Uitvoeringspr. regionaal beleidskader int. werknemers GMAN

Regionaal beleidskader huisvesting internationale werknemers Arnhem-Nijmegen Uitvoeringsprogramma: bouwstenen regionaal beleidskader internationale werknemers ArnhemNijmegen d.d. 23 februari 2022

1

In deze bijlage vindt u een mogelijke uitwerking van de maatregelen van het regionaal beleidskader huisvesting internationale werknemers regio Arnhem-Nijmegen.

Voor en door de regiogemeenten Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Versie: februari 2022

2

3

1. Voldoende aanbod van goede kwaliteit Bouwstenen

1.1 Kwaliteit en beheer van huisvesting binnen de regio 1.2 Voldoende huisvesting binnen de regio

• Op basis van prognoses van de provincie Gelderland uit 2017 werken er in 2030 tussen de 20.340 (laagscenario) en 39.780 internationale werknemers (hoogscenario) in regio ArnhemNijmegen1. • In 2020 zijn er ongeveer 29.245 internationale werknemers werkzaam in onze regio. Daarmee is het aantal uit het laagscenario reeds overschreden. • De meeste internationale werknemers die werkzaam zijn in onze regio, wonen buiten de regio Arnhem-Nijmegen, een significant deel woont zelfs over de grens in Emmerich (Duitsland). • Dit is onwenselijk omdat internationale werknemers die voor onze werkgevers werkzaam zijn, lange pendelafstanden moeten afleggen. Dit brengt gezondheidsrisico’s en veiligheidsrisico’s met zich mee en verhoogt de druk op de regionale infrastructuur. • Daarnaast is de druk op de reguliere woningmarkt onverminderd hoog, waardoor het voor bepaalde groepen (starters, jonge gezinnen en internationale werknemers) moeilijk is om aan betaalbare huisvesting te komen. • Door het gebrek aan voldoende huisvesting worden veel internationale werknemers onder slechte omstandigheden gehuisvest waar zij veel geld voor moeten betalen.

• Hierdoor concentreren internationale werknemers en partijen die hen huisvesting bieden zich in gebieden waar wel nog betaalbare huisvesting te vinden is en worden er in zulke gebieden veel woningen aan de woningmarkt onttrokken voor het huisvesten van internationale werknemers. • Dit verhoogt de druk op de toch al overspannen huizenmarkt en betekent ook dat de ene gemeente meer internationale werknemers huisvest dan de andere gemeenten (door het bestaan van een goedkopere voorraad) en dat sommige gemeenten internationale werknemers huisvesten die niet in die gemeente werkzaam zijn. • Dit leidt dit tot scheve verhoudingen in de regio, meer pendelbewegingen, een ongelijke verdeling van de lusten en de lasten tussen gemeenten en een verhoogde druk op de lokale woningmarkt.

1

Aantallen gebaseerd op actualisatie van het onderzoek van Decisio uit 2017 in opdracht van provincie Gelderland

4

• Dit verslechtert het vestigings- en leefklimaat voor internationale werknemers in onze regio wat het voor hen minder aantrekkelijk maakt om in onze regio te werken. Dit terwijl de vraag naar internationale werknemers in onzer regio onverminderd groot is. • Het is daarom zaak om gezamenlijk voldoende goede huisvesting voor internationale werknemers te realiseren, zodat de pendelbewegingen afnemen; internationale werknemers fatsoenlijk gehuisvest worden en de druk op de lokale woningmarkt wordt verlicht. Dit bevordert het vestigings- en leefklimaat voor internationale werknemers zodat onze regio voldoende internationale werknemers naar de regio kan trekken om de welvaart in de regio op peil te houden.

5

1.1 Kwaliteit en beheer van huisvesting binnen de regio 1. Urgentie •

Doordat er onvoldoende geschikte huisvesting beschikbaar is voor internationale werknemers, komen zij regelmatig te wonen in andere onderkomens. Sommige internationale werknemers leven in ondermaatse, verloederde huisvesting met weinig faciliteiten, waarvoor ze veel geld moeten betalen. • Dit is onwenselijk en heeft een slechte invloed op de gezondheid van de mensen en leidt vaak tot overlast in de buurt. • Wanneer de regiogemeenten zoveel mogelijke uniforme kwaliteitseisen gaan stellen, zullen malafide verhuurders het steeds lastiger krijgen en krijgen partijen die het goed willen regelen, meer ruimte. • Wanneer er door het stellen van kwaliteitseisen meer kwalitatief goede huisvesting ontstaat, zullen er meer reguliere woningen vrijkomen op de regionale woningmarkt waardoor lokale starters, gezinnen en andere woningzoekenden meer aanbod hebben van huizen. • Door kwalitatief goede huisvesting te bieden wordt het imago van de regio als werkgever verbeterd waardoor de regio, anticiperend op het toekomstig tekort aan internationale werknemers, voldoende internationale werknemers kan aantrekken voor de regionale vraag van werkgevers. 2. Doel en ambitie Doel • • • • •

Komen tot uniforme kwaliteitseisen voor huisvesting in de hele regio die een minimumniveau garanderen. Zorgen dat de leefomstandigheden van de te huisvesten internationale werknemers op een deugdelijk niveau is en de veiligheid voldoende is gewaarborgd. Overlast en aantasting van de leefbaarheid voor de omgeving zoveel als mogelijk voorkomen. Zorgen dat de huisvesting niet ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit. Malafide partijen zoveel bestrijden en goede partijen de ruimte geven.

Ambitie • Voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor internationale werknemers die in onze regio werkzaam zijn. • Ambitie om internationaal bekend te staan als een aantrekkelijke regio met goede kwalitatieve huisvesting. Hierdoor beschikt de regio ook in de toekomst over voldoende internationale werknemers die lokale ondernemers zo hard nodig hebben. 3. Wat gaan we realiseren? •

Regionale kwaliteitseisen huisvesting internationale werknemers Iedereen die in onze regio woont heeft, ongeacht hoe lang ze hier werken, recht op goede en veilige huisvesting. De regiogemeenten stellen daarom uniforme basiskwaliteitseisen op, waar individuele regiogemeenten in hun lokale beleidsplan nadere invulling aan kunnen geven. De onderstaande uniforme basiskwaliteitseisen zijn gebaseerd op beleidsplannen/kaders die reeds in de regio bestaan of in ontwikkeling zijn en de nadrukkelijke wens van marktpartijen om hoge eisen aan de kwaliteit van huisvesting te stellen gezien de urgentie om voldoende internationale werknemers naar de regio te blijven trekken. Regionale kwaliteitseisen nieuwe huisvesting internationale werknemers: o

Huisvesting voldoet aan eisen omgevingsplan en Besluit bouwwerken leefomgeving;

6

o

o o o o

o

o o

o

o o o o o o o

Huisvesting voldoet aan de kwaliteitseisen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Roemernorm) en beschikt over een eigen slaapkamer van minstens 5,5 m2 per woonachtige internationale werknemer. In het geval een internationale werknemer een duurzame relatie onderhoudt met een andere internationale werknemer, kan een slaapkamer gedeeld worden. Huisvesting beschikt over minimaal 15m2 gebruiksoppervlak (leefoppervlak) per internationale werknemer. De huisvesting voldoet minimaal aan de meest actuele vereisten van het Keurmerk Stichting Normering Flexwonen (SNF) en waar mogelijk aan Roemer. De huisvester en de locatie dienen te zijn aangesloten bij- en gecertificeerd zijn door SNF; Internationale werknemers krijgen wanneer de werkgever eigenaar is van de woning altijd een zelfstandig huurcontract, los van het arbeidscontract, met een opzegtermijn voor de verhuurder van minimaal één maand. Indien de verwachting is dat het verblijf korter dan vier maanden zal zijn, dan volstaat een huurcontract ‘naar aard van korte duur’ met een opzegtermijn van minimaal 2 weken. Per complex zijn faciliteiten aanwezig afhankelijk van en passend bij de aard en omvang van de locatie, zoals de voorziening in levensmiddelen, voldoende capaciteit voor opslag en verwerking van afval, voldoende gelegenheid voor ontspanning en sport en spel (zoals internet, TV, tafelvoetbal en fitness).

