Toeristisch toekomstperspectief regio Arnhem Nijmegen (21.31)

TOERISME

BESTEMMING IN BALANS Toeristisch toekomstperspectief regio Arnhem Nijmegen

B E STE MMI N G I N B ALANS

1

2

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

EVEN VOORSTELLEN...

O

nze regio is een van de aantrekkelijkste regio’s om in te wonen en werken en om te bezoeken. De twee grote steden – Arnhem en Nijmegen – liggen vlakbij elkaar én midden in het groen: bossen, rivieren, zandgronden of uiterwaarden zijn altijd om de hoek. De circa 750.000 inwoners genieten van de ruimte en hoge levenskwaliteit. Dankzij de stuwwallen en beboste heuvels geeft de regio een instant vakantiegevoel. Onze regio ligt tussen de drukke Randstad en het Ruhrgebied. Dat zou je niet zeggen als je onze natuurgebieden ziet, zoals Nationaal Park Veluwezoom, Lingezegen, de Ooijpolder, de Afferdense en Deestse uiterwaarden of de Overasseltse en Hatertse Vennen. Dat groene karakter kenmerkt ook de wijze waarop we tegen toerisme aankijken: vanuit economie en duurzaamheid. De sectoren Health en Energy zijn economisch gezien belangrijke pijlers. Bovendien hebben we onderscheidingen gekregen als European Green Capital (Nijmegen), Green Destination (Nijmegen en Berg en Dal) en Fietsstad van Nederland (Nijmegen). De regio kent een rijke historie. Met Nijmegen als de oudste stad van Nederland. En een zichtbare historie, die op diverse plekken in de regio te zien is, die teruggaat tot de Romeinen. De regio toont nog altijd duidelijke sporen van de Tweede Wereldoorlog. Dat onze regio mooi is, zagen ook de rijken eeuwen terug: kastelen, buitenverblijven en landgoederen zijn overal te vinden.

Die aantrekkingskracht vertaalt zich anno nu naar levendige binnensteden met een rijk cultureel en museaal aanbod, topattracties en een imponerend aantal festivals en evenementen. Door onze gastvrijheid, voelt een breed publiek zich thuis bij ons.

B E STE MMI N G I N B ALANS

3

HET DENKEN OVER TOERISME KANTELT

4

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

TOERISME IN BALANS Voorwoord 1

Toerisme in Nederland: nieuwe aanpak • Landelijk nieuwe prioriteiten • Randvoorwaarden vanuit de sector • Impact op onze regio

Hoe ontwikkelt de vraag van onze bezoekers?

Beste lezer, Toerisme is belangrijk voor onze regio. In 2018 zorgde het voor ruim 1,6 miljard euro aan directe bestedingen. Bovendien zijn er meer dan 26.000 banen in deze sector. Het denken over toerisme kantelt echter. Lang stond alleen de economische waarde centraal: toerisme als een doel op zich. Maar toerisme brengt zoveel meer. Zo kan toerisme bijdragen aan het in stand houden van voorzieningen, van winkels tot horeca. Aan een divers banenaanbod, voor alle opleidingsniveaus. Aan meer welzijn voor alle bewoners en aan een regio waar wensen van bewoners en bezoekers in balans zijn. Toerisme is daarbij dus vooral een middel om de opgaven van de regio te (helpen) beantwoorden. In dit toekomstperspectief, samengesteld door internationale experts, sleutelfiguren uit de regio, ondernemers en overheden, schetsen we hoe toerisme kan bijdragen aan deze maatschappelijke vraagstukken in onze mooie regio Arnhem Nijmegen. Dit perspectief geeft niet alleen richting, maar is ook een uitnodiging om met elkaar aan de slag te gaan met de inhoud. Er staan concrete voorstellen in die we alleen met elkaar kunnen verwezenlijken. Doe je mee?

Herre Dijkema Directeur Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen

B E STE MMI N G I N B ALANS

2

Groei van bezoek in cijfers

3

Trends en ontwikkelingen • Klimaat en duurzaamheid • Digitalisering en technologie • Zingeving en gezondheid

4

Bezoekers én bewoners veranderen

Hoe ontwikkelt het aanbod in de regio?

5 Toeristisch aanbod in de regio en wensen van bezoekers Het matchen van vraag en aanbod: bestemmingsmanagement

6 Uitdagingen in onze regio: hier kan toerisme aan bijdragen • De vier maatschappelijke vragen • De vier sectorspecifieke vragen

7 Bestemmingsmanagement: de match tussen vraag en aanbod 8

Agenda voor de regio • Bestemmingsmanagement • Bestemmingsontwikkeling • Bestemmingspromotie

9

Hoe nu verder?

Dankwoord

5

6

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

NIEUWE VISIE OP ‘BESTEMMING NEDERLAND’

TOERISME: TIJD VOOR EEN NIEUWE AANPAK D

e stroom toeristen naar ons land groeit. In 2017 en 2018 leidde dat tot intensieve berichtgeving rond de toeristische druk in bijvoorbeeld Amsterdam, Giethoorn en Volendam. En daarom hebben NBTC Holland Marketing (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) en haar toeristische partners in 2018 een nieuwe visie op ‘bestemming Nederland’ ontwikkeld. In deze visie (gepresenteerd tijdens de Toerisme Top op 10 oktober 2018) staat het welzijn en de welvaart van alle Nederlanders voorop – ook en vooral van inwoners. Noodzakelijk, want toerisme groeit en blijft dat de komende jaren doen. Inclusief kansen en uitdagingen. Op sommige plekken groeit de druk op de balans tussen wat bezoekers en bewoners wensen. Op andere plekken is groei van toerisme nog mogelijk – daar kan het zelfs bijdragen aan oplossingen voor terugloop in voorzieningen of werkgelegenheid. Tijd om in actie te komen, stellen NBTC en partners. En een andere aanpak te gaan hanteren. Want zette de sector de afgelopen jaren vooral in op bestemmingspromotie, nu wordt het tijd voor bestemmingsmanagement. Dat betekent dat we een match proberen te maken tussen de vraag en het aanbod, waarbij toerisme bijdraagt aan grotere vraagstukken die in de bestemming spelen.

PERSPECTIEF 2030: VIJF STRATEGISCHE LANDELIJKE PRIORITEITEN Om dit te kunnen realiseren heeft de sector – NBTC en partners – haar visie in Perspectief 2030 vastgelegd. Hierin staan vijf strategische prioriteiten: 1. LUSTEN EN LASTEN IN BALANS

Er moet actief worden ingezet op het vergroten van de lusten van het groeiend aantal bezoekers voor álle Nederlanders. B E STE MMI N G I N B ALANS

Daarnaast is het noodzakelijk om de lasten die met bezoek gepaard gaan actief en zichtbaar tot een aanvaardbaar minimum te beperken. 2. NEDERLAND OVERAL AANTREKKELIJK

Door toekomstige bezoekers beter te verdelen over Nederland, profiteren meer regio’s en bewoners van de waarde van dit bezoek. Daarvoor is het nodig om het huidige aanbod te verbeteren, om nieuw aanbod te ontwikkelen en onbekende gebieden meer in de spotlight te plaatsen. 3. TOEGANKELIJK EN BEREIKBAAR

Er is een integrale benadering nodig voor lucht-, spoor-, weg- en waterverkeer. Bewoners en bezoekers hebben baat bij duurzame mobiliteitsoplossingen die leiden tot optimale bereikbaarheid. Mobiliteit die aansluit bij de behoeften en het gedrag van bezoekers én bewoners. 4. VERDUURZAMING MOET

Vanwege de klimaatdoelen van de overheid en het waarborgen van een vitale leefomgeving voor alle Nederlanders, zal ook de bezoekerseconomie moeten verduurzamen, circulair omgaan met grondstoffen, vervuiling en verspilling voorkomen en CO2-uitstoot minimaliseren. 5. EEN GASTVRIJE SECTOR

Gastvrijheid is het fundament van een aantrekkelijke bestemming. Investeren in het imago, de professionaliteit en de aantrekkelijkheid van de sector als werkgever is daarom noodzakelijk. Denk aan nieuwe vormen van opleiden of ontwikkelen, nieuwe werknemers aanspreken en ze perspectief bieden. 7

PERSPECTIEF 2030: RANDVOORWAARDEN Om deze strategische prioriteiten te kunnen realiseren, is veel nodig. Daarom is in Perspectief 2030 ook een aantal randvoorwaarden benoemd: 1. ORGANISATIE EN REGIE PROFESSIONALISEREN

Toerisme is nu vaak geen beleidsprioriteit bij overheden, wat wel nodig is. Want er is behoefte aan een cross-sectoraal toerismepact. Spelers in de bezoekerseconomie willen met elkaar in actie komen. Vanwege de complexiteit en de horizon van de opgaven is een nadrukkelijke rol van overheden – inclusief verbindingen tussen beleidsterreinen – noodzakelijk. 2. EXTRA INVESTEREN

Er moet extra geïnvesteerd worden in gebiedsontwikkeling, innovatie, samenwerking en beleid. Daarvoor zijn publiekprivate investeringen noodzakelijk, gekoppeld aan concrete projecten. Vanuit een landelijke actie- en investeringsagenda kunnen Rijk, provincies, ondernemers en marketingorganisaties samen de schouders eronder zetten. 3. DATA EN INZICHT GENEREREN

Er is behoefte aan actuele, volledige en nieuwe data. Een data-alliantie voor toerisme, liefst onafhankelijk, zou daarin kunnen voorzien. Hierin kunnen op regionaal en landelijk niveau bestaande data en kennis gedeeld worden. Met aanvullend onderzoek worden daarnaast ontbrekende data verzameld. Verder lezen? Op nbtc.nl vind je de hele visie en plan van aanpak.

