Toekomstverkenning-Rheden_klein

20 Kerkenpaspoort

L

Kerkenpaspoort

Nederlands Hervormde Kapel

Geen monumentstatus

Adres

Zutphensestraatweg 1, Ellecom

560m2

Bouwjaar

1857

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Neogotiek

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

75-100

Gebruik

Wonen, kunstgalerie en podium

De voormalige Nederlands Hervormde kapel dateert uit 1857 en is een neogotisch gebouw zonder toren. Het is een driezijdig gesloten zaalkerk, waarbij onder het koor een grafkapel voor de families Van Reede en Bentinck werd ingericht. Aan de kapel werd in 1896 een schoolgedeelte toegevoegd.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

72

Wendela Eleonora van Reede - Boreel van Hogelanden, weduwe van de in 1844 overleden graaf van Middachten, liet de Ellecomse kapel bouwen. Zij steunde met de bouw van deze kapel het deel van de Ellecomse kerkgemeente dat het niet eens was met drastische verbouwplannen van de dorpskerk in Ellecom door de nieuwe graaf op Middachten.

Na de Tweede Wereldoorlog is de kerk nog enige jaren in gebruik geweest, tijdens langdurige restauratiewerkzaamheden aan de Nicolaaskerk, maar daarna is de clericale functie definitief gestopt en het gebouw verkocht. Rond de eeuwwisseling was hier een sauna gevestigd. Vanaf circa 2006 is het in gebruik als woning en kunstgalerie en nodigt het uit tot podiumkunst. Cultuurhistorische waarde: De kapel is van architectonische waarde vanwege de neogotische stijlkenmerken, de relatie met Middachten en de betekenis van het gebouw in de lokale geschiedenis van Ellecom.

21 Kerkenpaspoort

M

†

Kerkenpaspoort

Nicolaaskerk

Rijksmonument

Adres

De Friedhof 6, Ellecom

225m2 Religieus gebruik

Bouwjaar

12e eeuw

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

150

Gebruik

Religieus

De Nicolaaskerk is in de 12e eeuw gebouwd en later gewijd aan Nicolaas van Myra. De kerk is een opvolger van een verdwenen houten kapel die gebouwd moet zijn ergens tussen 700 en 900. De kerk was een romaans tufstenen gebouw waaraan in 1175 een tufstenen toren is toegevoegd. De toren is het oudste nog bestaande deel van de kerk.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

73

De kerk heeft diverse verbouwingen ondergaan. Het priesterkoor werd rond 1450 verbouwd en het schip werd in 1859 in neogotische stijl vervangen. In de kerk werd in 1874 een orgel geplaatst van de firma Leichel. In de Tweede Wereldoorlog werd een deel van de kerk vernield. Na de oorlog is de kerk hersteld.

Rondom de kerk ligt het kerkhof, waar tot 1874 mensen begraven werden. Het oudste aanwezige grafkruis stamt uit 1575. De kerk is opgezet als eenbeukige zaalkerk. Er waren aan het begin van de 20e eeuw plannen voor een uitbreiding met een zijbeuk, wat geen doorgang heeft gevonden. Het priesterkoor is driezijdig gesloten, bevat in de met steunberen ondersteunde muren spitsboogvensters en heeft aan de binnenzijde een netgewelf op colonnetten. In de kerk zijn daarnaast nog diverse invloeden van de heren van Kasteel Middachten aanwezig, zoals rouwborden en de Middachtenbank. Cultuurhistorische waarde: De kerk is belangrijk vanwege zijn ouderdom, bouwgeschiedenis, stedenbouwkundige ligging en relatie met Middachten.

22

Kerkenpaspoort

Petruskerk

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Kerkweg 2, Spankeren

S

220m2

Bouwjaar

11e eeuw

†

Religieus gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

144

Gebruik

Religieus

De Petruskerk was in tufsteen gebouwd in de 11e eeuw, herbouwd in 1364 en vervolgens in 1550 voor een groot deel afgebrand en weer opnieuw opgebouwd. In 1629 vernielden de Spaanse troepen de kerk gedeeltelijk. Het bovenste deel van de toren en de spits gingen verloren. In 1803 gingen voor de derde maal grote delen van de kerk door brand verloren. Een jaar later werd de kerk als zaalkerk herbouwd, waarbij veel van de stenen uit de 17e eeuw werden gebruikt. De oude toren werd verhoogd met bakstenen en van een nieuwe spits voorzien.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

74

Omstreeks 1900 werden er veranderingen aangebracht waarbij de indeling van de kerkzaal en het gewelf werden gewijzigd. In 1985 is de kerk gerestaureerd. De kerkzaal is weer teruggebracht in staat van 1804. De banken werden vervangen door stoelen.