Daarnaast is ook afhankelijk van en passend bij de aard en omvang van de locatie, voldoende buitenruimte beschikbaar (zoals een trapveldje, barbecue- en zitmogelijkheden); De huurprijs is gebaseerd op de maximale huurprijs volgens het woningwaarderingsstelsel voorkamerverhuur van het Rijk. Woonruimte moet beschikken over huis- en gedragsreglement inclusief veiligheid en belangrijke telefoonnummers of websites in de taal van de aanwezige bewoners en welke op een goed zichtbare plaats wordt opgehangen; De huisvesting mag alleen worden gebruikt voor tijdelijke huisvesting van internationale werknemers (logies). De huisvesting is daarbij qua aard en inrichting niet geschikt voor kinderen of gezinnen. Het is dan ook niet toegestaan personen onder de 18 jaar in de voorziening te huisvesten. Verblijfsplaatsen mogen per etmaal niet aan twee verschillende internationale werknemers verhuurd worden; Afhankelijk van omvang huisvesting en locatie kan gevraagd worden om een aanvullend vervoersplan. Er moet worden voorzien in voldoende parkeergelegenheid conform het geldende parkeerbeleid. Initiatiefnemer maakt met de desbetreffende regiogemeente(n) sluitende afspraken over beheer. Initiatiefnemer maakt met de desbetreffende regiogemeente(n) sluitende afspraken gemaakt over inschrijving in BRP/RNI/Nachtregister.

Initiatiefnemer maakt met de desbetreffende regiogemeente(n) sluitende afspraken over het aanstellen van een contactpersoon voor omwonenden en gemeente. Uitzendbureaus die gebruik maken van de huisvesting in de regio zijn aangesloten bij en gecertificeerd door brancheorganisatie ABU of NBBU.

7

o

o o o o

Uitzenders en werkgevers die gebruik maken van de huisvesting dragen zorg voor vervoer naar en vanaf de werkplek en andere plaatsen binnen het bedrijf die veilig en gezond zijn. Huisvester stelt een vast aanspreekpunt aan voor de bewoners, gemeente, hulpdiensten en omwonenden. Huisvester houdt een digitaal nachtregister bij voor internationale werknemers die korter dan 4 maanden in de gemeente verblijven. Huisvester wijst bewoners op hun plicht zich bij een verblijf langer dan 4 maanden, in te schrijven in de BRP. Huisvester is partij van het regionaal convenant waarin we naast bovenstaande genoemde afspraken, afspraken maken met marktpartijen om stapsgewijs vanuit bestaande situaties toe te groeien naar de kwaliteitseisen uit het beleidskader. Dit is uiteraard maatwerk.

Naast deze regionale uniforme kwaliteitseisen, kunnen individuele regiogemeente aanvullende kwaliteitseisen stellen. Daarnaast gaan regiogemeenten te allen tijde over de aard van de huisvesting, de locatie van de huisvesting en een eventueel maximaal aantal internationale werknemers per locatie. •

Regionale beheereisen Naast dat we samen een uniforme basis leggen om de kwaliteit van huisvesting voor internationale werknemers in de hele regio op niveau te krijgen, stellen de regiogemeenten ook regionale eisen omtrent het beheer om overlast zoveel mogelijk te voorkomen en knelpunten snel op te lossen. o Per locatie wordt er een vaste beheerder aangesteld die als vast aanspreekpunt dient voor bewoners, gemeente, politie en andere hulpdiensten en omwonenden. o Per locatie wordt er een beheerplan opgesteld. o Per locatie wordt er een calamiteitenplan opgesteld. o Bij geconcentreerde locaties waar meer dan 100 mensen worden gehuisvest, is 24/7 een fysieke beheerder aanwezig. Bij kleinere locaties, is digitaal toezicht op afstand afdoende. o Per locatie worden er afspraken met de huisvester gemaakt omtrent: het toezien op de veiligheid van de bewoners; en het bijhouden van een adequate financiële en huuradministratie;

•

Regionale certificering Op dit moment bestaan er twee keurmerken: SNF en AKF die ook in afwisselende mate in de regio worden gehanteerd. In lijn met het advies van het Aanjaagteam gaan de regiogemeenten één integraal regionaal keurmerk hanteren voor de huisvesting van internationale werknemers. De aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (ook wel de Roemernorm genoemd) worden de minimale eisen waar nieuwe huisvesting aan moet voldoen. Het hanteren van één keurmerk zorgt voor een acceptabel niveau van leven in goede en humane huisvesting, voorkomt overlast voor de omgeving en voorkomt dat de kwaliteit huisvesting per gemeente verschilt. Op deze manier loopt de regio voorop de nationale certificeringseis waar het Rijk momenteel aan werkt. Partijen die het convenant ondertekenen en nieuwe huisvesting realiseren die voldoet aan de eisen die de regiogemeenten stellen, ontvangen een regionale certificering.

•

Regionale verankering kwaliteits- en beheereisen 8

De regionale kwaliteitseisen moeten ook regionaal verankerd worden. De regiogemeenten koppelen de eisen voor kwaliteit en beheer aan de volgende juridische instrumenten: o Een omgevingsvergunning (dan wel tijdelijk, dan wel permanent). Waarbij in aanmerking wordt genomen dat marktpartijen aangeven dat wanneer men volgens de Roemernorm gaat bouwen, bedrijfsmatig een afschrijftermijn van 15 jaar noodzakelijk is. o Exploitatievergunning o (paraplu) bestemmingsplan •

Regionale juridische instrumenten (zie 5.2) De beste manier om het waterbedeffect in de regio te beheersen is om zoveel mogelijk toe te werken naar uniforme beleidsregels en handhaving. De regiogemeenten gaan daarom regionale juridische instrumenten inzetten die malafide partijen weert en de kwaliteit van huisvesting waarborgt.

4. Samenhang bouwsteen en speerpunten Deze bouwsteen hangt op de volgende manieren samen met de andere speerpunten: • Controle en handhaving: regionale kwaliteits- en beheereisen weren malafide partijen • Internationale werknemer centraal: goede huisvesting bevordert de zelfredzaamheid van internationale werknemers en de ontkoppeling tussen het huurcontract en het arbeidscontract verkleint de afhankelijkheidsrelatie. • Internationale werknemers centraal: goede huisvesting bevordert de gezondheid van onze internationale werknemers. 5. Partners Overheid • Gemeentes (afdeling Economie, Ruimtelijke Ordening, Juridische Zaken) • Brandweer/politie • Provincie Gelderland Ondernemers • Werkgevers • Uitzenders • Huisvesters • FNV 6. Planning en mijlpalen • 2022: Afstemming over regionale kwaliteitseisen • 2022: Afstemming over regionale beheereisen 7. Financiën en personele inzet Zie bijlage A voor een indicatieve kostenraming en de benodigde personele inzet.

9

1.2 Voldoende huisvesting binnen de regio 1. Urgentie •

• •

•

• •

De regiogemeenten staan samen met de marktpartijen aan de lat om voldoende goede huisvesting van internationale werknemers te realiseren. De regiogemeenten hebben hierin een faciliterende rol. Momenteel schat het Kenniscentrum Internationale Werknemers in dat er een tekort is aan 120.000 plekken voor internationale werknemers. Omdat de aanwas van West-Europese en gekwalificeerde internationale werknemers terugloopt, is goede huisvesting een steeds belangrijkere voorwaarde voor internationale werknemers om in een regio te werken. De meeste internationale werknemers die in onze regio werkzaam zijn, wonen hier niet. Dit is een belangrijke indicator van het feit dat in onze regio onvoldoende betaalbare huisvesting beschikbaar is. Dit maakt onze regio voor internationale werknemers minder aantrekkelijk om te werken. Omdat de inzet van gekwalificeerde internationale werknemers van cruciaal belang is voor onze regionale economie, zal er voldoende goede huisvesting geboden moeten worden om de gekwalificeerde internationale werknemer naar de regio Arnhem-Nijmegen te krijgen om de economische motor draaiende te houden.

