Document · PDF

Toekomstbeeld recreatie toerisme gemeente Rheden - EINDVERSIE - maart 2024

Raadsvergadering 26 maart 2024, gemeente RhedenBij agendapunt: Visie Recreatie & toerisme; van leefbaarheid tot bloeiende vrijetijdssector (24.09)14.123 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Recreatie & toerisme gemeente Rheden Bouwsteen voor de omgevingsvisie Van leefbaarheid tot bloeiende vrijetijdssector

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Colofon Gemeente Rheden en Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, februari 2024 Auteurs

Gemeente Rheden Mevr. I. (Ingrid) Kerkhoff Mevr. W. (Wilma) Wijers

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Mevr. A. (Annemiek) Riefel Mevr. N. (Natasja) Sonderen Dhr. M. (Martijn) Huijgen Mevr. R. (Rozemarijn) Pool Beeldmateriaal Gemeente Rheden Vormgeving

Leonie Nennie Buro 28

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Samenvatting Wat is ons toekomstbeeld?

Voor u ligt het toekomstbeeld van de gemeente Rheden op recreatie en toerisme1. Dit toekomstbeeld is één van de bouwstenen voor de Omgevingsvisie, welke een integraal toekomstbeeld gaat schetsen voor de gemeente Rheden.

In 2040 is de gemeente Rheden een gastvrije plek waar bezoekers bijdragen aan het behouden en versterken van natuur, recreatieve voorzieningen en de lokale economie. Toerisme draagt bij aan het welzijn van inwoners en de welvaart van de gemeente, in harmonie met de omgeving. Toeristische en recreatieve ontwikkelingen houden rekening met natuur, milieu, landschap en de gemeenschap, waardoor Rheden een aantrekkelijke en duurzame woonplek is voor huidige en toekomstige bewoners en een prettige gemeente om te ondernemen én recreëren.

De vrijetijdsector is belangrijk voor onze lokale economie én leefbaarheid, máár heeft ook een keerzijde. Door toenemend bezoek neemt de druk op de natuur toe en dat kan invloed hebben op de leefomgeving en leefbaarheid. Om in de toekomst te kunnen blijven profiteren van de positieve effecten en nadelige effecten te voorkomen heeft de gemeenteraad aangegeven dat er behoefte is aan een duidelijke visie op recreatie en toerisme. In dit toekomstbeeld geven we een antwoord op de volgende vragen:

Vanuit welke motivatie zetten we in op recreatie en toerisme?

• Vanuit welke motivatie wordt ingezet op recreatie en toerisme en welke

Recreatie en toerisme is een belangrijke sector in én voor de gemeente Rheden. Ca. 5,4% van het totale aantal banen in de gemeente Rheden is te relateren aan recreatie en toerisme.

maatschappelijke doelen beoogt de gemeente met het beleid?

• Welke visie heeft de gemeente op de groei van het aantal recreanten? • Aan welke voorwaarden is (de eventuele groei) gekoppeld?

Daarnaast draagt de vrijetijdssector in belangrijke mate bij aan de lokale economie en verhoogt de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Denk aan de honderden kilometers aan fiets- en wandelroutes, evenementen en plekken waar cultuur, natuur en erfgoed kan worden beleefd. Juist de vrijetijdssector is van grote maatschappelijke betekenis voor de gemeente en draagt bij aan het behoud van voorzieningen in kleine kernen, het creëren van werkgelegenheid en stimuleren van ondernemerschap. Daarmee draagt de sector bij aan de brede welvaart.

1 Toerisme = een reis met een recreatief of zakelijk doeleinde, inclusief overnachting = de verblijfsgast. Recreatie = alle activiteiten die iemand voor zijn plezier in zijn of haar vrije tijd onderneemt, exclusief overnachting = daggast / recreant, veelal eigen inwoners of mensen die woonachtig zijn in de directe omgeving.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Hoe gaan we om met de groei van het aantal recreanten?

We gaan het economisch profijt van de sector daarnaast vergroten: dagbezoekers verleiden langer te verblijven en meer en beter verblijfsaanbod. Veel dagbezoekers in de gemeente Rheden ondernemen activiteiten die op natuur gericht zijn, zoals wandelen en fietsen. In vergelijking met bijvoorbeeld cultuurbezoekers geven ze minder uit. Bovendien hebben wandelaars, fietsers en motorrijders geen bedrijf of voorziening nodig om hun activiteit uit te oefenen. Zo blijft de werkgelegenheid in de vrijetijdssector (licht) achter in de gemeente Rheden in vergelijking met het provinciaal en landelijk gemiddelde. En de lokale middenstand geeft aan (te) weinig te profiteren van het dagbezoek. Daarnaast is het aantal verblijfsgasten in de gemeente Rheden beperkt qua omvang. De beddencapaciteit is in verhouding tot omliggende gemeenten gering.

Dat het belangrijk is om stil te staan bij hoeveel recreanten (daggasten) de gemeente Rheden kan ontvangen blijkt uit de verwachte groei van het aantal recreanten. Door onder andere vergrijzing krijgen Nederlanders meer vrije tijd. Daarnaast is er een grote verstedelijkingsopgave. De komende jaren moeten er zo’n 33.000 woningen bijgebouwd worden in de regio Arnhem – Nijmegen. Dit zal voor een flinke toename zorgen van het aantal inwoners in de regio. Deze mensen gaan op zoek naar plekken om te recreëren óók in onze gemeente. Kortom, de komende jaren zal het aantal bezoekers toenemen zonder daar actief op in te zetten (organische groei). Daardoor neemt de druk op de buitenruimte in de brede zin van het woord én natuur in het bijzonder ook toe. Daarom moet worden gezocht naar een goede balans tussen enerzijds onze natuur beschermen en versterken én anderzijds voldoende ruimte bieden om te recreëren.

We staan positief tegenover het toevoegen van nieuw aanbod op plekken waar nog ruimte is om meer bezoekers te ontvangen. Daarbij kijken we met name naar de kernen en het agrarische gebied. Extensieve recreatie is hierbij het uitgangspunt, dus met een beperkte impact op de natuur- en leefomgeving en leefbaarheid. Bij het toevoegen van nieuw aanbod of uitbreidingsplannen is altijd een integrale afweging noodzakelijk.

We accepteren de organische groei van het aantal inwoners en bezoekers, maar zetten niet actief in op extra groei van het aantal bezoekers. Het opvangen van de organische groei is echt een regionale opgave. De hele regio moet hiermee aan de slag door voldoende recreatieve voorzieningen ‘dichtbij huis’ aan te bieden, zodat de druk op onze goedbezochte natuurgebieden niet nog hoger wordt. Daar zullen we ons hard voor maken in regionale lobby en samenwerkingen.

De kwaliteitsimpuls die we hiermee willen realiseren draagt bij aan het beter benutten van de potentie van de hele gemeente en het verleiden van bezoekers om andere delen van de gemeente te bezoeken.

Onder welke voorwaarden? Een bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van recreatie en toerisme, terwijl de negatieve effecten (met name de druk op de buitenruimte en natuur) tot een minimum worden beperkt. Om dit te realiseren is bestemmingsmanagement nodig; waar willen we bezoekers ontvangen en wanneer. Het uitgangspunt is dat de vrijetijdssector een grote(re) bijdrage levert aan maatschappelijke opgaven en de brede welvaart van de inwoners van Rheden.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Waar zetten we op in?

Recreatie en toerisme in balans met de natuur- en leefomgeving WAAR ZETTEN WE OP IN?

AAN WELKE UITDAGING WERKEN WE?