In 2017 is de vloer vervangen en archeologisch onderzoek verricht. Bij de vloerrenovatie is de grafkelder van De Gelderse Toren zichtbaar geworden en gemarkeerd. De grafkelder is afgesloten door een grafsteen met de tekst ‘Ingang der grafkelder van den Geldersen Toren 1803’. In het interieur zijn een preekstoel, doopvont en een schilderij van Pieneman uit de 19e eeuw bewaard gebleven. Daarnaast staat in de kerk een 17e eeuwse ijzeren kist. Het orgel is in 1916 vervaardigd door A. Standaart te Rotterdam. Cultuurhistorische waarde De toren van de kerk is van belang vanwege zijn ouderdom, de kerk vanwege de bouwgeschiedenis. Verder de ligging in het dorp en de begraafplaats. In het interieur zijn de 19e eeuwse elementen van belang.

23 Kerkenpaspoort

S

Kerkenpaspoort

Hervormde Kapel

Geen monumentstatus

Adres

Van Zwietenlaan 3, Laag-Soeren

209m2

Bouwjaar

1899

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Woning

Het dorp Laag-Soeren werd na het midden van de 19e eeuw uitgebreid aan de noordzijde van het oorspronkelijke landgoed Huis Laag Soeren. Dit werd mogelijk gemaakt door de verbeterde waterafvoer in dit relatief natte gebied. Eind 19e eeuw ontwikkelden zich hier twee kerkelijke stromingen. De Vrijzinnige Hervormden gingen in Spankeren ter kerke en de rechtzinnige of Orthodoxe Hervormden gingen in Hall ter kerke.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

75

Door de Rechtzinnige Hervormden werd in 1899 een gebouw voor Orthodoxe Evangelisatie en het houden van Godsdienstoefeningen gesticht aan de Van Zwietenlaan. Het gebouw heette Eltheto maar werd in de volksmond ‘De Kapel’ genoemd. Trouwen en dopen geschiedde in Hall omdat de Kapel geen officiële kerk was.

In 1955 gingen beide groeperingen samen verder in de Nederlands Hervormde Gemeente Spankeren, Laag-Soeren en Dieren Noordoost. Wel werden er nog enkele jaren afwisselend diensten gehouden in de beide gebouwen. De kapel is nu verbouwd tot woonhuis. Cultuurhistorische waarde: De kapel is alleen nog door de hoofdvorm van het gebouw als voormalige kapel te herkennen en vertegenwoordigt weinig waarde meer.

24

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Eerbeekseweg 3, Laag-Soeren

S

265m2

Bouwjaar

1935

†

Religieus gebruik

Architect

G. Feenstra

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

100

Gebruik

Religieus

De Hervormde Kerk in Laag-Soeren werd ontworpen door architect G. Feenstra. Hij werkte onder invloed van de Delftse School en gaf het kerkje een Scandinavische indruk door de toepassing van veel blank houtwerk in het interieur. De banken, kansel en tafel zijn gemaakt van Amerikaans grenenhout. De wandbetimmeringen en het binnendakbeschot zijn van vurenhout, de raampartijen van eikenhout en de toren is bekleed met redceder hout.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

76

De kerk heeft een rechthoekige plattegrond met een hoog zadeldak. Op het dak staat een dakruiter met klok, kopen bol en naald. Midden in de dakvlakken zijn hoge vensters gemaakt die de kerkzaal verlichten. De kerkzaal heeft deels vaste banken.

In het dorp Laag-Soeren ontwikkelden zich eind 19e eeuw twee kerkelijke stromingen: De Vrijzinnig Hervormden en de rechtzinnige of Orthodoxe Hervormden. Vanuit de Vrijzinnig Hervormden ontstond rond 1909 de behoefte om een eigen kerkgebouw te stichten. Initiatiefnemers voor de Commissie Kerkbouw waren G. Gerbrands en Ds. J.W.C. Ort. Na een landelijke campagne voor de ‘Heidekapel’ kwam het benodigde geld bijeen en is in 1935 aan de Eerbeekseweg de Heidekapel gebouwd. Cultuurhistorische waarde: De kerk is van architectonische waarde vanwege het veelvuldig gebruik van hout in het interieur onder invloed van de Delftse School. De kerk is belangrijk als voorbeeld van een eenvoudige interbellum kerk voor een kleine gemeenschap.

