Woonvisie 2020-2026 (8)
Tekst van het document
Woonvisie 2020-2026
SAMEN WONEN IN RHEDEN
September 2020
1
Colofon Titel: Samen Wonen in Rheden, woonvisie 2020-2026 Opgesteld door: Team Beleid, gemeente Rheden Tekst & beeld: Gemeente Rheden Vaststelling: September 2020
2
Inhoud Voorwoord
5
Inleiding
6
1.
Visie en beleidskaders
8
1.1
Visie: Samen wonen in Rheden
8
1.2
Beleidskaders
9
1.3
Wonen in de gemeente Rheden
9
1.4
Ontwikkelingen
10
1.5
Thema’s Woonvisie
10
2.
Leefbare wijken voor alle inwoners
13
2.1
Voldoende draagkracht in de wijken
13
2.2
Een passende woning voor jong en oud
15
2.3
Aandacht voor studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten en woonwagenbewoners
18
2.4
Wonen met zorg
20
2.5
Samenvatting leefbare wijken voor alle inwoners
22
3.
Bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig
23
3.1
Verduurzaming van de woningvoorraad
23
3.2
Levensloopgeschikt maken van woningen
26
3.3
Integrale wijkvernieuwing
27
3.4
Bestaande woningvoorraad betaalbaar
28
3.5
Samenvatting bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig
31
4.
Toevoegen van de juiste kwaliteit woningen
32
4.1
Nieuwbouwopgave
32
4.2
Grootste toevoeging in het middensegment gewenst
33
4.3
Kwaliteitscriteria voor woningbouw
35
4.4
Vernieuwende woonvormen
37
4.5
Koppeling wonen en werken
38
4.6
Samenvatting toevoeging van de juiste kwaliteit
39
Bijlage 1: Woonprofiel per dorp
40
Bijlage 2: Beleidskaders
44
Bijlage 3: Wonen in Rheden
47
Bijlage 4: Ontwikkelingen rondom wonen
53
Bijlage 5: Richtlijnen levensloop- en rolstoelgeschikte woningen
54
Bijlage 6: Begrippenlijst
57
Bijlage 7: Bronnen
62
3
4
Voorwoord Voor u ligt de Woonvisie 2020 – 2026 van de gemeente Rheden. Ik ben blij dat wij deze woonvisie hebben kunnen opstellen met de hulp van velen.
Zo
Zo zijn er bijeenkomsten geweest met bewonersorganisaties, woningcorpo-
ra-
ties, makelaars, regiogemeenten en provincie. Wij spraken over thema’s als woningen voor starters, doorstroming van ouderen, het toevoegen van de juiste woningen en de leefbaarheid in de wijken. Binnen onze organisatie spraken wij met collega’s van klimaat, economie, welzijn, ruimtelij-
ke
ordening, leefbaarheid en strategie. En tot slot hebben wij veel reacties via Facebook mogen ontvangen van inwoners op stellingen rondom dit thema. Een woning is veel meer dan vier muren met een dak erop. Het is een recht dat je hebt en jouw thuis. Hier wil je je veilig voelen, je kunnen ontspannen, je kinderen laten opgroeien of prettig oud kunnen worden. In een straat waar je samen leeft, waar je omziet naar elkaar, waar kinderen kunnen spelen en er voldoende groen is. In onze gemeente wil je in een woning wonen die bij je past en behaaglijk is, of je nu jong of oud bent, veel of weinig geld hebt. We zorgen voor een breed aanbod aan woningen in alle wijken en buurten in onze gemeente. Zo verbeteren we de draagkracht. De vele ouderen in onze gemeente hebben gewerkt aan de samenleving zoals we die nu kennen en verdienen daarom een plek om prettig oud te kunnen worden. Soms is dat niet het huis waarin zij nu wonen. Dat betekent dat we moeten bouwen aan huizen waar zij graag willen gaan wonen. En er ligt ook een bouwopgave, want het woningtekort is groot. In deze woonvisie willen we richting geven aan die woningen die we willen toevoegen in onze mooie gemeente en aan de ontwikkeling van bestaande wijken.
Al met al een woonvisie waarin veel aandacht is voor leefbare wijken en een goede woonomgeving voor iedereen, duurzame en toekomstbestendige woningen en oog voor het toevoegen van de juiste kwaliteit woningen. Ik wens u veel leesplezier! Gea Hofstede Wethouder Wonen
5
Inleiding Waarom een Woonvisie?
nomie, welzijn, ruimtelijke ordening, leefbaarheid
De huidige Woonvisie loopt tot 2020. Inmiddels
en strategie gebrainstormd over bijvoorbeeld het
zijn er nieuwe ontwikkelingen en nieuwe inzich-
verduurzamen van woningen en allerlei andere
ten, waardoor een nieuwe Woonvisie nodig is. In
thema’s. Daarnaast hebben we op facebook stel-
deze Woonvisie schetsen we een toekomstbeeld
lingen geplaatst, waar inwoners op konden rea-
hoe we willen dat onze inwoners kunnen wonen
geren. Met name de stelling: ‘welke woningen zou
en leven in Rheden. Vervolgens werken we dit uit
u toe willen voegen in Rheden?’ heeft honderden
in stappen, die we de komende jaren gaan nemen
reacties opgeleverd. Fijn om te zien hoe betrok-
om dit ideaal te bereiken.
ken inwoners zijn! Al deze input hebben we meegenomen en gebruikt bij het schrijven van deze
Participatie
integrale Woonvisie.
Wij kunnen geen goed beleid maken zonder de inbreng van bewoners en professionals, die actief
Veranderende woningmarkt
zijn in onze gemeente. In oktober 2019 organi-
De Woonvisie schrijven we in principe voor 6 jaar.
seerden wij daarom een bijeenkomst voor bewo-
Maar niets is veranderlijker dan de woningmarkt.
nersorganisaties, woningcorporaties, makelaars,
Daarom bouwen we nu in de regio aan een wo-
regiogemeenten en provincie. Wij spraken over
ningmarktmonitor. Deze monitor moet ons jaar-
thema’s als woningen voor starters, doorstro-
lijks een actueel inzicht geven in de woningbe-
ming van ouderen, het toevoegen van de juiste
hoefte en de gerealiseerde woningen. Het laat
woningen en de leefbaarheid in de wijken. Ook
zien welke verhuisbewegingen en welke woning-
intern hebben wij met collega’s van klimaat, eco-
bouwplannen er zijn. En ook hoe het staat met de
Afbeelding 01: Peiling prioritering woonbeleid onder deelnemers bijeenkomst oktober 2019 (mentimeter)
6
betaalbaarheid en de verduurzaming van wonin-
ontwikkelingen en de thema indeling van deze
gen. Als uit de monitor blijkt dat we de woning-
visie. Hoofdstukken 2, 3 en 4 gaan daarna res-
markt bij moeten sturen, zullen we de Woonvisie
pectievelijk in op leefbaarheid, duurzaamheid &
op die bepaalde onderdelen actualiseren.
toekomstbestendigheid en het toevoegen van de juiste kwaliteit woningen. In de bijlagen vindt u
Leeswijzer
de uitgangspunten per dorp voor nieuwbouwont-
Voor u ligt onze visie op wonen in Rheden. In
wikkelingen, verdieping van informatie, de be-
hoofdstuk 1 beschrijven we onze visie, de be-
grippenlijst en de gebruikte bronnen. Wij wen-
langrijkste beleidskaders, het wonen in Rheden,
sen u veel leesplezier!