Speerpunt 1: Spreiden van bezoekers in tijd en ruimte • Goed gastheerschap • Bewustwording creëren (over de waarde van de natuur en impact van het bezoek) • Groei regionaal opvangen • Bezoekers Veluwezoom verleiden tot doordeweeks bezoek

Hoge bezoekdruk beter in balans brengen met de natuur- en leefomgeving

Speerpunt 2: Aanbod versterken • Verbreding van het aanbod en seizoensverlenging • Impuls verblijfsrecreatie • Kansen voor agrotoerisme • Kansen voor erfgoed- en cultuurbeleving • Kansen voor de IJssel en uiterwaarden • Veluwebeleving in de dorpen

Economisch profijt vergroten, verblijfsaanbod toevoegen en de toeristische potentie van de gehele gemeente beter benutten

Speerpunt 3: Lusten en lasten in balans • Bewustwording creëren • Daggasten financieel bij laten dragen

Lusten en lasten in balans

Speerpunt 4: Promotie en informatievoorziening • Toeristisch profiel ontwikkelen • Informatievoorziening en gebiedsmarketing verbeteren

Eenzijdigheid toeristisch-recreatieve profiel veranderen

Speerpunt 5: Goede en aantrekkelijke recreatieve verbindingen en bewegwijzering • Toegankelijkheid Veluwezoom • Beter benutten bestaande infrastructuur

Bezoekersstromen beter reguleren

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Inhoudsopgave 1

Inleiding

1.1

Aanleiding

1.2

Relatie tot omgevingsvisie

1.3

Totstandkoming

1.4

Samenwerkingen

1.5

Leeswijzer

Recreatie en toerisme in de gemeente Rheden

2.1

Het DNA van Rheden

2.2

De vrijetijdssector in cijfers

2.3

De waarde van recreatie en toerisme

2.4

De impact van recreatie en toerisme

Het toekomstbeeld

3.1

Ambitie en strategie

3.2

De speerpunten

3.3

Randvoorwaarden

Uitvoeringsprogramma 2025-2030

Bijlagen

Begrippenlijst

Bijlage 1: Schema relatie tot omgevingsvisie

Bijlage 2: DNA & identiteit gemeente Rheden

Bijlage 3: Leefstijlvinder

Bijlage 4: SWOT analyse

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Inleiding Helder kader

“Rheden bestaat in totaal uit 7 dorpen: de grotere dorpen Dieren, Rheden en Velp en de kleinere dorpen Ellecom, Spankeren, Laag-Soeren en De Steeg. In de gemeente hebben we prachtige historische gebouwen, landgoederen en archeologische terreinen. Tot slot heeft De Veluwezoom bij Rheden en Rozendaal een grote recreatieve aantrekkingskracht. Met name de Posbank, met zijn bijzondere afwisseling van heide, bossen, sprengen en beken, landgoederen en heuvels, trekt ieder jaar grote hoeveelheden bezoekers.”

Deze bouwsteen voor de omgevingsvisie geeft duidelijkheid over hoe de toekomst van recreatie en toerisme in de gemeente Rheden eruit moet komen te zien. De speerpunten en ambitie voedt de omgevingsvisie en biedt daarmee een helder kader voor de gemeente, de vrijetijdssector en andere betrokkenen.

1.2 Relatie tot omgevingsvisie

(bron: Rheden.nl)

Het coalitieakkoord 2022-2026 “Groener, socialer, dichterbij” spreekt van een versterking van duurzaam recreatie en toerisme. De coalitie schaart zich achter het feit dat de toeristisch-recreatieve branche een belangrijke (economische) pijler is van de gemeente Rheden. Een pijler die de voorzieningen in de dorpen in stand houdt, aandacht heeft voor de natuur én het landschap en zorgt voor levendigheid en werkgelegenheid in de dorpen. We werken daarnaast aan een omgevingsvisie als uitvloeisel van de Omgevingswet. Toerisme én de recreatiemogelijkheden voor eigen inwoners maken hier onderdeel van uit.

1.1 Aanleiding

De vrijetijdseconomie is belangrijk voor de economie én leefbaarheid van de gemeente Rheden, máár heeft ook een keerzijde. Door toenemend bezoek neemt de druk op de natuur toe en dat kan ook invloed hebben op de leefomgeving en leefbaarheid. Om in de toekomst te kunnen blijven profiteren van de positieve effecten en nadelige effecten te voorkomen heeft de gemeenteraad via een motie in november 2021 aangegeven dat er behoefte is aan een duidelijke visie op recreatie en toerisme. In dit toekomstbeeld moet een antwoord worden gegeven op onderstaande vragen:

Dit toekomstbeeld levert input voor de omgevingsvisie. Het is één van de vele bouwstenen die een integraal beeld moeten gaan schetsen voor de toekomst van Rheden.

• Vanuit welke motivatie wordt ingezet op recreatie en toerisme en welke

In bijlage 1 hebben we de relatie tussen dit document en de omgevingsvisie schematisch weergegeven.

maatschappelijke doelen beoogt de gemeente met het beleid?

• Welke visie heeft de gemeente op de groei van het aantal recreanten? • Aan welke voorwaarden is (de eventuele groei) gekoppeld, bijvoorbeeld natuurwaarden, leefbaarheid, verkeersoverlast en economisch profijt?

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

1.3 Totstandkoming Input uit het omgevingsvisie traject

Deze bouwsteen voor de omgevingsvisie is opgesteld in samenwerking met het Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd. We hebben verschillende stakeholders betrokken bij de totstandkoming:

In de voorbereidingen voor de omgevingsvisie zijn een aantal opmerkingen gemaakt over recreatie en toerisme. Hieronder hebben we de belangrijkste opmerkingen ingevoegd.

• We hebben een klankbordgroep samengesteld met vertegenwoordigers uit het Toeristisch Platform Zuidoost-Veluwezoom, Veluwe-op-1, OKA en het college die op meerdere momenten hebben meegedacht. • We hebben de raad aan het begin van het traject geïnformeerd via een raadsinformatiebrief waarin het participatietraject is vastgelegd. Tijdens een oriënterende raad hebben we ideeën opgehaald. • We hebben gesprekken gevoerd met 6 belanghebbenden uit de sector. • We hebben inwoners betrokken middels een inwonersonderzoek en dorpsgesprekken. De laatste zijn in het kader van de omgevingsvisie georganiseerd. • We hebben 12 collega’s van andere beleidsterreinen betrokken. • We hebben een balanstafel georganiseerd met experts op het gebied van cultuur en erfgoed, openbare ruimte, economie, natuur en landschap, de agrarische sector, sport, duurzaamheid en de omgeving. • We hebben één brede stakeholdersbijeenkomst georganiseerd waarbij we een brede vertegenwoordiging van de inwoners en de vrijetijdssector hebben uitgenodigd.

We verzilveren kansen voor recreatie en toerisme We gaan inzetten op de belevingseconomie en op belevingsversterking zonder in te boeten op onze kwaliteiten. We willen gastvrij zijn voor bezoekers aan onze gemeente, hen meer richting geven aan hun bezoek en er samen voor zorgen dat het ook leidt tot meer bestedingen in de gemeente Rheden. Bestedingen zijn ook nodig om het voorzieningenniveau voor onze (vergrijzende) bevolking overeind te houden. De detailhandel in de kernen, de horeca, de musea en de zwembaden hebben bezoekers van buiten nodig, om ook voor inwoners rendabel te kunnen zijn. Duurzame groei van het toerisme is ook goed mogelijk, door te zorgen voor een betere spreiding van de bezoekers over de hele gemeente. Dit vermindert de druk op de natuur rondom de Posbank, zonder het gebied op slot te hoeven zetten. De ondernemers in de sector zien bovendien dat toeristen verwelkomen heel goed mogelijk is op een ‘natuurbehoudende’ manier, als we de kwaliteit maar bovenaan zetten. Er is ook nog veel marktruimte voor duurzame groei van het aantal overnachtingsmogelijkheden, dit geeft ook de sector zelf aan.

Achtergronddocument Bij dit stuk hoort een achtergronddocument waarin alle opgehaalde informatie uit de gesprekken die zijn gevoerd, onderzoeken die zijn gedaan en deskstudie die is verricht is uitgewerkt. De informatie uit dat document vormt de basis voor dit stuk.

Bovengenoemde punten vormen één van de uitgangspunten voor dit document. In dit document hebben we de suggesties verder uitgewerkt.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

1.4 Samenwerkingen

1.5 Leeswijzer

De gemeente Rheden werkt intensief samen met omliggende gemeenten en maakt deel uit van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Op regionale schaal wordt onder andere gewerkt aan de opgaven: Groene Groei, Productieve Regio, Verbonden Regio, Circulaire Regio en de Ontspannen Regio. Ook is Rheden partner in de Veluwe samenwerking Veluwe-op-1.