2. Doel en ambitie Doel • • • • •

Internationale werknemers wonen zoveel mogelijk binnen een straal rondom de locatie waar zij werkzaam zijn. Per subregio is het aantal te huisvesten internationale werknemers afgestemd. Voldoende goede huisvesting realiseren voor de short- en midstay internationale werknemers die in de regio Arnhem-Nijmegen werken. Long-stay internationale werknemers zijn aangewezen op reguliere woningmarkt. Verminderd aantal pendelbewegingen van internationale werknemers Verminderde druk op de regionale woningmarkt (aantasting van bestaande (goedkope) woningvoorraad voorkomen).

Ambitie • De regio is weer in balans door een evenwichtige verdeling en spreiding van het aanbod van huisvesting in de regio, de verminderde pendelbewegingen en de verminderde druk op de regionale woningmarkt. Regio Arnhem-Nijmegen: vitaal en leefbaar. 3. Wat gaan we realiseren? •

Definiëring uniforme terminologie: (tijdelijke) internationale werknemers Steeds meer regio’s in Nederland zoals Limburg en Noordoost Brabant vervangen het woord ‘arbeidsmigrant’ door ‘(tijdelijke) internationale werknemers’. Ook Lingewaard gebruikt de term tijdelijke internationale werknemer. Ervaring leert dat mensen negatieve connotaties hebben bij het woord ‘arbeidsmigrant’ waardoor gebruik van de term soms meer deuren sluit dan opent. De term ‘internationale werknemer’ daarentegen is een neutralere term en sluit aan bij de zienswijze van bedrijven uit de regio die arbeidsmigranten zien als werknemers en die afstand doen van de term ‘arbeidsmigrant’ omdat het een vermeend discriminatoir karakter heeft. Het gebruik van het woord ‘internationale werknemers’ is daarnaast voor de externe communicatie, de profilering van internationale werknemers en de cultuuromslag die nodig is voordeliger.

10

Gemeenten die nu nog geen beleid hebben en lokaal beleid gaan vaststellen, zullen in de toekomst de term ‘internationale werknemer’ hanteren. Regiogemeenten die al beleid hebben en die de term ‘arbeidsmigranten’ hanteren (Montferland, Overbetuwe, Rheden en Zevenaar) gaan in de externe communicatie ‘internationale werknemer’ gebruiken en zullen de term wijzigen zodra er in de toekomst een wijziging in het beleid plaatsvindt. o

Tijdelijke internationale werknemers Personen die in Nederland legaal tijdelijk (tot 3 jaar) laaggeschoold werk verrichten of werkzoekende zijn, maar die niet de intentie hebben zich permanent in het werkland te vestigen2. Doordat in de definitie is opgenomen dat deze mensen laaggeschoold werk verrichten (tot MBO 4), wordt de overlap met expats vermeden omdat zij hoogopgeleid werk verrichten.

Met deze definitie, richt het beleidskader zich alleen op de internationale werknemers die tijdelijk in de regio komen werken. Daarmee is dit beleidskader niet van toepassing op zogenaamde ‘long-stay internationale werknemers’ die zich langer dan 3 jaar of permanent in Nederland vestigen. Zij zijn aangewezen op de reguliere woningmarkt. Verschillende regiogemeenten maken onderscheid tussen short- en midstay internationale werknemers. Zo definiëren Rheden en Zevenaar een short stay internationale werknemer als iemand die respectievelijk 4 en 6 maanden in de gemeente verblijft, waar Overbetuwe kiest voor een periode tot 12 maanden. Ook de definitie van een mid-stay internationale werknemer varieert tussen de gemeenten die al beleid hebben vastgesteld tussen de 2 (Zevenaar) en 3 (Overbetuwe, Rheden) jaar. Op advies van de marktpartijen maakt het regionaal beleidskader geen nader onderscheid in de mate van tijdelijkheid waarin internationale werknemers in de regio werken (onderscheid in short – en mid-stay) wanneer het gaat om de kwaliteit van huisvesting en de verdeling van de opgave, omdat dit onderscheid in de praktijk moeilijk te maken is.

Dit betekent dat de regiogemeenten uniforme kwaliteitseisen stellen aan nieuwe huisvesting voor alle internationale werknemers die tijdelijk in de gemeente werken en dat de opgave voor het realiseren van nieuwe huisvestingsvoorzieningen gezamenlijk wordt genomen.

2

•

Opstellen gemeentelijk beleid huisvesting internationale werknemers Nog niet alle gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen hebben integraal beleid huisvesting internationale werknemers ontwikkeld. Het is echter wenselijk dat alle individuele gemeenten een gemeentelijk beleidsplan ontwikkelen waarin de gemeente coleur locale en nadere handvatten geeft aan het regionaal beleidskader. De regiogemeenten spreken af dat iedere gemeente voor 2025 lokale beleidskaders en -regels heeft vastgesteld die niet ouder zijn dan 1 januari 2019.

•

Handelingsperspectief De regiogemeenten sluiten met elkaar een handelingsperspectief waarin wordt afgesproken om samen voldoende goede huisvesting voor internationale werknemers in de regio te faciliteren. Met het handelingsperspectief committeren regiogemeenten zich om een integraal beleidskader huisvesting internationale werknemers vast te stellen en afspraken die volgen uit dit beleidskader na te komen.

•

Voorkeurslocaties in beeld brengen

Definitie gebaseerd op paper Kenniscentrum Arbeidsmigranten. Cremers, J (n.d.) INT-AR Paper 1 – Definitie arbeidsmigrant.

11

Praten over het realiseren van voldoende huisvesting voor internationale werknemers heeft niet veel om het lijf wanneer er geen mogelijke locaties in beeld zijn. De regiogemeenten verkennen per subregio (Arnhem, Liemers, Rijk van Nijmegen) mogelijke voorkeurslocaties. o

Inzet Kadastertool Een mogelijk instrument dat ingezet kan worden in de verkenning van mogelijke locaties is de tool die het kadaster ontwikkeld heeft. Op basis van locatie-eisen die door de regiogemeenten in samenwerking met het aanjaagteam (zie 6.1) opgesteld wordt, stelt de kadastertool een eerste selectie (longlist) op van mogelijke locaties die aan de opgestelde eisen voldoen. De ‘kadastertool’ is eerder met succes in regio Food Valley en Haaglanden ingezet en wordt momenteel gebruikt in de regio Rivierenland. Een aanvullende mogelijkheid die de gemeenten Schagen, Hollands Kroon en Den Helder in samenwerking met de Provincie Noord-Holland succesvol hebben ingezet, is in samenwerking met bedrijven en omwoners de voorkeurslocaties samen nader uit te werken, waardoor er een shortlist aan locaties ontstaat. Per locatie kan er vervolgens een plan van aanpak opgesteld worden van wat er moet gebeuren om nieuwe huisvestingsinitiatieven van de grond te krijgen.

•

Spreidingscriteria voor huisvesting internationale werknemers De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen hanteert als uitgangspunt dat wij de internationale werknemers huisvesten, die in onze regio werkzaam zijn om zo een goed vestigings-en leefklimaat voor internationale werknemers te scheppen waarmee wij voor nu en in de toekomst voldoende internationale arbeidskrachten kunnen aantrekken. Daarin maken wij onderscheid tussen internationale werknemers die tijdelijk (tot 3 jaar) in de regio werken en internationale werknemers die langer tot permanent in de regio blijven werken. Daarbij ontstaat de volgende opgave per subregio: Tijdelijke internationale Permanente Werken Wonen werknemers internationale (2020) (2020) werknemers Short-stay Mid-stay Long-stay Totaal Totaal Liemers 4.496 1.737 2.077 8.310 1.255 Arnhem 6.460 2.495 2.985 11.940 5.120 Nijmegen 4.866 1.880 2.249 8.995 4.470 Totaal 15.822 6.112 7.311 29.245 10.845 Bij de spreiding van de opgave hanteren we de volgende uitgangspunten: o

Tijdelijke internationale werknemers die tot drie jaar in onze regio werken (75% van de subregionale opgave ), gaan wij huisvesten dicht in de buurt van de werklocatie, buiten de kern en binnen een straal van maximaal 15 kilometer. Voor hen is deelname aan de lokale samenleving minder van toepassing, omdat internationale werknemers daar zelf weinig tot geen behoefte aan hebben gezien de tijdelijkheid van hun verblijf.

o

De zogenaamde ‘long-stay internationale werknemers’ die zich langer dan 3 jaar tot permanent in Nederland vestigen zijn aangewezen op de reguliere woningmarkt en de regionale afspraken daarover.