7
1. Visie en beleidskaders 1.1
Visie: Samen wonen in Rheden
om in te wonen. Zeven dorpen en een groot bui-
Een woning zet je neer voor tenminste 100 jaar,
tengebied tussen de IJssel en de Veluwe bieden
liever een beetje langer, en een wijk wordt ontworpen om toch zeker net zo lang mee te gaan. De inzichten van vandaag bepalen het woonklimaat voor toekomstige generaties. Dat is een zware verantwoordelijkheid in een wereld die continu aan verandering onderhevig is. Prettig en veilig wonen gaat niet alleen over de woning maar zeker net zoveel over de wijk waarin die woning staat. Over de sociale samenhang in een wijk, over zelf- en samenredzaamheid van bewoners, maar ook over verkeer en groen in de wijk en de
De meeste mensen wonen er met veel plezier, dat willen we graag zo houden en zelfs versterken. Om dat te kunnen doen moeten we een viertal ontwikkelingen onderkennen en proberen bij te sturen. We zien dat de verschillen tussen sterke en kwetsbare wijken steeds groter worden. In de kwetsbare wijken wonen steeds meer mensen met lage inkomens en inwoners voelen zich steeds minder
bereikbaarheid van voorzieningen.
veilig. Naast aandacht voor de kwaliteit van de
De stip op de horizon
tra inzetten op het versterken van de sociaal eco-
Als we kijken naar het Rheden van de toekomst, over pakweg dertig jaar, dan zien we een sociaal economisch bloeiende gemeente. Waar jong en oud samenleven in wijken waar men zich thuis voelt en waar het veilig is. Waar de verschillen tussen wijken minder groot zijn dan nu en waar men omkijkt naar elkaar. Waar we bewust omgaan met energie en natuur en wonen in duurzame woningen en natuur inclusieve wijken. Waar het woningtekort is afgenomen en er voldoende kansen zijn voor jongeren, gezinnen en ouderen om een passende woning te vinden. Om de eerste stappen te zetten naar dat Rheden van de toekomst is het nodig om onze koers op het gebied van wonen in Rheden te herijken. We worden uitgedaagd een aantal principe-uitspraken te doen die ons helpen om enerzijds nu de juiste stappen te kunnen zetten en anderzijds ons de vrijheid laten om snel in te kunnen spelen op veranderende
woningen en de woonomgeving willen we hier exnomische draagkracht van deze wijken. Dit doen we samen met betrokken partijen en we zetten het Rhedens model voor zorg en ondersteuning in. Dit versterkt de samenredzaamheid en verlicht de druk op de individuele Wmo voorzieningen, op de Jeugdzorgvoorzieningen en die van de Participatiewet, daar waar het kan. Het huidige verbruik van energie uit fossiele brandstoffen moet drastisch omlaag worden gebracht en we moeten meer duurzame energie opwekken. De Rhedense ambitie is om in 2040 energieneutraal te zijn. Met name voor de bestaande gebouwde omgeving ligt hier een grote opgave. Daarnaast moeten we onze woningen en wijken circulair, natuurinclusief en klimaatbestendiger maken, bestand tegen toenemende weersextremen. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij partijen samenwerken en per wijk de fysieke en
inzichten en wetgeving.
sociale problematiek erkennen en aanpakken.
Ontwikkelingen bijsturen, aanjagen of versterken
Duurzaam wonen is ook levensloopbestendig
De gemeente Rheden is een prachtige gemeente
8
woon- en leefruimte aan ruim 43.300 inwoners.
wonen. Wij zijn een vergrijzende gemeente met
relatief veel senioren, die goed moeten kunnen
met de invoering van de omgevingswet, waar de
wonen en leven. Voor hen zetten we in op vol-
Woonvisie onder komt te vallen. In de regio Arn-
doende levensloopgeschikte woningen, zowel in
hem Nijmegen hebben we een regionale Woona-
de bestaande woningvoorraad als in de nieuw-
genda, waarin onder andere is afgesproken dat
bouw. Om het aanbod voor jongeren en gezinnen
we samen woningmarktonderzoek doen en een
te vergroten zetten we met name in op doorstro-
woningmarktmonitor bouwen. In de subregio
ming van senioren. Dit brengt lange verhuiske-
stemmen we grotere nieuwbouwprojecten op el-
tens teweeg, waardoor er ook gezinswoningen
kaar af en werken we samen aan thema’s als mid-
en starterswoningen vrijkomen. Voor een goede
denhuur of doelgroepenbeleid.
sociale balans in onze wijken hebben we jongeren en (jonge) gezinnen namelijk hard nodig. Zo kun-
Lokaal kijken we naar het coalitieakkoord, waarin
nen jong en oud omzien naar elkaar, en als gevolg
het bevorderen van de doorstroming, verduurza-
daarvan is er meer sociaal economische kracht in
ming, voldoende levensloopgeschikte woningen,
de wijken.
leefbaarheid in de wijken en vernieuwende woonvormen centraal staan. De structuurvisies voor
Tot slot bouwen we ook in Rheden honderden wo-
de dorpen en een omgevingsvisie voor het bui-
ningen bij om het woningtekort terug te dringen.
tengebied vormen de paraplu voor het ruimtelijk
Dit moeten dan wel woningen zijn die passen bij
beleid, waaronder wonen. En wonen raakt ook
de vraag ofwel woningen van de juiste kwaliteit.
aan tal van gemeentelijke beleidskaders op vak-
Wij zetten in op 50% betaalbare woningen in de
gebieden zoals duurzaamheid, economie, erfgoed
iets hogere huur- en koopsector, zodat met name
en het sociaal domein.
inwoners met middeninkomens (of hoger) meer kansen krijgen, juist in die wijken die wel wat ex-
Bij het vormgeven van de Woonvisie hebben we
tra kracht kunnen gebruiken. We kijken per wijk
rekening gehouden met al deze beleidskaders.
welke woningen toegevoegd moeten worden en stellen daarbij hoge eisen aan duurzaamheid. 1.2
Beleidskaders
1.3
Wonen in de gemeente Rheden
Om vooruit te kunnen kijken en te kunnen sturen, hebben we inzicht nodig in de huidige wo-
Een Woonvisie staat niet op zichzelf. We sluiten
ningmarkt, de huidige inwoners en de prognoses.
aan bij bestaand beleid, zowel landelijk, provin-
Wat valt op? Waarin wijkt Rheden af van ande-
ciaal als (sub)regionaal. Ook binnen de gemeen-
re gemeenten? In bijlage 3 staat een uitgebreid
te zijn er verschillende beleidskaders van belang
overzicht, in deze paragraaf leest u de conclusies.
voor de Woonvisie, zoals bijvoorbeeld het collegeakkoord ‘Rheden geeft Energie’, maar ook
•
tal van gemeentelijke kaders op het gebied van ruimtelijke ordening, economie, erfgoed en het
voorraad (sociale en particuliere huur); •
sociaal domein. Voor een uitgebreide beschrijving van de beleidskaders verwijzen we naar bijlage 2.
Rheden heeft een grote goedkope huurRheden heeft relatief weinig appartementen;
•
In deze paragraaf volgt een korte samenvatting.
Rheden heeft een relatief oude woningvoorraad met lage (onzuinige) energielabels;
• Het nationale en provinciale woonbeleid richt zich
De vergrijzing is al in volle gang, de ontgroening valt mee;
op het versnellen van de woningbouw, op door-
•
Het aantal kleine huishoudens neemt toe;
stroming op de woningmarkt en het betaalbaar
•
Rheden kent relatief veel huishoudens met
houden van wonen. Ook hebben we te maken
lage inkomens;
9
•
De meeste verhuizingen vinden binnen de gemeente of regio plaats.
1.4
Ontwikkelingen
Er is sprake van woningnood in Nederland, het klimaat verandert ongekend snel, de bevolking vergrijst en we hebben te maken met stikstofproblematiek en het coronavirus. Deze ontwikkelingen, die van invloed zijn op het woonbeleid, worden in bijlage 4 uitgebreid beschreven. In deze paragraaf volgt een samenvatting. Zowel landelijk, als in onze regio is er een groot woningtekort. De verwachting is dat dit tekort de komende jaren nog zal toenemen. Door afspraken in de Woondeal werken we samen met Rijk, Provincie en regiogemeenten aan het versneld realiseren van woningbouw. We staan in Nederland voor een enorme verduurzamingstransitie. Zo zal het verbruik van energie uit fossiele brandstoffen drastisch omlaag moeten en moeten we meer duurzame energie gaan opwekken, willen we over ongeveer 20 jaar energieneutraal zijn. Daarnaast zullen we onze woningen en woonomgeving circulair en klimaatbestendig moeten inrichten op weersextremen en ruimte voor flora en fauna creëren om de biodiversiteit te vergroten. Verder hebben we te maken met verscherpte regelgeving rondom stikstof en pfas, waardoor woningbouwprojecten vertraging oplopen. En de verwachting is dat de corona pandemie ook gevolgen heeft voor de woningmarkt. Vanzelfsprekend zullen wij deze ontwikkelingen blijven volgen en waar nodig inspelen op de veranderende omstandigheden. 1.5
Thema’s Woonvisie
De thema’s voor de Woonvisie 2020-2026 zijn in september 2019 door de gemeenteraad vastgesteld in de startnotitie. De focus ligt op drie
10
speerpunten: leefbare wijken voor alle inwoners,
natie van wonen en zorg behoeven. Dit doelgroe-
de bestaande woningvoorraad duurzaam en toe-
penbeleid maakt na vaststelling integraal deel uit
komstbestendig maken en het toevoegen van de
van deze woonvisie. Voor arbeidsmigranten en
juiste kwaliteit woningen. De uitwerking van de
zorgcliënten met multiproblematiek is het beleid
speerpunten staat in onderstaand diagram, dit is
al vastgesteld in mei 2020. De herijking van de
ook de themaopzet voor deze Woonvisie.
notitie Wonen, Welzijn, Zorg, waarin alle doelgroepen die zorg nodig hebben aan bod komen,
Voor bepaalde doelgroepen is het goed om in een
wordt in 2021 verwacht en gaat na vaststelling
apart, zorgvuldig proces beleid te ontwikkelen
ook deel uitmaken van de Woonvisie. In 2021
om alle partijen genoeg ruimte te geven voor hun
verwachten wij ook een beleidskader voor woon-
inbreng. Het gaat dan over arbeidsmigranten,
wagenbewoners te kunnen laten vaststellen.
woonwagenbewoners en inwoners die een combi-
Afbeelding 02: Thema’s Woonvisie 2020-2026
11
12
2. Leefbare wijken voor alle inwoners We zien in Rheden de zorgelijke ontwikkeling
moeten deze woningen ook geschikt (te maken)
dat verschillen tussen sterke en kwetsbare wij-
zijn voor jongeren en kleine huishoudens. Om de
ken steeds groter worden. In de kwetsbare wij-
zorg voor ouderen op peil te houden, willen we
ken wonen steeds meer mensen met hele lage
jonge huishoudens binden aan onze gemeente.
inkomens en inwoners voelen zich minder veilig.