In hoofdstuk 2 nemen we u mee in de context waarin dit document is opgesteld. Daarin beschrijven we het DNA van de gemeente Rheden, delen we de belangrijkste cijfers over de vrijetijdssector en gaan we in op de waarde en impact van recreatie en toerisme. In hoofdstuk 3 is de koers uitgewerkt. Tot slot bevat hoofdstuk 4 het uitvoeringsprogramma.

In het achtergronddocument hebben we een aantal relevante lokale én regionale actualiteiten weergegeven. Een belangrijk kader voor dit document is het Masterplan Welkom Veluwezoom uit 2022. Met het Masterplan wordt door de gemeente Rheden, Rozendaal en partners gewerkt aan het terugbrengen van de balans tussen recreatie en natuur. De focus ligt met name op het terugdringen van overlast door gemotoriseerd verkeer. Bezoekers zijn welkom op de Veluwezoom, zonder dat dit ten koste gaat van natuur en overlast veroorzaakt bij inwoners van de gemeenten Rheden en Rozendaal.

In de bijlagen is onder andere een begrippenlijst (pag. 38) opgenomen waarin we de verschillende termen die worden gebruikt in dit stuk toelichten. .

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Recreatie en toerisme in de gemeente Rheden 2.2 De vrijetijdssector in cijfers

Rheden is een groene gemeente met een rijke natuur- en cultuurhistorie. Een groot deel van Nationaal Park de Veluwezoom valt binnen de gemeentegrenzen. Vooral het gebied rondom de Posbank, het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten en de overgang van de stuwwal met haar (spreng)beken naar de IJssel en uiterwaarden trekt veel bezoekers.

De gemeente Rheden is een aantrekkelijke bestemming voor met name natuur- en cultuurliefhebbers. Er kan volop worden gewandeld, gefietst en paardgereden via het fietsknooppuntennetwerk, het wandelnetwerk, een ruiterroute en twee lange MTB- en gravelbikeroutes. Het oudste nationale park van Nederland – Nationaal Park Veluwezoom, gesticht in 1930 – trekt jaarlijks meer dan 2,5 miljoen bezoekers1 en is daarmee één van de best bezochte nationale parken van Nederland. Veel van deze 2,5 miljoen bezoekers zijn onze eigen inwoners en bewoners uit de regio. Daarmee is de gemeente een belangrijke recreatieve bestemming voor haar eigen inwoners en inwoners uit de omliggende gemeenten.

2.1 Het DNA van Rheden

De gemeente Rheden is veelzijdig. Een groot deel van Nationaal Park de Veluwezoom valt binnen de gemeentegrenzen. Midden in het park ligt de Posbank, vanwaar je een spectaculair uitzicht hebt over de grazende IJslandse pony’s, Schotse hooglanders en Rhedense schapen op het Herikhuizerveld. Binnen de gemeentegrenzen liggen daarnaast veel historische villa's, kastelen, landgoederen en buitenplaatsen, zoals Biljoen en Middachten. Veel van deze plekken zijn privé-eigendom en een deel is openbaar toegankelijk. De rivier de IJssel vormt de oostelijke grens van de gemeente en heeft historisch gezien een belangrijke rol gespeeld in handel en verdediging. De gemeente Rheden bestaat uit zeven dorpen, elk met een eigen uniek karakter. Zie bijlage 2 voor meer informatie over het DNA van Rheden.

Veel dagbezoekers, aantal overnachtingen beperkt Het aantal toeristische overnachtingen schommelt tussen de 119.000 en 136.000 per jaar. Er zijn circa 33 bedrijven2 die overnachtingsmogelijkheden aanbieden in de gemeente Rheden. Samen zijn ze goed voor ongeveer 2.890 slaapplekken. De meeste bedrijven zijn kleinschalig, zoals B&B’s en vakantiewoningen. De meeste slaapplaatsen zijn te vinden op de campings; Ardoer Camping de Jutberg in Laag-Soeren is veruit het grootst. Van de 7,4 miljoen overnachtingen op de Veluwe in 2022 (bron: TVAN, 2023) vonden er bijna 135.000 plaats in de gemeente Rheden. Dat is iets minder dan 2% van het totaal. Daarmee heeft de gemeente Rheden een klein aandeel in het totaal aantal overnachtingen op de Veluwe. Het aandeel daggasten is daarentegen zeer omvangrijk.

In het omgevingsvisie traject zijn de volgende kernkwaliteiten voor Rheden benoemd: • Mooi en afwisselend natuur en landschap, uniek voor Nederland. • Zeven verschillende dorpen met eigen historie, identiteit en variatie in woonmilieus. • Rijke cultuurhistorie, prominent aanwezig in de vorm van landgoederen, buitenplaatsen en cultuurlandschap.

1 Het gaat hierbij om het totaal aantal bezoekers en niet de unieke bezoekers. Hieronder vallen dus ook eigen inwoners die het Nationaal Park regelmatig bezoeken. 2 Bron: toeristenbelastinggegevens gemeente Rheden, 2021

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Doelgroepen Onze gemeente kent een diverse bevolkingssamenstelling. Dit vraagt om een veelzijdig aanbod aan recreatieve voorzieningen. Elke groep inwoners (van verschillende sociale klassen tot jongeren, ouderen en inwoners met een migratieachtergrond en anders) heeft specifieke behoeften op het gebied van type voorzieningen, toegankelijkheid, betaalbaarheid en informatievoorziening.

Wat betreft de horeca lijken er kansen te liggen voor de avontuurzoeker, rustzoeker en plezierzoeker, aangezien daar de vraag van zowel de inwoner als toerist groter is dan het huidige aanbod. De avontuurzoeker zoekt unieke, eigentijdse horecaconcepten met een bijzondere en lokale kaart, terwijl de rustzoeker juist liever vertrouwde, laagdrempelige en gemoedelijke horecavoorzieningen bezoekt. De plezierzoeker voelt zich ook aangetrokken tot eigentijdse horecaconcepten waar de nadruk ligt op gezelligheid.

Leefstijlen

In bijlage 3 hebben we een toelichting op de leefstijlvinder opgenomen.

Op basis van de Leefstijlvinder (zie figuur 2.1 en bijlage 2) is de vraag en het toeristisch-recreatieve aanbod in de gemeente Rheden in beeld gebracht. De meest dominante leefstijl onder inwoners én toeristen is de rustzoeker3. Deze doelgroep blijft graag dicht bij huis. Ze gaan er wel eens op uit maar het hoeft allemaal niet te gek, ze willen alles zoveel mogelijk van tevoren regelen, geen verrassingen, geen spanning en geen drukte. Tussen de profielen van de inwoners in de verschillende kernen van de gemeente Rheden zijn geen grote verschillen waarneembaar. Alleen de kern Ellecom wijkt licht af van de rest van Rheden en het landelijk gemiddelde. Hier is de stijlzoeker het meest dominant. De stijlzoeker is op zoek naar nuttige, eigentijdse en exclusieve vormen van vrijetijdsbesteding.

FIGUUR 2.1 DE LEEFSTIJLVINDER EN VERDELING VAN DE LEEFSTIJLEN IN NEDERLAND.

EXTRAVERT vrijheid AVONTUURZOEKERS

harmonie 11% 18%

PLEZIERZOEKERS

11%

Vraag versus aanbod

VERBINDINGSZOEKERS

12%

Als we de vraag afzetten tegen voor welke leefstijlen het bestaande toeristisch-recreatieve aanbod in de gemeente Rheden aantrekkelijk is lijken er qua verblijfsrecreatie kansen te liggen voor de avontuurzoeker, stijlzoeker en inzichtzoeker. Voor deze groepen is niet zoveel verblijfsrecreatie aanbod beschikbaar in de gemeente Rheden, terwijl er wel vraag naar is. En er zijn kansen voor de plezierzoeker. Dat betekent dat het aanbod vernieuwender mag zijn, uniek qua uitstraling en streekeigen. Ook voelen de stijlzoeker en inzichtzoeker zich aangetrokken tot aanbod dat meer gericht is op luxe en comfort. De plezierzoeker zoekt ook een eigentijdse beleving met een totaalaanbod: voor ieder wat wils.

