig maken en het toevoegen van de juiste kwaliteit woningen. De uitwerking van de speerpunten staat in onderstaand diagram, dit is ook de themaopzet voor deze Woonvisie.

Woonvisie Rheden

Leefbare wijken voor alle inwoners

Bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig

Toevoegen van de juiste kwaliteit woningen

Voldoende draagkracht in de wijken

Verduurzamen van woningwoorraad

Nieuwbouwopgave prijsklassen

Een passende woning voor jong en oud

Levensloopgeschik maken van woningen

Kwaliteitscriteria nieuwbouw

Arbeidsmigranten Zorgclienten Studenten

Wijkvernieuwing en ruimtelijke kwaliteit

Vernieuwede woonvormen

Woonwagen bewoners en Wonen met zorg

Bestaande woningvoorraad betaalbaar

Verbinden van werken wonen

Voor bepaalde doelgroepen is het goed om in een apart, zorgvuldig proces beleid te ontwikkelen om alle partijen genoeg ruimte te geven voor hun inbreng. Dit doelgroepenbeleid maakt na vaststelling integraal deel uit van deze woonvisie. Voor arbeidsmigranten en zorgcliënten met multiproblematiek is het beleid al vastgesteld in mei 2020. In april 2023 is het Woonwagenbeleid vastgesteld. De nieuwe woonzorgvisie, waarin alle doelgroepen die zorg nodig hebben aan bod komen, is in juni 2023 vastgesteld en maakt ook deel uit van de Woonvisie.

9

2. Leefbare wijken voor alle inwoners We zien in Rheden de zorgelijke ontwikkeling dat verschillen tussen sterke en kwetsbare wijken steeds groter worden. In de kwetsbare wijken wonen steeds meer mensen met hele lage inkomens en inwoners voelen zich minder veilig. Omdat wij een gemeente willen zijn waar al onze inwoners prettig kunnen wonen en leven pakken we de kwetsbaarheid aan. Waar dat nodig is zorgen we voor meer sociaal economische draagkracht van de wijken. . We werken samen met partijen aan een breed woon-zorg netwerk in de wijken (Blijfwijken/ zorgzame buurten), waardoor de samenredzaamheid wordt versterkt en mensen langer zelfstandig in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Daarnaast moet er aandacht zijn voor de fysieke leefomgeving waarbij gekeken moet worden naar een goede ruimtelijke kwaliteit in de wijk. In onze sterk vergrijzende gemeente zorgen we voor een goede woon- en leefomgeving voor ouderen. Zo zetten we in op voldoende levensloopgeschikte woningen, met alleen nieuwbouw redden we het niet, dus er moeten ook woningen in de bestaande bouw worden aangepast. In de toekomst, als de grijze golf kleiner wordt, moeten deze woningen ook geschikt (te maken) zijn voor jongeren en kleine huishoudens. Om de zorg voor ouderen op peil te houden, willen we jonge huishoudens binden aan onze gemeente.

Zo kunnen jong en oud omzien naar elkaar en komt er meer evenwicht in zorgvraag en -aanbod. Om het aanbod voor jongeren en gezinnen te vergroten zetten we met name in op doorstroming van ouderen. Dit brengt de langste verhuisketens teweeg, waardoor er ook gezinswoningen en starterswoningen vrijkomen.

2.1 Voldoende draagkracht in de wijken We willen de draagkracht, zelfredzaamheid en veiligheid vergroten in kwetsbare wijken. Dit kan alleen als we de krachten bundelen en met bewoners en andere belanghebbenden zowel fysiek als sociaal aan de slag gaan in deze wijken. We zetten in op meer differentiatie en verduurzaming van de woningvoorraad, maar ook op het verbeteren van de leefbaarheid, veiligheid en sociale samenhang.

Samenredzaamheid onder druk Uit het onderzoek Veerkracht in het corporatiebezit (2020) komt naar voren dat de concentratie van kwetsbare groepen in de sociale huursector sinds 2016 verder is toegenomen. Dit geldt ook voor de gemeente Rheden. Een groot aandeel van deze huurders heeft een beperkte zelfredzaamheid. Daar waar zij geconcentreerd samenwonen, staat ook de samenredzaamheid onder druk. Deze bewoners zijn druk met hun eigen problemen en hebben daardoor weinig ruimte om anderen te helpen. Ook de overlast en onveiligheid zijn vaak toegenomen in buurten met veel sociale huurwoningen. De toename van specifieke kwetsbare groepen, zoals mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een licht verstandelijke beperking en mensen met psychiatrische problematiek speelt hierbij een rol. Tijdens de themagesprekken met stakeholders werd dit beeld herkend. Met name in de wijken met veel sociale huurwoningen, zoals Stenfert in Dieren, Rheden-West en VelpZuid. Dit zijn de wijken waar de leefbaarheid al onder druk staat1. Daar zijn de goedkoopste woningen te vinden en is de mutatiegraad het hoogst. Er is een uitstroom van hogere inkomens en een instroom van kwetsbare groepen. Onderzoek van Circusvis in de gemeente Rheden van 2021 bevestigt de aanwezigheid van deze kwetsbare wijken.