12

•

o

Onder short-stay internationale werknemers wordt verstaan: internationale werknemers die tot één jaar in onze regio werken. Onder mid-stay wordt verstaan: internationale werknemers die minimaal één jaar tot drie jaar in de regio werken.

o

Voor de huisvestingsopgave faciliteert dit beleidskader tijdelijke huisvesting voor internationale werknemers die tijdelijk in de regio werken (short- en mid-stay). Hiermee is overleg met marktpartijen noodzakelijk. Met hen worden afspraken gemaakt om internationale werknemers die op een gegeven moment de intentie hebben om langer dan 3 jaar te blijven, actief te informeren en ondersteunen in het vinden van alternatieve permanente huisvesting om een goede doorstroom van internationale werknemers die langer dan 3 jaar willen blijven naar de bestaande woningvoorraad te stimuleren.

Subregionale afspraken (plan van aanpak) voor tijdelijke internationale werknemers Per subregio (Arnhem, Liemers, Rijk van Nijmegen) worden er afspraken tussen de desbetreffende regiogemeenten gemaakt over hoe zij de opgave van de tijdelijke internationale werknemers3 willen verdelen. Het is wenselijk dat er per regio een plan van aanpak wordt opgesteld waarbij:

•

o

De opgave op basis van lokale en subregionale actuele gegevens nader wordt gepreciseerd (immers wonen er meer internationale werknemers in de regio dan officieel geregistreerd).

o

Er een nadere invulling van de opgave wordt gemaakt op basis van de criteria, tijdelijk (short- en midstay) en permanente internationale werknemers (long-stay).

o

Er rekening wordt gehouden met de verdere groei van het aantal internationale werknemers tot 2030 (15.000 tot 25.000 internationale werknemers).

o

Er op de korte termijn kansrijke locaties in beeld worden gebracht om snel massa te maken en nieuwe huisvesting voor tijdelijke internationale werknemers (short- en midstay) te realiseren. De focus ligt hier op tijdelijke locaties waarbij in aanmerking wordt genomen dat marktpartijen aangeven dat wanneer men volgens de Roemernorm gaat bouwen, bedrijfsmatig een afschrijftermijn van 15 jaar noodzakelijk is.

o

Doorstroming van internationale werknemers die langer dan 3 jaar in de regio willen blijven (long-stay) wordt bevorderd, om huisvestingsplaatsen voor tijdelijke internationale werknemers vrij te maken.

Afspraken met markpartijen: wonen dichtbij werk (convenant) De regiogemeenten maken sluitende afspraken met partijen – die goede kwalitatieve huisvesting voor internationale werknemers willen regelen/verzorgen (werkgevers, uitzenders, huisvesters) – over het zoveel mogelijk huisvesten van internationale werknemers binnen de straal van 15 km rondom hun werklocatie. Daarnaast wordt er gewerkt met een normering op basis van percentages die als gezamenlijke ambitie gedefinieerd worden: huisvest zoveel mogelijk internationale werknemers die in de

3

Een internationale werknemers die voor een aaneengesloten periode tot 3 jaar in de regio werkzaam is

13

gemeente werken, huisvest dan zoveel mogelijk internationale werknemers die in de subregio werken en huisvest dan internationale werknemers die binnen de regio Arnhem-Nijmegen werken. Een mogelijke verdeling zou er als volgt uit kunnen zien: minimaal 80% van de internationale werknemers woont in de gemeente waar ze werken, maximaal 10% woont in de desbetreffende subregio waar zij werken en maximaal 10% werkt in de regio Arnhem-Nijmegen of daarbuiten. Door als gemeenten te faciliteren en randvoorwaarden te scheppen door sluitende afspraken te maken, wordt ervoor gezorgd dat zoveel mogelijk internationale werknemers wonen in de gemeente waar zij werken en dat er zoveel mogelijk wordt voorkomen dat de regio ArnhemNijmegen internationale werknemers uit andere regio’s huisvest. •

Afspraken bij nieuwe bedrijfsvestigingen (convenant) De regiogemeenten juichen in het algemeen nieuwe werkgelegenheid die in de regio wordt gecreëerd toe. Echter is sommige nieuwe bedrijvigheid in grote mate afhankelijk van de inzet van internationale werknemers waardoor de bedrijfsvestiging ook een huisvestingsopgave met zich meebrengt. Het is belangrijk dat wanneer nieuwe bedrijven zich in de regio willen vestigen, dat er aan de voorkant wordt nagedacht over hoe en waar de eventuele internationale werknemers worden gehuisvest. Daarnaast zouden de regiogemeenten een principiële discussie met elkaar moeten voeren in welke mate de regio nog nieuwe bedrijvigheid wil aantrekken die sterk afhankelijk is van de inzet van internationale werknemers. Bij nieuwe bedrijfsvestigingen, moeten bedrijven als onderdeel van de vergunningsaanvraag motiveren hoeveel internationale werknemers zij nodig denken te hebben én hoe zij ervoor gaan zorgen dat huisvesting aan de uniforme basiskwaliteitseisen gaat voldoen die de regiogemeenten gaan opstellen (bouwsteen 1.1) o

Vergunning Bedrijven die zich in de regio willen vestigen en waarvan bekend is dat het bedrijf een beroep doet op internationale werknemers (zoals distributiecentra) krijgen pas een vergunning wanneer zij plannen ontwikkelen over hoe en waar zij hun internationale werknemers wil huisvesten. Uiteraard moet deze huisvesting voldoen aan de regionale eisen die de regiogemeenten stellen. Dit heeft betrekking op nieuwbouw waardoor eisen opgenomen kunnen worden in de omgevingsvergunning.

o

Effectrapportage nieuwe bedrijvigheid Bij besluitvorming over nieuwe bedrijvigheid wordt de huisvestingsvraag als gevolg van de inzet van internationale werknemers onderdeel van het vestigingsbeleid. Hierdoor worden potentiële knelpunten met betrekking tot huisvesting van internationale werknemers eerder onderkend. Deze verplichting moet worden vastgelegd in de ROverordening van de Provincie Gelderland.

4. Samenhang bouwsteen en speerpunten Deze bouwsteen hangt op de volgende manieren samen met de andere speerpunten: • Registratie en informatie: het op orde brengen van de registratie is een voorwaarde om de vraag naar huisvesting in beeld te krijgen. • Communicatie en participatie: wanneer er afspraken worden gemaakt met verblijfsbieders voor het realiseren van voldoende aanbod in de gemeenten waar internationale werknemers werken, is het aan de gemeente om dit aanbod ook mogelijk te maken (vergunningsaanvragen behandelen, verblijfsbieder ondersteunen in realiseren huisvesting, Raad en omwonenden goed bij proces betrekken om zo draagvlak voor huisvesting te verwerven).

14

•

Controle en handhaving: door voldoende kwalitatieve huisvesting te realiseren zal het aantal misstanden afnemen en de ruimte voor malafide praktijken kleiner worden. • Internationale werknemer centraal: voldoende goede huisvesting vergroot de zelfredzaamheid van internationale werknemers. • Internationale werknemer centraal: goede huisvesting heeft een positieve invloed op de gezondheid van internationale werknemers (goede woonomstandigheden, kleinere of geen pendelafstanden). 5. Partners Overheid • Gemeentes (afdeling Economie en Communicatie) Ondernemers • Werkgevers • Uitzenders • Huisvesters 6. Planning en mijlpalen • •

2022: Sluiten handelingsperspectief 2022: Subregionale afspraken (plan van aanpak) over verdeling opgave tijdelijke internationale werknemers • 2022: Sluiten convenant • 2022: Inzet Kadastertool • 2025: Iedere gemeente heeft integraal beleid huisvesting internationale werknemers opgesteld 7. Financiën en personele inzet Zie bijlage A voor een indicatieve kostenraming en de benodigde personele inzet.