25 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk

Gemeentelijk monument

Adres

Arnhemsestraatweg 20, Rheden

473m2

Bouwjaar

1928

Herbestemd

Architect

Jr. H.J. Tiemens

Bouwstijl

Expressionisme

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Woning

De voormalige Gereformeerde Kerk is gebouwd in 1928 en verving een klein kerkje uit 1918. Het gebouw aan de Arnhemsestraatweg heeft duidelijke karakteristieken van een kerk die tijdens het interbellum gebouwd is. Het heeft hoog opgaande zadeldaken en grote driehoekige topgevels. In die topgevels zijn smalle, hoge vensteropeningen gemaakt. De vensters hebben nog steeds het gekleurde glas in lood uit de bouwtijd. De entrees in de voorgevels zijn geaccentueerd met luifels en gemetselde bloembakken. Op de kruising van de zadeldaken is een slanke dakruiter geplaatst. Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

77

De kerk wordt sinds de jaren ’80 niet meer gebruikt waarvoor ze oorspronkelijk gebouwd is. De ruimtes werden gebruikt als bridgecentrum en later verbouwd tot een modern kantoor. Vanaf 2020 wordt de kerk als woonhuis gebruikt. In de woonruimtes zijn de oude glas-in-lood ramen van de kerk, maar ook strakke vloeren en glazen wanden uit de tijd dat hier een kantoor gehuisvest, nog aanwezig. Cultuurhistorische waarde: De kerk is een voorbeeld van een relatief kleine interbellumkerk. Van het interieur is op de glas in lood vensters na weinig bewaard gebleven.

26

Kerkenpaspoort

Heilige Mauritius

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Mauritiusstraat 47, Rheden

L

620m2

Bouwjaar

1956

†

Religieus gebruik

Architect

Joh. Sluijmer

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Bond van Vrije Evangelische Gemeenten

Zitplaatsen

250-300

Gebruik

Religieus

De Heilige Mauritius is gebouwd in 1956. De bouwstijl vertoont invloeden van de Delftse en de Bossche School. Het parochiecomplex bestaat uit de kerk, pastorie en een kerk. De kerk, met een driezijdig gesloten absis herinnert aan vroegchristelijke basilica’s. De bakstenen gevels zijn in wildverband gemetseld en worden door (zaag) tandlijsten afgesloten. De daken zijn bedekt met gesmoorde opnieuw verbeterde Hollandse pannen.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

78

De kerk heeft een asymmetrisch gevelfront met links een klokkenstoel. De ingangspartij in het midden van de gevel bestaat uit een dubbele paneeldeur. Boven de ingangspartij bevindt zich een nis met daarin een beeld van St. Mauritius. Het zangkoor met orgel rust op zuilen en is afgezet door een borstwering.

De opstand bestaat uit een rondboogarcade op ronde kolommen, een lichtbeuk van door getoogde strekken afgesloten vensters en een cassettenplafond. Bij de kerk hoort een tweelaags pastorie, waarvan de verdieping lager is uitgevoerd en door middel van een smal tussenlid verbonden is met de rechter zijgevel van de kerk. De kerk is nu in gebruik door de Vrije Evangelische Christengemeente. Cultuurhistorische waarde: Het complex is van bijzondere betekenis voor het aanzien van het dorp en de vorming van de Sint Mauritiusparochie. De kerk is een goed voorbeeld van een traditionalistische bouwstijl met invloeden van de Delftse School.

27

Kerkenpaspoort

Dorpskerk

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Dorpsstraat 51, Rheden

L

520m2

Bouwjaar

12e eeuw

†

Religieus gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Romaans/gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland

Zitplaatsen

250-300

Gebruik

Religieus

Toren, schip en koor dateren uit verschillende periodes en zijn daardoor onderling verschillend, hetgeen tot uitdrukking komt in de bouwstijlen en in de gebruikte materialen (tufsteen en baksteen). De toren is in tufsteen opgetrokken en dateert uit de 12e eeuw. De muren van de toren worden verlevendigd door hoek- en tussen-lisenen en nissen met rondbogen.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