In Dieren Stenfert is als eerste wijk gestart met een Integrale Wijkaanpak om binnen een generatie de kwetsbaarheid van de wijk te verminderen. De fysieke en sociale aanpak 1 Bron: Leefbarometer 2018, Minsterie van BZK.

10

moeten op elkaar aansluiten om de wijk minder kwetsbaar te maken. Wanneer de aanpak voor Dieren Stenfert loopt dan wordt ook voor de twee andere wijken een wijkaanpak gemaakt en uitgevoerd.

Veiligheidsmonitor Rheden Uit de Veiligheidsmonitor 2019 van de gemeente Rheden komt naar voren dat de bewoners gemiddeld genomen evenveel sociale overlast ervaren als in 2017. De meeste overlast wordt ervaren door inwoners van Dieren Noord /Laag Soeren. De overlast van drugsgebruik of handel en dronken mensen op straat is in deze wijk, ten opzichte van 2017 toegenomen. Inwoners van Velp Zuid ervaren nog steeds bovengemiddeld veel sociale overlast, maar het is wel fors afgenomen sinds 2017. Eind 2023 komt er een nieuwe veiligheidsmonitor beschikbaar.

Bron: Veiligheidsmonitor gemeente Rheden 2019.

Bijna een kwart van de inwoners heeft last van de fysieke verloedering in de wijken. Hierbij valt te denken aan hondenpoep, rommel op straat en bekladding van muren. In Velp Zuid wordt dit het meest ervaren. Vivare is in 2023 in Velp Zuid al bezig geweest met de hervorming van de fysieke leefomgeving door sloop/ nieuwbouw en renovatie projecten. In Ellecom en De Steeg hebben inwoners het minst last van fysieke verloedering. Gemiddeld genomen is de overlast niet toegenomen sinds 2017. Mensen ervaren de meeste overlast van het verkeer (33%). Ze noemen te hard rijden, parkeerproblemen en agressief gedrag in het verkeer. Met name de overlast door te hard rijden is toegenomen sinds 2017. Dit thema komt terug in de Mobiliteitsvisie gemeente Rheden (2024).

Veiligheid en leefbaarheid in de wijken Onze inzet is om de veiligheid en leefbaarheid in de wijken te behouden en waar nodig te verbeteren. Parkeeroverlast, jeugdoverlast, horeca overlast en zwerfvuil pakken we aan door de inzet van Boa’s (Buitengewoon Opsporingsambtenaar). Zij spreken burgers aan en daar waar het moet wordt handhavend opgetreden. Bij grotere veiligheidsproblemen is de politie aan zet. Iedere woonplaats kent zijn eigen wijkagent(en). De jongerenwerker is er voor de jongeren, ook als zij aangesproken moeten worden op overlast gevend gedrag. En in het geval van burenruzie wordt buurtbemiddeling ingezet. Doorgaans is dit een effectieve werkwijze om als buren weer naast elkaar te kunnen leven zonder spanningen. Huiselijk 11

geweld, verslavingsproblematiek en psychische problematiek leiden regelmatig tot woonoverlast. Om meer grip te krijgen op de sociale problematiek in de wijken heeft de gemeente een casusregisseur veiligheid aangesteld. De casusregisseur geeft sturing aan de ‘oplossing’ van het proces. In het geval van zware en complexe problematiek (zorg en strafrecht) neemt het Veiligheidshuis de regie op het proces. Sinds enkele jaren is er specifiek aandacht voor ondermijning. Er is een opiumbeleid en er zijn beleidsregels rondom de Wet BIBOB in onze gemeente. We voeren integrale controles uit om ondermijning en andere misstanden tegen te gaan. In 2023 is er een integraal veiligheidsbeleid vastgesteld. In dit beleidsplan zijn er vier prioriteiten en ambities beschreven, jeugd en veiligheid, ondermijnde criminaliteit, zorg en veiligheid en digitale veiligheid. Een steeds groter wordend thema is zorg en veiligheid. De gemeente Rheden wil dat iedereen mee kan doen in onze samenleving, maar sommige inwoners redden dat niet en hebben passende hulp nodig. Juist deze groep komt steeds meer en vaker in beeld bij veiligheid. Het gaat hier om kwetsbare mensen die mogelijk een risico vormen voor zichzelf, de omgeving en de openbare orde en veiligheid. Om deze problematiek aan te pakken, is een intensieve samenwerking nodig tussen zorgprofessionals en veiligheidspartners.

Afhankelijk per veiligheidsthema is er een andere aanpak nodig. Bij overlastcasuïstiek is deze vaak persoonsgericht. Bij veel inbraken of branden in een wijk kiezen we juist voor een wijkgerichte aanpak. Uiteraard sluit veiligheid ook aan bij de Integrale Wijkaanpak van Stenfert in het dorp Dieren. Met deze integrale manier kan de veiligheid en leefbaarheid in een wijk verbeteren. Wet goed verhuurderschap De gemeente is vanaf 1 juli 2023 verantwoordelijk en vanaf 1 januari 2024 verplicht tot het inrichten van een meldpunt en krijgt de taak om te handhaven bij verhuurders die zich niet houden aan de normen voor goed verhuurderschap. Omdat bij het meldpunt meer klachten binnen kunnen komen, wordt er indien nodig meer capaciteit ingezet voor het beoordelen en aanpakken van de klachten.