IMPACT VAN PERSPECTIEF 2030 OP REGIO’S De ambitie en het kader voor de toekomstige ontwikkeling van bestemming Nederland staan nu, dankzij het NBTC en haar partners. Zij roepen daarin op tot actie, zoals het ontwikkelen van een regionale toekomstvisie op toerisme. Iets dat door Mona Keijzer, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (tevens verantwoordelijk voor het toeristisch beleid in Nederland), ook werd aangegeven: “Er ligt een belangrijke taak voor gemeenten en provincies om samen met ondernemers aantrekkelijke nieuwe producten en arrangementen te ontwikkelen, die de regionale identiteit versterken. Hierbij is het van belang dat regio’s een goed beeld hebben van hun bezoekers.” Provincie Gelderland heeft hierin al een belangrijke stap gezet met de Koersnotitie Toerisme en Recreatie: Beleef het in Gelderland: een meerjarenagenda met hierin aandacht voor verhaallijnen, productontwikke8

ling, marketing intelligentie, innovatie en recreatieve routes. In dit toekomstperspectief wordt aansluiting gezocht op de verschillende onderdelen uit de koersnotitie.

WAARDEVOL TOERISME: ONZE LEEFOMGEVING VERDIENT HET De Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli) concludeert in zijn advies ‘Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het’ (gepresenteerd op 6 september 2019) dat de groei van toerisme in de afgelopen tien jaar heeft geleid tot een toegenomen toeristische druk die schadelijk kan zijn voor de leefomgeving en op den duur ook voor de toeristische sector. De aandacht voor toerisme in het beleid van gemeenten, provincies en rijksoverheid is onvoldoende om de groei van toerisme in ons land in goede banen te leiden. Daarnaast geeft het rapport aan dat toerisme op dit moment nog te veel is gericht op het economisch belang maar te weinig op bijvoorbeeld de effecten op bereikbaarheid, openbare ruimte, natuur en milieu. Die aandacht ontstaat wanneer bewoners overlast ervaren of er schade ontstaat aan de leefomgeving. Daar is volgens het Rli een perspectiefwisseling in beleid nodig zodat er een goede balans wordt gevonden tussen economisch voordeel en de draagkracht van de leefomgeving en bewoners.

PERSPECTIEF OP DE REGIO Wij hebben de oproepen in de rapporten van NBTC en de Raad voor de leefomgeving en de reactie van de staatssecretaris goed in onze oren geknoopt. Om die reden heeft Visit Arnhem Nijmegen begin 2019 een bijeenkomst georganiseerd voor de 18 wethouders uit de regio Arnhem Nijmegen die recreatie en toerisme in hun portefeuille hebben. In die bijeenkomst hebben we stilgestaan bij Perspectief 2030 en het ontbreken van een (nieuwe) toeristische visie op de regio. Naar aanleiding daarvan hebben de wethouders gevraagd om een doorvertaling van het Perspectief voor de regio Arnhem Nijmegen te maken.

TOTSTANDKOMING REGIONAAL PERSPECTIEF Dit toekomstperspectief is tot stand gekomen dankzij en in samenwerking met ondernemers, vertegenwoordigers uit de publieke sector, nationale en internationale experts – samengekomen in ons International Advisory Board – en NBTC Holland Marketing. Zo is dit toekomstperspectief het resultaat van een co-creatieproces, waarin we in diverse focusgroepen hebben gewerkt aan de input voor dit document.

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

Startpunt:

Perspectief 2030

Wie zijn betrokken:

Overheden, bewoners, bezoekers, bedrijven

Werkgroepen:

Expertgroepen (publieke en private stakeholders) en de door ons samengestelde International Advisory Board, onder leiding van Martin Boisen

Enquête en onderzoek:

Onder 4.000 respondenten bestaande uit bewoners en (potentiële) bezoekers uit Nederland, Duitsland, België

Stakeholder interviews: Met 10 sleutelfiguren uit de regio Periode:

Gedurende 2019

Resultaat:

Toekomstperspectief voor de regio Arnhem Nijmegen

B E STE MMI N G I N B ALANS

9

NEDERLAND

GROEIPROGNOSE TOERISME IN NEDERLAND

2018

BINNENLANDSE BEZOEKERS

2030

2018

INTERNATIONALE BEZOEKERS

2030

0

GELDERLAND

8 MLN

16 MLN

24 MLN

32 MLN

AANTAL OVERNACHTINGEN IN GELDERLAND (2018) ± 17,1 mln

BINNENLANDSE BEZOEKERS INTERNATIONALE BEZOEKERS > ± 1,8 mln WAARVAN UIT DU: ± 794.000 WAARVAN UIT BE: ± 347.000 WAARVAN UIT VK: ± 111.000

0

REGIO ARNHEM NIJMEGEN

6 MLN

12 MLN

18 MLN

AANTAL OVERNACHTINGEN IN DE REGIO (2018)

TOTAAL AANTAL OVERNACHTINGEN IN DE REGIO

± 2,7 mln

± 2,3 mln

WAARVAN UIT NL WAARVAN UIT DU: ± 175.000 WAARVAN UIT BE: ± 76.000

0

10

1 MLN

2 MLN

3 MLN

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

ZO GROEIT ONZE REGIO

GROEI VAN BEZOEK IN CIJFERS e groeiende stroom aan bezoekers in en naar ons land heeft ook impact op de aantallen bezoekers aan onze regio. We zetten de groei in cijfers op een rij.

D

Ruim tweederde (68,4%) van de buitenlandse bezoekers komt uit een van de 3 belangrijkste herkomstlanden voor heel Nederland, Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk.

NEDERLAND

REGIO ARNHEM NIJMEGEN

• In 2018 was het aantal binnenlandse toeristen (met overnachting) nog 25,1 miljoen, in 2030 zal dat 30,9 miljoen zijn. Daarnaast verwacht het NBTC 1,5 miljard dagbezoekers. • Van 2008 tot 2018 groeide het inkomend bezoek aan Nederland met gemiddeld 5% per jaar. • In 2018 kwamen 19 miljoen inkomende verblijfsbezoekers naar ons land, in 2030 zijn dat naar verwachting tussen de 29 en 42 miljoen bezoekers. • Belangrijkste verwachte herkomstlanden in 2030 zijn: Duitsland (10,4 miljoen), België (3,3 miljoen) en het Verenigd Koninkrijk (3,2 miljoen).