79

De kerk heeft een driebeukig schip uit het begin van de 16e eeuw en een driezijdig gesloten koor uit de 15e eeuw. Het koor heeft kruisribgewelven het schip een netgewelf. Het schip heeft drie grote veranderingen gekend: de vergroting in ongeveer 1505, de restauratie door Jos Cuypers in 19011904 en de wijzigingen in 1972 die hoofdzakelijk het interieur betroffen. De kerk heeft een inventaris met

onder andere een romaans reliëf van kalksinter uit de 11e eeuw, een herenbank, een preekstoel uit de 18e eeuw en orgel uit de 19e eeuw. Onderdeel van het monumentale ensemble is ook het hekwerk rond de kerk. Cultuurhistorische waarde: De Dorpskerk is van belang vanwege de ouderdom, zijn bouwgeschiedenis en architectuur. De kerk is ook zeer waardevol als onderdeel van de historisch gegroeide kern van het dorp Rheden en de ligging van de toren op de zichtas bij de entree van het dorp.

28 Kerkenpaspoort

L

Kerkenpaspoort

O.L.V. ten Hemelopneming

Gemeentelijk monument

Adres

Hoofdstraat 15, De Steeg

530m2

Bouwjaar

1927

Herbestemd

Architect

J. Stuyt

Bouwstijl

Expressionisme

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Winkel

De kerk is in 1928 gebouwd op de plaats van de manege op het erf van het huis ‘de Boecop’ aan de Hoofdstraat in De Steeg. Het kreeg de naam mee ‘Maria ten Hemelopneming’. Het voorhuis van deze villa werd een tijdlang gebruikt als pastorie voor de RK kerk. De kerk is toegankelijk vanaf een ondiep voorplein welke door een smeedijzeren hekwerk tussen gemetselde pijlers is omgeven. Architect J. Stuijt was aanvankelijk verbonden aan het bureau van Pierre Cuypers, werkte daarna samen met Jos Cuypers en bouwde later zelfstandig op vele plaatsen in het land bouwwerken waaronder vele R.K.-kerken. Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

80

Het bakstenen bouwwerk is opgetrokken op een kruisvormige plattegrond welke aan de koorzijde halfrond is afgesloten.

Aan de voorzijde is in het midden een vooruitspringend ingangsportaal met overstekend zadeldak aangebracht. Rechts hiervan staat de deels ingebouwde vierkante toren. Het schip is gedekt door een geknikt zadeldak. De kerk is buiten gebruik gesteld in 2013 en vanaf eind 2020 in gebruik als antiekzaak. Cultuurhistorische waarde: Het kerkgebouw is beeldbepalend voor de kern van het dorp De Steeg. Het gebouw is karakteristiek voor de tijd van het ontstaan en heeft waarde vanwege zijn architectuur en als onderdeel van het werk van J. Stuijt.

29 Kerkenpaspoort

L

Sint Michaëlkapel

Geen monumentstatus

Adres

Oversteeg 17, De Steeg

2374m2

Bouwjaar

1885,1935,1952

Architect

G. te Riele

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Leegstaand

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

81

Kerkenpaspoort

Het complex waar de kapel en het klooster deel van uitmaken is in verschillende fasen tot stand gekomen. In 1885 werd er een jeugdhuis/internaat voor werkloze jongeren gerealiseerd in opdracht van de “Bond van R.K. Werkliedenvereenigingen in het aartsbisdom, R.K. Bond De Jonge Werkman”. Dit gebouw werd in 1935 uitgebreid met diverse aanbouwen. Oorspronkelijk stond op deze plaats ook een kerk van architect G. te Riele met pastorie. De kerk werd in 1953 gesloopt. In 1939 werd de pastorie herbestemd tot klooster voor de Zusters van de Liefde. In 1952 werd een kapel toegevoegd en vond eveneens uitbreiding van het klooster plaats. Drie jaar later werd een kleine kleuterschool gebouwd. Deze was tot 1984 als zodanig in gebruik. Daarna zijn hier vijf zusterkamers in gemaakt. Achter het complex ligt een kerkhof dat vermoedelijk in 1877 is aangelegd.

De kapel heeft zijn oorspronkelijke karakteristiek zeer goed behouden. Het complex is in wederopbouwstijl gebouwd. Kenmerkend zijn onder meer de stompe spitsboogvormige vensters in de bakstenen gevels. Ze zijn voorzien van glas in lood ramen en een natuurstenen omlijsting. De kapel heeft één bouwlaag onder een zadeldak met dakruiter. De kapel heeft wanden in schoonmetselwerk en een ziende kap met driehoekspanten. Cultuurhistorische waarde: De kapel, het klooster, kerkhof (nr. 35), jeugdhuis en de kleuterschool hebben ensemblewaarde en zijn een bijzonder voorbeeld van een kloostercomplex dat in verschillende fasen en daarmee ook bouwstijlen tot stand is gekomen. Het is een zeldzaam voorbeeld van een kloostercomplex in Rheden en het van belang als voorbeeld van het kloosterleven in de 19e en 20e eeuw.