Zo kunnen jong en oud omzien naar elkaar en
Omdat wij een gemeente willen zijn waar al onze
komt er meer evenwicht in zorgvraag en -aan-
inwoners prettig kunnen wonen en leven pakken
bod. Om het aanbod voor jongeren en gezinnen
we de segregatie aan. Waar dat nodig is zorgen
te vergroten zetten we met name in op doorstro-
we voor meer sociaal economische draagkracht
ming van ouderen. Dit brengt de langste verhuis-
van de wijken. Zo ontstaat er een situatie in wij-
ketens teweeg, waardoor er ook gezinswoningen
ken en buurten waar het Rhedens model voor
en starterswoningen vrijkomen.
zorg en ondersteuning, met name op het punt van samenredzaamheid is versterkt. Dit verlicht
2.1
de druk op de Wmo, Jeugdzorg en Participatie-
We willen de draagkracht, zelfredzaamheid en
wet, daar waar het kan. In onze sterk vergrijzende gemeente zorgen we voor een goede woon- en leefomgeving voor ouderen. Zo zetten we in op voldoende levensloopgeschikte woningen, met alleen nieuwbouw redden we het niet, dus er moeten ook woningen in de bestaande bouw worden aangepast. In de toekomst, als de grijze golf kleiner wordt,
Voldoende draagkracht in de wijken
veiligheid vergroten in kwetsbare wijken. Dit kan alleen als we de krachten bundelen en met bewoners en andere belanghebbenden zowel fysiek als sociaal aan de slag gaan in deze wijken. We zetten in op meer differentiatie en verduurzaming van de woningvoorraad, maar ook op het verbeteren van de leefbaarheid, veiligheid en sociale samenhang.
13
Afbeelding 03: Totale sociale overlast per wijk (percentage ervaart zelf veel overlast) (Bron: Veiligheidsmonitor gemeente Rheden 2019)
Samenredzaamheid onder druk
Veiligheidsmonitor Rheden
Uit het onderzoek Veerkracht in het corporatie-
Uit de Veiligheidsmonitor 2019 van de gemeente
bezit (2020) komt naar voren dat de concentratie
Rheden komt naar voren dat de bewoners gemid-
van kwetsbare groepen in de sociale huursector
deld genomen evenveel sociale overlast ervaren
sinds 2016 verder is toegenomen. Dit geldt ook
als in 2017. De meeste overlast wordt ervaren
voor de gemeente Rheden. Een groot aandeel
door inwoners van Dieren-Noord/Laag Soeren.
van deze huurders heeft een beperkte zelfred-
De overlast van drugsgebruik of -handel en dron-
zaamheid. Daar waar zij geconcentreerd samen-
ken mensen op straat is in deze wijk, ten opzichte
wonen, staat ook de samenredzaamheid onder
van 2017 toegenomen. Inwoners van Velp-Zuid
druk. Deze bewoners zijn druk met hun eigen
ervaren nog steeds bovengemiddeld veel sociale
problemen en hebben daardoor weinig ruimte om
overlast, maar het is wel fors afgenomen sinds
anderen te helpen. Ook de overlast en onveilig-
2017 (zie afbeelding 03).
heid zijn vaak toegenomen in buurten met veel sociale huurwoningen. De toename van speci-
Bijna een kwart van de inwoners heeft last van
fieke kwetsbare groepen, zoals mensen met een
de fysieke verloedering in de wijken. Hierbij valt
grote afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met
te denken aan hondenpoep, rommel op straat en
een licht verstandelijke beperking en mensen
bekladding van muren. In Velp-Zuid wordt dit het
met psychiatrische problematiek speelt hierbij
meest ervaren. In Ellecom en De Steeg hebben
een rol. Tijdens de themagesprekken met sta-
inwoners het minst last van fysieke verloedering.
keholders werd dit beeld herkend. Met name in
Gemiddeld genomen is de overlast niet toegeno-
de wijken met veel sociale huurwoningen, zoals
men sinds 2017.
Stenfert in Dieren, Rheden-West en Velp-Zuid. Dit zijn de wijken waar de leefbaarheid al onder
Mensen ervaren de meeste overlast van het ver-
druk staat . Daar zijn de goedkoopste woningen
keer (33%). Ze noemen te hard rijden, parkeer-
te vinden en is de mutatiegraad het hoogst. Er is
problemen en agressief gedrag in het verkeer.
een uitstroom van hogere inkomens en een in-
Met name de overlast door te hard rijden is toe-
stroom van kwetsbare groepen.
genomen sinds 2017.
1
1)
14
Bron: Leefbarometer 2018, Ministerie van BZK
Veiligheid en leefbaarheid in de wijken
ren gaan we aan de slag om woningen in kwetsba-
Onze inzet is om de veiligheid en leefbaarheid
re wijken te verbeteren en verduurzamen (warm-
in de wijken te behouden en waar nodig te ver-
tevisie). Hierbij zetten we ook in op verbetering
beteren. Parkeeroverlast, jeugdoverlast, horeca
van de openbare ruimte en groen. Dit geeft de
overlast en zwerfvuil pakken we aan door de in-
wijk een enorme boost, waardoor mensen weer
zet van BOA’s (Buitengewoon Opsporingsambte-
een positieve keus maken voor de wijk. We stre-
naar). Zij spreken burgers aan en daar waar het
ven naar meer differentiatie in wijken door meer
moet wordt handhavend opgetreden. Bij grotere
middeldure woningen toe te voegen in wijken met
veiligheidsproblemen is de politie aan zet. Iede-
vooral sociale huur en sociale huurwoningen toe
re woonplaats kent zijn eigen wijkagent(en). De
te voegen in wijken met weinig sociale huur. We
jongerenwerker is er voor de jongeren, ook als zij
maken afspraken met Vivare en Veluwonen over
aangesproken moeten worden op overlastgevend
meer sturen op de instroom: geconcentreerde
gedrag. En in het geval van burenruzie wordt
toewijzing aan kwetsbare groepen beperken en
buurtbemiddeling ingezet. Doorgaans is dit een
de ruimte voor toewijzing van woningen aan ho-
effectieve werkwijze om als buren weer naast
gere inkomens benutten. Vivare is gestart met
elkaar te kunnen leven zonder spanningen. Hui-
een pilot door woningen toe te wijzen aan men-
selijk geweld, verslavingsproblematiek en psychi-
sen, die zich verplichten om een bijdrage te le-
sche problematiek leiden regelmatig tot woon-
veren aan de buurt. We gaan ook in overleg met
overlast. Om meer grip te krijgen op de sociale
zorgpartijen over de mate van extramuralisering
problematiek in de wijken heeft de gemeente een
en begeleiding en we geven ruimte aan vernieu-
casusregisseur veiligheid aangesteld. De casus-
wende vormen van geclusterd wonen voor ou-
regisseur geeft sturing aan de ‘oplossing’ van het
deren. Hierdoor vermindert de eenzaamheid en
proces. In het geval van zware en complexe pro-
wordt de samenredzaamheid vergroot. We moe-
blematiek (zorg en strafrecht) neemt het Veilig-
ten ervoor zorgen dat er goede zorg en onder-
heidshuis de regie op het proces. Sinds enkele
steuning geleverd wordt. Bewoners moeten het
jaren is er specifiek aandacht voor ondermijning.
gevoel hebben dat er naar hen omgekeken wordt.