12

Hoe krijgen we meer draagkracht in de wijken? Met de woningcorporaties en particuliere eigenaren gaan we aan de slag om woningen in kwetsbare wijken te verbeteren en verduurzamen (warmtevisie). Hierbij zetten we in op verbetering van de openbare ruimte en groen. Daarnaast zou vergroening van eigen (voor)tuinen ook een enorme kwaliteitsimpuls geven. Dit geeft de wijk een enorme boost, waardoor mensen weer een positieve keus maken voor de wijk. We streven naar meer differentiatie in wijken door meer middeldure woningen toe te voegen in wijken met vooral sociale huur en sociale huurwoningen toe te voegen in wijken met weinig sociale huur. We maken afspraken met Vivare en Veluwonen over meer sturen op de instroom: geconcentreerde toewijzing aan kwetsbare groepen beperken en de ruimte voor toewijzing van woningen aan hogere inkomens benutten. Vivare is gestart met een pilot door woningen toe te wijzen aan mensen, die zich verplichten om een bijdrage te leveren aan de buurt. We gaan ook in overleg met zorgpartijen over de mate van extramuralisering en begeleiding en we geven ruimte aan vernieuwende vormen van geclusterd wonen voor ouderen. Hierdoor vermindert de eenzaamheid en wordt de samenredzaamheid vergroot. We moeten ervoor zorgen dat er goede zorg en ondersteuning geleverd wordt. Bewoners moeten het gevoel hebben dat er naar hen omgekeken wordt.

En we werken samen met alle partijen, in de eerste plaats met de bewoners zelf, aan een goede integrale wijkaanpak. Goede ideeën van inwoners om de leefbaarheid te verbeteren in de wijken worden gestimuleerd doordat inwoners twee keer per jaar een voucher krijgen van € 7,50. Hiermee kunnen zij doelen ondersteunen van dorpsgenoten via het buurtplatform www.ikbuurtmee.nl.

2.2 Een passende woning voor jong en oud Jonge starters hebben het moeilijk op de woningmarkt, maar we zetten niet in op het grootschalig toevoegen van specifieke starterswoningen. Hiermee breng je namelijk geen lange verhuisketens op gang. Door passende woningen voor ouderen toe te voegen, zorg je voor vrijkomende eengezinswoningen voor gezinnen, die weer woningen voor starters achterlaten. De doorstroming op de woningmarkt zorgt ervoor dat meer mensen een woning vinden, die bij hun levensfase past. Starters krijgen wel ruimte in de flexwoningen. Deze zijn vaak kleiner en minder levensloopgeschikt dan reguliere woningen maar voor starters is het een mooi begin van de wooncarrière. Jongeren/Starters Jonge starters, die voor het eerst de woningmarkt betreden, hebben het lastig op de krappe woningmarkt. Binnen de sociale huur heb je meettijd nodig of geluk bij de lotingwoningen, de vrije sector huur kent strenge looneisen, en dit geldt ook voor het aanvragen van een hypotheek. Toch zijn jongeren van vitaal belang voor Rheden. Zeker met de huidige en toekomstige vergrijzing van de gemeente. Uit de cijfers van Enserve blijkt dat er in 2022 ca. 8.000 starters en 7.250 doorstromers actief reageerden op sociale huurwoningen in onze gemeente. De slaagkans neemt af voor alle doelgroepen.

Opvallend is dat de meettijd van starters voor het vinden van een woning al jaren stabiel is rond de 8 jaar. Dat de meettijd van doorstromers en herstarters oploopt is logisch, omdat ze vanaf 2013 hun meettijd mee mogen nemen na verhuizing. Per jaar wordt de meettijd van doorstromers dus ca. 1 jaar langer. Bij de woningen die verloot worden heeft iedereen evenveel kans. Voor starters is dit ook een kans om een woning te vinden. Van het totale vrijkomende woningaanbod dient jaarlijks minimaal 15% en maximaal 30% volgens het lotingmodel te worden aangeboden door woningcorporaties.

13

Starters op de koopmarkt hebben het ook moeilijk. De prijzen van veel koopwoningen zijn zo hoog geworden dat ze voor starters niet te betalen zijn. In Rheden hebben we gelukkig een grote goedkope woningvoorraad: 37% heeft een WOZ waarde onder de 250.000 euro (Woningmarktmonitor regio Arnhem-Nijmegen 2022). Door in te zetten op meer doorstroming op de woningmarkt, komen er ook meer woningen in deze prijsklasse vrij. Voor starters, die niet in de sociale huur of koop terecht kunnen is meer aanbod in de middenhuur gewenst. Hier zetten we ook op in, zie paragraaf middenhuur. Senioren Rheden is een sterk vergrijzende gemeente, meer dan een kwart van de inwoners is boven de 65 jaar. En dit zal de komende jaren toenemen naar circa 32%. Met name de groep 75plussers zal toenemen. We zouden het liefst zien dat als ouderen niet passend wonen, ze doorstromen naar een voor hen geschikte woning in hun vertrouwde omgeving. Langer zelfstandig thuis wonen vraagt om een breed woon-zorgnetwerk in de wijk. Samen met bewoners, zorg- en welzijnspartijen en woningcorporaties gaan we dit realiseren in de Blijfwijken/zorgzame buurten. Het is in ieder geval nodig om het aantal levensloopgeschikte woningen in Rheden te vergroten.