• In 2018 waren er bijna 2,7 miljoen overnachtingen in onze regio. • Bijna 85% hiervan (2,3 miljoen) zijn overnachtingen van Nederlanders. • De Duitse gasten zijn goed voor ruim 175 duizend overnachtingen (6,5%) en de Belgen zorgen voor ruim 76 duizend (2,8%) overnachtingen in de regio. • De absolute instroom in onze regio neemt toe, het relatieve marktaandeel van het internationale toerisme in onze regio neemt af of blijft gelijk (verwachting van de International Advisory Board). > De verwachting is dat het uitgaand toerisme zal groeien in GELDERLAND landen waar de economie hard groeit. Daardoor neemt het • Bijna 1 op de 6 binnenlandse vakanties wordt in Gelderland aantal eenmalige bezoekers naar Amsterdam en de ‘Holland gehouden. Dat zijn 2,9 miljoen vakanties per jaar en in 2018 classics’ toe. ruim 17,1 miljoen overnachtingen. Daarmee is Gelderland > Belangrijk is om in te zetten op de herhaalbezoeker uit koploper in Nederland. landen als Duitsland, België en het VK. Dit zijn bezoekers die • Van 2012 tot 2018 groeide het inkomend toerisme in onze al vaker in Nederland zijn geweest en daarom ook andere provincie met bijna 70%, meer dan de nationale toename van plekken in Nederland bezoeken. Door in te zetten op deze ruim 55%. In 2018 verbleven 676.000 bezoekers in Gelderland herhaalbezoeker kunnen we het internationale marktaandeel met bijna 1,8 miljoen overnachtingen.

behouden. • D  e grootste groei aan buitenlandse gasten komt uit de buurlan> De inwoners van onze regio ondernamen in 2018 den. Van 2012 tot 2018 groeide het aantal Duitse gasten met 90%. 1,4 miljoen toeristische dagbezoeken (van de in totaal bijna • Ook bij de Belgische gasten groeide van 2012 tot 2018 het 11,5 miljoen) en vormen daarmee een belangrijke doelgroep bezoek met ruim 82%. om rekening mee te houden. • De groei van het aantal gasten uit het Verenigd Koninkrijk is lager, maar het aantal gasten is nog altijd bijna 8% van het totale aantal buitenlandse bezoekers in Gelderland. B E STE MMI N G I N B ALANS

11

12

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

KANSEN VOOR ONZE REGIO

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN D

e bezoekerseconomie staat niet op zichzelf. Grote ontwikkelingen in de samenleving, zoals klimaatverandering, veranderen het denken over toerisme. Maar de toeristische sector zelf heeft op haar beurt invloed op dergelijke ontwikkelingen. Zo kan milieuvriendelijk toerisme de CO2-reductie van de samenleving als geheel positief beïnvloeden. En scheppen ecologisch georiënteerde bezoekers nieuwe ruimte voor innovatie en meer werkgelegenheid. In dit onderdeel zetten we op een rij welke trends en ontwikkelingen invloed op de toeristische sector hebben. En vice versa, welke kansen dat ons – als regio – kan bieden. Deze kansen en trends zijn verzameld door de International Advisory Board.

NIEUWE WATERRIJKE GEBIEDEN VOOR RECREANTEN

In onze regio zijn de waterstanden van de rivieren, met stevige piek- en dalhoogtes, de meest zichtbare gevolgen van de klimaatverandering. In Nijmegen is een paar jaar terug bijvoorbeeld het project ‘Ruimte voor de Waal’ gestart. Door het verleggen van de dijk en het graven van een nevengeul is een rivierpark ontstaan, dat ook ruimte biedt aan een combinatie van natuur, recreatie en bewoning.

KANSEN

Grote overheidsinvesteringen in watergerelateerde interventies kunnen worden gecombineerd met nieuwe of vernieuwde recreatieve voorzieningen voor bewoners

De kansen zijn gebundeld in drie thema’s:

en bezoekers. Watermanagement kan voor bepaalde nichemarkten een

1. Klimaat en duurzaamheid 2. Digitalisering en technologie 3. Zingeving en welzijn

reden zijn om voor een bestemming te kiezen. UITDAGING

Het landschap kan door sommige interventies minder aantrekkelijk worden voor bewoners en (andere)

1. KLIMAAT EN DUURZAAMHEID

bezoekers. Die verminderde aantrekkingskracht kan een remmende werking hebben op bezoekersstromen.

Het klimaat verandert. De gemiddelde temperatuur stijgt, net als de CO2-uitstoot. Wereldwijd groeit de roep om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de gevolgen van klimaatverandering in te perken. Het veranderde klimaat, de maatregelen die de overheid neemt, en de toenemende bewustwording in de maatschappij, hebben grote invloed op de manier waarop bezoekers en bewoners de verblijfen leefomgeving ervaren en de keuzes die ze maken.

B E STE MMI N G I N B ALANS

MINDER VER REIZEN OF MILIEUVRIENDELIJKER VERVOER

Vliegreizen zijn populair en de verwachting is dat het aantal vluchten de komende jaren zal toenemen. Er is echter een groeiende groep mensen zich bewust van de negatieve effecten van het gebruik van vervoersmiddelen zoals vliegtuigen of auto’s. Zo raakt een term als vliegschaamte in zwang. Dat bewustzijn zorgt voor meer aandacht voor het openbaar vervoer als alternatief en voor het gebruik van elektrische auto’s. 13

KANSEN

KANS

Staycation – thuis vakantievieren – wordt populairder,

S  ubsidie voor oplaadpunten e-bikes en -vervoersmiddelen

net als vakanties dichter bij huis.

bij attracties, musea en overnachtingslocaties.

Groeiende vraag naar bestemmingen die bereikbaar zijn met openbaar vervoer en alternatieve, milieuvrien-

UITDAGING

delijke vormen van vervoer. Zo is Arnhem een kansrijke

Windmolens en zonneparken kunnen de aantrekkelijk-

kandidaat als internationale treinhub op de lijn

heid van het landschap voor bezoekers verminderen.

Amsterdam - Berlijn. Ook zijn er in de regio diverse treinverbindingen voor het grensverkeer. UITDAGINGEN

2. DIGITALISERING EN TECHNOLOGIE

Minder tolerantie bij bewoners voor vervuilende vormen van vervoer door bezoekers. De vervuiling door riviercruises. Bovendien spenderen deze cruisetoeristen lokaal niet veel door het all-inclusive concept aan boord van veel boten.

BEHOEFTE AAN ECODIENSTEN EN -PRODUCTEN

De behoefte aan ecologische producten en diensten groeit. Bezoekers zijn zich steeds bewuster van de klimaatimpact die toerisme en recreatie heeft. Zowel het reizen an sich, als het verbruik van lokale diensten of grondstoffen. Dat bewustzijn groeit bij iedereen: bij bewoners en bezoekers.

KANSEN

Duidelijk ‘labelen’ van milieuvriendelijke

De reiswereld verandert door digitalisering. Zo zien bezoekers hun laatste positieve ervaring online als de standaard: zoals ze door Booking.com bediend zijn, willen ze ook door kleine reisondernemingen geholpen worden. De smartphone heeft een belangrijke rol. Tijdens de reis, voor navigatie of tips, en als boekingsmedium. In dat zoek- en boekproces gaat ‘voice search’ voor een omwenteling zorgen. Bezoekers gebruiken niet langer alleen een scherm met afbeeldingen en video, maar geven gesproken instructies aan hun ‘smart home apparatuur’ en luisteren naar het aanbod. GROTE TOENAME VAN ONLINE BRONNEN

Bij hun zoektocht naar hun ideale bestemming vertrouwen bezoekers op allerlei online bronnen. Talloze reviews, beoordelingen en meta-zoekmachines leiden bezoekers door het aanbod. En soms ook weg van de officiële bron.

accommodaties en bedrijven. Inspelen op belangstelling voor lokaal/regionaal geproduceerd voedsel, de wijze waarop, en door wie: het persoonlijke verhaal.

KANSEN

Professionele platforms kunnen de kwaliteit van de bezoekerservaring en daarmee de beleving

UITDAGINGEN

van de regio verbeteren.

Conservatieve instelling van sommige toeristische

Zo verleiden ze ook potentiële bezoekers om naar

bedrijven.

onze regio te komen.

Kleinere ondernemers hebben niet altijd de financiële slagkracht om het assortiment aan te passen of om in ecologische labels te investeren.

UITDAGING

De grote hoeveelheid ‘onofficiële’ bronnen vraagt om gecureerd aanbod – aanbod dat door een autoriteit of expert is samengesteld.

EFFECTEN VAN ZICHTBARE ENERGIETRANSITIE

Nederland werkt hard aan de energietransitie, om zo bij te dragen aan de afgesproken klimaatdoelstellingen. Daardoor zijn er steeds meer (grootschalige) inspanningen nodig om ons energieverbruik elektrisch op te wekken. 14

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

NIEUWE SPELERS IN TOERISME: GROTE PLATFORMS

Online platforms begonnen ooit als een plek waar vraag en aanbod samen kwamen. Handig voor bezoekers. Een aantal van dit soort platforms, zoals Tripadvisor of Airbnb, is echter zo onstuimig groot geworden, dat ze inmiddels zélf een belangrijke speler in het toerisme- en recreatieaanbod zijn. Inclusief een keur aan verhalen over en ervaringen met onze regio.

KANSEN

‘Natuurlijke’ toename van het aanbod – zoals huurappartementen – waarvan opbrengsten direct bij de lokale bevolking komen. Stimulans van nieuw aanbod in gebieden waar toerisme en economie nog kunnen groeien. UITDAGINGEN

Minder sturing op het eigen verhaal van de regio, de eigen prioriteiten en proposities. Bij verhuur van woningen via platforms daalt het aanbod van betaalbare woningen, vooral op plaatsen waar dat nu al schaars is. B  ehoefte aan wet- en regelgeving om het traditionelere toeristische aanbod en nieuwe aanbieders gelijkwaardiger te kunnen behandelen.