30

Kerkenpaspoort

Elthetokapel

Kerkenpaspoort

Geen monumentstatus

Adres

Diepesteeg 18, De Steeg

S

148m2

Bouwjaar

1950

†

Religieus gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Traditionalisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland

Zitplaatsen

100

Gebruik

Religieus

De Elthetokapel in De Steeg is een relatief jong gebouw en vervangt een ouder evangelisatiegebouw. De bouw uit 1950 heeft een rechthoekige plattegrond en een flauw hellend zadeldak met overstekken. De kleine toren is ingebouwd in de voorgevel. De kerkzaal heeft rechthoekige vensteropeningen die gevuld zijn met glazen bouwstenen. In het interieur zijn de stalen spanten in het zicht gebleven. Het liturgisch centrum is ingericht op een verhoging. In de kerkzaal staan losse stoelen. De kerk is in het laatste kwart van de 20e eeuw uitgebreid met een eenlaagse aanbouw tegen de linker zijgevel. Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

82

De Steegse protestanten gingen lange tijd voor hun kerkdiensten naar de Nicolaaskerk in Ellecom.

Dit veranderde toen in 1926 een kapel aan de Diepesteeg kon worden gebouwd, waardoor op gezette tijden ook een dienst in De Steeg kon worden gevierd. In 1955 werd deze grotendeels afgebroken en verbouwd tot het huidige onderkomen met de naam ‘Eltheto’, wat in het oud Grieks ‘Uw Rijk kome’ betekent. In 1956 werd Eltheto ingewijd en vormden Ellecom, De Steeg één gemeente. Cultuurhistorische waarde: De Ethetokapel is van gering belang als kleine, eenvoudige wederopbouwkerk. De aanbouw aan de noordwestzijde van het pand heeft de oorspronkelijke opzet en aanzicht van het gebouw aangetast.

31

Kerkenpaspoort

De Dierense Toren

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Hogestraat 12, Dieren

Herbestemd

Bouwjaar

1924

Architect

W. te Riele

Bouwstijl

Neogotiek

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Kantoor en ontmoetingsruimte

De Dierense toren stond bij een kerk die in 1894-1895 is gebouwd door architect A. Tepe. Het kerkgebouw heeft 30 jaar zonder toren gestaan. De neogotische toren werd in 1924 gebouwd door W. Te Riele Gzn, leerling van architect P.J.H. Cuypers. De kerk raakte buiten gebruik eind 1975, en werd gesloopt in 19761977. Na lange discussies is de toren blijven staan en later gerestaureerd. De toren is nu in gebruik als kantoor en ontmoetingsruimte. In de bestrating achter de toren zijn de contouren van het voormalige kerkgebouw zichtbaar gemaakt.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

83

De geheel vrijstaande, bijna 50 meter hoge toren op vierkante plattegrond, heeft een in baksteen opgetrokken onderbouw in drie geledingen met haakse steunberen op de hoeken. De begane grond verdieping, ongeveer 12 meter hoog, is met een kruisribgewelf overdekt en heeft aan de

voorzijde een dubbele, met gesmeed hangwerk beslagen deur, waarboven een spitsboograam, onderverdeeld met gemetselde montants en raamtracering. De tweede geleding heeft in de voorgevel een tweetal, van traceringen voorziene, blinde spitsboogramen. De derde geleding heeft rondom galmgaten, gevat in spitsboogopeningen. Aan de zuidzijde staat een traptoren met gemetselde wenteltrap. Cultuurhistorische waarde: De toren is beeldbepalend voor het silhouet van het dorp en voor de directe omgeving. De toren is waardevol als herinnering aan de kerk die hier stond.