We gaan integrale controles uitvoeren om onder-
En we werken samen met alle partijen, in de eer-
mijning en andere misstanden tegen te gaan.
ste plaats met de bewoners zelf, aan een goede integrale wijkaanpak. Goede ideeën van inwoners
“We moeten het ‘cement’ in de wijk terug zien te krijgen. Bijvoorbeeld door gemêleerde doelgroepen en het opvangen van de kwetsbaren.” - Deelnemer brainstormsessie
om de leefbaarheid te verbeteren in de wijken worden gestimuleerd doordat inwoners twee keer per jaar een voucher krijgen van € 7,50. Hiermee kunnen zij doelen ondersteunen van dorpsgenoten via het platform www.ikbuurtmee.nl. 2.2
Een passende woning voor jong en oud
Jonge starters hebben het moeilijk op de woningmarkt, maar we zetten niet in op het grootschalig toevoegen van specifieke starterswoningen. Hiermee breng je namelijk geen lange verhuisketens
Hoe krijgen we meer draagkracht in de wijken? Met de woningcorporaties en particuliere eigena-
op gang. Door passende woningen voor ouderen toe te voegen, zorg je voor vrijkomende eengezinswoningen voor gezinnen, die weer woningen
15
voor starters achterlaten. De doorstroming op de
project voor starters binnen het lokaal maatwerk.
woningmarkt zorgt ervoor dat meer mensen een woning vinden, die bij hun levensfase past.
Starters op de koopmarkt hebben het ook moeilijk. De prijzen van veel koopwoningen zijn zo
Jongeren/Starters
hoog geworden dat ze voor starters niet te beta-
Jonge starters, die voor het eerst de woning-
len zijn. In Rheden hebben we gelukkig een grote
markt betreden, hebben het lastig op de krap-
goedkope woningvoorraad: 38% heeft een prijs
pe woningmarkt. Binnen de sociale huur heb je
onder de 200.000 euro (Companen, 2019). Door
meettijd nodig of geluk bij de lotingwoningen, de
in te zetten op meer doorstroming op de wo-
vrije sector huur kent strenge looneisen, en dit
ningmarkt, komen er ook meer woningen in deze
geldt ook voor het aanvragen van een hypotheek.
prijsklasse vrij. Voor starters, die niet in de soci-
Toch zijn jongeren van vitaal belang voor Rheden.
ale huur of koop terecht kunnen is meer aanbod
Zeker met de huidige en toekomstige vergrijzing
in de middenhuur gewenst. Hier zetten we ook op
van de gemeente. Uit de cijfers van Enserve blijkt
in, zie paragraaf middenhuur.
dat er in 2018 ca. 4.000 starters en 4.000 doorstromers actief reageerden op sociale huurwo-
Senioren
ningen in onze gemeente. Doorstromers maken
Rheden is een sterk vergrijzende gemeente,
vanwege hun langere meettijd meer kans op een
meer dan een kwart van de inwoners is boven de
woning. Daardoor is de slaagkans voor starters
65 jaar. En dit zal de komende jaren toenemen
2,1% en voor doorstromers 6,2%. De slaagkans
naar circa 32%. Met name de groep 75-plussers
voor starters in Rheden wijkt nauwelijks af van
zal toenemen. We zouden het liefst zien dat als
de slaagkans voor starters in de regio: 2,2%. De
ouderen niet passend wonen, ze doorstromen
actieve zoektijd (tijd van reageren totdat er een
naar een voor hen geschikte woning. We zetten
woning wordt aangeboden en geaccepteerd) voor
daarom in op het vergroten van het aantal le-
jongeren tot 27 jaar is gemiddeld 1,8 jaar en dan
vensloopgeschikte woningen in Rheden. Vivare
hebben ze een meettijd opgebouwd van 5 jaar
heeft een 10-tal complexen binnen de sociale
(tijd vanaf moment van inschrijven). Bij de wo-
huur specifiek voor senioren gelabeld. In de pres-
ningen die verloot worden heeft iedereen even-
tatieafspraken met Vivare hebben wij vastgelegd
veel kans. Voor starters is dit ook een kans om
dat deze complexen beschikbaar blijven voor die
een woning te vinden. Omdat starters toch min-
doelgroep. Naast aanbod in de sociale huursec-
der slaagkans hebben dan doorstromers, zetten
tor, moet er ook voldoende aanbod zijn in het
we in de prestatieafspraken met Vivare in op een
middeldure en dure segment. Bij nieuwbouwwoningen stellen we de eis dat alle woningen levensloopgeschikt zijn. Hierdoor komt er meer aanbod voor ouderen en komt de doorstroming op de woningmarkt op gang. Ook binnen de bestaande voorraad stimuleren wij de doorstroming. Ouderen wonen vaak in een eengezinswoning. Als zij verhuizen naar een levensloopgeschikte woning, kan een gezin doorstromen naar een eengezinswoning en komt er een starterswoning vrij voor jongeren. Dit zorgt voor lange verhuisketens waarbij veel inwoners een ‘stapje’ kunnen maken naar een beter passende en gewenste woning. In
16
2020 laten we samen met Vivare en de HVR een
menredzaamheid wordt door dit soort concepten
onderzoek uitvoeren naar de beweegredenen van
versterkt en de eenzaamheid wordt teruggedron-
senioren om wel of niet te verhuizen naar een ge-
gen. Senioren moeten volop kunnen meedoen
schiktere woning. We onderzoeken of een woon-
in de samenleving. Daarom bouwen wij levens-
coach kan helpen met ontzorgen of faciliteren
loopgeschikte woningen waar mogelijk op loop-
van een verhuizing.
afstand van voorzieningen. We beseffen dat het niet mogelijk zal zijn om alle ouderen dichtbij
Ondanks al deze maatregelen, is het tekort aan
voorzieningen te huisvesten. Vaak spelen bepaal-
levensloopgeschikte
dat
de sentimenten en hechting aan de woonomge-
doorstroming niet altijd mogelijk is. Ook willen
ving mee. Ook in de kleinere kernen met minder
sommige ouderen graag zo lang mogelijk blijven
aanwezige voorzieningen, zoals Laag-Soeren, De
wonen in hun huidige woning. We hebben daarom
Steeg, Ellecom en Spankeren zetten wij ons daar-
in Rheden het project Mijn Huis Mijn Toekomst
om in voor het realiseren van levensloopgeschik-
opgezet. Hierbij krijgen ouderen in een vroeg sta-
te woningen.
woningen
zo
groot,
dium advies op welke manier zij hun woning levensloopgeschikt kunnen maken en er is subsidie
In de visie Wonen, Welzijn, Zorg is aandacht
beschikbaar. Met de woningcorporaties maken we
voor diverse doelgroepen waaronder senioren.
afspraken hoe de sociale huurwoningen van seni-
Deze visie wordt opgesteld na vaststelling van de
oren aangepast kunnen worden als dit nodig is.
Woonvisie en zal na vaststelling integraal onder-
En hoe we omgaan met aangepaste of geschikte
deel gaan uitmaken van de Woonvisie.
woningen die vrijkomen. Dit alles draagt bij aan het waardig ouder worden en omzien naar elkaar.
Gezinnen/Doorstromers Wij willen een vitale gemeente zijn. Juist een mix
Naast levensloopgeschikte appartementen, zet-
van verschillende leeftijden kan hieraan een bij-
ten we ook in op andere woonvormen zoals groe-
drage leveren. We richten ons dus niet alleen op
ne, duurzame hofjeswoningen of een woonvorm
jongeren en ouderen, maar ook op gezinnen. Het
met een mix van jongeren en ouderen. De sa-
zou mooi zijn als we gezinnen kunnen vasthouden
17
en aantrekken om te komen wonen in onze mooie
Velp ook is meegenomen, blijkt dat van de hbo
gemeente. Dit is belangrijk voor de draagkracht
studenten 41% uitwonend is. Dat zou betekenen
voor onze voorzieningen en de draagkracht in de
dat er ca. 800 VHL-studenten op kamers wonen,
wijken. Wij leggen hierbij de link tussen wonen en
waarvan ruim 200 internationale studenten.
werken. Een uitgebreidere beschrijving van onze
Bij de MBO instellingen in Rheden studeren een
voornemens volgt in paragraaf 4.5 ‘verbinding
kleine 1.000 studenten. Uit onderzoek komt naar
wonen en werken’.
voren dat ca. 20% van de MBO studenten uitwonend is. Dat zou betekenen dat er 200 MBO-stu-
2.3
Aandacht voor studenten,
denten op kamers wonen.