MET DATA MEER INZICHT IN WENSEN EN BEHOEFTES

Dankzij toenemende digitalisering komen er steeds meer data beschikbaar. Data over overnachtingen, restaurantbezoekers of verkoop van toegangskaarten bijvoorbeeld, die inzicht geven in gedragspatronen – zeker in combinatie met externe data over temperaturen of vakantieperiodes. Ondernemers en lokale overheden kunnen hiermee meer inzicht krijgen in behoeftes van bezoekers en van bewoners.

KANS

Beter inzicht in behoeftes, zeker in onze regio waar bezoekers zich over een groot gebied kunnen verspreiden. UITDAGING

Voldoende data van voldoende kwaliteit verzamelen: alleen kwalitatief goede data bieden waardevolle inzichten. En vervolgens deze data zonder veel drempels en begrijpelijk distribueren.

B E STE MMI N G I N B ALANS

15

VERSTERK DE BELEVING VAN DE WERKELIJKHEID

Nieuwe technologie schept bijzondere digitale mogelijkheden. Zo is er ‘augmented reality’ (AR), waarbij je via een scherm als het ware een laag over de werkelijkheid geprojecteerd krijgt. En er is ‘virtual reality’ (VR), waarin je een nieuwe of bestaande werkelijkheid volledig virtueel gepresenteerd krijgt. Zowel AR als VR maken het mogelijk een verhaal, omgeving of vroegere gebeurtenis levensecht te ervaren. Of je nu op locatie bent of thuis.

KANSEN

Aanbod ontwikkelen met meer betekenisvolle ervaringen. Aanbod ontwikkelen dat bezoekers helpt om zich los te kunnen maken van een stressvolle levensstijl thuis. Inspelen op de wens van bezoekers om ook uit korte bezoeken zoveel mogelijk bijzondere ervaringen te halen en iets te kunnen leren. V  rijwilligerswerk aanbieden als onderdeel van een vakantie. UITDAGING

KANSEN

Het traditionele toeristische aanbod, wordt door een

Nieuwe ervaringen meegeven en verhalen vertellen die

groeiende groep vooral jongere bezoekers, minder

anders nooit zoveel impact zouden hebben.

aantrekkelijk gevonden.

Een ‘lowtech product’ als wandelen combineren met hightech, waardoor bezoekers meer leren over en genieten van de omgeving. UITDAGING

Met AR- en VR-toepassingen kan de behoefte om de regio te bezoeken ook afnemen: bezoekers hebben het vanaf de bank immers al ‘gezien’.

3. ZINGEVING EN WELZIJN

RIJK EN GEZOND LEVEN

Wij zijn steeds meer bezig met onze gezondheid. Van voedsel dat 100% biologisch is tot moderne technologische hulpmiddelen die helpen op de juiste manier te bewegen. Fitness- en foodtrackers verschijnen overal in het dagelijkse leven. Ook mentale gezondheid telt: het vermijden van stress wordt steeds belangrijker.

KANSEN

Ontwikkelen van aanbod voor gezondheid en welzijn

De trend van de ‘betekeniseconomie’ biedt de toeristische sector veel kansen. Mensen verlangen naar een gevoel van erbij horen en bijdragen aan iets groters. Experts zien dit verlangen als een tegenreactie op het individualisme dat deze tijd tekent.

van lichaam en geest. Dit vraagt om nieuw aanbod dat past bij de huidige vraag van onze bezoekers. Een plek bieden om je terug te trekken, even ‘uit’ en ‘offline’ te zijn, en je weer op te laden. UITDAGING

16

TOERISME DRAAGT BIJ AAN ZINGEVING

Wat ‘gezond’ is, verandert snel en vraagt dus om een

Reizen verrijkt, laat je nieuwe werelden zien, zorgt voor bezinning en inspiratie. Bezoekers die op zoek zijn naar zingeving, hechten vaak veel waarde aan educatieve en creatieve bezigheden. Ook ambachtelijke en authentieke producten spreekt ze aan.

flexibele houding en aanpak.

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

B E STE MMI N G I N B ALANS

17

VERANDERINGEN IN DEMOGRAFIE

BEZOEKERS EN BEWONERS VERANDEREN O

nze samenleving verandert van samenstelling. Zo is er de vergrijzing: er zijn verhoudingsgewijs steeds meer ouderen, ook in onze regio. En er verandert meer. Inwoners uit de Randstad kiezen er steeds vaker voor om naar het oosten van het land te verhuizen. We zetten vier belangrijke ontwikkelingen in de samenstelling van de bewoners en bezoekers in onze regio op een rij.

2. TOESTROOM VANUIT DE RANDSTAD Wonen in steden in de 1e en 2e ring (de Randstad) wordt steeds minder betaalbaar en steeds meer als druk ervaren. Dit leidt tot een toename van de populariteit van de 3e ring: zoals onze regio, met Arnhem, Nijmegen én omgeving. In 2019 ontstond voor het eerst woningschaarste in onze steden door de trek vanuit de Randstad.

1. VERGRIJZENDE BEZOEKERS EN BEWONERS KANSEN

Zowel de bewoners als de bezoekers in onze regio vergrijzen. Dat heeft gevolgen voor de vraag naar recreatie en vrije tijd. De zorgbehoefte neemt bijvoorbeeld toe. Tegelijk is de verwachting dat deze groep vaker korter op vakantie gaat.

De komst van welvarende nieuwe inwoners met andere voorkeuren zorgt voor economisch draagvlak voor nieuwe voorzieningen, zoals cafés, concept stores en restaurants. Dit nieuwe aanbod sluit aan bij de veranderende voorkeuren van de bezoekers.

KANSEN

Ouderen zijn gezonder en actiever dan enkele jaren

UITDAGINGEN

terug; ook zij zoeken nieuwe ervaringen.

Deze nieuwe voorzieningen kunnen leiden tot een mis-

De groeiende zorgbehoefte kan leiden tot een groeiende

match met het bestaande aanbod. Jongeren en jonge

vraag naar vakanties die passen bij een oudere leeftijds-

gezinnen zoeken o.a. scholing en nieuwe vormen van

groep.

vermaak maar senioren hebben behoefte aan voorzieningen op het gebied van zorg en vermaak.

UITDAGINGEN

Door de nieuwe voorzieningen en het type bezoekers

De vraag van de bezoeker in deze leeftijdscategorie en

dat het aantrekt is gentrificatie mogelijk. Voorzieningen

het recreatieve aanbod zijn (nog) niet goed op elkaar

of woningen kunnen te duur worden voor bestaande

afgestemd.

inwoners en bezoekers.

Er wordt te vaak gedacht dat ouderen van straks lijken op de ouderen van toen. Met als gevaar dat het doorontwikkelen van toeristische voorzieningen voor deze groep stil blijft staan. 18

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

3. INDELING VAN VRIJE TIJD

Maar hoe kijken de inwoners van onze regio eigenlijk aan tegen toerisme in hun leefomgeving? Om dat te

Bezoekers vinden het waardevol indelen van vrije tijd steeds belangrijker. Tijd is schaars en bezoekers kijken steeds kritischer naar de invulling hiervan. Vooral stedelingen kiezen voor kortere én frequentere vakanties, met ervaringen die ze relatief snel kunnen ‘consumeren’. Door digitalisering winkelen ze bovendien vaker online. Voor binnensteden belangrijk om zich te heroriënteren: veranderen ze van een place-to-buy naar een place-to-meet?

achterhalen namen we eind 2019 een online enquête af onder ruim 300 inwoners van onze regio. DRIEKWART VOELT ZICH TROTS DOOR TOERISME

Bijna driekwart van de inwoners is het eens met de stelling dat toerisme in de regio ze trots maakt. Daarnaast geeft 68% aan dat ze graag anderen willen vertellen wat hun regio te bieden heeft. Slechts 6% staat hier negatief tegenover. Inwoners zijn trots op het gebied waar ze wonen en delen dit graag met anderen.

KANSEN

GROTE MEERDERHEID ZIET TOERISME ALS

Bij meer kortere reizen verkleint de bereidheid om ver

VERSTERKING ECONOMIE

te reizen. Daardoor groeit de instroom uit de nationale

Over het algemeen kijken inwoners positief naar toerisme in de

markt én eigen regio.

regio. Bijna 80% beaamt dat een groei van het aantal toeristen de

Vrijkomende ruimte in de binnenstad kan gebruikt worden

lokale economie versterkt. Ruim 70% vindt dat toerisme het inko-

voor horeca en wonen, zodat binnensteden veranderen

men vergroot en zorgt voor een toename van het aantal banen in

naar een place-to-meet.

de regio. Waar 38% vindt dat er nog ruimte is voor groei van het toerisme, vindt 55% dat er nu genoeg toeristen in de regio zijn.