32

Kerkenpaspoort

Evangelische Gemeente Dieren

Kerkenpaspoort

Geen monumentstatus

Adres

Meester Aalbersestraat 26, Dieren

S

300m2

Bouwjaar

2016

†

Religieus gebruik

Architect

Elitek Building Design

Bouwstijl

Eigentijds

Denominatie

Vrije Evangelische gemeenten die niet behoren tot de Bond

Zitplaatsen

160

Gebruik

Religieus

Ter vervanging van een gebouw aan de Imboslaan is door de Evangelische Gemeente Dieren in 2016 een nieuwe kerk gebouwd en in gebruik genomen. Het gebouw bestaat uit twee gekoppelde bouwvolumes met platte daken. In het lagere deel zijn de ingang en vergaderruimtes ondergebracht, in het hogere bevindt zich de kerkzaal. In het interieur heeft de kerkzaal een samengestelde houten balklaag, aan een van de smalle zijden is een podium ingericht. Het exterieur van de kerk is na de bouw deels witgeschilderd.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

84

Cultuurhistorische waarde: Het kerkgebouw vertegenwoordigt geen bijzondere cultuurhistorische waarde.

33 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Kerkhof bij Nicolaaskerk

Gemeentelijk monument

Adres

Friedhof 6, Ellecom

Religieus gebruik

Bouwjaar

12e eeuw

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

De begraafplaats ligt rond de aan het Friedhof gelegen Nicolaaskerk in Ellecom. De begraafplaats is lange tijd als zodanig in gebruik getuige onder andere een grafkruis uit 1575. Tot 1829 werd er vooral ook in de kerk begraven. In 1860, na de verbouwing van de kerk, werd het bestaande kerkhof vergroot en werd er een nieuwe ommuring aangebracht die nu nog aanwezig is. De diverse, vooral uit de 19e eeuw daterende eenvoudige grafstenen, zijn verspreid over het terrein geplaatst, omgeven door gazon. Het terrein is beplant met diverse struiken en (naald) bomen.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

85

Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats en ommuring bezitten stedenbouwkundige waarde als onlosmakelijk met de kerk en het Friedhof verbonden terrein. De begraafplaats is van belang in samenhang met omringende bebouwing gevormde dorpskern van Ellecom.

34 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Kerkhof bij Petruskerk

Gemeentelijk monument

Adres

Kerkweg 2, Spankeren

Religieus gebruik

Bouwjaar

1804

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

De begraafplaats van de Hervormde Gemeente is gelegen rond de Petruskerk in Spankeren. De aanleg is eenvoudig en bestaat uit een gazon en enige beplanting met verschillende oude bomen en struiken. De graven dateren merendeels uit de periode 1850-1940 en zijn over het algemeen eenvoudig van uitvoering. Tot de rijker uitgevoerde graven die naast historische ook enige kunsthistorische waarde bezitten behoren diverse graven van de familie van Rhemen van de Gelderse Toren.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

86

Een bijzonder graf is het graf van de kunstschilder H.A.C. Dekker. Het graf bestaat uit een fraai ijzeren hekwerk waarbinnen zich een in natuursteen uitgevoerde piedestal bevindt waarop een afgebroken zuil geplaatst is. De zuil is gedecoreerd met onder andere een afbeelding van een schilderspalet en een palmtak. De zuil symboliseert

het einde van het aardse bestaan, terwijl de palmtak als attribuut van de overwinnende Victoria de overwinning op de dood symboliseert. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats bezit stedenbouwkundige waarde vanwege de situering direct rond de Petruskerk. De begraafplaats bezit cultuurhistorische waarde vanwege de aanwezigheid van voor de plaatselijke en regionale geschiedenis belangrijke graven.

35 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Kerkhof van Dorpskerk

Geen monumentstatus

Adres

Pinkelseweg 3, Rheden

Religieus gebruik

Bouwjaar

1870

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Nederlandse Hervormde Kerk (PKN)

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

Op 7 december 1870 opende de Hervormde Gemeente Rheden na toestemming van burgemeester en wethouders in de gemeente Rheden een begraafplaats aan het toenmalige ‘melkpad’, een zijweg van de Pinkelseweg. Op dezelfde dag werd de begraafplaats die zich rond de Dorpskerk bevond op last van de “Heeren Gedeputeerde Staten van Gelderland” voor gesloten verklaard. Deze begraafplaats bevond zich voor een groot deel aan de zuidkant van de Dorpskerk en is later geruimd.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