15

2. Registratie en informatie Bouwstenen

2.1 Registratie, registratie, registratie

• Veel internationale werknemers worden om verschillende redenen niet ingeschreven, of schrijven zich niet in, in Basisregistratie personen (BRP) of Registratie Niet-ingezetenen (RNI). • Als internationale werknemers niet ingeschreven staan in BRP/RNI hebben gemeenten onvoldoende zicht op wie er in de gemeente woont en waar men woont. • Hierdoor heeft een gemeente bij calamiteiten geen actuele informatie of- en door wie een pand bewoond wordt. • Daarnaast kan de gemeente geen contact opnemen met de internationale werknemer, omdat de verblijfsplaats en dus het correspondentieadres onbekend is. • Hierdoor wordt in sommige gevallen de afhankelijkheidsrelatie van de internationale werknemer naar de werkgever / huisvester / uitzender (nog) groter. • De provincie Gelderland verwacht dat het aantal internationale werknemers dat in de provincie werkt in 2030 tussen de 20.340 en 39.780 internationale werknemers ligt waarbij het nieuwe scenario op basis van het geactualiseerde onderzoek van Decisio een stijging tot ruim 50.000 werkzame internationale werknemers voorziet, ten opzichte van 17.283 internationale werknemers in 2017. • Voor al deze internationale werknemers is er onvoldoende kwalitatieve huisvesting: het Kenniscentrum arbeidsmigranten spreekt voor heel Nederland over een tekort van tot wel 150.000 bedden.

• Door het gebrek aan inzicht in de cijfers weten gemeenten niet hoeveel internationale werknemers er in hun gemeente wonen en wat de actuele vraag naar huisvesting in de gemeente is. • Hierdoor kan het aanbod in de regio niet goed op elkaar worden afgestemd en blijven er scheve verhoudingen bestaan tussen gemeenten die relatief veel, en gemeenten die relatief weinig internationale werknemers huisvesten. • Door het gebrek aan huisvesting concentreren internationale werknemers zich in gebieden waar wel nog betaalbare huisvesting te vinden is. Op deze manier huisvest de ene gemeente meer internationale werknemers dan de andere gemeenten. • Dit leidt tot scheve verhoudingen in de regio en een ongelijke verdeling van de lusten en de lasten. • Daarnaast maken internationale werknemers gebruik van gemeentelijke voorzieningen maar dragen zij hier niet financieel aan bij zolang zij niet staan ingeschreven in het BRP. Gemeenten lopen hierdoor inkomsten mis. • Het is daarom van belang dat inschrijving in BRP/RNI gestimuleerd wordt. Voor de uitsluitend in het RNI ingeschrevenen is daarnaast een digitaal nachtregister (vergelijkbaar met het nachtregister voor toeristische overnachtingen) noodzakelijk.

16

2.1 Registratie, registratie, registratie 1. Urgentie •

•

•

•

Een goede sluitende registratie van internationale werknemers kent voordelen voor de internationale werknemer én de gemeente. Zo is de internationale werknemer bij de gemeente in beeld, waardoor de gemeente contact kan leggen met de internationale werknemer, wat de afhankelijkheidsrelatie vermindert. Daarnaast wordt de veiligheid van de internationale werknemer vergroot omdat de huisvestingslocatie in beeld is waardoor deze gecontroleerd kan worden én de gemeente in het geval van calamiteiten weet, hoeveel mensen er in een pand wonen. Door de registratie regionaal goed te regelen, krijgen gemeenten inzicht in waar de internationale werknemers wonen en werken. Een goede regionale registratie heeft twee grote regionale voordelen. 1) door internationale werknemers regionaal te registreren, kunnen de gemeenten verblijfsbelasting heffen op de internationale werknemers die korter dan vier maanden in hun gemeente verblijven. Registratie zorgt dus voor een extra inkomstenbron. 2) regionale registratie biedt inzicht in waar men woont en werkt opent het gesprek over een goede spreiding van de te huisvesten aantallen internationale werknemers over de gemeenten in de regio. Hierdoor ontstaat er een evenwichtige verdeling tussen de lusten en lasten. In de regio Arnhem-Nijmegen zet vrijwel geen enkele gemeente een digitaal nachtregister in voor de registratie van internationale werknemers.

Het is daarmee een unieke kans om één uniform regionaal nachtregister op te zetten waarvan alle gemeenten van profiteren. Het is daarbij van belang om zo veel mogelijk uniformiteit te realiseren in het heffen (en de hoogte) van de verblijfsbelasting om waterbedeffecten in de regio te voorkomen.

2. Doel en ambitie Doel • •

• • • • • •

Internationale werknemers die langer dan vier maanden in Nederland verblijven (of die deze intentie heeft) staat ingeschreven in Basisregistratie Personen (BRP). Internationale werknemers die korter dan vier maanden in Nederland verblijft, staan ingeschreven in het RNI (via inschrijfloket RNI) en worden elke 24 uur door de huisvester geregistreerd in het digitaal nachtregister. Internationale werknemers hebben toegang tot voorzieningen waarvoor registratie in de BRP vereist is. Innen van financiën (BRP, verblijfsbelasting). Inzicht in de aantallen internationale werknemers die wonen in de regio Arnhem-Nijmegen en waar zij wonen. Inzicht in vraag naar- en aanbod van huisvesting internationale werknemers in de regio, waardoor een eventueel tekort in beeld is. De plicht om zich te laten registreren in het RNI/BRP is bekend bij de internationale werknemer en de rechten zijn voor hen toegankelijk. De plicht om internationale werknemers te registreren in het digitaal nachtregister is bekend bij alle verblijfsbieders.

Ambitie • De regio Arnhem-Nijmegen heeft de aantallen internationale werknemers die in de regio wonen in beeld en kan hierdoor voldoende kwalitatieve huisvesting realiseren en malafide praktijken aanpakken waardoor ons aantrekkelijk vestigingsklimaat versterkt wordt en de leefbaarheid in de regio wordt gewaarborgd.

17

3. Wat gaan we realiseren? •

Regionaal digitaal nachtregister Internationale werknemers die korter dan vier maanden in Nederland verblijven, dienen zich in te schrijven in het RNI. Echter worden momenteel veel internationale werknemers niet ingeschreven, waardoor gemeenten geen zicht hebben op de actuele aantallen internationale werknemers die in de gemeente verblijven. Mogelijke oorzaken kunnen zijn dat internationale werknemers fysiek naar het loket in Nijmegen moeten om zich in te schrijven; dat sommige internationale werknemers niet weten dat ze zich moeten inschrijven of dat sommige internationale werknemers actief worden gehinderd om zich in te schrijven. Om het voor gemeenten inzichtelijk te maken hoeveel internationale werknemers er in de gemeente wonen, wordt er een regionaal digitaal nachtregister ingevoerd waarin verblijfsbieders verplicht worden om te registeren waar tijdelijke internationale werknemers, die niet (of nog niet) ingeschreven hoeven te worden in het BRP, zich bevinden en voor welke periode. Onder deze verplichting geldt ook het actueel houden van het nachtregister. Naast het registeren van het verblijfsadres, wordt er ook geregistreerd waar men werkt. In de regio Arnhem-Nijmegen zet vrijwel geen enkele gemeente een digitaal nachtregister in voor de registratie van internationale werknemers.