UITDAGINGEN

Schaarste  aan vrije tijd, plus digitalisering, verkleint de bereidheid om lang te winkelen, met als gevolg: leegstand. Met een vicieuze cirkel als gevolg: leegstand maakt binnensteden minder aantrekkelijk – voor bewoners én bezoekers.

Stelling:

4. B  EZOEKERS COMBINEREN VAKER ZAKELIJK EN PRIVÉ Bleisure heet het in het Engels: een samenvoeging van business en leisure. Het staat voor een vervaging tussen zaken- en vakantiereizen, die de komende jaren waarschijnlijk verder zal toenemen. Dat komt vooral door jonge generaties – denk bijvoorbeeld aan de digital nomads. Dat zijn mensen die zonder vaste woon- (én werk)plaats de wereld over reizen om te werken en verschillende plekken te bezoeken.

‘Door toerisme in mijn regio ben ik trots om inwoner te zijn van de regio.’ 34,6% 39,5% 19,3%

KANSEN

M  ogelijkheid bieden om een langer verblijf makkelijk te combineren met en te koppelen aan zakelijke evenementen. Aanbod ontwikkelen voor zakelijke bezoekers in teamver-

Helemaal eens

Eens

Neutraal

4,9%

Oneens

1,6%

Helemaal oneens

band, met incentives en specifieke activiteiten.

B E STE MMI N G I N B ALANS

19

AFSTEMMEN VAN VRAAG EN AANBOD

TOERISTISCH AANBOD REGIO EN WENSEN VAN BEZOEKERS B

ewoners en bezoekers veranderen. Dat betekent dat hun verwachtingen van het aanbod in onze regio mee veranderen. Maar wat zijn die verwachtingen – vooral van bezoekers – nu? En hoe kan onze regio beter op die verwachtingen aansluiten?

TOERISTISCH AANBOD De regio kent een divers aanbod aan recreatieve mogelijkheden zoals musea, attracties, het afwisselende landschap en een groeiend aanbod aan evenementen. De steden Arnhem en Nijmegen hebben een sterk cultureel aanbod (beschreven in het Groeidocument 025 Arnhem Nijmegen) met een eigen identiteit. Zo heeft Arnhem een divers productieklimaat met (top)instellingen op het gebied van theater, dans, (klassieke) muziek, beeldende kunst en vormgeving (o.a. mode). Nijmegen heeft zich ontwikkeld op het gebied van popmuziek, film en literatuur en toonaangevende festivals. Er wordt ook geïnvesteerd in vernieuwing van het bestaande aanbod. Een aantal voorbeelden hiervan zijn: de vernieuwing van het Vrijheidsmuseum in Groesbeek, diverse nieuwe dierenverblijven in Burgers’ Zoo en de vernieuwing van Museum Arnhem. Ook heeft de regio een aantal nieuwkomers mogen verwelkomen zoals De Bastei in Nijmegen met een ondergrondse belevenis en Thermen Berendonck in Wijchen. Ook zijn er diverse plannen voor uitbreiding van het dagrecreatieve aanbod in de regio, waar de Fashion Outlet in Zevenaar een belangrijke trekker zal worden voor bezoekers uit binnen- en buitenland.

concepten. Zo wordt er in Arnhem gebouwd aan een nieuw Ibis-hotel op het stationsplein en zijn er diverse plannen voor hotels in en rond Nijmegen. Uit onderzoek (uitgevoerd door Dynamic Concepts Consultancy, Leisure Kansenkaart, 2019) naar welke plekken in de regio trekkers zijn van bezoek, is te herleiden dat aan de noordkant van de regio (rondom Arnhem) een aantal plekken zijn die veel bezoek trekken met een zelfde type bezoekersprofiel. In en rondom Nijmegen zijn meer plekken die bezoek trekken, maar daar is het bezoekvolume lager. Ook blijkt hieruit dat onze regio veel aanbod kent waarbij het beleven van de (natuurlijke) omgeving centraal staat. Denk bijvoorbeeld aan fietsen, wandelen, wellness en funshoppen. Ook laat het onderzoek zien dat er vraag is naar aan aanbod van activiteiten die een actievere belevenis bieden, zoals het bezoeken van een attractie, attractiepark, evenementen of festivals.

WENSEN VAN BEZOEKERS Om de wensen van onze (potentiële) bezoekers in kaart te brengen, baseren we ons op een onderzoek onder 4.076 (potentiële) bezoekers afkomstig uit Nederland (inclusief onze eigen regio), Duitsland (Nordrhein Westfalen/Niedersachsen) en Vlaanderen. Uit dit onderzoek (uitgevoerd door Dynamics Concepts Consultancy, 2019) haalden wij informatie over het gebruik van huidig het toeristisch aanbod en waar nog behoefte aan is.

In de verblijfssector zien we dat er wordt vernieuwd in bestaande concepten, maar ook dat er ruimte is voor nieuwe 20

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

TOP 10 ACTIVITEITEN DIE DOOR BEZOEKERS ZIJN ONDERNOMEN IN DE REGIO ARNHEM NIJMEGEN

10% 

Funshoppen/winkelen

9% 

Wandelen

9% 

Stadswandeling

9% 

Natuurgebied of bos bezoeken

9% 

Fietsen

7% 

Restaurant/eetcafé/brasserie

6% 

Terras bezoeken

5% 

Recreëren op en om het water

4% 

Bar of café bezoeken

3% 

Bezienswaardigheid bezoeken

B E STE MMI N G I N B ALANS

21

Die inzichten kunnen betekenen dat er een communicatiekans is – dan is het aanbod er wel, maar is het onvoldoende bekend. Of dat er een werkelijke ontwikkelkans lig: er is vraag, maar onvoldoende aanbod. Bij de afweging of dergelijk aanbod ook echt ontwikkeld moet worden, telt mee of het past bij het karakter van de regio. En heel praktisch: of er al vergelijkbaar aanbod is op acceptabele reisafstand buiten de regio.

WAT DOEN BEZOEKERS NU? Uit het onderzoek blijkt dat bezoekers op dit moment veel activiteiten ondernemen, waarbij ze de omgeving beleven. Dat zijn natuurlijke landschappen, maar ook de stedelijke omgeving met parken en tuinen. Ook zien we dat bezoekers nu veel funshoppen in de regio, met twee grote steden in ons aanbod en veel winkelconcepten op o.a. bedrijventerreinen is dat conform verwachting. Daarnaast wordt er veel gefietst en gewandeld in de regio. Zowel in de steden (stadswandeling) als in onze natuurgebieden wordt van de omgeving genoten.

WELKE BEHOEFTEN HEBBEN BEZOEKERS? Uit het onderzoek blijkt dat Nederlanders, Vlamingen en Duitsers behoefte hebben aan activiteiten waarbij ze actiever deelnemen aan de belevenis. Zo wordt het bezoeken van attractieparken, attracties en evenementen door alle drie de groepen veelvuldig genoemd als een activiteit die ze graag in de regio zouden willen doen. Ook recreëren in en op het water en het beoefenen van watersport is een activiteit waar in alle groepen vraag naar is. Een andere opvallende activiteit is het bezoeken van een spa, sauna of kuuroord. Duitsers en Vlamingen geven aan hier vraag naar te hebben. Recentelijk is Thermen Berendonck geopend dat zeer waarschijnlijk een groot gedeelte van deze vraag invult.