HARMONIEZOEKERS

GROEP

EGO INZICHTZOEKERS STIJLZOEKERS

15%

14%

RUSTZOEKERS 18%

controle

veilig INTROVERT

3 Het leefstijlprofiel van de inwoners is opgesteld uit uitgebreid marktonderzoek door MarketResponse. Deze data is vrij toegankelijk op de website leefstijlvinder.nl.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

2.3 De waarde van recreatie en toerisme

te ontmoeten, plezier te maken, te bezinnen en tot rust te komen. De vrijetijdssector is van grote maatschappelijke betekenis voor de gemeente en draagt bij aan het behoud van voorzieningen in kleine kernen en het stimuleren van ondernemerschap. Daarmee draagt de sector bij aan de brede welvaart 4.

Werkgelegenheid Ca. 5,4% van het totale aantal banen in de gemeente Rheden is te relateren aan recreatie en toerisme. Het gaat om ongeveer 1.000 fulltime, parttime en uitzendkracht banen op verschillende niveaus. Daarbij is de spin-off naar andere branches, toeleveranciers en middenstand niet meegerekend.

De bezoeker van de regio De toerist laat zich niet beperken door grenzen. Wat er in de omgeving allemaal te doen is, is vaak doorslaggevend voor de keuze van een vakantiebestemming. In de nabije omgeving zijn veel bezienswaardigheden, zoals de Hanzesteden Doesburg en Zutphen, de stad Arnhem met veel winkels, cultuur en horeca, het ministadje Bronckhorst en recreatiegebied Rhederlaag.

Het aandeel banen in recreatie en toerisme ligt in de gemeente Rheden lager dan gemiddeld in Nederland, Gelderland en de Veluwe. In onze economische visie uit 2022 staat dat de werkgelegenheid in een aantal belangrijke sectoren, zoals de zorg, recreatie en toerisme en de industrie, achter blijft bij de gemiddelde groei in Gelderland en omliggende gemeenten. De afgelopen 10 jaar is de werkgelegenheid in de sector recreatie en toerisme in onze gemeente gelijk gebleven, terwijl die in omliggende en vergelijkbare gemeenten flink is gegroeid. Tegelijkertijd zijn de bezoekersaantallen aan de gemeente wel gestegen. Dit komt alleen (nog) niet tot uiting in de werkgelegenheid.

Toeristen die overnachten in Brummen, Arnhem, Doesburg of Bronckhorst bezoeken de gemeente Rheden en andersom. Samenwerken in regioverband biedt kansen om elkaar te versterken, de bezoekdruk te verdelen en een meer diverse doelgroep aan te trekken. Het is niet nodig om alle recreatieve voorzieningen zelf ‘in huis’ te hebben. We moeten slim gebruikmaken van de kracht van de regio.

Brede welvaart De vrijetijdssector draagt bij aan een lokale economie en verhoogt de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Denk aan de honderden kilometers aan fiets- en wandelroutes, evenementen en plekken waar cultuur, natuur en erfgoed kan worden beleefd. Voorzieningen die stimuleren om de deur uit te gaan, in beweging te komen, elkaar

4 Brede welvaart is meer dan de financiële situatie van individuen, het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau, het gevoel van veiligheid van mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving en vele andere factoren.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

2.4 De impact van recreatie en toerisme

Op meerdere plekken in Nederland zijn toeristisch-recreatieve bestemmingen op zoek naar ‘balans’; hoe kunnen recreatie en toerisme bijdragen aan leefbaarheid en brede welvaart, zonder hieraan afbreuk te doen: Waardevol Toerisme. Daarom kijken we ook naar de draagkracht van onze gemeente; het vermogen om bezoekers (recreanten of toeristen) te ontvangen, zonder dat negatieve gevolgen optreden voor de leefbaarheid of natuur- en leefomgeving. Gevolgen kunnen zowel betrekking hebben op fysieke aspecten (denk aan verkeersdrukte, aantasting van de natuur en milieuproblematiek) als op sociale aspecten (invloed op de publieke en persoonlijke ruimte van mensen, denk aan ervaren drukte, geluidsoverlast en verkeersoverlast).

Nijmegen (33.000 woningen). In Arnhem zijn er plannen om een deel van deze woningen aan de kant van Velp te ontwikkelen. Dit zal voor een flinke toename zorgen van het aantal inwoners in de regio. Deze mensen gaan op zoek naar plekken om te recreëren, waarbij wandelen, fietsen en andere vormen van buitenrecreatie populaire vrijetijdsbestedingen zijn. De gemeente Rheden zal hiervoor een belangrijke uitvalsbasis zijn. Kortom, het aantal bezoekers (met name recreanten) zal de komende jaren toenemen in de gemeente Rheden zonder daar actief op in te zetten. Daardoor neemt de druk op de buitenruimte in de brede zin van het woord én natuur in het bijzonder ook toe. Daarom moet worden gezocht naar een goede balans tussen enerzijds de natuur beschermen en versterken én anderzijds voldoende ruimte bieden om (duurzaam) te recreëren.

Het bepalen van de draagkracht van bestemmingen is niet eenvoudig. Helaas is er geen reeks aan normen en waarden beschikbaar die aangeven tot welke grens er sprake is van een balans tussen de hoeveelheid bezoekers en invloed op de natuur- en leefomgeving én wanneer er sprake is van overschrijding van die draagkracht. Een overschrijding van de draagkracht wordt daarom vaak pas zichtbaar wanneer er een grens is overschreden.

Draagkracht bestemming bepalen We hebben de draagkracht op twee verschillende manieren in kaart gebracht: • De sociale draagkracht aan de hand van een inwonersenquête (in 2022 uitgevoerd voor de Veluwezoom gemeenten) en dorpsgesprekken (in 2023 gevoerd in het kader van de omgevingsvisie); • En de fysieke draagkracht aan de hand van de kennis van experts 5 via een zogenaamde ‘balanstafel’. Hieronder hebben we de belangrijkste conclusies opgenomen.

Groei recreanten en toeristen komende jaren Dat het belangrijk is om stil te staan bij hoeveel bezoekers de gemeente Rheden kan ontvangen blijkt ook uit de verwachte groei van het aantal toeristen (verblijfsgasten). Het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen verwacht dat zowel het inkomend als binnenlands toerisme de komende jaren verder toeneemt.

Conclusies sociale draagkracht In 2022 is er een inwonersonderzoek uitgevoerd over toerisme onder inwoners op de Veluwe 6. De enquête is ingevuld door inwoners van de Veluwezoom gemeenten (de gemeenten Arnhem, Renkum, Rheden en Rozendaal).

We verwachten echter dat de groei van het aantal recreanten een nog grotere impact op Rheden gaat hebben. Door onder andere vergrijzing krijgen we meer vrije tijd. Daarnaast is er een grote verstedelijkingsopgave die ook invloed heeft op de gemeente Rheden. De komende jaren moeten er zo’n 100.000 woningen bijgebouwd worden in de provincie Gelderland, vooral in de regio Arnhem –

5 Experts op het gebied van mobiliteit, vastgoed en woningmarkt, natuur en landschap, cultuur en erfgoed, recreatie en toerisme, economie, openbare ruimte, agrarische sector, Masterplan Veluwezoom en omgevingsbeleid van de gemeente Rheden. 6 Het inwonersonderzoek is uitgevoerd nadat de samenleving weer ‘van het slot ging’, na de coronaepidemie. Het is niet uit te sluiten dat de maatregelen die golden tijdens de coronaepidemie van invloed zijn op het onderzoek.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Uit de enquête blijkt dat de inwoners van de Veluwezoom gematigd positief zijn over toerisme. Ook vinden meer inwoners dat de voordelen van toerisme opwegen tegen de nadelen dan andersom.

behouden blijft en gemotoriseerd verkeer in de natuur wordt geweerd. Wel zijn inwoners bang dat dit voor meer parkeeroverlast zal zorgen aan de randen van de natuur. En ze vragen zich af hoe duurzaam vervoer hier een alternatief voor kan bieden. Tijdens alle dorpsgesprekken worden verbeterpunten genoemd. Daarbij komt met regelmaat terug dat leegstaande (monumentale) panden niet worden benut of bepaalde voorzieningen ontbreken, zoals ontmoetingsplekken en speciaalzaken.