Het is daarmee een unieke kans om één uniform en regionaal nachtregister op te zetten waarvan alle gemeenten van profiteren. Een regionale webapplicatie die de verblijfsbieder snel en eenvoudig de mogelijkheid biedt om online het nachtregister in te vullen is daarom wenselijk. De regiogemeenten stellen de verblijfsbieder verantwoordelijk voor het invullen van het digitaal nachtregister. Daar waar van toepassing zal de verantwoordelijkheid hiervoor worden opgenomen in de afspraken die de regiogemeenten met verblijfsbieders en werkgevers maken (zie 1.1). Dit digitaal nachtregister kan ook voor toeristische overnachtingen worden gebruikt. Voor het verplicht stellen van het bijhouden van het nachtregister wordt de APV van de gemeenten aangepast. De regio kan inspiratie halen uit andere gemeenten/regio’s waar een (regionaal) digitaal nachtregister reeds is ingevoerd. Zo werken de gemeenten Zaltbommel, Neder-Betuwe, Maasdriel en Tiel met een digitaal nachtregister en heeft de regio Rivierenland de ambitie om deze systemen te uniformeren en uit te rollen naar de gehele regio. Voor de handhaving van het digitaal nachtregister is het aan te raden om een gemeentelijke beleidsregel handhaving digitaal nachtregister in te stellen (zie 5.1). Extra aandacht is nodig voor het inrichten van het administratieve proces in iedere gemeente. Op dit vlak kunnen gemeenten elkaar ondersteunen.

Daarnaast gaan de regiogemeenten het gesprek aan met marktpartijen hoe de administratieve last voor hen beperkt kan worden.

•

Voorlichtingscampagne invullen nachtregister Om er zorg voor te dragen dat de registratie in het regionaal digitaal nachtregister goed verloopt, wordt er een uniforme informatiecampagne ontwikkeld. Huisvesters moeten goed geïnformeerd zijn over hun plicht om hun internationale werknemers elke 24 uur te registeren. Voor het verstrekken van informatie zullen voorlichtingscampagnes en instructievideo’s worden ontwikkeld die gemeenten in hun eigen gemeenten kunnen verspreiden.

•

Een zo’n uniform mogelijke verblijfsbelasting (optioneel) Voor degenen die korter dan vier maanden in Nederland verblijven en daarmee niet in het BRP als ingezetene staan ingeschreven, is de verblijfsbieder een verblijfsbelasting (in de vorm van

18

toeristenbelasting) aan de desbetreffende gemeente verschuldigd. Enkele gemeenten in de regio werken al met een toeristenbelasting, maar hanteren een verschillend bedrag (variërend van €1,00 (Lingewaard) tot €2,00 (Arnhem) per persoon per nacht). Daarnaast zijn er ook gemeenten die nog geen verblijfsbelasting kennen (zoals Rozendaal en Overbetuwe). Een zo’n uniform mogelijke verblijfbelasting in de regio voorkomt dat werkgevers hun internationale werknemers in andere gemeenten dan de eigen gemeenten huisvesten, waardoor er een waterbedeffect ontstaat. Regiogemeenten die dit willen, maken samen afspraken over het uniformeren van hun verblijfsbelastingen om zo een waterbedeffect te voorkomen. De regiogemeenten kunnen ook twee tarieven hanteren: een lager tarief voor verblijfsbieders wiens internationale werknemers wonen in de gemeente waar ze werken en een hoger tarief voor verblijfsbieders wiens internationale werknemers in een gemeente wonen waar ze niet werkzaam zijn4. Op deze manier worden verblijfsbieders gestimuleerd om internationale werknemers te huisvesten in de gemeente waar zij werkzaam zijn. Dit vermindert de pendel (beter voor internationale werknemer, milieu en verkeersveiligheid) en draagt bij aan een eerlijke verdeling in de aantallen internationale werknemers tussen de gemeenten.

Sommige APV’s kennen een afkoopregeling voor de toeristenbelasting die misbruikt kan worden om de administratieve last van registratie te vermijden en is vooral aantrekkelijk voor grotere locaties. Dit soort constructies moet worden voorkomen als het gaat om het heffen van verblijfsbelasting. De manier waarop de verblijfsbelasting geïnd wordt en de hoogte daarvan, is aan de individuele gemeente zelf. Het verdient aanbeveling om de hoogte en de manier van innen zoveel mogelijk te uniformeren om een waterbedeffect te voorkomen en de administratie voor verblijfsbieders die over de gehele regio huisvesten te vergemakkelijken. •

Stimuleren inschrijving en uitschrijving RNI en BRP Om in- en uitschrijving in RNI en BRP te bevorderen, zetten de regiogemeenten in op de volgende zaken: o Informatieverstrekking (voorlichtingscampagne) We zetten een goede informatieverstrekking op. We wijzen werkgevers en verblijfsbieder met een voorlichtingscampagne op hun plicht om tijdelijke internationale werknemers de mogelijkheid te geven om zich in te schrijven en informeren tijdelijke internationale werknemers in hun eigen taal over de voordelen van inschrijving. o

4

Welkomstpakket We ontwikkelen een Welkomstpakket voor tijdelijke internationale werknemers Voor tijdelijke internationale werknemers die zich inschrijven in de BRP stellen we een welkomstpakket samen met daarin informatie over hun verblijf. Dit omvat een paar praktische zaken zoals verlichting op de fiets of om de arm (veel tijdelijke internationale werknemers hebben in het donker meestal geen verlichting), een folder met informatie, de regels die in de desbetreffende gemeente gelden en belangrijke (e-mail)adressen en telefoonnummers en een folder met een QR-code die verwijst naar de enquête en

Dit idee lijkt op de forenzenbelasting die Overbetuwe wil invoeren.

19

regionale app (zie 3.1). De informatie wordt gecommuniceerd in de volgende talen: Engels, Pools, Roemeens en Bulgaars5.

•

o

Afspraken over inschrijving in BRP Alle regiogemeenten maken afspraken met uitzenders, werkgevers en verblijfsbieders over hoe inschrijving in de BRP op een zo efficiënt mogelijke wijze kan plaatsvinden. Te denken valt aan bijvoorbeeld vaste openingstijden van de gemeentelijke balie of het mogelijk maken van inschrijving op de werklocatie. Het is aan elke gemeente zelf om de specifieke invulling van de afspraken te bepalen.

o

Vast formulier voor uitschrijving Daarnaast is het ook belangrijk dat uitzenders/werkgevers/verblijfsbieder internationale werknemers uitschrijven die terugkeren naar het land van herkomst. Als de internationale werknemer stopt of vertrekt (al is het alleen voor vakantie 6) ligt er een (digitaal) formulier klaar dat wordt ingevuld, getekend en naar de gemeente kan worden gestuurd. Bij inschrijving wordt de internationale werknemer alvast gevraagd het formulier voor de uitschrijving te ondertekenen zodat, mocht de internationale werknemer plots vertrekken, de uitschrijving gemakkelijk geregeld kan worden.

Convenant Bepalingen omtrent de inschrijving, uitschrijving en heffing van verblijfsbelasting worden vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst (convenant) met huisvesters zoals uitzenders, werkgevers en andere verblijfsbieders. Doel van het convenant is het maken van afspraken over onder andere de registratie van internationale werknemers in de regio en transparantie over hun woon- en werkadres.

4. Samenhang bouwsteen en speerpunt Deze bouwsteen hangt op de volgende manieren samen met de andere speerpunten: • Communicatie en participatie: informatie en ervaringen met inschrijving/uitschrijving BRP en digitaal nachtregister kunnen via de kennisbank gedeeld worden. • Voldoende huisvesting: registratie brengt de vraag naar huisvesting in beeld. • Spreiding van huisvesting: door inzicht wie waar woont en wie waar werkt, kan er een betere spreiding van het aantal internationale werknemers gerealiseerd worden. • Controle en handhaving: door inzicht in de aantallen en locaties, kunnen gemeenten gericht controleren en handhaven. Quote Emile Roemer: “als we niet weten waar de mensen wonen, kunnen we het ook niet controleren of handhaven. Dan zijn ze overgeleverd aan huisjesmelkers en foute uitzendbureaus”. • Internationale werknemers centraal: door internationale werknemers in te schrijven, krijgen zij toegang tot sociale voorzieningen. • Internationale werknemers centraal: door internationale werknemers in te schrijven, kan er door de gemeente met hen gecommuniceerd worden. • Regionale samenwerking: in alle gemeenten wordt de inschrijving gefaciliteerd, wat leidt tot een gezamenlijke en uniforme basis voor (lokaal) beleid.