87

De nieuwe begraafplaats kreeg een monumentale toegangspoort. Achter deze poort bevindt zich een ovaal gedeelte, het rondeel genaamd. Dit rondeel bevat naast een tweetal grafkelders twee zeer oude bomen, een rode beuk en een linde. De begraafplaats kent eenvoudige betonnen grafmonumenten met inleg

van kiezels als verbondenheid met een Meteoor (en teken van armoede). Het gedeelte links van de ingang is het oudste gedeelte. Dit deel kent geen paden maar rijen en de graven zijn gedolven met een tussenruimte van dertig centimeter. De achterste graven zijn alleen te bereiken door over de andere graven te lopen. Het rechter gedeelte kent wel enkele paden en grafnummers. Sinds februari 2008 is de begraafplaats formeel gesloten. Begraven is dus niet meer mogelijk. Het beheer van de begraafplaats vindt plaats door de ‘Stichting Oude begraafplaats De Pinkel’. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats is van waarde vanwege de geschiedenis van de Hervormde Gemeente in Rheden, de oude graven, betonnen monumenten en de smeedijzeren toegangspoort.

36 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Kerkhof bij OLV De Steeg

Geen monumentstatus

Adres

Van Aldenburglaan 36a, De Steeg

Religieus gebruik

Bouwjaar

1877

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

Vlakbij het kerkhof bevond zich een Rooms-Katholieke kerk, een neogotisch gebouwtje uit 1877. In dezelfde periode werd bij de kerk een kerkhof aangelegd met een baarhuisje. De kerk is later gesloopt. Het kerkhof en het baarhuisje zijn wel bewaard gebleven. Er zijn diverse elementen aanwezig die verwijzen naar de katholieke opvattingen rondom de dood.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

88

Het kerkhof is aangelegd op een rechthoekig perceel tussen de Oversteeg en de Van Aldenburglaan. De entree bevindt zich aan de Oversteeg. Een smal pad leidt naar de entree van het kerkhof met een fraai uitgevoerd hekwerk. Het kerkhof heeft een eenvoudig grondplan. Twee grafvelden worden van elkaar gescheiden door een onverhard pad met een treurwilg aan het eind hiervan.

Links van de as bevinden zich het baarhuisje en de oudste graven en rechts zijn de meest recente graven gesitueerd. Het baar- of lijkenhuisje is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en heeft één bouwlaag onder een zadeldak dat is gedekt met rode Tuile du Nord pannen. Cultuurhistorische waarde: De aanleg, het hekwerk, het baarhuisje en een aantal grafmonumenten, waaronder enkele priestergraven zijn waardevolle onderdelen. Het RoomsKatholieke kerkhof vormt met het kloostercomplex en Sint Michaëlkapel (nr. 29) een cultuurhistorisch waardevol ensemble.

37 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Kerkhof bij Oude Jan

Gemeentelijk monument

Adres

Reinaldstraat 18b, Velp

Religieus gebruik

Bouwjaar

1834

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

N.v.t.

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

De begraafplaats van de Hervormde Gemeente ligt bij de oude dorpskern van Velp aan de noordzijde van de Reinaldstraat. Het terrein wordt aan drie zijden omgeven door de onder meer met beuken en eiken beplantte achtertuinen van huizen uit het tweede helft van de 19e eeuw. Tot 1833 werden mensen in en rond de Oude Jan aan de Kerkstraat begraven. In 1829 werd het verboden binnen in de kerk te begraven. De nieuwe begraafplaats aan de Reinaldstraat werd waarschijnlijk in 1834 aangelegd.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

89

De begraafplaats heeft een eenvoudige symmetrische aanleg met een centrale as en ronde kern die gevormd wordt door de tumulus-achtige grafkelder van de familie van Spaen van Hardenbroek. Daaromheen bevinden zich de meest bijzondere graven, zoals het graf van Hallo (rijksmonument).

Verder is er een schijndodenhuisje op de begraafplaats aanwezig gebouwd in 1874. De beplanting bestaat voornamelijk uit cipressen. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats bezit stedenbouwkundige waarde vanwege de historische samenhang met de nabij gelegen Oude Jan en de in 1840 aan de Kerkstraat gebouwde Nederlands Hervormde kerk. De begraafplaats bezit architectuur- en cultuurhistorische waarde vanwege enkele bijzondere graven en het schijndodenhuisje.