Bij nieuwbouw wordt 33% van de alle woningen (over alle projecten) een levensloopgeschikte nultredenwoning, alle appartementen moeten in ieder geval levensloopgeschikte nultredenwoning zijn. Hiervan moet ook een deel geclusterd wonen worden en een deel zorggeschikte woningen. De eengezinswoningen zijn niet levensloopgeschikt wanneer je met een trap naar de slaapkamer en badkamer moet. Met het huidige bouwbesluit zijn deze woningen met een kleine aanpassing (denk aan een traplift) wel levensloopgeschikt te maken. 100% levensloopgeschikt is daardoor niet haalbaar. Dit zijn woningen in alle prijsklassen. Daarnaast zoeken we naar mogelijkheden in de bestaande bouw: We maken afspraken met Vivare over het labelen en uitbreiden van het aantal levensloopgeschikte woningen. En we stimuleren doorstroming. Ouderen wonen vaak in een eengezinswoning. Als zij verhuizen naar een levensloopgeschikte woning, kan een gezin doorstromen naar een eengezinswoning en komt er een starterswoning vrij voor jongeren. Dit zorgt voor lange verhuisketens waarbij veel inwoners een ‘stapje’ kunnen maken naar een beter passende en gewenste woning. In 2022 is de wooncoach gestart om samen met senioren te kijken wat de beste optie is, de woning aanpassen of verhuizen. De wooncoach ontzorgt en faciliteert.

Ondanks al deze maatregelen, is het tekort aan levensloopgeschikte woningen zo groot, dat doorstroming niet altijd mogelijk is. Ook willen sommige ouderen graag zo lang mogelijk blijven wonen in hun huidige woning. We hebben daarom in Rheden het project Mijn Huis Mijn Toekomst opgezet. Hierbij krijgen ouderen in een vroeg stadium advies op welke manier zij hun woning levensloopgeschikt kunnen maken. Op dit moment wordt de huidige Toekomstbestendig wonen lening onder de loep genomen en afhankelijk van wat de raad besluit komt er mogelijk in 2024 een nieuwe lening waar ouderen gebruik van kunnen maken. Met de woningcorporaties maken we afspraken hoe de sociale huurwoningen van senioren aangepast kunnen worden als dit nodig is. En hoe we omgaan met aangepaste of geschikte woningen die vrijkomen. Dit alles draagt bij aan het waardig ouder worden en omzien naar elkaar. Daarnaast besteden we aandacht aan het aanpassen van de openbare ruimte, zoals goede bereikbaarheid, voldoende groen en rustplekken. Naast levensloopgeschikte appartementen, zetten we ook in op andere woonvormen zoals groene, duurzame hofjeswoningen of een woonvorm met een mix van jongeren en ouderen. De samenredzaamheid wordt door dit soort concepten versterkt en de eenzaamheid wordt teruggedrongen. Senioren moeten volop kunnen meedoen in de samenleving. Daarom 14

bouwen wij levensloopgeschikte woningen waar mogelijk op loopafstand van voorzieningen. We beseffen dat het niet mogelijk zal zijn om alle ouderen dichtbij voorzieningen te huisvesten. Vaak spelen bepaalde sentimenten en hechting aan de woonomgeving mee. Ook in de kleinere kernen met minder aanwezige voorzieningen, zoals Laag-Soeren, De Steeg, Ellecom en Spankeren zetten wij ons daarom in voor het realiseren van levensloopgeschikte woningen. In de woonzorgvisie gemeente Rheden 2023 is aandacht voor diverse doelgroepen waaronder senioren. Deze visie is vastgesteld en maakt integraal onderdeel uit van de Woonvisie. Gezinnen/Doorstromers Wij willen een vitale gemeente zijn. Juist een mix van verschillende leeftijden kan hieraan een bijdrage leveren. We richten ons dus niet alleen op jongeren en ouderen, maar ook op gezinnen. Het zou mooi zijn als we gezinnen kunnen vasthouden en aantrekken om te komen wonen in onze mooie gemeente. Dit is belangrijk voor de draagkracht voor onze voorzieningen en de draagkracht in de wijken. Wij leggen hierbij de link tussen wonen en werken. Een uitgebreidere beschrijving van onze voornemens volgt in het hoofdstuk ‘verbinding wonen en werken’.

2.3

Aandacht voor studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten en woonwagenbewoners

Ook voor studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten en woonwagenbewoners willen wij een gemeente zijn waar zij graag wonen. Deze doelgroepen hebben hun eigen specifieke huisvestingsvraag, waar we aandacht aan besteden. De visie voor huisvesting van arbeidsmigranten en zorgcliënten is in mei 2020 vastgesteld. .Een verdere uitwerking van het beleid voor zorgcliënten is opgenomen in de Woonzorgvisie 2023. Nieuw woonwagenbeleid is vastgesteld in 2023. En voor studenten is het beleid geactualiseerd. Er wordt onderzocht of een kleine uitbreiding voor internationale studenten mogelijk is. Studentenhuisvesting In onze gemeente hebben we één HBO instelling: Van Hall Larenstein (VHL) en drie MBO instellingen: Helicon, Aeres en het Astrum College. Allen zijn gevestigd in Velp. In Arnhem Presikhaaf, tegen Velp aan, zit de HAN, Hogeschool Arnhem Nijmegen. Een logisch gevolg is dus dat de meeste studentenhuisvesting in onze gemeente in Velp zit. De kamermarkt van Velp en Arnhem loopt in elkaar over. Veel studenten geven er de voorkeur aan om in Arnhem te wonen, maar er zijn ook studenten van VHL, die juist liever in Velp wonen vanwege de rust en het groen. Bij VHL studeren ca. 2.000 studenten. Uit de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting, waarbij Velp ook is meegenomen, blijkt dat van de hbo studenten 41% uitwonend is. Dat zou betekenen dat er ca.