5

Dit zijn volgens ABU/NBBU de meest gesproken talen onder internationale werknemers. ABU/NBBU (juni 2021). Internationale werknemers in Nederland: de cijfers. Factsheet. https://www.abu.nl/app/uploads/2021/06/HR_ABU_NBBU_Factsheet_Internationale werknemers_A3_juni2021_DEF.pdf 6

Als een werknemer voor een aantal weken naar huis gaat in het moederland, dan is zijn/haar slaapplaats niet langer beschikbaar bij terugkomst in NL, waardoor hij/zij een ander verblijfadres krijgt.

20

5. Partners Overheid • Gemeentes (afdeling BRP) • Rijk (i.v.m. RNI vestiging Nijmegen) Ondernemers • Werkgevers / inleners • Huisvesters • Uitzendbureaus 6. Planning en mijlpalen • • • • • • • •

2022: Convenant met marktpartijen is gesloten 2022: Informatiecampagne inschrijving RNI/BRP ontwikkeld 2022: Welkomstpakket is samengesteld 2022: Informatiecampagne invullen digitaal nachtregister ontwikkeld 2022: Bij inschrijving in BRP, ligt een (digitaal) formulier voor de uitschrijving klaar 2023: Invoeren digitaal nachtregister (per 01 – 01 – 2023) 2023: Invoeren verblijfsbelasting (per 01 – 01 – 2023) 2023: Individuele gemeenten hebben afspraken met marktpartijen gemaakt over efficiënte inschrijving BRP 7. Financiën en personele inzet Zie bijlage A voor een indicatieve kostenraming en de benodigde personele inzet.

21

3. Internationale werknemer centraal

Bouwsteen

3.1 Communicatie met de internationale werknemer 3.2 Toegang tot zorg en maatschappelijke voorzieningen 3.3 Onderwijs en scholing

• Internationale werknemers hebben een inkomen maar zijn toch vaak een kwetsbare groep burgers wanneer zij de Nederlandse taal onvoldoende machtig zijn en grotendeels buiten onze samenleving staan. • Van 2,3 miljoen migranten die een Burgerservicenummer (BSN) hebben en hebben aangegeven dat zij korter dan 4 maanden in Nederland zijn, hebben Nederlandse overheden geen idee waar zij zich bevinden omdat de RNI geen tweede adres registreert (Nederlands adres naast het adres in het thuisland van de internationale werknemer, zie aanbevelingen Roemer). • Van deze mensen is het onbekend óf ze nog in Nederland verblijven en waar zij verblijven. Op deze manier kunnen Nederlandse overheden niet controleren of migranten fatsoenlijk gehuisvest worden en of zij uitgebuit worden. Vanaf januari 2022 zijn alle Nederlandse gemeenten verplicht om een aanpak tegen mensenhandel te hebben. • Registratie in RNI betekent niet automatisch een DigiD. Veel voorzieningen in Nederland, waaronder de zorgverzekering en zorgtoeslag, moeten aangevraagd worden met een DigiD. Met het huidige Register Niet Ingeschrevenen (RNI) kunnen internationale werknemers dit niet zelf regelen en hebben zij geen inzage of zij zijn verzekerd tegen ziektekosten. Ook hier zien wij dus een afhankelijkheid van werkgever/uitzendbureau.

• Daarnaast vindt een verschuiving plaats in het soort internationale werknemer dat naar Nederland komt om te werken. De internationale werknemer is namelijk steeds vaker hoger opgeleid (te vergelijken met het Nederlandse MBO 3/4 niveau) dan de internationale werknemers die in het verleden in de regio werkzaam waren. Dit heeft te maken met de verbeterde kwaliteit scholing die in de thuislanden wordt aangeboden en de verbeterde ontwikkelkansen in de thuislanden in het algemeen. • Echter zijn veel internationale werknemers uit Midden- en Oost-Europa die hier laaggeschoold werk doen, overgekwalificeerd, zo blijkt uit onderzoek van I&O Research in opdracht van Het Kenniscentrum Internationale werknemers. • Slechts 19% van de respondenten heeft naar eigen zeggen ook een baan op het niveau van de opleiding die in het thuisland gevolgd is. • Om het voor internationale werknemers aantrekkelijk te maken in Nederland en specifiek in de regio Arnhem-Nijmegen te komen werken en internationale werknemers die al in de regio

22

werken te verleiden om in de regio te blijven, zetten de regiogemeenten in op de talentontwikkeling van internationale werknemers. • Het verstrekken van informatie aan en communiceren met internationale werknemers is belangrijk voor hun welzijn en functioneren in de samenleving. Zij kunnen snel in financiële moeilijkheden komen door uitbuiting omdat ze de Nederlandse taal niet goed machtig zijn en niet weten wat hun rechten zijn en bij welke organisaties ze terecht kunnen. Het gebrek aan kennis van de Nederlandse taal levert ook problemen op bij het betalen van boetes, wat voor escalatie van de te betalen bedragen zorgt. Dit wordt verder versterkt door het niet goed kunnen lezen/begrijpen van de incassobrieven. Internationale werknemers goed en actief welkom heten en hen welkom laten voelen voorkomt veel problemen achteraf, waardoor er voorkomen moet worden dat zijn niet of onvoldoende integreren in de gemeente waar zij wonen in de regio Arnhem-Nijmegen. • Ook kan sprake zijn van meervoudige problematiek waaronder overmatig alcoholgebruik, geweld, psychiatrische problematiek, verslaving en werkloosheid, met maatschappelijke teloorgang als gevolg (schaamte).

23

3.1 Communicatie met de internationale werknemer 1. Urgentie • • •

•

•

Omdat internationale werknemers tijdelijk in de regio verblijven, zijn zij vaak de Nederlandse of Engelse taal onvoldoende of zelfs helemaal niet machtig. Deze taalbarrière vergroot de afhankelijkheidsrelatie tussen de internationale werknemer en de werkgever en/of huisvester. Daarnaast schrijven sommige internationale werknemers zich niet in bij de gemeente waardoor zij niet beschikken over informatie die zij bij inschrijving ontvangen en gemeenten geen correspondentieadres hebben om contact op te nemen met internationale werknemers. Naast het feit dat de regiogemeenten inschrijving gaan stimuleren, is er ook speciale aandacht voor heldere communicatie richting internationale werknemers in de moedertaal zodat hun afhankelijkheidsrelatie met werkgever en/of huisvester wordt verkleint en zij zich in Nederland thuis- en welkom voelen. Vanwege de grote (internationale) vraag naar internationale werknemers is het belangrijk dat de regio, talentvolle internationale werknemers aan zich verbindt zodat de regio beschikt over voldoende internationale werknemers om de economie draaiend te houden.

2. Doel en ambitie Doel • • •

Internationale werknemers faciliteren met informatie. Eventuele afhankelijkheidsrelatie tussen internationale werknemer en werkgever/huisvester verkleinen. Internationale werknemers verbinden met de regio zodat zij zich thuis- en welkom voelen.

Ambitie • Het vergroten van de zelfredzaamheid van de internationale werknemer: de internationale werknemer is minder afhankelijk van de werkgever/uitzender en weet zijn of haar weg te vinden in de regio. 3. Wat gaan we realiseren? • Welkomstpakket (zie 3.1) Wanneer internationale werknemers zich inschrijven bij de BRP ontvangen zij een Welkomstpakket met daarin informatie over hun verblijf en de gemeente waar zij zich hebben ingeschreven en belangrijke (e-mail)adressen en telefoonnummers in meerdere talen. Het Welkomstpakket bevat ook een flyer met de QR-code die verwijst naar de regionale enquête en naar de regionale app. • Enquête In de regio wordt een korte digitale enquête in meerdere talen ontwikkeld die de behoefte naar informatie en ondersteuning onder internationale werknemers inventariseert. De enquête wordt onderdeel van het Welkomstpakket door een flyer toe te voegen met daarop de QR-code die gebruikt kan worden om de enquête in te vullen. De resultaten van de enquête worden gebruikt om de communicatie richting internationale werknemers continue te verbeteren en waar nodig aan te vullen.