22

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

ACTIVITEITEN WAAR VRAAG NAAR IS:

BIJ NEDERLANDSE BEZOEKERS 1 2 3 4 5 6

Attractiepark bezoeken

7 8 9 10

Theater/schouwburg bezoeken

Evenementen bezoeken Gastronomisch restaurant bezoeken Recreëren op en om het water Watersporten beoefenen Dierenpark bezoeken

Attractie bezoeken Professionele sportwedstrijd bezoeken Uitgaan/clubbing

BIJ DUITSE BEZOEKERS 1 2 3 4 5 6 7 8

Dierenpark bezoeken Attractiepark bezoeken Evenementen bezoeken Spa, sauna, kuuroord bezoeken Casino bezoeken Watersporten beoefenen Gastronomisch restaurant bezoeken Professionele sportwedstrijd bezoeken

BIJ VLAAMSE BEZOEKERS 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

B E STE MMI N G I N B ALANS

Evenementen bezoeken Attractiepark bezoeken Dierenpark bezoeken Spa, sauna, kuuroord bezoeken Theater/schouwburg bezoeken Recreëren op en om het water Watersporten beoefenen Casino bezoeken Architectonische locaties bezoeken Galerie/atelier bezoeken

23

24

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

UITDAGINGEN IN ONZE REGIO

HIER KAN TOERISME AAN BIJDRAGEN T

oerisme is lang gezien als een sector die vooral bijdraagt aan de regionale economie. Die kijk verandert. Want toerisme kan aan veel meer bijdragen. Het heeft waarde op diverse maatschappelijke en economische gebieden, landelijk en regionaal, en kan direct bijdragen aan het welzijn, de welvaart en het geluk van alle inwoners. DE VIER MAATSCHAPPELIJKE VRAAGSTUKKEN VOOR DE TOERISTISCHE SECTOR

Voor dit toekomstperspectief spraken we in verschillende focusgroepen en interviews met sleutelfiguren uit de regio. Uit die gesprekken zijn vier opgaven voor toerisme in de regio Arnhem Nijmegen naar voren gekomen: 1. Vergroten van de leefbaarheid 2. Versterken van de economie 3. Creëren en behouden van werkgelegenheid 4. Duurzame groei

1. VERGROTEN VAN DE LEEFBAARHEID In de kleine kernen in onze regio staat het voorzieningenaanbod onder druk, doordat inwonersaantallen nog maar heel gering groeien of zelfs krimpen. Daar komt digitalisering en de groei van online winkelen bij, waardoor zowel de winkeliers in de binnensteden van Arnhem en Nijmegen als in de kleinere kernen het soms lastig hebben. De functie gaat van place-tobuy naar place-to-meet en panden die voorheen een winkelvoorziening hadden, bieden nu horeca-aanbod en aanbod op het vlak van vrijetijdsbesteding.

B E STE MMI N G I N B ALANS

In de steden groeit daarnaast het aantal inwoners uit de Randstad dat bewust kiest voor een rustigere, groenere en betaalbare – vooral vanwege de huizenprijzen – omgeving. Ons leefklimaat spreekt een steeds grotere groep mensen aan. Dat zorgt ervoor dat het inwonersaantal van vooral Arnhem en Nijmegen blijft toenemen. Die groei vergroot de druk op bestaande voorzieningen. Ook verschuift het leisure-aanbod, omdat deze groep mensen andere wensen met zich meebrengt. Over het algemeen zien we dat jonge mensen/gezinnen ervoor kiezen om zich in deze regio te vestigen. Deze nieuwe inwoners komen vanuit een omgeving met specifieke voorzieningen en zien die wensen ook graag in een nieuwe woonomgeving ingevuld worden.

2. VERSTERKEN VAN DE ECONOMIE Onze regio ligt tussen de Randstad en het Ruhrgebied, twee sterk stedelijke gebieden. Daartussen werken we er als regio hard aan om ons eigen economisch klimaat te versterken. We focussen ons op drie topsectoren: Food, Health en Energy. Dat doen we met overheidsinstellingen, bedrijfsleven en kennisinstituten. Door de gunstige ligging van onze regio zijn we tevens een logistieke hotspot met diverse distributiepunten en verkeersknooppunten (wegen en spoor) waarover vervoerd wordt. Cruciaal om onze concurrentiepositie te versterken, is een goede balans tussen leefklimaat en voldoende werkgelegenheid.

25

Toerisme kan bijdragen aan deze balans in onze regio. Met 1,6 miljard euro aan directe bestedingen en 26.000 banen is het een sector van betekenis. Het zorgt voor werkgelegenheid en (in)directe inkomsten, en voorziet ook een keten aan toeleveranciers van inkomsten en banen. Daarom is het waardevol om te onderzoeken hoe we deze sector verder kunnen versterken en tegelijk een goede balans kunnen bewaren tussen leefbaarheid, duurzaamheid en groei. Een mogelijkheid is seizoensverlenging, of het aantrekken van andere doelgroepen.

3. C  REËREN EN BEHOUDEN VAN WERKGELEGENHEID Met een universiteit en diverse hbo-instellingen in onze regio zijn we aantrekkelijk voor een grote groep jonge en hoogopgeleide mensen. Tegelijk zien we dat het vasthouden van deze groep mensen een uitdaging is. Het leefklimaat moet voor deze groep voldoende interessant zijn, bijvoorbeeld met een ruim aanbod aan evenementen en festivals. Aan de andere kant moeten er voldoende voorzieningen zijn – zoals woningen en retail – plus een banenaanbod dat aansluit op deze groep. De hightechbedrijven in onze regio geven aan dat ze grote moeite hebben om hoogopgeleid personeel uit de regio te vinden en vast te houden. Aan de andere kant is er in onze regio een grote groep praktisch opgeleide mensen, of mensen zonder vervolgonderwijs, die werk zoeken. Ze hebben weinig perspectief op de arbeidsmarkt. De mismatch tussen inwoners zonder werk en de beschikbare banen is een opgave die door veel partijen in onze onderzoeken werd benoemd. Toerisme kan voor deze groep inwoners perspectief bieden op werk, bijvoorbeeld door het sluiten van leer-werk overeenkomsten met onderwijsinstellingen in de regio.

4. DUURZAME GROEI De regio Arnhem Nijmegen kent een grote diversiteit aan cultuur en natuur die op relatief korte afstand van elkaar te vinden zijn. Die landschappelijke kwaliteiten zijn niet zomaar te veranderen. Voor bezoekers zijn die landschappelijke kwaliteiten ook een belangrijke reden om de regio te bezoeken. Door groei van de regio, economisch, maar bijvoorbeeld ook door groei van inwonersaantallen, kunnen op sommige plekken die landschappelijke elementen onder druk komen te staan. Bijvoorbeeld door aanleg van bedrijventerreinen of infrastructuur. 26

Het zoeken naar die balans zien we ook terug bij het gebruik van die landschappelijke kwaliteiten. Zo staat op sommige plekken in de regio het beschermen van de natuur naast het gebruik van die natuur voor recreatieve doeleinden. Provincie Gelderland is samen met partners aan het onderzoeken hoe recreatieve zonering balans kan brengen in dat vraagstuk. Daarnaast is duurzaam ondernemen voor zowel de provincie als voor veel andere organisaties een uitdaging. Zo wil de provincie Gelderland in 2050 klimaatneutraal zijn. Onze regio kent op dat gebied al veel initiatieven. Zo is Arnhem de enige stad in Nederland waar trolleybussen rijden en wordt er nu gezocht naar manieren hoe de opgewekte energie van die bussen hergebruikt kan worden. Ook de verkiezing van Nijmegen als European Green Capital en het predicaat Green Destination voor Nijmegen en Berg en Dal geeft onze regio nationale en internationale erkenning als duurzame bestemming. De toeristische sector kan een bijdrage leveren aan de duurzaamheidsdoelstellingen die zijn opgesteld. Belangrijk is dan wel dat we samen, met alle betrokkenen, kijken naar duurzame groei. Dat we kiezen voor kwaliteit in plaats van kwantiteit, als we daarmee een betere balans vinden tussen leefbaarheid voor bewoners en aantrekkelijkheid voor bezoekers.

Andere vormen van vervoer, het verduurzamen van het toeristisch aanbod of het aantrekken van andere doelgroepen zijn mogelijke andere oplossingen.

SECTORSPECIFIEKE UITDAGINGEN De leden van de Expertgroep publiek hebben een aantal sectorspecifieke uitdagingen benoemd waar rekening mee gehouden kan worden: 1. KWALITEIT AANBOD VERBETEREN

De kwaliteit van het toeristisch aanbod staat onder druk. Op sommige plekken in de regio is het toeristisch aanbod lange tijd niet doorontwikkeld, waardoor de kwaliteit in het geding is. Denk aan vakantieparken of campings die nu groepen bewoners aantrekken met specifieke problemen en waar het toerisme uit het oog verloren wordt. Daarnaast zorgt de vergrijzing voor een veranderende vraag.

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

2. DRUKTE OP SOMMIGE PLEKKEN

Op een aantal plekken in de regio is het op sommige momenten in het jaar druk. Denk bijvoorbeeld aan de Vierdaagse of wanneer de hei in bloei staat op de Posbank. Verdere bezoekersgroei kan de druk vergroten. 3. VERKEERSDRUKTE VOORKOMEN

Bereikbaarheid en mobiliteit staan onder druk. Snelwegen in de regio zijn gevoelig voor files en andere verkeersproblemen. Ook zijn er bedrijventerreinen, die door de komst van nieuwe winkelconcepten, uitdagingen hebben op het gebied van verkeersafhandeling. Verdere groei van bezoekers zou kunnen leiden tot extra druk op mobiliteit. 4. INSPELEN OP ZINGEVING

Bezoekers zijn steeds meer op zoek naar zingeving en betekenis. Het huidige aanbod voldoet hier slechts beperkt aan, terwijl onze regio genoeg aanknopingspunten biedt. Denk bijvoorbeeld aan de – deels zichtbare – geschiedenis van de strijd die is gevoerd in en rond Arnhem en Nijmegen in de Tweede Wereldoorlog. Of de Romeinen die hier de grens van het Romeinse Rijk verdedigden en de vele waterlinies die de regio rijk is.