De belangrijkste benoemde positieve effecten die inwoners zien als gevolg van toerisme: • Bezoekers zorgen voor een belangrijke bijdrage aan de lokale economie en werkgelegenheid. • Bezoekers dragen bij aan de aanwezigheid van winkels, horeca en recreatieve mogelijkheden. • Bezoekers dragen bij aan de leefbaarheid.

Conclusies fysieke draagkracht (balanstafel) Recreatie en toerisme heeft volgens de experts met name negatieve impacts op de natuur en openbare ruimte in de gemeente Rheden. Voor die domeinen is regelmatig sprake van momenten waarop het te druk is. Daarbij wordt opgemerkt dat het om specifieke momenten en gebieden gaat, zoals weekend- en feestdagen en met name op de Veluwezoom (in het bijzonder rondom de Posbank en het bezoekerscentrum). Problemen die door de hoeveelheid bezoekers ontstaan zijn verstoring en vervuiling van de natuur (zoals zwerfafval), onevenredig hoge kosten aan beheer en onderhoud van voorzieningen, zoals bankjes, prullenbakken en routes door intensief gebruik, geluidsoverlast (met name door gemotoriseerd verkeer) en een slechte toegang tot voorzieningen voor eigen inwoners. Dit speelt voornamelijk op delen van de Veluwezoom (deelgebied 1, zie figuur 2.2).

De belangrijkste negatieve effecten die inwoners zeggen te ervaren als gevolg van toerisme: • Bezoekers dragen bij aan schade aan de natuur en achteruitgang van de openbare ruimte (zoals publieke voorzieningen). • Bezoekers veroorzaken problemen rondom mobiliteit (fileproblemen, parkeerproblemen etc.). • Door bezoekers is het (erg) druk op bepaalde momenten en plekken. De meeste inwoners vinden daarnaast dat de leefbaarheid niet wordt verminderd door recreatie en toerisme. Wel zijn de inwoners van de Veluwezoom hier minder positief over dan gemiddeld op de Veluwe. Ook zijn de inwoners kritisch over het aanmoedigen van toerisme op de Veluwezoom.

Op de Veluwezoom worden ook rondom mobiliteit zorgelijke pieken gesignaleerd. Daarbij moet worden gedacht aan filevorming, maar ook parkeerproblemen, zoals verkeerd parkeren, volle parkeerplaatsen en onevenredig hoge kosten aan onderhoud en beheer van parkeervoorzieningen.

Zo’n 37% van de respondenten vindt dat toerisme niet verder aangemoedigd mag worden, dit aandeel is gelijk aan het aantal inwoners dat hier neutraal tegenover staat. Hierbij verwacht bijna de helft van de inwoners dat een verdere bezoekersgroei zal leiden tot wrijving. Opvallend is ook dat inwoners van de Veluwezoom over het algemeen negatiever kijken naar toerisme dan de gemiddelde inwoner op de Veluwe.

De Veluwezoom is onderdeel van het Europese Natura2000 netwerk van kwalitatief hoogwaardige natuurgebieden en geniet daarmee bescherming voor diverse diersoorten en vegetatie die er van oudsher voorkomen. Hier staat (evenals in de uiterwaarden van de IJssel) de biodiversiteit sterk onder druk en wordt door experts benadrukt dat alle zeilen bijgezet moeten worden om de internationaal afgesproken instandhoudingsdoelen te benaderen.

Uit de dorpsgesprekken blijkt dat de kernen verschillend beoordelen óf recreatie en toerisme bijdragen aan het behoud van voorzieningen. In alle kernen geven inwoners aan dat ze het belangrijk vinden dat de natuur

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

FIGUUR 2.2 GEBIEDSINDELING GEMEENTE RHEDEN T.B.V. BALANSTAFEL

Tegelijkertijd wordt in een aantal gebieden en domeinen nog helemaal geen bezoekersdruk ervaren (zie tabel 2.1). Sterker nog die gebieden en domeinen profiteren nu te weinig van de positieve effecten van recreatie en toerisme. Het gaat dan om cultuur en erfgoed, de agrarische sector en economie. De experts geven aan dat de kansen op het gebied van cultuurbeleving, erfgoedbeleving en agrotoerisme nu te weinig worden gegrepen. De toeristische potentie van de gemeente wordt daardoor onvoldoende benut. Bovendien kan volgens de experts het economisch profijt van recreatie en toerisme worden vergroot. Zo profiteren middenstanders in een aantal kernen nog te weinig van de bezoekers en blijft de werkgelegenheid (licht) achter.

TABEL 2.1: DRAAGKRACHT PER DOMEIN VAN DE LEEFOMGEVING

Draagkracht

Waar

Vastgoed

Balans

Mobiliteit

Balans met incidentele normale pieken

Pieken: deelgebied 1, 2 en 5

Openbare ruimte

Balans met pieken

Pieken: deelgebied 1

Natuur

Zorgelijke pieken / structureel te druk

Pieken: deelgebied 1 en 4

Agrarische sector

Rustig

Cultuur & erfgoed

Rustig

Economie

Rustig

Leeswijzer: Om de conclusies voor draagkracht te kunnen specificeren is de gemeente is opgedeeld in de volgende deelgebieden: Deelgebied 1: Veluwezoom Deelgebied 2: Velp Deelgebied 3: Rheden Deelgebied 4: De Steeg, Ellecom en beken en sprengen Deelgebied 5: Laag-Soeren, Dieren en Spankeren

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Het toekomstbeeld Samen met ondernemers en andere belanghebbenden hebben we bepaald waar we als gemeente Rheden naartoe willen. Wat is onze stip aan de horizon en waar zetten we op in?

Uitgangspunten

Door middel van een SWOT-analyse (zie bijlage 4) krijgen we inzicht in de uitdagingen voor de gemeente Rheden en welke kansen er liggen. In dit hoofdstuk beschrijven we wat ervoor nodig is om de zwakten te verbeteren en hoe we kunnen inspelen op de kansen. Dit begint bij het vaststellen van een ambitie. Deze beschrijven we in de volgende paragraaf. Vervolgens hebben we uitgewerkt waar aan moet worden gewerkt om de ambitie te realiseren.

de natuur, maar ook aan een vitale lokale economie met voldoende werkgelegenheid op verschillende niveaus én ruimte voor ondernemers. Ondernemers mogen meeprofiteren. Samen verzilveren we de kansen voor recreatie en toerisme. Er is ruimte voor toeristische en recreatieve ontwikkelingen met name in de kernen en het agrarische gebied. • De gemeente Rheden accepteert de organische groei van het aantal inwoners en bezoekers, maar zet niet actief in op extra groei van het aantal bezoekers. • Daarbij is het opvangen van de organische groei van het aantal inwoners en bezoekers door onder andere de woningbouwopgave nadrukkelijk een regionale opgave. Wij vinden het belangrijk dat de hele regio de groei op gaat vangen door voldoende recreatieve voorzieningen ‘dichtbij huis’ aan te bieden, zodat de druk op onze goedbezochte natuurgebieden en openbare ruimte niet nog hoger wordt. Daar zullen we ons hard voor maken in regionale lobby en samenwerkingen. • De toeristisch-recreatieve potentie van de gehele gemeente moet worden benut en de gemeente moet in zijn geheel profiteren van de positieve effecten van recreatie en toerisme terwijl de negatieve effecten tot een minimum worden beperkt. Daarbij is het uitgangspunt om bezoekers beter te spreiden over tijd en ruimte en niet het creëren van nieuwe bezoekdruk pieken.

• De balans tussen aantal bezoekers en draagkracht van de natuur- en leefomgeving en leefbaarheid beperkt zich tot incidenteel een piek en wordt teruggedrongen op de plekken waar de balans nu negatief is.

Bij deze ambitie horen de volgende strategische uitgangspunten:

• Recreatie en toerisme draagt bij aan het behouden en versterken van

3.1 Ambitie en strategie

Ambitie

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

• Alle inwoners vinden passend openbaar toegankelijk recreatieaanbod in

Strategie

de gemeente Rheden.

Om deze ambitie te realiseren zetten we in op drie strategieën die bijdragen aan het creëren van Waardevol Toerisme (zie figuur 3.1): bestemmingsmanagement, bestemmingsontwikkeling én bestemmingspromotie. Met andere woorden: we gaan sturen op balans en het aanbod onder andere in de kernen, uiterwaarden en het agrarische gebied versterken én beter zichtbaar maken.