800 VHL-studenten op kamers wonen, waarvan ruim 200 internationale studenten. Bij de MBO instellingen in Rheden studeren een kleine 1.000 studenten. Uit onderzoek komt naar voren dat ca. 20% van de MBO studenten uitwonend is. Dat zou betekenen dat er 200 MBO-studenten op kamers wonen. Van de Rhedense studenten wonen er naar schatting ca. 1.000 studenten op kamers. Waar zij precies wonen is niet bekend. In de Lokale Monitor Studentenhuisvesting (LMS 2019) worden Arnhem en Velp als één geheel gezien. Hieruit blijkt dat er totaal in Arnhem en Velp 8.200 uitwonende studenten wonen (mbo/hbo/wo). De prognose is dat het aantal reguliere studenten de komende 8 jaar zal afnemen tot 8.000 studenten. Het aantal studiepuntmobiele 15

(short stay) studenten zal juist toenemen van 350 naar 470 in 2027. Het totaal aantal uitwonende studenten in Arnhem en Velp zal de komende jaren dus ongeveer gelijk blijven. Het totale kameraanbod in Arnhem en Velp is 8.200. Hiervan worden er 600 verhuurd door de Stichting Studentenhuisvesting Arnhem-Nijmegen (SSH&) en de overige 7.600 door particulieren. VHL wil graag groeien in het aantal studenten. Daar komt een behoefde voor het huisvesten van internationale studenten uit voort. In antwoord hierop onderzoeken we waar kansen liggen voor (tijdelijke) huisvesting. Daarnaast gaan wij bekijken hoe wij het stimuleren van woning delen/ gastheerschap meer onder de aandacht kunnen krijgen bij onze inwoners. Er zijn weinig meldingen van overlast bekend rondom studentencomplexen. Maar we hebben als gemeente ook weinig zicht op kamerverhuur aan studenten. Inwoners mogen in hun eigen woning 2 kamers verhuren zonder dat er een vergunning nodig is. Willen inwoners 3 of meer kamers verhuren dan hebben ze een kamerverhuurvergunning nodig. Deze kunnen ze aanvragen bij de gemeente. Bij de beoordeling van de vergunningaanvraag wordt rekening gehouden met de gevolgen voor de woon- en leefomgeving en het karakter van de straat of wijk.

Ook kan er sprake zijn van het toetsen van de eigenaar/verhuurder om zeker te weten dat deze in het verleden niet in aanraking is geweest met justitie of politie. Het doel is om ondermijnende en overlast gevende situaties te vermijden. Als woning splitsen of kamerbewoning weinig gevolgen heeft voor de leefbaarheid van de wijk en aan alle eisen voldoen, staan wij daar positief tegen over. Met het vaststellen van de visie Huisvesting arbeidsmigranten en zorgcliënten is het de bedoeling dat we als gemeente wel gaan sturen op het aantal kamerverhuurpanden en een evenwichtige verdeling over de kernen van de gemeente. Dit geldt ook voor kamerverhuurpanden voor studenten. Dit gebeurt via de bestemmingsplannen/ omgevingsplannen. Verder is de prijs/ kwaliteit verhouding van sommige studentencomplexen onder de maat. Deze verhuurders worden ook wel huisjesmelkers genoemd. Soms klagen studenten zelf hun huisbaas aan, omdat ze bijvoorbeeld te veel huur of borg moeten betalen. Soms echter weten studenten niet wat hun rechten zijn. Studenten verwijzen we door naar de huurcommissie om op te komen voor hun rechten. Arbeidsmigranten In mei 2020 is de Visie “Huisvesting Arbeidsmigranten en Zorgcliënten in balans” door de Raad vastgesteld. Op basis van de visie zijn de “Beleidsregels afwegingkader voor huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Rheden” vastgesteld.