arbeidsmigranten, zorgcliënten
Van de Rhedense studenten wonen er naar schat-
en woonwagenbewoners Ook voor studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten en woonwagenbewoners willen wij een gemeente zijn waar zij graag wonen. Deze doelgroepen hebben hun eigen specifieke huisvestingsvraag, waar we aandacht aan besteden. De visie voor huisvesting van arbeidsmigranten en zorgcliënten is in mei 2020 vastgesteld. We hebben voldoende huisvesting voor deze doelgroepen, maar we zetten wel in op spreiding over de kernen en op verbetering van de leefomstandigheden in en rond de woonpanden. Voor studenten is het beleid herijkt. We hebben voldoende studentenhuisvesting, maar we zetten wel in op het tegengaan van malafide verhuurders. Voor woonwagenbewoners gaan we in 2021 aan de slag met nieuw beleid. Studentenhuisvesting In onze gemeente hebben we één HBO instelling: Van Hall Larenstein (VHL) en drie MBO instellingen: Helicon, Aeres en het Astrum College. Allen zijn gevestigd in Velp. In Arnhem Presikhaaf, tegen Velp aan, zit de HAN, Hogeschool Arnhem Nijmegen. Een logisch gevolg is dus dat de meeste studentenhuisvesting in onze gemeente in Velp zit. De kamermarkt van Velp en Arnhem loopt in elkaar over. Veel studenten geven er de voorkeur aan om in Arnhem te wonen, maar er zijn ook studenten van VHL, die juist liever in Velp wonen vanwege de rust en het groen. Bij VHL studeren ca. 2.000 studenten. Uit de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting, waarbij
18
ting ca. 1.000 studenten op kamers. Waar zij precies wonen is niet bekend. In de Lokale Monitor Studentenhuisvesting (LMS 2019) worden Arnhem en Velp als één geheel gezien. Hieruit blijkt dat er totaal in Arnhem en Velp 8.200 uitwonende studenten wonen (mbo/hbo/wo). De prognose is dat het aantal reguliere studenten de komende 8 jaar zal afnemen tot 8.000 studenten. Het aantal studiepuntmobiele (short stay) studenten zal juist toenemen van 350 naar 470 in 2027. Het totaal aantal uitwonende studenten in Arnhem en Velp zal de komende jaren dus ongeveer gelijk blijven. Het totale kameraanbod in Arnhem en Velp is 8.200. Hiervan worden er 600 verhuurd door de Stichting Studentenhuisvesting Arnhem-Nijme-
gen (SSH&) en de overige 7.600 door particulie-
zen en borg en het verduurzamen van de com-
ren. Vraag en aanbod van studentenkamers is in
plexen.
evenwicht in Arnhem en Velp. De SSH& ziet dan ook geen aanleiding om in nieuwe studentenhuis-
Arbeidsmigranten
vesting in Arnhem of Velp te investeren op dit
In mei 2020 is de Visie “Huisvesting Arbeidsmi-
moment. Uitbreiding van het aantal studentenka-
granten en Zorgcliënten in balans” door de Raad
mers in onze gemeente is niet nodig.
vastgesteld. In deze verkenning en visie is zowel een analyse gemaakt van de huisvesting voor ar-
Er zijn weinig meldingen van overlast bekend
beidsmigranten als een analyse van de huisves-
rondom studentencomplexen. Maar we hebben
ting voor zorgcliënten met psychische klachten.
als gemeente ook weinig zicht op kamerverhuur
In deze paragraaf geven we kort weer wat de
aan studenten. Inwoners mogen in hun eigen
analyse en de visie is met betrekking tot de huis-
woning 2 kamers verhuren zonder dat er een
vesting van arbeidsmigranten. Voor het volledige
vergunning nodig is. Willen inwoners 3 of meer
verhaal verwijzen wij u graag naar de visie zelf.
kamers verhuren dan hebben ze een kamerverhuurvergunning nodig. Deze kunnen ze aanvra-
De afgelopen 10 jaar is er een forse toename
gen bij de gemeente. Bij de beoordeling van de
geweest van arbeidsmigranten in de gemeente
vergunningaanvraag wordt rekening gehouden
Rheden. Er wonen nu ca. 1.000 arbeidsmigran-
met de gevolgen voor de woon- en leefomgeving
ten, waarvan de grote meerderheid (83%) in
en het karakter van de straat of wijk. Ook kan er
Velp. Ook in De Steeg wonen verhoudingsgewijs
sprake zijn van het toetsen van de eigenaar/ver-
veel arbeidsmigranten. De leefbaarheid en veilig-
huurder om zeker te weten dat deze in het ver-
heid in deze wijken en in de panden staan onder
leden niet in aanraking is geweest met justitie of
druk. Op dit moment kunnen we als gemeente
politie. Het doel is om ondermijnende en overlast
niet goed sturen op huisvesting voor arbeidsmi-
gevende situaties te vermijden. Er wordt nu niet
granten, met het Plan van Aanpak dat volgt op
gestuurd op het aantal kamerverhuurpanden. Met
de visie, kunnen we dat wel. Omdat de werkge-
het vaststellen van de visie Huisvesting arbeids-
vers voor arbeidsmigranten zich grotendeels bui-
migranten en zorgcliënten is het de bedoeling dat
ten onze gemeente bevinden, is voor Rheden het
we als gemeente wel gaan sturen op het aantal
aanbod van huisvesting voor 1.000 arbeidsmi-
kamerverhuurpanden en een evenwichtige ver-
granten op dit moment voldoende. Extra toevoe-
deling over de kernen van de gemeente. Dit geldt
ging is niet gewenst, spreiding binnen en over de
ook voor kamerverhuurpanden voor studenten.
kernen is wel gewenst.
Verder is de prijs/kwaliteit verhouding van som-
Verder moet de leefbaarheid en veiligheid in en
mige studentencomplexen onder de maat. Deze
rond panden met huisvesting voor arbeidsmi-
verhuurders worden ook wel huisjesmelkers ge-
granten verbeteren. Er moet meer aandacht ko-
noemd. Soms klagen studenten zelf hun huisbaas
men voor de kwetsbare positie van arbeidsmi-
aan, omdat ze bijvoorbeeld te veel huur of borg
granten. Dit betekent dat we ons richten op een
moeten betalen. Soms echter weten studenten
goede prijs/kwaliteit verhouding van de huisves-
niet wat hun rechten zijn. We gaan als gemeen-
ting. En de koppeling tussen wonen en werk moet
te onderzoeken of we aanvullende voorwaarden
niet dwingend zijn of afhankelijk maken.
kunnen stellen bij het verlenen van een vergunning voor kamerverhuur. Hierbij valt te denken
Ook de leefbaarheid rondom de panden moet
aan minimale kwaliteitseisen, maximale huurprij-
verbeteren als er overlast wordt ervaren. Voorko-
19
men van en optreden tegen overlast en ondermij-
en Zorgcliënten.
nende activiteiten is belangrijk. Hiervoor is toezicht en handhaving essentieel. En exploitanten
Als uitwerking van de Visie komt er een Plan van
worden aangesproken op het onderhouden van
Aanpak waarin staat welke uitvoeringsinstrumen-
contacten met de buurt.
ten het beste kunnen worden ingezet om de doelen te realiseren. Ook wordt de doelgroep meege-
Als uitwerking van de Visie komt er in 2020 een
nomen in de visie Wonen, Welzijn en Zorg.
Plan van Aanpak waarin staat welke uitvoeringsinstrumenten het beste kunnen worden ingezet
Woonwagenbewoners
om de doelen te realiseren.
In juli 2018 is er door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een beleids-
Zorgcliënten
kader vastgesteld voor de doelgroep woonwa-
Het aantal zorgcliënten, met psychische klach-
genbewoners. Hierin wordt gesteld dat de afbouw
ten, dat beschermd of begeleid woont in Rhe-
van standplaatsen (het zogenaamde uitsterfbe-
den is fors toegenomen de afgelopen 10 jaar. Er
leid) niet langer toegepast mag worden. Woon-
wonen nu 228 zorgcliënten in onze gemeente,
wagenbewoners moeten, net als andere doel-
waarvan de meesten in Velp (73%). De overige
groepen, binnen afzienbare tijd kans maken op
zorgcliënten wonen in Dieren (15%) en Rheden
een standplaats. Om in kaart te brengen wat de
(12%). Wij huisvesten ten opzichte van de regio
behoefte is aan standplaatsen voert de gemeen-
en het landelijk gemiddelde veel zorgcliënten,
te hier een onderzoek naar uit. Op basis van dit
met name voor beschermd wonen. We streven
onderzoek stellen we vervolgens beleid op voor
daarom naar een afname van minimaal één derde
deze doelgroep. Na vaststelling zal dit beleid in-
van het aantal plekken beschermd en begeleid
tegraal onderdeel uitmaken van deze Woonvisie.