• Zowel inwoners als ondernemers zijn zich bewust van de voordelen die bezoekers met zich meebrengen.

• We stimuleren duurzaam reizen zowel naar de (natuur)gebieden toe als in de (natuur)gebieden zelf en perken gemotoriseerd verkeer op de Veluwezoom in. • We hechten waarde aan ondernemers die serieus bezig zijn met duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (denk aan drinkwaterbesparing, CO2-reductie, consuminderen en afname lokale producten). We staan positief tegenover initiatieven met aantoonbaar aandacht voor het milieu, de natuur- en leefomgeving. • Daggasten dragen financieel bij aan onderhoud en beheer van de recreatieve infrastructuur.

LEEFBAARHEID & BREDE WELVAART

FIGUUR 3.1 MODEL WAARDEVOL TOERISME

DE ONONDEKTE BESTEMMING

DE GROEIENDE BESTEMMING

BESTEMMING IN BLOEI

OVERTOERISME

BESTEMMINGSMANAGEMENT

DRAAGKRACHT VAN DE BESTEMMING Leefomgeving: natuur, erfgoed, mobiliteit etc. Leefbaarheid: overlast, vervreemding, afname bezoekers- ervaring

BESTEMMINGSPROMOTIE BESTEMMINGSONTWIKKELING

ONTWIKKELING VAN DE BESTEMMING & TOERISTISCHE DRUK

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Uit de analyse komt naar voren dat op sommige locaties, zoals op de Veluwezoom (met name rond de Posbank en het bezoekerscentrum) op bepaalde momenten overlast wordt ervaren door overtoerisme / teveel dagbezoekers: daar is bestemmingsmanagement van toepassing. Op andere plaatsen, zoals in de dorpen, wordt nog te weinig geprofiteerd (door ondernemers en inwoners) van de positieve effecten die toerisme en

recreatie kunnen hebben op de lokale economie en leefbaarheid doordat er weinig voorzieningen zijn of deze nog niet beleefbaar zijn gemaakt: daar is bestemmingsontwikkeling en bestemmingspromotie nodig. In onderstaand schema hebben we de belangrijkste uitdagingen benoemd en staat waar we aan gaan werken.

Recreatie en toerisme in balans met de natuur- en leefomgeving WAAR ZETTEN WE OP IN?

AAN WELKE UITDAGING WERKEN WE?

Hoge bezoekdruk beter in balans brengen met de natuur- en leefomgeving De gemeente Rheden trekt jaarlijks veel dagbezoekers van dichtbij en verder weg. Het dagbezoek concentreert zich nu grotendeels rondom de Posbank. Dat leidt tot een hoge druk op de natuur- en leefomgeving. De belangrijkste trekpleister van de gemeente is daarmee onze grote kracht, maar tevens veroorzaker van uitdagingen. De belangrijkste uitdaging is echter niet dat er (te) veel recreanten komen, maar dat recreanten zich onvoldoende spreiden over de gemeente én inwoners en ondernemers in de kernen onvoldoende profiteren, blijkt uit de analyse. Naar verwachting zal het aantal recreanten de komende jaren toenemen. Deze natuurlijke groei kunnen we niet tegengaan, maar het opvangen van deze groei is in onze ogen écht een regionale opgave.

Economisch profijt vergroten: daggasten verleiden langer te verblijven en verblijfsaanbod Veel daggasten in de gemeente Rheden ondernemen activiteiten die op natuur gericht zijn, zoals wandelen en fietsen. In vergelijking met bijvoorbeeld cultuurbezoekers geven ze minder uit. Bovendien hebben wandelaars, fietsers en motorrijders geen bedrijf of voorziening nodig om hun activiteit uit te oefenen. Zo blijft de werkgelegenheid in de vrijetijdssector (licht) achter in de gemeente Rheden in vergelijking met het provinciaal en landelijk gemiddelde. En de lokale middenstand geeft aan (te) weinig te profiteren van het dagbezoek. Daarnaast is het aantal verblijfsgasten in de gemeente Rheden beperkt qua omvang. De beddencapaciteit is in verhouding tot omliggende gemeenten gering. Toeristische potentie gehele gemeente beter benutten De toeristische potentie van de gemeente Rheden in haar geheel wordt onvoldoende benut. Er is wel potentieel, zoals het cultuur- en erfgoedaanbod, de verschillende kernen met ieder een eigen identiteit, het platteland en in mindere mate ook de uiterwaarden en IJssel. Die plekken zijn nu echter beperkt beleefbaar. Om het potentieel te benutten moet worden geïnvesteerd in productontwikkeling en informatievoorziening over wat er allemaal te doen is én waar.

Ondernemers krijgen de ruimte om kansen te verzilveren, zodat recreatie en toerisme (nog) sterker bij gaat dragen aan de lokale economie en het in stand houden van voorzieningen. Balans is hierbij het toverwoord. Het belangrijkste doel is alternatieven bieden om bestaand bezoek beter te spreiden. Uiteraard moet rekening worden gehouden met wat mogelijk is binnen bestaande kaders, zoals de Natura2000 wetgeving en recreatiezonering 1 en een integrale afweging worden gemaakt.

1 Zie https://www.gelderland.nl/projecten/recreatiezonering-op-de-veluwe.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Speerpunt 3: Lusten en lasten in balans • Bewustwording creëren • Daggasten financieel bij laten dragen

Lusten en lasten in balans De Veluwezoom wordt jaarlijks drukbezocht. Inwoners en bezoekers maken gebruik van het uitgebreide netwerk aan paden, routes en recreatieve voorzieningen, zoals bankjes en informatiepanelen. Het onderhoud en beheer van deze recreatieve infrastructuur, de openbare ruimte en natuur is echter kostbaar. Daggasten betalen geen toeristenbelasting, zoals de verblijfsgast en dragen daarmee niet standaard bij aan de instandhouding van voorzieningen terwijl ze daar wel gebruik van maken.

Speerpunt 4: Promotie en informatievoorziening • Toeristisch profiel ontwikkelen • Informatievoorziening en gebiedsmarketing verbeteren

Eenzijdigheid toeristisch-recreatieve profiel veranderen Uit de analyse blijkt dat de gemeente Rheden op dit moment nog een redelijk eenzijdig toeristisch-recreatief profiel heeft met een sterke focus op de natuur. Om bezoekers meer te spreiden en de potentie van de hele gemeente beter te benutten is het belangrijk dat een ander profiel wordt geschetst. Daarmee kunnen we laten zien dat de gemeente Rheden meer te bieden heeft dan alleen het Posbankbezoek.

Speerpunt 5: Goede en aantrekkelijke recreatieve verbindingen en bewegwijzering • Toegankelijkheid Veluwezoom • Beter benutten bestaande infrastructuur

Bezoekersstromen beter reguleren Het dagbezoek in de gemeente Rheden concentreert zich nu met name rondom de Posbank. Om bezoekers te verleiden andere plekken te bezoeken zijn goede verbindingen tussen de verschillende gebieden van de gemeente én daarbuiten van belang. Onder verbindingen verstaan we recreatieve routes voor bijvoorbeeld fietsers, maar ook het openbaar vervoer en de toegankelijkheid van toeristische en recreatieve bedrijven. Deze verbindingen dragen bij aan het beter reguleren van de bezoekersstromen; gebieden waar nog niet zoveel bezoekers komen kunnen beter worden ontsloten en drukke of kwetsbare gebieden ontzien.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Toelichting Hieronder hebben we kort toegelicht wat we bedoelen met bestemmingsmanagement, bestemmingsontwikkeling en bestemmingspromotie en waar welk speerpunt onder valt.

Bestemmingsmanagement Een bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van recreatie en toerisme, terwijl de negatieve effecten tot een minimum worden beperkt. Om dit te realiseren is bestemmingsmanagement nodig; waar willen we bezoekers ontvangen en wanneer. Het uitgangspunt is dat de vrijetijdssector een grote(re) bijdrage levert aan maatschappelijke opgaven en de brede welvaart van de inwoners van Rheden door onder andere het in stand houden van voorzieningen.