In deze visie en beleidsregels is zowel een analyse gemaakt van de huisvesting voor arbeidsmigranten als een analyse van de huisvesting voor zorgcliënten met psychische klachten. In deze paragraaf geven we kort weer wat de analyse en de visie is met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten. Voor het volledige verhaal verwijzen wij u graag naar de visie zelf. Goede huisvesting voor arbeidsmigranten vinden we belangrijk. We willen voorzien in aanbod van huisvesting voor 1.000 arbeidsmigranten. Dit is gebaseerd op een eerlijke verdeling in de regio. Op dit moment hebben we 550 plekken voor arbeidsmigranten in de gemeente Rheden. Het meeste aanbod is nu te vinden in Velp. We monitoren het aanbod en letten bij nieuwe initiatieven op spreiding binnen en over de kernen, kwaliteit en beheer. De gewenste spreiding is terug te vinden in het parapluplan huisvesting arbeidsmigranten en 16

zorgcliënten. Daarnaast gaan we kijken naar de mogelijkheden om het aanbod voor arbeidsmigranten uit te breiden. Verder moet de leefbaarheid en veiligheid in panden met huisvesting voor arbeidsmigranten verbeteren. Er moet meer aandacht komen voor de kwetsbare positie van arbeidsmigranten. Dit betekent dat we ons richten op een goede prijs/kwaliteit verhouding van de huisvesting. En de koppeling tussen wonen en werk moet niet dwingend zijn of afhankelijk maken. Ook de leefbaarheid rondom de panden moet verbeteren als er overlast wordt ervaren. Voorkomen van en optreden tegen overlast en ondermijnende activiteiten is belangrijk. Hiervoor is toezicht en handhaving essentieel. En exploitanten worden aangesproken op het onderhouden van contacten met de buurt. Als uitwerking van de visie zijn er in 2021 beleidsregels vastgesteld voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Met het vastgestelde parapluplan arbeidsmigranten en bijzondere woonvormen kan beter worden gestuurd op nieuwe initiatieven, zowel voor arbeidsmigranten als voor zorgcliënten. Zorgcliënten Wij huisvesten ten opzichte van de regio en het landelijk gemiddelde veel zorgcliënten, met name voor beschermd wonen. We streven daarom naar een afname van minimaal één derde van het aantal plekken beschermd en begeleid wonen de komende 10 jaar. Dit doen we door natuurlijke afbouw en het niet toelaten van nieuwe zorgaanbieders.

Een extra reden voor afbouw is dat het budget voor deze doelgroep met 40% zal afnemen de komende 10 jaar. Ook is een betere spreiding over de kernen gewenst. Er moet aandacht zijn voor de leefbaarheid en veiligheid in en rond panden met huisvesting voor zorgcliënten. Ook zorgcliënten zijn kwetsbare inwoners. Zij verdienen goede huisvesting en goede zorg. De koppeling tussen wonen en zorg moet niet dwingend zijn of afhankelijk maken. Ook bij huisvesting voor zorgcliënten wordt soms overlast ervaren. Zorgaanbieders worden aangesproken op het onderhouden van contacten met de buurt. Daarnaast is toezicht en handhaving nodig om overlast en ondermijnende activiteiten te voorkomen. Voor meer informatie verwijzen we naar de Visie Huisvesting Arbeidsmigranten en Zorgcliënten. In de woonzorgvisie gemeente Rheden 2023 is het beleid voor zorgcliënten verder uitgewerkt. De gestelde doelen voor zorgcliënten zijn: 1. In 2030 is vraag en aanbod in balans; 2. Met de woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen als uitgangspunt werken we aan een eerlijke verdeling in de regio; 3. We stellen een afwegingskader vast voor nieuwe woonzorginitiatieven, waardoor we beter kunnen sturen op veerkracht in de wijk. Woonwagenbewoners In juli 2018 is er door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een beleidskader vastgesteld voor de doelgroep woonwagenbewoners.

Hierin wordt gesteld dat de afbouw van standplaatsen (het zogenaamde uitsterfbeleid) niet langer toegepast mag worden. Woonwagenbewoners moeten, net als andere doelgroepen, binnen afzienbare tijd kans maken op een standplaats. In 2022 is onderzoek uitgevoerd naar de behoefte aan standplaatsen. Hier kwam een extra behoefte voor 12-13 woonwagenstandplaatsen uit. In 2023 is het woonwagenbeleid gemeente Rheden 2023 vastgesteld. Hierin staat dat we 12 extra standplaatsen gaan realiseren. Samen met de bewoners stellen we nieuwe 17

toewijzingsregels op en alle eigenaren zorgen voor goed beheer van de standplaatsen. Dit woonwagenbeleid gemeente Rheden 2023 maakt onderdeel uit van deze woonvisie.

2.4 Wonen met zorg In onze gemeente moet iedereen prettig kunnen wonen, ook als je zorg nodig hebt. In de Woonzorgvisie gemeente Rheden 2023 staat hoe we omgaan met huisvesting voor senioren, mensen met een beperking en mensen met een psychische stoornis. De grote lijn is dat er steeds meer mensen langer zelfstandig blijven wonen in de wijk en minder in zorginstellingen. Dat vraagt iets van de wijk. We zetten daarom in op blijfwijken/ zorgzame buurten, gemengde wijken met een krachtig woon- en zorgnetwerk. Uitwerking hiervan is te vinden in Woonzorgvisie gemeente Rheden 2023, die integraal deel uitmaakt van deze Woonvisie.