wonen de komende 10 jaar. Dit doen we door natuurlijke afbouw en het niet toelaten van nieuwe
2.4
zorgaanbieders. Een extra reden voor afbouw is
Ook voor mensen die niet zelfstandig kunnen
dat het budget voor deze doelgroep met 40% zal afnemen de komende 10 jaar. Ook is een betere spreiding over de kernen gewenst. Er moet aandacht zijn voor de leefbaarheid en veiligheid in en rond panden met huisvesting voor zorgcliënten. Ook zorgcliënten zijn kwetsbare inwoners. Zij verdienen goede huisvesting en goede zorg. De koppeling tussen wonen en zorg moet niet dwingend zijn of afhankelijk maken. Ook bij huisvesting voor zorgcliënten wordt soms overlast ervaren. Zorgaanbieders worden aangesproken op het onderhouden van contacten met de buurt. Daarnaast is toezicht en handhaving nodig om overlast en ondermijnende activiteiten te voorkomen. Voor meer informatie verwijzen we naar de Visie Huisvesting Arbeidsmigranten
20
Wonen met zorg
wonen en zorg nodig hebben, willen wij een gemeente zijn waar het prettig wonen is. Wat is het mooi om te zien als inwoners omkijken naar elkaar en samenredzaam zijn. Wij hebben enorme waardering voor inwoners, die zich belangeloos inzetten voor anderen in het kader van mantelzorg. Wij willen dit graag faciliteren door ruime mogelijkheden om mantelzorgwoningen te plaatsen of een woning in de buurt te vinden met een mantelzorgurgentieverklaring. De overige vraagstukken rondom wonen en zorg behandelen wij in de Visie Wonen, Welzijn, Zorg, die in 2021 geactualiseerd zal worden. Mantelzorgwoningen Soms is het handig als zorgontvanger en zorgverlener dichtbij elkaar kunnen wonen. In dat geval biedt een tijdelijke mantelzorgwoning uitkomst.
Visie Wonen, welzijn, zorg Niet elke inwoner kan zelfstandig wonen. Inwoners met specifieke zorgbehoeften kunnen aanspraak maken op het wonen in een woonzorgcomplex. Dit staat niet voor iedereen open, er moet namelijk sprake zijn van een zorgindicatie. Het gaat bijvoorbeeld om senioren met psychische of lichamelijke klachten, verstandelijk gehandicapten, lichamelijk gehandicapten of inwoners die een beschermde woonomgeving nodig hebben. De vraagstukken rondom wonen en zorg zijn complex. Omdat wij dit zorgvuldig en uitgebreid willen behandelen, wordt er een nieuwe Visie wonen, welzijn en zorg geschreven. Hierin staat waar wij als gemeente Rheden naartoe willen als het gaat om wonen met zorg voor onze inwoners. Een mantelzorgwoning is een extra woning op de grond van zorgontvanger of zorgverlener. Eén van beiden kan in de mantelzorgwoning gaan wonen zodat de zorg dichtbij aanwezig is. Het plaatsen van een mantelzorgwoning kan (zolang de mantelzorg duurt) vergunningsvrij worden geplaatst, zolang dit op de eigen grond is en aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Wij moedigen inwoners wanneer nodig dan ook aan om hiervan gebruik te maken. Het is echter wel belangrijk om te realiseren dat wanneer de mantelzorg eindigt de mantelzorgwoning niet meer bewoond dient te worden. Bij uitbreiding van de woning voor mantelzorg, denken we mee over de mogelijkheden.
Wel moet aangetoond kunnen worden dat de uit-
Wij baseren ons hierbij op de nieuwste cijfers van vraag en aanbod naar verschillende doelgroepen van wonen met zorg. Daarnaast zal er een afwegingkader worden vastgesteld voor de beoordeling van de vestiging van nieuwe initiatieven voor wonen met zorg in onze gemeente. De Visie wonen, welzijn en zorg zal na vaststelling integraal deel uitmaken van de Woonvisie. In de Visie wonen, welzijn en zorg gaat het over verschillende doelgroepen voor wonen met zorg. In de visie op arbeidsmigranten en zorgcliënten van mei 2020 gaat het in het geval van zorgcliënten enkel om inwoners met psychische en psychosociale klachten wonend in een instelling voor beschermd of begeleid wonen.
breiding ten behoeve van mantelzorg is. Om mantelzorg beter mogelijk te maken bieden wij mensen, die mantelzorg verlenen of ontvangen in de sociale huursector de mogelijkheid om dicht bij elkaar in de buurt te gaan wonen. Zij kunnen met voorrang op zoek naar een woning met een mantelzorgurgentieverklaring (verhuisindicatie). De voorwaarden hiervoor zijn vastgelegd in de huisvestingsverordening en de beleidsregels maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Rheden 2019.
21
2.5
Samenvatting leefbare wijken voor alle inwoners
Draagkracht in de wijken •
Met de woningcorporaties en particuliere eigenaren zetten we in op onderhoud en verduurzaming van woningen. Door daarnaast in te zetten op het klimaatbestendig maken van de woonomgeving en gedragsverandering ten aanzien van energiegebruik, krijgen wijken een kwaliteitsimpuls.
•
Meer differentiatie in wijken door meer duurdere woningen in wijken met vooral sociale huur en goedkope huurwoningen in wijken met weinig sociale huur.
•
Minder eenzaamheid en meer samenredzaamheid door passende woonvormen voor ouderen.
•
Minder kwetsbare wijken door sturen op instroom door woningcorporaties. Samen met bewoners en andere partijen werken aan een integrale wijkaanpak, waardoor de leefbaarheid verbetert.
Een passende woning voor jong en oud •
We zetten in op doorstroming van senioren naar passende woningen. Hiervoor doen we samen met Vivare onderzoek naar de doorstroming van senioren uit eengezinswoningen.
•
Om het aanbod voor senioren te vergroten stellen we bij nieuwbouwwoningen de eis dat alle woningen levensloopgeschikt moeten zijn.
•
We realiseren tenminste één project met een vernieuwende woonvorm voor senioren in deze woonvisieperiode.
•
Wij zetten ons ervoor in om in alle kernen, ook in de kleinere kernen van de gemeente, levensloopgeschikte woningen te realiseren.
•
Door met name levensloopgeschikte woningen te bouwen, komen door middel van doorstroming ook woningen vrij voor gezinnen en starters.
•
We maken prestatieafspraken met Vivare en Veluwonen om geschikte woningen voor senioren ook aan deze doelgroep toe te wijzen. En we maken afspraken hoe we omgaan met aangepaste woningen, die vrijkomen.
•
Voor senioren die thuis willen blijven wonen zetten we in op vroegtijdige advisering en subsidie voor aanpassingen in de woning, gericht op duurzaamheid, levensloopgeschiktheid en comfort.
•
Met woningcorporaties maken we prestatieafspraken om de slaagkansen van starters te verbeteren door een pilot binnen het lokaal maatwerk op te zetten.
Studenten, arbeidsmigranten, zorgcliënten, woonwagenbewoners •
Uitbreiding van studentenkamers is niet nodig. Wel zetten we in op het tegengaan van malafide verhuurders.
•
Uitbreiding van het aanbod voor arbeidsmigranten is niet nodig. We huisvesten nu ca. 1.000 arbeidsmigranten. Een betere spreiding over de dorpen is gewenst. En een beter leefklimaat in en rond de woonpanden.
•
We zetten in op het verkleinen van het aanbod begeleid en beschermd wonen de komende jaren met één derde, zodat deze meer in lijn komt met onze opgave. Zowel in samenwerking met partners als door toezicht en handhaving brengen we overlast van deze doelgroepen terug.
•
We laten onderzoek uitvoeren naar vraag en aanbod van woonwagenstandplaatsen, zodat we als gemeente beleid kunnen ontwikkelen op deze specifieke doelgroep.
•
Wij ondersteunen mantelzorgers door mogelijkheden te bieden voor het plaatsen van mantelzorgwoningen of het aanvragen van een mantelzorgurgentieverklaring.
22
3. Bestaande woningvoorraad duurzaam en toekomstbestendig We staan in Nederland voor de grote opgave
kunnen blijven wonen. En we willen een betaal-
van de energietransitie. Het verbruik van ener-
bare woningvoorraad waardoor mensen ook in de
gie uit fossiele brandstoffen zal drastisch omlaag
komende jaren hun woonlasten kunnen blijven
moeten en we moeten meer duurzame energie
betalen en niet in de schulden komen.
gaan opwekken. Ook moeten we onze woningen en wijken aanpassen om weersextremen op te kunnen vangen en de biodiversiteit te vergroten. We willen circulair bouwen stimuleren, net zoals duurzame mobiliteit. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij partijen samenwerken en per wijk ook de fysieke en sociale problematiek wordt aangepakt. Dit is een enorme uitdaging, die we samen aan willen gaan. Een toekomstbestendige woningvoorraad betekent ook dat we helpen om de woningvoorraad geschikt te maken voor de groeiende groep ouderen, die zo lang mogelijk zelfstandig moeten
3.1
Verduurzaming van de woningvoorraad
Bij duurzaam wonen denken de meesten van ons aan energie besparen en opwekken: isoleren, van het aardgas af en zonnepanelen op je dak. Dit is heel belangrijk en hier willen we ook vol op inzetten, want het energieverbruik vanuit de woningen is de helft van het totale energieverbruik in Rheden. Een flinke besparing op dit verbruik draagt zeker bij aan het tegengaan van klimaatverandering. Maar duurzaamheid is zo veel meer dan energie. Circulariteit, natuurinclusief bouwen, klimaatbestendigheid en duurzame mobiliteit zijn
23
minstens zo belangrijke pijlers als het energie-
Energiebesparing en –opwekking
vraagstuk.