38 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Begraafplaats bij O.L.V. Visitatiekerk

Geen monumentstatus

Adres

Bergweg 11a, Velp

Religieus gebruik

Bouwjaar

1874

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

In 1874 werd de katholieke begraafplaats aan de Zandbergseweg (nu Bergweg) in gebruik genomen. Het kerkbestuur had op 1 september 1873 een stuk land gekocht van de erven van jonkvrouwe H.D. van der Burch van Spieringshoek. Het stuk land behoorde tot de buitenplaats De Schoonenberg. De inzegening van de begraafplaats door pastoor Koene vond plaats op 11 januari 1874.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

90

Het opvallendste graf op de begraafplaats is het monumentale graf van pastoor Koene. De begraafplaats aan de Bergweg in Velp is landelijk bekend door ‘het gat in de heg’ uit het boek ‘Knielen op een Bed Violen’ van Jan Siebelink. Sinds in de jaren zestig op Heiderust te Worth-Rheden een nieuwe katholieke begraafplaats is ingericht werd er op de begraafplaats aan de Bergweg

enige tijd amper meer begraven. In 2004 is hier verandering in gekomen. De begraafplaats werd gered van ontruiming door de ‘R.K. Instelling tot behoud van de Begraafplaats aan de Bergweg te Velp’. In 2014 is deze kerkelijke instelling omgezet in de seculiere ‘Stichting Behoud RK Begraafplaats Velp’. Sindsdien is de begraafplaats uitvoerig gerenoveerd en weer veelvuldig in gebruik. In 2006 zijn urnenmuren en een urnentuin toegevoegd. In de urnentuin is een gedenkboom geplaatst waar bezoekers een koperen blaadje in kunnen hangen ter nagedachtenis aan overleden dierbaren. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats is van waarde vanwege de geschiedenis van de Katholieke gemeenschap, de oude graven en de band met de Onze Lieve Vrouwekerk.

39

Kerkenpaspoort

Joodse begraafplaats

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Bernard Zweerslaan 1, Dieren

Religieus gebruik

Bouwjaar

1892

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

Ten noordwesten van de Bernard Zweerslaan aan de bosrand bevindt zich deze in 1892 aangelegde Joodse begraafplaats behorende bij de Dierense Sjoel. Dit is de enige Joodse begraafplaats in de gemeente Rheden.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

91

Op de begraafplaats bevinden zich 41 zerken en 23 stenen paaltjes. De graven zijn voorzien van eenvoudige hardstenen zerken. Sommige graven bezitten nog een gietijzeren hekwerk. In 1925 ontwierp de Dierense architect G.J. Uiterwijk (1863-1937) een zogenaamd metaarhuisje (lijkenhuisje) voor de begraafplaats. Het huisje is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en heeft één bouwlaag onder een schilddak met een bitumineuze dakbedekking.

De begraafplaats heeft een formele aanleg met een breed middenpad in de as van het metaarhuisje met aan weerszijden smallere zijpaden waarin de graven gesitueerd zijn. De begraafplaats is omgeven door een haag. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de situering aan de bosrand. De voor de Joodse cultuur karakteristieke sobere grafzerken en het metaarhuisje zijn van grote waarde. Het is bovendien de enige Joodse begraafplaats in de gemeente Rheden.

40 Kerkenpaspoort

†

Kerkenpaspoort

Katholieke Begraafplaats Dieren

Geen monumentstatus

Adres

Harderwijkerweg 5b, Dieren

Religieus gebruik

Bouwjaar

1871

Architect

N.v.t.

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Zitplaatsen

N.v.t.

Gebruik

Begraafplaats

De R.K. begraafplaats in Dieren werd in 1871 aangelegd aan de Harderwijkerweg naast de algemene begraafplaats. Het terrein is bestemd voor het begraven van overledenen en voor het bijzetten van asbussen in de bestaande graven of in het columbarium. Er zijn ook urnkelders aanwezig bestemd voor 4 urnen. De begraafplaats is eigendom van de parochie Sint Eusebius te Arnhem, waarin de parochie uit Dieren (Emmaüskerk) sinds juli 2016 is opgegaan, en is in principe alleen bestemd voor parochianen.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

92

Op de begraafplaats werden (zoals gebruikelijk) de pastores van de parochie op een prominente plaats op het kerkhof begraven. Op de begraafplaats zijn of waren ook enkele graven van bekende Dierense families. De begraafplaats werd in 2015, met dank aan de vele vrijwilligers, weer goed opgeknapt. In dat jaar hebben 11 begrafenissen plaats gevonden. Cultuurhistorische waarde: De begraafplaats is van waarde vanwege de geschiedenis van de Katholieke gemeenschap, de oude graven, graven van lokaal bekende families en de band met de lokale Katholieke gemeenschap.

Toekomstverkenning religieus erfgoed gemeente Rheden

April 2023