Bestemmingsontwikkeling en bestemmingspromotie We staan positief tegenover het toevoegen van nieuw aanbod op plekken waar nog ruimte is om meer bezoekers te ontvangen. Op welke plekken nog ruimte is moet nader worden onderzocht. Ontwikkelingen vinden plaats op passende schaal: een nieuw initiatief of uitbreidingsplan moet passen bij de aard en schaal van de natuur- en leefomgeving. In de (grotere) kernen zijn kleine tot middelgrote verblijfsaccommodaties passend en in het agrarisch gebied kleinschalige accommodaties. Zie de begrippenlijst in de bijlage voor een toelichting hierop. Het is daarbij aan de initiatiefnemer om aan te tonen hoe een plan past bij de omgeving. Daar waar het niet kan trappen we op de rem om overlast te voorkomen en onze kernkwaliteiten te waarborgen.

Hieronder vallen speerpunt 1, 3, 4 en 5.

Deze kwaliteitsimpuls draagt bij aan het beter benutten van de potentie van de hele gemeente en het verleiden van bezoekers om andere delen van de gemeente te bezoeken. Enerzijds ontstaat hierdoor nieuw aanbod voor inwoners en bezoekers en anderzijds zorgt dit voor meer bezoekers op locaties waar ondernemers ook van kunnen profiteren. Hieronder vallen speerpunt 2, 4 en 5.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

3.2 De speerpunten

stukje van het product creëren en beïnvloeden. Door samen te werken en naar elkaar door te verwijzen – goed gastheerschap – kunnen we de gasten naar de plekken gidsen waar de recreatiedruk het kan dragen; spreiden. En ervoor zorgen dat er meer samenhang ontstaat in de beleving die we onze gasten bieden. Zo worden we een sterkere bestemming.

Speerpunt 1: het spreiden van bezoekers in tijd en ruimte Waar zetten we op in?

Bewustwording creëren

Door het aantal bezoekers beter te verdelen over de Veluwezoom en de rest van de gemeente Rheden kan de overlast die nu op piekmomenten ontstaat worden gereduceerd.

Onder bewustwording verstaan we het uitleggen aan de bezoeker én onze eigen inwoner wat de waarde is van de natuur in al haar facetten (bodem, water, ondergrond et cetera) en waarom iets wel en niet kan in de natuurgebieden. Door bewustzijn te creëren kun je makkelijker gedragsverandering stimuleren. Met als doel bezoekers te verleiden om andere gebieden binnen de gemeente te bezoeken op een duurzame manier. Daarbij stimuleren we het gebruik van duurzaam vervoer. Dit bewustzijn kunnen we onder andere bereiken door samen met ondernemers goede informatie te ontwikkelen en verspreiden gericht op de bezoeker én onze eigen inwoner. De sector heeft hier ook nadrukkelijk een rol in. Ondernemers en organisaties zijn immers de gastheren en -vrouwen van onze gemeente.

Spreiding bezoekers Dit gaan we doen door de huidige informatievoorziening te verbeteren - waar is het rustig en druk en waar is wat te doen - door betere bewegwijzering in het gebied en gedrag te beïnvloeden middels nudging. Bij nudging worden mensen subtiel gestimuleerd om zich op een gewenste wijze te gedragen. Een voorbeeld van nudging is een aantrekkelijke wandelroute ontwikkelen in een gebied waar het aantal bezoekers nu nog beperkt is en de natuur niet in het geding komt. We zoeken hiervoor aansluiting bij het Masterplan Welkom Veluwezoom.

Groei regionaal opvangen

Daarnaast maken we waar mogelijk gebruik van data en reeds opgedane kennis. We kunnen leren van ervaringen die andere gebieden hebben opgedaan rondom het spreiden van bezoekers. Op de Veluwe spelen al initiatieven om beter te sturen op bezoekersstromen, maar ook op andere plekken in het land. Hierbij kan worden gedacht aan een bezoekersdrukte monitor om de drukte in een gebied te laten zien of het herhaaldelijk uitzetten van een inwonersonderzoek om de effecten op de leefbaarheid te monitoren. Ook kunnen de effecten op de leefbaarheid meegenomen worden in de te ontwikkelen lokale brede welvaartsmonitor.

Het aantal bezoekers zal de komende jaren toenemen. Het opvangen van deze groei is een regionale opgave. In regionaal verband (de Groene Metropoolregio en Veluwe-op-1) moeten we werken aan voldoende aantrekkelijke recreatieve voorzieningen dichtbij huis, zodat de druk op de Veluwezoom niet nog hoger wordt.

Bezoekers natuurgebieden verleiden tot doordeweeks bezoek Tot slot gaan we onze inwoners en bezoekers verleiden om op doordeweekse momenten de Veluwezoom met een duurzaam vervoermiddel te bezoeken. Door te laten zien dat de natuur dan ook aantrekkelijk is én bovendien is het een stuk rustiger in het gebied. Samen met de sector en promotionele organisaties leggen we in de promotie en informatievoorziening de nadruk op de rustige momenten en locaties.

Goed gastheerschap Een goed samengesteld product is bepalend voor een fijne toeristischrecreatieve beleving. Dat samengestelde product bestaat uit meerdere onderdelen, zoals vervoer, verblijf, dingen om te doen (oftewel ‘vermaak’) en de omgeving. Het samengestelde karakter van het toeristischrecreatieve product betekent dat er veel partijen betrokken zijn die allemaal een

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Speerpunt 2: Aanbod versterken Waar zetten we op in? Samen met de sector gaan we werken aan het verbeteren van de beleefbaarheid van het aanbod in de kernen, het agrarisch gebied en op langere termijn in de uiterwaarden en óp de IJssel. Daarbij zetten we onder andere in op het verlengen van het toeristische seizoen, want jaarrond exploitatie maakt de gemeente het hele jaar door aantrekkelijk en draagt zodoende ook bij aan het spreiden van bezoekers. Dit levert ook kansen op voor de dagrecreatie en horeca. Zij kunnen hierdoor jaarrond meer afzet genereren en (meer) personeel het hele jaar in dienst houden. Dat heeft een positief effect op de werkgelegenheid en continuïteit van personeel voor bedrijven. Evenementen vinden plaats in de dorpen en niet in Natura2000 of GNR gebied.

Voorzieningen voor alle doelgroepen Daarnaast vinden we het belangrijk dat inwoners op een passende manier invulling aan hun vrije tijd kunnen geven in de gemeente Rheden. Zeker voor de kansrijke leefstijlgroepen, zie paragraaf 3.3. We kunnen niet garanderen dat alle recreatieve activiteiten kunnen worden ondernomen binnen de gemeentegrenzen. Daar hebben wij geen directe invloed op. Bovendien is er in de directe omgeving veel te doen, zoals in Arnhem met haar vele winkels, cultuuraanbod en horeca en recreatiegebied Rhederlaag. Dat is juist de kracht van onze centrale ligging en moeten we benutten. We streven ernaar om zoveel als mogelijk voor alle inwoners openbare recreatieve voorzieningen te bieden.

Belangrijk is dat deze accommodaties bijdragen aan de brede welvaart en passend van schaal zijn. Het uitgangspunt is extensieve recreatie. Er is geen ruimte voor grootschalige ontwikkelingen. De enige mogelijkheid die we zien voor grootschalige accommodaties is op voormalige bedrijventerreinen. Bij de sanering van bedrijventerreinen hebben we daarom specifiek aandacht voor de recreatieve kansen. Ook is het wenselijk om alle verblijfsrecreatiemogelijkheden (inclusief particuliere verhuur) binnen de gemeente Rheden beter inzichtelijk te maken. En we gaan kijken of we de toeristenbelasting tarieven kunnen differentiëren.

2. Kansen voor agrotoerisme De agrarische sector staat voor grote uitdagingen. Agrotoerisme kan nieuwe verdienmodellen opleveren voor het platteland. Daarbij kan worden gedacht aan verschillende vormen van overnachten bij de boer en recreëren op de boerderij, zoals een speelboerderij, landwinkel en rustpunt. Daarmee wordt het platteland aantrekkelijker en een alternatief voor het bezoek aan de natuur. Aandacht voor natuurinclusief en duurzaam ondernemen is hierbij kansrijk. Tot slot is gezondheid een kansrijk thema. Denk bijvoorbeeld aan goed en gezond eten van én op het platteland. Hiermee kunnen we ook bijdragen aan het creëren van een gezond leefklimaat binnen onze gemeente. We stimuleren agrarische ondernemers om te verkennen of agrotoerisme iets voor ze kan zijn. Uiteraard is niet elk agrarisch bedrijf hiervoor geschikt en niet voor elke agrariër is dit een interessante (neven)verdienste, maar het is wel goed om de kansen inzichtelijk te maken. In onze gemeente zijn agrarische onderwijsinstellingen gevestigd die we hierbij kunnen betrekken.