Op energiegebied staan we aan de vooravond van grote veranderingen. Als we over 20 jaar ener-
Deze vijf duurzaamheidspijlers zetten we de ko-
gie- of CO2-neutraal willen zijn dan moeten we
mende jaren in bij nieuwbouw, maar waar moge-
alle zeilen bijzetten! Om het fraaie landschap zo
lijk ook bij verbouw of grootschalige renovaties.
veel mogelijk te ontzien – helemaal lijkt onmo-
Vaak is een verhuizing hét moment om de woning
gelijk – zullen we extra moeten inzetten op het
te gaan verduurzamen. Inwoners en partners
zo zuinig mogelijk maken van onze woningen en
nemen we mee in onze ambities om al die wo-
onze daken maximaal moeten inzetten voor zon-
ningen straks energieneutraal, circulair, klimaat-
ne-energie.
bestendig, natuurinclusief en met aandacht voor duurzame mobiliteit (fiets, elektrisch laden en
Concreet betekent dit:
openbaar vervoer) te hebben, ofwel, klaar voor
•
We gaan maximaal inzetten op zon op dak
de toekomst! We gaan dit realiseren met een
en op andere locaties in onze kernen (zoals
mix aan instrumenten. Hierbij valt te denken aan
parkeerplaatsen);
voorbeeldprojecten, leningen, prestatieafspraken
•
We stellen aantrekkelijke leningen voor in-
met de woningcorporaties en kwaliteitscritria bij
woners (Toekomstbestendig Wonen rege-
nieuwbouw. Voor de vele monumentale panden
ling) beschikbaar ter verduurzaming van de
die Rheden rijk is hebben we het project Maat-
woningen;
werk voor Monumenten, waarmee we met inwo-
•
We besteden extra aandacht aan energie
ners deze panden verantwoord willen verduurza-
in de jaarlijkse prestatieafspraken met wo-
men.
ningcorporaties; •
“Duurzaam, betaalbaar en levensloopbestendig. Veel collectieve voorzieningen en een mix van senioren en gezinnen. Zou mooi zijn om een win-win situatie te creëren door groepen mensen met elkaar in contact te brengen waardoor ze minder beroep op hulp van buitenaf hoeven doen.” - Inwoner gemeente Rheden
We starten met de eerste wijken van het aardgas af te halen (Transitievisie Warmte);
•
We besteden extra aandacht aan bewustwording van inwoners ten aanzien van energieverbruik;
•
We zetten in op doorstroming op de woningmarkt: een verhuizing is hét moment waarop mensen ervoor kiezen om te gaan verbouwen en verduurzamen.
Natuurinclusief De achteruitgang van de flora en fauna is naast de klimaatopgave een grote bedreiging voor het leven op aarde. Als groene gemeente leven we in Rheden dicht bij grote natuurgebieden zoals de Veluwe en zijn we ons bewust van de diversiteit van planten en diersoorten die in Nederland voorkomen. De wereld kan niet zonder biodiversiteit. Soorten en natuurgebieden zorgen bijvoorbeeld voor de productie van zuurstof, afbraak van dode dieren en planten, bestuiving van planten (waaronder landbouwgewassen), waterzuivering en het
24
beheersen van plagen. Biodiversiteit betekent
ruimte in wijken, ook bij kleine omvang, en
voor de mens voedsel, bouwmateriaal, brandstof
nemen de huidige aanpak ten aanzien van
(hout), grondstoffen voor kleding (zoals katoen)
‘snippergroen’ in heroverweging;
en medicijnen.
•
Bij nieuwbouw eisen we maximaal 33% bestrating van de buitenruimte;
Concreet betekent dit:
•
Daken kunnen ‘groen’ gemaakt worden;
•
•
Klimaatbestendigheidsmaatregelen zijn op-
We vragen bij nieuwbouw om mee te denken met de aanwezigheid van
bedreigde
genomen in onze lening (Toekomstbesten-
of beschermde soorten en minimaal drie maatregelen in het ontwerp op te nemen •
dig wonen regeling); •
We nemen hittebestendigheid mee in onze
die de lokale biodiversiteit verhogen;
nieuwbouwplannen
Bij werkzaamheden aan bestaande bebou-
stek, hoeveelheid glas, etc.);
wing houden we rekening met aanwezigheid van eventuele beschermde soorten en
•
(zonwering,
dakover-
We nemen klimaatbestendigheid mee in de jaarlijkse prestatieafspraken.
motiveren wij het plaatsen van biodiversiteit verhogende maatregelen zoals het
Circulair bouwen
plaatsen van inbouwkasten voor vogels en
We (ver)bouwen in Rheden met respect voor
vleermuizen in de gevel.
grondstoffen. Grondstoffen die wereldwijd steeds schaarser worden. Herbruikbaarheid van materi-
Klimaatbestendig
alen en grondstoffen wordt dan ook een sleutel-
Klimaatbestendig wonen is wonen zonder water-
begrip bij alle bouwplannen en aanbestedingen.
overlast bij hevige regenval, dat is wonen met
Het materialenpaspoort gaan we op steeds meer
beperkte last van de hitte tijdens warme zomer-
plekken introduceren. In de Woondeal is afge-
dagen omdat zonwering de hitte buiten houdt en
sproken dat bij nieuwe woningbouwplannen par-
omdat groen voor verkoeling zorgt. En klimaat-
tijen zich inspannen om minimaal 25% circulair
bestendig wonen is wonen in een omgeving waar
te ontwikkelen. Voor bestaande plannen gaan
groen tegen een stootje kan bij droogte en waar
partijen bij de locaties die onderdeel zijn van de
regenwater maximaal kan infiltreren in de bodem
woondeal in gesprek met de ontwikkelaars over
en zo verdroging tegengaat.
het verhogen van gebruik van circulaire bouwmaterialen naar minimaal 10%. Ook onderzoeken
Concreet betekent dit:
we de mogelijkheden van conceptbouw. In 2020
•
We streven naar meer groen en minder be-
wordt er een gemeentelijk beleidskader opge-
strating in de openbare ruimte en op par-
steld voor circulair bouwen.
ticulier terrein. Voor tuinen is het streven
•
•
om 2/3 van het tuinoppervlak te benutten
Duurzame mobiliteit
voor groen. We realiseren 20% minder ver-
Dumoproof wonen, een hippe term om aan te ge-
harding in de openbare ruimte ten opzichte
ven dat een woonomgeving gericht is op meer-
van 2018;
dere vormen van duurzame mobiliteit: gericht op
Bij nieuwbouw of herstructurering van wij-
het gebruik van openbaar vervoer, op de fiets en
ken ontwerpen we bewust
grootschalige
op elektrisch rijden. Rheden is voor een dorps-
aaneengesloten ‘groen-blauwe buffers’ ten
gemeente goed per trein te bereiken met maar
behoeve van waterberging, verkoeling, bio-
liefst drie stations in haar gemeente, waaronder
diversiteit en ontmoeting;
zelfs een IC-halte. Maar dumoproof wonen is ook
We zijn zuinig op de bestaande groene
voldoende ruimte om je (elektrische) fiets in of
25
om je woning te stallen en deze op te laden en is ook gericht op ruime oplaadfaciliteiten voor de elektrische auto. Concreet betekent dit: •
We vragen bouwpartijen en woningcorporaties rekening te houden met oplaadmogelijkheden voor elektrisch rijden;
•
We vragen bouwpartijen en woningcorporaties rekening te houden met een fietsvriendelijke inrichting van woningen en wijken.