B E STE MMI N G I N B ALANS

27

28

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

BESTEMMINGSMANAGEMENT

DE MATCH TUSSEN VRAAG EN AANBOD I

n het proces van dit toeristisch toekomstperspectief hebben we in kaart gebracht wat de trends en ontwikkelingen zijn die van invloed zijn op de vraag van onze bezoekers. Ook is beschreven hoe het consumentengedrag van bezoekers en bewoners is veranderd. Door ook het aanbod te beschrijven, kan de match tussen vraag en aanbod gemaakt worden. Hierbij zijn de opgehaalde uitdagingen voor de regio waar toerisme positief aan kan bijdragen leidend. Vervolgens moeten we keuzes maken over hoe we die match kunnen gaan maken. Welk aanbod is nodig om aan de wensen van bezoekers te voldoen? Moet er bijvoorbeeld nieuw aanbod ontwikkeld worden? Of is het aanbod aanwezig maar is dat aanbod nog niet bekend genoeg? Met de uitdagingen voor de regio waar toerisme positief aan kan bijdragen in kaart, is het nu tijd om in actie te komen. Want hoe gaan we ervoor zorgen dat we toerisme zodanig inzetten dat het bijvoorbeeld bijdraagt aan de leefbaarheid en instandhouding van voorzieningen in kleine kernen? Dat vraagt namelijk om kennis over de wensen en behoeften van onze bezoekers en anderzijds een goed beeld van het aanbod om dat vervolgens aan elkaar te koppelen. Dat kan betekenen dat er, wanneer het gaat om de leefbaarheid in kleine kernen, productontwikkeling nodig is om bezoekers die hier anders niet naartoe zouden gaan, te verleiden om te kiezen voor deze plekken.

Bestemmingspromotie kan onderdeel zijn van de oplossing, maar productontwikkeling en kennis van de bezoekers en het aanbod zijn vaak ook noodzakelijk. Zo is de ontwikkeling van de Fashion Outlet Zevenaar een voorbeeld van productontwikkeling die kansen biedt om bezoekers die de outlet gaan bezoeken ook te verleiden om andere plekken in de regio te bezoeken. B E STE MMI N G I N B ALANS

Dit betekent dat er acties volgen op het gebied van: 1. Bestemmingsmanagement 2. Bestemmingsontwikkeling 3. Bestemmingspromotie Er is altijd veel aandacht geweest voor bestemmingspromotie, met andere woorden: wat zetten we in onze regionale etalage? Om toerisme positief te laten bijdragen aan de uitdagingen voor de regio is het belangrijk om na te denken wat de bezoeker graag in de etalage zou willen zien en welke onderdelen wij in de etalage kunnen leggen. Bestemmingsmanagement is nodig om te bekijken of productontwikkeling nodig is om aan de wensen en behoeften van de juiste bezoekers in ons gebied te voldoen. Waarbij we rekening houden met de balans tussen de bezoeker en bewoner en we toerisme inzetten om de uitdagingen in de regio positief te beïnvloeden. In het volgende hoofdstuk, agenda voor de regio, worden daartoe voorstellen gedaan.

VRAAG

MARKETING

MATCH

AANBOD

ONTWIKKELING + MANAGEMENT

29

30

V I S I T A R N H E M N I J ME G E N

BESTEMMINGSMANAGEMENT ALS SLEUTELWOORD

AGENDA VOOR DE REGIO D

e komende jaren willen we allemaal – bewoners, bedrijven en bezoekers zelf – kunnen profiteren van toerisme. Om toerisme daarnaast succesvol bij te laten dragen aan de regionale opgaven, is werken aan onze regio als bestemming cruciaal. Niet als een eenmalige exercitie, maar als een constante doorontwikkeling, met veel meer aandacht voor bestemmingsmanagement. Waar de toeristische sector de afgelopen jaren veel focus had op bestemmingspromotie is er nu meer aandacht voor welk aanbod er voor welke bezoeker beschikbaar is. Bestemmingsmanagement is hierbij het sleutelwoord. We blijven onderzoeken wie de potentiële bezoeker van onze bestemming is, en laten daar data-analyse op los. We onderzoeken welk aanbod daarvoor beschikbaar is en wat eventueel ontwikkeld mag worden. En we onderzoeken hoe we dat aanbod het beste kunnen etaleren. Deze agenda bevat voorstellen voor hoe we de opgaven voor de regio, door de inzet van toerisme, positief kunnen beïnvloeden, rekening houdend met de beschreven trends en ontwikkelingen en ingaand op de wensen en behoeften van onze (potentiële) bezoekers. De voorgestelde acties zijn een aanvulling op de activiteiten die reeds worden uitgevoerd. In deze agenda maken we onderscheid tussen: 1. Bestemmingsmanagement 2. Bestemmingsontwikkeling 3. Bestemmingspromotie

B E STE MMI N G I N B ALANS

1. BESTEMMINGSMANAGEMENT We onderzoeken wie de bezoekers van onze regio zijn en welk aanbod zij verwachten. Zo kunnen we de match maken die nodig is om effectief bestemmingsmanagement op te zetten. Vervolgens maken we keuzes in aanbodinnovatie en bestemmingspromotie en kunnen we vraaggestuurd gaan werken. HOUSE OF LEISURE: ARBEIDSMARKT VERSTERKEN

Om werkgelegenheid en kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, wordt in een ‘house of leisure’ gewerkt aan nieuwe inzichten op het gebied van kennis en data en het versnellen van innovatie in de regio. Daarnaast biedt een ‘leisure-academy’ kansen om (hoge)scholen te verbinden aan het toeristisch bedrijfsleven in de regio. Zo verbetert de doorstroming naar werk. Daarnaast biedt een ‘house of leisure’ leer-werkovereenkomsten, waarmee inwoners met weinig perspectief op de arbeidsmarkt kans krijgen op een baan in de vrijetijdseconomie. Hierbij wordt ook gekeken naar reeds bestaande arbeidsmarkt projecten waarin de vrijetijdssector kan worden ingepast. BIJVOORBEELD

Door het sluiten van een leer-werkovereenkomst zorgen we er met elkaar voor dat mensen die nu geen tot weinig perspectief op de arbeidsmarkt hebben, een baan vinden in de toeristische sector. Dit bekent wel dat er ambitie nodig is en dat er ruimte moet zijn voor deze banen. Door toeristisch aanbod te ontwikkelen, zoals nieuwe dagattracties, ontstaat dergelijke nieuwe ruimte.

31

DATA-ALLIANTIE: KENNIS VERGROTEN

Er is behoefte aan actuele, volledige en soms ook nieuwe data. Om daarmee datagedreven beleidsbeslissingen te ondersteunen en de concurrentiekracht van ondernemers te vergroten. Een regionale data-alliantie voor toerisme en vrije tijd helpt hierbij. Deze alliantie kan bestaan uit deelnemers die lokaal, regionaal en nationaal actief zijn. Zij inventariseren bestaande data en kennis. Waar nodig verzamelen zij via aanvullend onderzoek ontbrekende data. Alle relevante data en inzichten delen en ontsluiten zij, zonder drempels, om zo een beter en completer beeld van de (potentiële) bezoeker aan onze regio te krijgen.

regelmatig met bezoekers in gesprek en delen we de inzichten met alle betrokkenen uit de toeristische sector. Zo kunnen wij tijdig inspelen op veranderende behoeften van onze gasten. BIJVOORBEELD

De gastreis van de meest relevante doelgroepen wordt uitgewerkt in een customer journey map. Daarmee willen we nieuwe inzichten verkrijgen, waarmee acties op het gebied van bestemmingsmanagement kunnen worden uitgezet. Om een kwalitatief beeld te schetsen van de (veranderende) behoeften van onze gasten stellen we een bezoekerspanel samen, met daarin vertegenwoordigers van onze doelgroepen.

BIJVOORBEELD

Toeristische ondernemers werken samen met onderzoekers van de Radboud Universiteit om real-time inzicht te krijgen in spreiding van bezoekers over het gebied. Op die manier kunnen we voorspellen wanneer het waar in de regio druk wordt en inspelen op die inzichten.