2.5 Samenvatting leefbare wijken voor alle inwoners •

• • •

• • • •

• •

• •

Draagkracht in de wijken Met de woningcorporaties en particuliere eigenaren zetten we in op onderhoud en verduurzaming van woningen. Door daarnaast in te zetten op het klimaatbestendig maken van de woonomgeving, verbeteren van de fysieke leefomgeving en gedragsverandering ten aanzien van energiegebruik, krijgen wijken een kwaliteitsimpuls. Meer differentiatie in wijken door meer duurdere woningen in wijken met vooral sociale huur en goedkope huurwoningen in wijken met weinig sociale huur. Minder eenzaamheid en meer samenredzaamheid door passende woonvormen voor ouderen (blijfwijken/zorgzame buurten). Minder kwetsbare wijken door sturen op instroom door woningcorporaties. Samen met bewoners en andere partijen werken aan een integrale wijkaanpak, waardoor de leefbaarheid verbetert. Een passende woning voor jong en oud We zetten in op doorstroming van senioren naar passende woningen. Hiervoor zetten we de wooncoach in. Om het aanbod voor senioren te vergroten stellen we bij nieuwbouwwoningen de eis dat alle appartementen levensloopgeschikte nultreden woningen moeten zijn. We realiseren tenminste één project met een vernieuwende woonvorm voor senioren in deze woonvisieperiode. Wij zetten ons ervoor in om in alle kernen, ook in de kleinere kernen van de gemeente, levensloopgeschikte woningen te realiseren, een deel hiervan is geclusterd en een deel zorggeschikt.

Door met name levensloopgeschikte woningen te bouwen, komen door middel van doorstroming ook woningen vrij voor gezinnen en starters. We maken prestatieafspraken met Vivare en Veluwonen om geschikte woningen voor senioren ook aan deze doelgroep toe te wijzen. En we maken afspraken hoe we omgaan met aangepaste woningen, die vrijkomen. Met woningcorporaties maken we prestatieafspraken om de slaagkansen van starters te verbeteren door een pilot binnen het lokaal maatwerk op te zetten. Aanpassen van de openbare ruimte, goede bereikbaarheid, voldoende groen en rust en ontmoetingsplekken. Studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten, woonwagenbewoners

18

•

•

•

•

We gaan onderzoeken waar kansen liggen om studentenkamers toe te voegen in overleg met VHL. Dit onderzoeken we voor de korte en langere termijn. Daarnaast gaan wij onderzoeken hoe wij het stimuleren van woning-delen/gastheerschap meer onder de aandacht kunnen krijgen bij onze inwoners. We trekken hierin als gemeente samen op met de opleidingsinstituten en woningcorporaties. We huisvesten maximaal 1.000 arbeidsmigranten. Een betere spreiding over de dorpen is gewenst. En een beter leefklimaat in en rond de woonpanden. We onderzoeken de mogelijkheden voor uitbreiding van het aanbod. We zetten in op het verkleinen van het aanbod begeleid en beschermd wonen de komende jaren met één derde, zodat deze meer in lijn komt met onze opgave. Zowel in samenwerking met partners als door toezicht en handhaving brengen we overlast van deze doelgroepen terug. Wij ondersteunen mantelzorgers door mogelijkheden te bieden voor het plaatsen van mantelzorgwoningen of het aanvragen van een mantelzorgurgentieverklaring.

19

3. Bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig We staan in Nederland voor de grote opgave van de energietransitie. Het verbruik van energie uit fossiele brandstoffen zal volledig worden afgebouwd en we moeten meer duurzame energie gaan opwekken. Ook moeten we onze woningen en wijken aanpassen om weersextremen op te kunnen vangen en de biodiversiteit te vergroten. We willen circulair bouwen stimuleren, net zoals duurzame mobiliteit. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij partijen samenwerken en per wijk ook de fysieke en sociale problematiek wordt aangepakt. Dit is een enorme uitdaging, die we samen aan willen gaan. Een toekomstbestendige woningvoorraad betekent ook dat we helpen om de woningvoorraad geschikt te maken voor de groeiende groep ouderen, die zo lang mogelijk zelfstandig moeten kunnen blijven wonen. En we willen een betaalbare woningvoorraad waardoor mensen ook in de komende jaren hun woonlasten kunnen blijven betalen en niet in de schulden komen.

Burgerakkoord en Duurzaamheidsagenda In 2022 hebben duizend inwoners van de gemeente Rheden in het Burgerberaad hard gewerkt aan het Burgerakkoord. Inwoners dachten na over de vraag: Hoe wordt Rheden voor 2040 CO2 neutraal? In het akkoord zijn voorstellen voor verduurzaming opgenomen, waar wij als gemeente en partners mee aan de slag gaan. In verschillende werkplaatsen zijn de deelnemers druk geweest met het uitwerken van de ideeën tot concrete voorstellen en beslispunten. Deze voorstellen zijn tijdens de Burgerraad gepresenteerd. Vervolgens hebben alle deelnemers aan de Burgertop op de beslispunten gestemd. Dat heeft geresulteerd in het Burgerakkoord, een document vol voorstellen en actiepunten. Zo hebben de inwoners onder andere gestemd voor initiatieven om inwoners te helpen bij het verduurzamen van de woning, het verminderen van hun CO2-voetafdruk en consuminderen en die voorlichting moeten geven op verschillende vlakken. Er wordt gekeken naar wijkgerichte energieoplossingen en de gemeente zou het groenbeheer moeten aanpassen. Het zijn maar enkele van de punten die zijn opgenomen in het akkoord. Alle actiepunten en het volledige Burgerakkoord zijn terug te vinden op www.g1000rheden.nl. Op dit moment werken we samen met onze inwoners aan de vertaling van het burgerakkoord in een zogeheten ‘duurzaamheidsagenda’ voor Rheden.