Het uitgangspunt voor het duurzaamheidsbeleid is het klimaatbeleid en programma van de gemeente Rheden, dat begin 2019 is vastgesteld. Bovengenoemde punten worden verder uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma duurzaamheid op het thema Wonen in dat programma. 3.2
Levensloopgeschikt maken van woningen
Om de grote groep ouderen in onze gemeente nu en in de toekomst passend te kunnen huisvesten, moeten er heel veel levensloopgeschikte woningen bij komen. Met alleen nieuwbouwwoningen gaan we het tekort niet oplossen, ook veel woningen in de bestaande woningvoorraad moeten worden aangepast. Als gemeente denken we hier graag over mee met inwoners. Een levensloopgeschikte woning is goed toegankelijk, ook met een rollator en heeft alle noodzakelijke ruimten gelijkvloers of het is mogelijk om een traplift te plaatsen2. Daarmee is een levensloopgeschikte woning bewoonbaar voor alle leeftijdsgroepen. Verder worden er eisen gesteld aan de grootte van de ruimten. Op dit moment is er een tekort van ca. 1.800 levensloopgeschikte woningen in onze gemeente en dit tekort zal oplopen tot bijna 2.800 in 2040. Nieuwbouw Het uitgangspunt is dat alle nieuwbouwwoningen levensloopgeschikt worden. Dit betekent dat we De eisen waaraan een levensloopbestendige woning moet voldoen zijn te vinden in bijlage 3.
2)
26
in alle kernen inzetten op het toevoegen van le-
te sociale huurwoningen. Om overzicht te houden
vensloopgeschikte appartementen of levensloop-
brengen we vraag en aanbod in beeld en bepalen
geschikte grondgebonden woningen.
we hoeveel woningen aangepast of toegevoegd zouden moeten worden. Ook kijken we naar de
Aanpassen woningen particuliere eigenaren
toegankelijkheid van appartementencomplexen
Als doorstroming niet mogelijk of wenselijk is,
en de ruimte voor scootmobielen. Omdat we niet
stimuleren wij oudere particuliere eigenaren om
willen dat aanpassingen bij vertrek van een huur-
hun woningen vroegtijdig aan te passen door het
der ongebruikt blijven of eruit gesloopt worden,
project Mijn Huis Mijn Toekomst. Vrijwilligers van
maken we afspraken met de corporaties hoe we
Stichting Stoer maken een inventarisatie van mo-
hier goed mee om kunnen gaan. Ouderen met
gelijke aanpassingen. Hierbij kan gedacht worden
een verhuisindicatie voor een levensloopgeschik-
aan het verlagen van drempels, beugels bij toilet
te sociale huurwoning kunnen soms moeilijk een
en douche, een verhoogde toiletpot, het aanleg-
passende woning vinden. Samen met Vivare on-
gen van een intercom etc. Voor de uitvoering is
derzoeken we hoe dit komt en nemen we maatre-
een gemeentelijke subsidie beschikbaar om een
gelen om dit te verbeteren.
deel van de kosten vergoed te krijgen. Ook kunnen ouderen gebruik maken van een gemeente-
3.3
lijke lening: de Blijverslening. Hiermee kunnen zij
In de meest kwetsbare wijken in onze gemeente
makkelijker en goedkoper geld lenen om aanpassingen in hun woning te bekostigen. Deze regelingen gaan samen in de Toekomstbestendig Wonen Lening vanuit de provincie Gelderland, waarbij ook cofinanciering mogelijk is. Aanpassen sociale huurwoningen Samen met Vivare en Veluwonen zetten we in op het vergroten van het aanbod levensloopgeschik-
Integrale wijkvernieuwing
zetten we in op integrale wijkvernieuwing. Samen met bewoners en andere stakeholders maken we plannen voor zowel fysieke als sociale maatregelen. Zo worden de wijken duurzaam en veilig, een prettige plek om te wonen, een thuis voor velen. Afronden wijkvernieuwing Velp Zuid Met Vivare zijn meerjarige afspraken gemaakt over de herstructurering van Velp Zuid. Daar
27
zijn de afgelopen jaren 162 woningen gesloopt,
jaren ook een goede integrale wijkaanpak in Rhe-
110 woningen gebouwd en 200 woningen ge-
den en Dieren van de grond te krijgen.
renoveerd. Hierdoor zijn er minder kleine goedkope woningen in de wijk gekomen en meer gro-
3.4
tere, wat duurdere sociale huurwoningen. Er is
De betaalbaarheid van het wonen staat onder
een flinke kwaliteitsslag gemaakt. De komende jaren worden de overige 3 deelgebieden in Velp Zuid aangepakt. De plannen zijn dat er bij ruim 200 woningen sloop/nieuwbouw plaatsvindt en dat er ruim 400 woningen worden gerenoveerd. Woningen worden bij deze aanpak ook zo goed mogelijk verduurzaamd. Door meer differentiatie in woningtypen en prijsklassen, vergroening en verduurzaming, ontstaat een toekomstbestendige wijk.
druk. Huur- en koopprijzen blijven stijgen en ook de energiekosten nemen toe. De betaalbaarheid van het wonen in Rheden volgt de landelijke trend. De woonquote blijft de afgelopen jaren vrij stabiel, zowel voor huishoudens in corporatiewoningen als voor huurders van particuliere huurwoningen. We streven ernaar dat de woonquote niet toeneemt. De woonquote geeft aan welk deel van het netto besteedbaar inkomen een huishouden uitgeeft
Integrale wijkvernieuwing Rheden en Dieren Gemeente, Vivare en HVR zijn gezamenlijk en aangevuld met andere stakeholders in gesprek over een toekomstvisie op de wijken waar Vivare bezit heeft. Deze toekomstvisie moet leiden tot een integrale wijkaanpak. Hierbij wordt niet alleen naar verbetering van de woningen en openbare ruimte gekeken, maar ook naar verbetering van de sociale cohesie in een wijk, de zelfredzaamheid, de samenredzaamheid en de leefbaarheid. Per wijk onderzoeken we wat de drager moet zijn voor de integrale wijkaanpak, afhankelijk van de drijfveren van de bewoners. In de Woondeal3 is afgesproken dat de gemeente Rheden zal deelnemen aan de samenwerkingstafel met Arnhem en Nijmegen over stadsvernieuwing 3.0. Dit is een pilot in Arnhem om op een vernieuwende manier te komen tot een integrale wijkaanpak in Arnhem Oost. Deze kennis gebruiken we om de komende
Woonquote in %
Bestaande woningvoorraad betaalbaar
aan de netto woonlasten. De netto woonlasten bestaan uit kale huur, water, energie en heffingen (zie afbeelding 04). Corporatiewoningen Huurders van corporatiewoningen zijn gemiddeld 32% van hun inkomen kwijt aan woonlasten. Omdat corporaties de woonquotes het liefst niet zien toenemen, hebben ze de afgelopen jaren een inflatievolgende huurverhoging doorgevoerd. Begin 2020 is er zelfs een wetsvoorstel Wijziging huursomstijging aangenomen door het rijk. In deze wet is vastgelegd dat de gemiddelde huurverhoging (maximale huursomstijging) per woningcorporatie is vastgesteld op maximaal het inflatieniveau. De huren van corporatiewoningen zullen dus gemiddeld genomen gelijk op gaan met de inflatie. De lokale heffingen voor huurders: afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn in Rheden iets hoger
2014
2015
2016
2017
Rheden NL
Rheden
NL
Rheden
NL
Rheden NL
Corporatie woningen
31,4
31,6
32,3
32,5
31,2
31,5
32,2
32,0
Particuliere woningen
-
-
36,0
36,8
35,0
35,9
36,5
36,8
Afbeelding 04: Woonquote in % (Bron: Lokale Monitor Wonen (de cijfers van 2018 zijn nog niet beschikbaar))
De Woondeal bestaat uit afspraken tussen het rijk, de provincie en de regio Arnhem-Nijmegen om de woningmarkt in de regio Arnhem-Nijmegen structureel te verbeteren, maart 2020
3)
28
(€ 374 prijspeil 2020) dan het gemiddelde in Ne-
meer per maand. Ook betalen zij gemiddeld iets
derland (€ 363 prijspeil 2020) . Ook de kosten
meer voor water en energie. De lokale heffingen
voor energie en water zijn voor huurders van cor-
zijn vergelijkbaar (LMW). Particuliere huurwo-
poratiewoningen in Rheden (€ 127 p. mnd.) hoger
ningen zijn er zowel in het sociale huursegment
dan gemiddeld in Nederland (€ 118 p. mnd) . Dit
(huur < € 737 prijspeil 2020) als in het vrije sec-
heeft waarschijnlijk te maken met de oudere wo-
tor segment (huur > € 737 ). Als woningen een
ningvoorraad in Rheden. De verwachting is dat de
huurprijs onder de liberalisatiegrens (€ 737) heb-
energiekosten in 2020 afnemen vanwege de keus
ben wordt de maximale huur bepaald door het
van het kabinet om de energiebelasting te verla-
Woning Waarderingsstelsel (WWS). Ook wordt
gen. In 2021 zullen de energiekosten waarschijn-
er een maximum gesteld aan de jaarlijkse huur-