We zien vijf kansrijke ontwikkelrichtingen:

3. Kansen voor erfgoed- en cultuurbeleving

1. Impuls verblijfsrecreatie

De rijke cultuurhistorie van de gemeente Rheden wordt nog niet ten volle benut. Er zijn voldoende mooie verhalen te vertellen, onder andere over de rijke geschiedenis van het landschap, de landgoederen, schilders en schrijvers. Om deze verhalen tot leven te wekken is productontwikkeling nodig. Daarnaast kunnen erfgoedinitiatieven bijdragen aan het spreiden van bezoekers; het merendeel van het erfgoed is te vinden tussen de voet van de stuwwal en de IJssel. Hierbij kan worden gedacht aan het toevoegen van iconische kenmerken in het landschap en thematische routes.

Een verblijfsgast draagt economisch gezien meer bij aan een bestemming dan een daggast die gaat wandelen, fietsen of met de auto een rondje rijdt. Het verblijfsrecreatie aanbod in de gemeente is in verhouding tot de rest van de regio beperkt. Daarom staan we positief tegenover het toevoegen van kleine tot middelgrote verblijfsrecreatie ontwikkelingen in de kernen en het agrarisch gebied. Passend binnen bestaande kaders, zoals Natura2000 wetgeving. Hierbij zal een integrale afweging moeten worden gemaakt.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Overigens is er al best wat aanbod, maar uit gesprekken met de sector blijkt dat ondernemers hier niet mee bekend zijn en het daardoor niet uitdragen. Onbekend maakt onbemind. Hier is zichtbaarheid en promotie dus ook een aandachtspunt.

Ondernemers en verenigingen zijn hierbij nadrukkelijk ook zelf aan zet. De gemeente kan faciliteren, investeren in de openbare recreatieve infrastructuur en kennis delen, maar ondernemers moeten zelf de kansen grijpen om mee te profiteren.

4. Kansen voor de IJssel en uiterwaarden

Speerpunt 3: Lusten en lasten in balans

Door het vrachtscheepvaartverkeer en de hoeveelheid grondeigenaren langs de IJssel is dat nu nog gecompliceerd, maar we zien wel kansen om de uiterwaarden en IJssel in de toekomst recreatief aantrekkelijker te maken en daarmee ook een aantal schandplekken, zoals de oude steenfabriek op een passende manier een nieuwe extensieve toeristisch-recreatieve functie te geven. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan struinroutes door de uiterwaarden met onderweg rustpunten en bezienswaardigheden, zoals kunstobjecten. Met aandacht voor het verhaal van het gebied, zoals het ontstaan en gebruik van het landschap door de jaren heen (denk aan de verschillende lopen van de IJssel, het steenbakkersverleden en de IJssellinie). De natuur in de uiterwaarden is kwetsbaar. Er is alleen ruimte voor extensieve vormen van recreatie en er moeten goede bufferzones worden ingericht om de kwaliteit van de flora en fauna in het gebied niet aan te tasten. Dit levert ook kansen op voor de jachthaven.

Waar zetten we op in? De voordelen van toerisme worden niet door alle ondernemers en inwoners ervaren. We gaan de positieve impacts van recreatie en toerisme beter zichtbaar maken door informatie te delen en de gemeenschap te betrekken bij ontwikkelingen. Daarnaast moeten daggasten bijdragen aan de lasten, waaronder het financieren van het onderhoud van de paden, routebordjes, bankjes, parkeerplaatsen en informatiepanelen. Daarvoor wordt aansluiting gezocht bij het Veluwe-op-1 programma Financiering Recreatieve Infrastructuur. Op deze manier kunnen we de lusten voor inwoners en ondernemers vergroten, terwijl we de lasten beperken.

5. Veluwebeleving in de dorpen De meeste bezoekers rijden nu langs de dorpen onderweg naar, meestal, de Posbank. De ondernemers in de dorpen profiteren hierdoor nauwelijks van deze bezoekersstromen. Dat komt ook omdat de dorpen geen ‘Veluwebeleving’ bieden. Daaronder verstaan we dat het ‘Veluwegevoel’ (heide, bos, rust, wild, landgoederen et cetera) zichtbaar is in de dorpen. Daar moeten we als gemeente op in gaan zetten. Denk dan bijvoorbeeld aan promotionele activiteiten, thematische routes, iconen in het straatbeeld en openbare recreatieve voorzieningen, zodat bezoekers meer in de dorpen komen en daar ook meer reuring gaat ontstaan. Ook is het vanuit recreatie en toerisme wenselijk om het straatbeeld in zijn geheel aantrekkelijker te maken, bijvoorbeeld door klinkers te gebruiken in plaats van beton en Veluws groen in te passen. De ontwikkelingen rondom station Rheden dragen hier positief aan bij.

TOERISME & RECREATIE GEMEENTE RHEDEN

Speerpunt 4: Promotie en informatievoorziening

Speerpunt 5: Toegankelijkheid en recreatieve verbindingen

Waar zetten we op in?

Uit de analyse blijkt dat de gemeente Rheden op dit moment nog een eenzijdig toeristisch-recreatief profiel heeft, waarbij met name wordt gefocust op natuurbeleving.

We streven naar kwalitatief goede verbindingen tussen de verschillende gebieden binnen de gemeente én daarbuiten, zoals tussen het agrarisch gebied en de kernen, langs de IJssel, maar ook tussen de gemeente Rheden en omliggende gemeenten.

Om bezoekers meer te spreiden en de potentie van de hele gemeente beter te benutten is het belangrijk dat we een helder profiel hebben; waar staat de gemeente Rheden voor en welke beelden en verhalen horen daarbij.

Met verbindingen bedoelen we recreatieve routes voor bijvoorbeeld fietsers en wandelaars. Maar we verstaan hieronder ook het openbaar vervoer, de parkeervoorzieningen en toegankelijkheid van toeristische-recreatieve bedrijven. De toegankelijkheid van de Veluwezoom verdient hierbij speciale aandacht. Bij afsluiting van bepaalde toegangswegen voor gemotoriseerd verkeer (conform de plannen uit het Masterplan Welkom Veluwezoom) in het weekend en tijdens vakanties moeten inwoners en bezoekers die afhankelijk zijn van deze vormen van vervoer, bijvoorbeeld doordat ze slecht ter been zijn toegang behouden tot de natuur. Hier hebben we aandacht voor.

Toeristisch profiel ontwikkelen Daarom gaan we een toeristisch profiel ontwikkelen gebaseerd op ons DNA en verhalen uit het gebied. Met dit narratief kunnen we beter uitdragen waar de gemeente voor staat. Dat kunnen we meenemen in de informatievoorziening richting bezoekers en inwoners. Daarmee kunnen we ook laten zien dat de gemeente Rheden meer te bieden heeft dan alleen het Posbankbezoek. Het vertellen van andere verhalen draagt daarmee bij aan de spreiding van bezoekers over de gemeente Rheden.

Beter benutten infrastructuur Er zijn al heel veel routes binnen de gemeente Rheden. De focus ligt daarom niet zozeer op het toevoegen van extra infrastructuur, maar meer op het beter benutten van de bestaande infrastructuur. Door een kwaliteitsslag, de routes meer zichtbaarheid te geven en aan de hand van de leefstijlvinder beter beleefbaar te maken kunnen de routes beter worden benut. We kunnen het belevingsgebieden gedachtegoed (vanuit Veluwe-op-1) gebruiken om de verbindingen die er al zijn een verhaal mee te geven en daarmee beter beleefbaar te maken. Via deze verbindingen kunnen we de bezoekersstromen ook beter reguleren; gebieden waar nog niet zoveel bezoekers komen kunnen beter worden ontsloten en drukke of kwetsbare gebieden ontzien.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Rheden&id=f566c515-0db1-4a76-854f-7049ef24c037