3.1 Verduurzaming van de woningvoorraad Bij duurzaam wonen denken de meesten van ons aan energie besparen en opwekken: isoleren, van het aardgas af en zonnepanelen op je dak. Dit is heel belangrijk en hier willen we ook vol op inzetten, want het energieverbruik vanuit de woningen is de helft van het totale energieverbruik in Rheden. Een flinke besparing op dit verbruik draagt zeker bij aan het tegengaan van klimaatverandering. Maar duurzaamheid is zo veel meer dan energie. Circulariteit, natuurinclusief bouwen, klimaatbestendigheid en duurzame mobiliteit zijn minstens zo belangrijke pijlers als het energievraagstuk. Daarnaast kijken we eerst naar renovatie en daarna pas naar sloop/ nieuwbouw. In de meeste gevallen is renovatie beter voor het klimaat en het milieu dan slopen. De bouwsector heeft een enorme impact op onze natuurlijke omgeving en is verantwoordelijk voor een groot aandeel van de jaarlijkse CO2- en broeikasgasuitstoot. Ook de veroorzaakte afvalstroom en het gebruik van schaarse grondstoffen binnen de sector zijn aanzienlijk. Deze vijf duurzaamheidspijlers zetten we de komende jaren in bij nieuwbouw, maar waar mogelijk ook bij verbouw of grootschalige renovaties. Vaak is een verhuizing hét moment om 20

de woning te gaan verduurzamen. Inwoners en partners nemen we mee in onze ambities om al die woningen straks energieneutraal, circulair, klimaatbestendig, natuurinclusief en met aandacht voor duurzame mobiliteit (fiets, openbaar vervoer en elektrisch laden) te hebben, ofwel, klaar voor de toekomst! We gaan dit realiseren met een mix aan instrumenten. Hierbij valt te denken aan voorbeeldprojecten, leningen, prestatieafspraken met de woningcorporaties conceptueel/ industrieel bouwen en kwaliteitscriteria bij nieuwbouw. Voor de vele monumentale panden die Rheden rijk is hebben we het project Maatwerk voor Monumenten, waarmee we met inwoners deze panden verantwoord willen verduurzamen.

Energiebesparing en –opwekking Op energiegebied staan we aan de vooravond van grote veranderingen. Als we in 2040 energie- of CO2-neutraal willen zijn dan moeten we alle zeilen bijzetten! Om het fraaie landschap zo veel mogelijk te ontzien, helemaal lijkt onmogelijk, zullen we extra moeten inzetten op het zo zuinig mogelijk maken van onze woningen en onze daken maximaal moeten inzetten voor zonne-energie. Concreet • We gaan maximaal inzetten op zon op dak en op andere locaties in onze kernen (zoals parkeerplaatsen). • We onderzoeken en informeren inwoners over aantrekkelijke leningen en subsidies die beschikbaar zijn voor de verduurzaming van de woningen. • We maken in de prestatieafspraken met woningcorporaties concrete afspraken over het verduurzamen van het woningbezit. • We starten met de eerste wijken van het aardgas af te halen (Transitievisie Warmte). Uit onderzoek zijn er vier wijken kansrijk. Er wordt gestart met Dieren-West. Samen met inwoners en andere stakeholders werken wij aan een zogenaamd Wijk Uitvoerings Plan (WUP). In het WUP komt straks te staan welke woningen en straten in een buurt echt geschikt zijn en met welke techniek de stap naar aardgasvrij gezet wordt. • We besteden extra aandacht aan bewustwording van inwoners ten aanzien van energieverbruik.

• We zetten in op doorstroming op de woningmarkt: Een verhuizing is hét moment waarop mensen ervoor kiezen om te gaan verbouwen en verduurzamen.

Natuurinclusief De achteruitgang van de flora en fauna is naast de klimaatopgave een grote bedreiging voor het leven op aarde. De wereld kan niet zonder biodiversiteit. We zijn ons bewust van de diversiteit van planten en diersoorten die in Nederland voorkomen. Als groene gemeente leven we in Rheden dicht bij grote natuurgebieden zoals de Veluwe en de IJssel met haar uiterwaarden (beide N2000). Soorten en natuurgebieden zorgen bijvoorbeeld voor de productie van zuurstof, afbraak van dode dieren en planten, bestuiving van planten (waaronder landbouwgewassen), waterzuivering en het beheersen van plagen. Biodiversiteit betekent voor de mens voedsel, bouwmateriaal, brandstof (hout), grondstoffen voor kleding (zoals katoen) en medicijnen. Concreet • We vragen bij nieuwbouw om maatregelen te nemen in verband met de aanwezigheid van bedreigde of beschermde soorten die de lokale biodiversiteit verhogen. In de Beleidsnota Biodiversiteitsplan 2022-2032 en het soortenmanagementplan wordt hier verder op ingegaan. 21

•

Bij werkzaamheden aan bestaande bebouwing houden we rekening met aanwezigheid van eventuele beschermde soorten en motiveren wij het plaatsen van biodiversiteit verhogende maatregelen zoals het plaatsen van inbouwkasten voor vogels en vleermuizen in de gevel.