24

• Regionale app De regiogemeenten ontwikkelen samen een applicatie voor de telefoon die internationale werknemers kunnen gebruiken om aanvullende informatie op te zoeken en de regio te leren kennen. De app is daarmee een aanvulling op de nationale website Workinnl.nl en een extra service richting internationale werknemers die in de regio werkzaam zijn om hen thuis te laten voelen. De app fungeert als vraagbaak en verwijst door middel van een chatbot internationale werknemers naar de website of instanties die hen verder kunnen helpen. Daarnaast kan men ook denken om een ‘buddy platform’ in te richten waarin internationale werknemers contact kunnen leggen met andere internationale werknemers of omwonenden. Of zelfs een platform waar internationale werknemers contact kunnen leggen met nieuwe werkgevers en vice versa. • Informatie bij werkgevers en huisvesters De regiogemeenten zorgen ervoor dat de informatie die onderdeel wordt van het Welkomstpakket in de vorm van een (digitale) flyer beschikbaar komt voor werkgevers en huisvesters, zodat de informatie ook internationale werknemers bereikt die zich (nog) niet in de BRP inschrijven. 4. Samenhang bouwsteen en speerpunten Deze bouwsteen hangt op de volgende manieren samen met de andere speerpunten: • Registratie: verstrekken van een welkomstpakket voor elke aanmelding in het BRP.

• Communicatie en participatie: goede informatie helpt in de beeldvorming over internationale werknemers wat tot meer draagvlak en begrip kan leiden. • Internationale werknemer centraal: informatie aan internationale werknemers ook op het gebied van zorg en maatschappelijke dienstverlening. 5. Partners Overheid • Gemeentes (afdeling Communicatie en Sociale Zaken) • Provincie Gelderland • VNG • Arbeidsinspectie SZW, belastingdienst, Landelijke Stuurgroep Interventieteams Ondernemers • Werkgevers • Huisvesters • Uitzendbureaus 6. Planning en mijlpalen • • • •

2022: Welkomstpakket is samengesteld 2022: Enquête is ontwikkeld 2022: Informatieflyer is (digitaal) beschikbaar voor werkgevers/huisvesters 2023: Regionale app is ontwikkeld

25

7. Financiën en personele inzet Zie bijlage A voor een indicatieve kostenraming en de benodigde personele inzet.

26

3.2 Toegang tot zorg en maatschappelijke voorzieningen 1. Urgentie •

Internationale werknemers hebben een inkomen maar zijn toch vaak een kwetsbare groep burgers omdat zij vaak de Nederlandse of Engels taal onvoldoende machtig zijn. • Daarnaast schrijft niet elke internationale werknemer zich in, in de RNI of BRP. Ondanks regionale inspanningen om de inschrijving te stimuleren, is aanvullende actie gewenst om medische en maatschappelijke toegang voor internationale werknemers zo goed mogelijk te waarborgen. • Internationale werknemers die als niet-ingezetene staan ingeschreven, moeten de activeringscode waarmee ze een DigiD kunnen verkrijgen nu ophalen bij één van de elf RNI locaties in Nederland. In de praktijk blijkt dat door deze extra stap, veel tijdelijke werknemers geen DigiD aanvragen waardoor zij niet beschikken over een zorgpas. Het Rijk werkt aan nieuwe initiatieven die het verkrijgen van een DigiD en een zorgpas moeten vergemakkelijken. Tot die tijd, maken de regiogemeenten afspraken met werkgevers en huisvester om het proces te ondersteunen. 2. Doel en ambitie Doel • • •

Internationale werknemers ondersteunen in het verkrijgen van een DigiD en daarmee een zorgpas. Toegang tot medische en maatschappelijke voorzieningen vergroten. Werkloosheid en dakloosheid onder internationale werknemers voorkomen.

• •

Uitbuiting van internationale werknemers voorkomen. Zelfredzaamheid van internationale werknemers vergroten.

Ambitie • Het vergroten van de zelfredzaamheid van de internationale werknemer: de internationale werknemer is gezond en minder afhankelijk van de werkgever/uitzender en weet zijn of haar weg te vinden in de regio. 3. Wat gaan we realiseren? • Instructiefilmpjes aanvragen DigiD en zorgpas Om internationale werknemers te ondersteunen in het aanvragen van een DigiD waarmee een zorgpas kan worden verkregen, gaan de regiogemeenten inzetten op het ontwikkelen van instructiefilmpjes (animatievideo’s). Voor het aanvragen van een DigiD wanneer men staat ingeschreven in de BRP, bestaat vanuit de Rijksoverheid een instructievideo. Deze video laten ze regiogemeenten ondertitelen in 5 talen en plaatsen deze op hun gemeentewebsites en op de regionale app (zie 3.1). Voor het aanvragen van een DigiD wanneer men staat ingeschreven in de RNI, bestaat nog geen instructiefilmpje. Gezien het grootste gedeelte van de internationale werknemers korter dan vier maanden in de regio verblijft, is het zaak om deze groep te ondersteunen. De regiogemeenten ontwikkelen een kort en pakkend instructiefilmpje (animatie) waarin wordt uitgelegd hoe men een DigiD aanvraagt en een zorgpas verkrijgt. Dit filmpje kan vervolgens worden gedeeld met huisvesters en onderdeel worden van de regionale app (zie 3.1).

27

• Afspraken over ondersteuning aanvraag zorgpas (convenant) De regiogemeenten maken afspraken met huisvesters over het ondersteunen van internationale werknemers bij het verkrijgen van een DigiD en het aanvragen van een zorgpas. Zo verplichten huisvesters zich hun internationale werknemers te informeren over het aanvragen van een DigiD en zorgpas en hen in het proces te ondersteunen door het geven van informatie of het beantwoorden van vragen. • Afspraken over vaccineren (convenant) De coronacrisis heeft nogmaals duidelijk gemaakt in wat voor kwetsbare situatie sommige internationale werknemers zich bevinden. Iedereen die staat ingeschreven in RNI/BRP of langer dan een maand in Nederland verblijft, komt in aanmerking voor een coronavaccin. Omdat het vaccineren van zoveel mogelijk mensen van belang is voor de Nederlandse samenleving, maakt de regio afspraken met werkgevers en verblijfsbieders over het vrijwillig vaccineren van hun personeel. Internationale werknemers die dat willen, worden door hun werkgever/verblijfsbieder in de gelegenheid gesteld zich te vaccineren door bijvoorbeeld het vervoer naar de vaccinatielocatie te regelen en/of de werkroosters aan te passen.

• Afspraken over aanstellen vertrouwenspersoon (convenant) De regiogemeenten maken afspraken met huisvesters over het aanstellen van een vertrouwenspersoon waar internationale werknemers terecht kunnen met advies bij klachten, incidenten en voorvallen en waar nodig, kunnen doorverwezen naar professionals. • Centraal (digitaal) medisch centrum Gemeenten die hier samen in willen optrekken, kunnen kijken naar de mogelijkheden van het faciliteren van een centraal (digitaal) medisch centrum in de regio dat aanspreekpunt wordt voor internationale werknemers. Een centrum met de benodigde taalkennis of mogelijkheden om deze aan te sluiten, en fungeert als bekend adres voor alle internationale werknemers in de regio en eerste contactadres. Naar voorbeeld van Cao’s zou het ook mogelijk zijn om bussen in te zetten om zorg bij de huisvesting te kunnen leveren. Een andere optie is om, naar voorbeeld van het initiatief in West-Brabant, een onlineartsenpraktijk in te zetten. Via een speciale app die in het Engels, Pools, Roemeens en Bulgaars beschikbaar is, kunnen internationale werknemers gemakkelijk een afspraak met een arts maken. Via afspraken met uitzendbureaus, delen de uitzendbureaus vervolgens (met toestemming van de internationale werknemer) de persoonsgegevens met de huisarts. Een soortgelijk initiatief zou ook in Arnhem-Nijmegen ontwikkeld kunnen worden.