DRAAGKRACHT: TEVREDENHEID METEN

Inwoners spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de toeristische draagkracht van de bestemming. Daarom is het noodzakelijk regelmatig draagkrachtonderzoek onder inwoners te doen. En om standaarden vast te stellen waarmee we kunnen meten wanneer de maximale draagkracht in de bestemming is bereikt. Wanneer zijn we tevreden met het aantal bezoekers in ons gebied, met de economische spin-off, of met het leefklimaat? BIJVOORBEELD

Het bewonersonderzoek dat we voor dit toekomstperspectief uitvoerden, herhalen we op grote schaal. Niet alleen, maar in samenwerking met de steden en gemeentes met grote toeristische trekpleisters. Op deze manier kunnen we niet alleen uitspraken doen over de regio als geheel, maar ook over specifieke plekken daarbinnen. We hanteren een methode die bij andere bestemmingen ook is gebruikt. Daardoor kunnen we benchmarken en leren van elkaar.

CUSTOMER JOURNEYS: INZICHT IN KLANTWENSEN

Om aan te blijven sluiten op toekomstige vraagontwikkeling, willen we onze doelgroepen kwalitatief in beeld hebben. Dat doen we door customer journey mapping in te zetten en de gastreis van onze doelgroepen in kaart te brengen. Vervolgens gaan we 32

VITALITEITSONDERZOEK: AANBOD IN KAART

De diverse expertgroepen maken zich zorgen over de vitaliteit van het toeristisch (verblijfs)aanbod, nu en in de komende jaren. Met name ook problematiek rondom de veranderde functie van dit aanbod vraagt de nodige aandacht. In een vitaliteitsonderzoek wordt onderzocht hoe het aanbod er nu voor staat en welke ontwikkelmogelijkheden er zijn voor de sector. Met deze informatie kunnen we samen met ondernemers werken aan een toekomstbestendige en duurzame toeristische sector. BIJVOORBEELD

Met de leefstijlen uit de Leefstijlvinder wordt onderzocht in hoeverre vraag en aanbod met elkaar matchen. Een vitaliteitsscan van het aanbod geeft daarnaast inzicht in de huidige kwaliteit en in het toekomstperspectief. Voor de huidige kwaliteit wordt gekeken naar gasttevredenheid, uitstraling en ondernemerschap. Voor het toekomstperspectief wordt ook gekeken naar de ambities van de ondernemer. De uitkomsten van het vitaliteitsonderzoek kunnen worden gebruikt door een innovatiecoach of kwaliteitsteam.

2. BESTEMMINGSONTWIKKELING Om in de toekomst een vitale toeristische regio te blijven, doen we een aantal suggesties voor het (door)ontwikkelen van het toeristisch aanbod. Daarin willen we wel dichtbij het eigen karakter van onze regio blijven. Want door te werken aan een aanbod dat past bij onze regio, doen we een belofte aan onze bezoekers die we kunnen waarmaken. En keren meer bezoeV I S I T A R N H E M N I J ME G E N

kers met een positief gevoel huiswaarts, als nieuwe ambassadeurs van onze regio.

spireren. In kennissessies met ondernemers en via bedrijfsbezoeken inspireren we kleine en middel(grote) ondernemingen om aan de slag te gaan met duurzaamheid.

HISTORISCH KARAKTER: ZICHTBAARHEID VERGROTEN

In ons bewoners- en bezoekersonderzoek komt regelmatig terug dat onze regio een bijzonder verleden heeft. Nijmegen is een old city met young vibe en heeft een historie die teruggaat tot de Romeinse tijd. Arnhem heeft een rijke historie vanwege de Slag om Arnhem en met diverse kastelen en landgoederen in de omgeving. Ook is in de regio met o.a. de Romeinse Limes, kastelen en landgoederen en andere tijdslijnen veel historie te vinden. Dit historische karakter vinden de onderzoeksdeelnemers echter te weinig zichtbaar en ‘beleefbaar’. Daarnaast blijkt er vraag te zijn naar leisure-activiteiten met een actievere beleving, zoals attracties en evenementen. Door in de aanloop naar 2030 werk te maken van de zichtbaarheid van dit historische karakter, kunnen we bezoekers de ervaring bieden die ze verwachten. Een verwachting die bij veel bezoekers leeft wanneer ze de rijke historie van onze regio kennen. De zichtbaarheid en beleefbaarheid vergroten we door fysiek aanbod (door) te ontwikkelen en door gebruik te maken van virtual en augmented reality. Door voor deze vormen van media te kiezen spreken we ook een jongere doelgroep aan.

BIJVOORBEELD

Door kennissessies te organiseren en die sessies te koppelen aan een Green key-programma met duurzaamheidsvouchers, geven we ondernemers de mogelijkheid om aantoonbaar duurzamer te gaan ondernemen. Voorwaarde voor gebruik van de duurzaamheidsvouchers is dat ondernemers zelf ook investeren in die duurzaamheid. En dat ze bereid zijn kennis te delen met andere toeristische ondernemers. Daarnaast is een duurzaamheidscoach beschikbaar die kan ondersteunen bij aanpassingen, beschikbare subsidietrajecten en kennisdeling.

VERSTERKEN ONDERNEMERSCHAP: 1-OP-1 ADVIES

Op basis van ons onderzoek naar de vitaliteit van de sector hebben we toekomstige oplossingsrichtingen uitgezet. Hiermee kunnen ondernemers aan de slag. Bijvoorbeeld door het inzetten van een kwaliteitscoach, die ondernemers 1-op-1 kan helpen met innovatie in productontwikkeling. Daarnaast worden er diverse masterclasses georganiseerd met externe experts om ondernemers bij te praten over trends, ontwikkelingen, doelgroepen en best practices.

BIJVOORBEELD

Het is noodzakelijk om te blijven investeren in de zichtbaarheid van het historische karakter van onze regio. Denk hierbij aan de verdere ontwikkeling van het Valkhofpark in Nijmegen, de zichtbaarheid van redoutes en de beleefbaarheid van de Romeinse Limes. Zo kunnen onze bezoekers en inwoners ervaren waarom deze regio een belangrijke rol heeft gespeeld op het historische strijdtoneel. Dit kunnen we kracht bijzetten door het beschikbaar stellen van een stimuleringsfonds of innovatievouchers. Ondernemers kunnen op deze manier historische verhalen, die passen bij onze regio, beschikbaar maken voor bezoekers.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID: GOEDE VOORBEELDEN

Net als andere sectoren, zal ook de toeristische sector maatregelen moeten nemen voor klimaatadaptatie en noodzakelijke aanpassingen moeten doorvoeren om aan de klimaatdoelstellingen van de regio en provincie te voldoen. We zien al meerdere voorbeelden van toeristische ondernemers die duurzaam ondernemen goed hebben doorgevoerd. Deze best practices verdienen een podium, waar ze anderen in de regio kunnen inB E STE MMI N G I N B ALANS

BIJVOORBEELD

De kwaliteitscoach helpt ondernemers om het eigen toekomstperspectief concreter te maken. Door innovatievouchers te verstrekken aan ondernemers, met ideeën die passen bij het karakter van onze regio, stimuleren we actief productontwikkeling die on-brand (passend bij de kernwaarden van de regio) is.

CRUISEVAART: GEEN EXTRA INZET OP MEER BOTEN MAAR VAKER VAN DE BOOT AF

De International Advisory Board adviseerde op basis van internationale trends, om niet meer te investeren in het aantrekken van nieuwe cruisevaartboten. De inzet van cruisevaart zorgt voor minder druk op mobiliteit en parkeren maar heeft naast de negatieve klimaatgevolgen ook een beperkte economische spin-off van cruisepassagiers. Deze passagiers hebben vaak een all-inclusive pakket met verblijf, vermaak en consumpties aan boord. Onze regio profiteert alleen van de daginvulling. Door specifieke ‘reasons-to-travel’ te ontwikkelen, met attracties, daginvulling of programma’s om passagiers (vaker) van de boot 33

af te krijgen, zou onze regio wel meer kunnen profiteren van de cruisevaart die nu al aanmeert. Ook is het advies om het onthaal van alle gasten in de stad en regio te verbeteren – inclusief cruisepassagiers. Hoe worden ze nu ontvangen, door wie, met welke middelen en wat is er te beleven voor ze? VITALE BINNENSTEDEN: NADENKEN OVER IDENTITEIT

De verschillende expertgroepen gaven allemaal aan dat binnensteden te maken hebben met een veranderende functie. Voorheen hadden ze vooral een shoppingfunctie (place-tobuy). In de loop van de jaren is dit veranderd naar een ontmoetingsfunctie (place-to-meet). Dit komt door digitalisering en door groeiende leegstand: op sommige plekken gaat winkelruimte over in horeca-aanbod. Van belang is dat de binnensteden nadenken over hun identiteit: voor wie zijn ze er, en waarom kiest hun publiek nu voor een plek om te gaan shoppen of om hun vrije tijd in te vullen?