Rapportage behoeftenonderzoek expertisecentrum

6.3

Eerste verkenning met ODRN en ODRA

EML-controles en vergunningverlening type C-bedrijven De omgevingsdiensten hebben afspraken met de diverse gemeenten en de provincie over het aantal EML-controles dat zij voor de periode 2018-2024 doen. Het is een inschatting dat met dat afgesproken aantal in 2024 80-90% van de bedrijven met een bekend energieverbruik van meer dan 50.000 kWh en/of 25.000 m3 gas bezocht zijn. Deze aanpak wordt bemoeilijkt doordat de diensten niet kunnen achterhalen waar de bedrijven met midden- en grootverbruik zitten. Op basis van privacywetgeving in de elektriciteits- en gaswet mag een energieleverancier deze gegevens niet aan de overheid verstrekken. We weten dus niet precies welke aantallen bedrijven daadwerkelijk onder deze EMLregelgeving en de Informatieplicht vallen. De omgevingsdiensten moeten zelf actief het energieverbruik opvragen als zij een vermoeden hebben dat een bedrijf boven de grens zit. Dit kost veel tijd en menskracht. Eens in de vier jaar moeten bedrijven zich opnieuw melden. Dit gaat in 2023 weer spelen. Dan zal er ook een nieuwe lijst met erkende maatregelen vanuit het ministerie van EZK zijn. De kosten van de controles worden gedeeltelijk door de provincie betaald en gedeeltelijk door de gemeenten zelf. Niet alle gemeenten doen hier overigens aan mee. Bij de EML-controles gaat het om bedrijven van milieutype A of B.

De omgevingsdiensten hebben sinds kort ook de rol om namens de Provincie op het aspect energie te actualiseren voor de (vergunningplichtige) type C bedrijven. Quotes Vince Schulte van de ODRN: “Er is een groep voorlopers die alles voor elkaar heeft. Dan is er een groep achterblijvers, die vaak geen lange-termijn-visie heeft. Hier moeten we vooral handhaven. Daartussen zit een grote groep, die wel willen, maar er om allerlei redenen niet toe komen. Ze zijn niet met energie bezig, het is te complex. Zo besteden bedrijven bijvoorbeeld onderhoud aan machines uit aan installateurs, maar ze weten niet hoe het werkt. De installateur op zijn beurt kijkt niet naar energiebesparingsmogelijkheden, want hij heeft alleen contract voor onderhoud. Bij bijvoorbeeld een koelinstallatie of een persluchtinstallatie zijn veel verschillende mogelijkheden om energie te besparen. Het is te ingewikkeld voor ze, want er is technische kennis van de installatie nodig om te weten hoe er energie bespaard kan worden. Ditzelfde geldt voor kleinere verbruikers, die niet onder onze energiebesparingsplicht vallen. Ze weten vaak niet welke energiebesparingsmogelijkheden er mogelijk zijn, terwijl zij er veel baat bij zouden hebben, omdat zij met steeds hogeren prijzen te maken hebben.”

27 van de 51

Vanuit de omgevingsdiensten wordt onderschreven dat een aantal bedrijven verdergaande ondersteuning nodig heeft die zij (op dit moment) niet kunnen bieden en zij zien daarin een rol weggelegd voor iets als een Expertisecentrum. De ODRA overweegt overigens om in de toekomst niet alleen een controlerende maar ook een adviserende rol op te gaan pakken. De omgevingsdiensten vinden een nauwe betrokkenheid bij het Expertisecentrum van belang.

6.4

Eerste verkenning Liander

Liander wil expertise delen Liander is als netbeheerder verantwoordelijk voor het onderhoud van het netwerk voor elektriciteit en gas. Vanuit die hoedanigheid worden nieuwe concepten ontwikkeld die ook door bedrijven kunnen worden toegepast. Liander is bereid hun kennis straks in te brengen bij het REE. Dat zou bijvoorbeeld kunnen in de vorm van kennisdeling met de leden van de expertisepool, de leden van de expertisepool kunnen de kennis overdragen aan de bedrijven. Netcongestie Via de site van Liander is actuele informatie te vinden over de transportcapaciteit in Gelderland. Onderstaande informatie is van 4 augustus jl.

De komende jaren zullen de netbeheerders (Tennet en Liander) veel investeren om het net geschikt te maken voor de vraag van de toekomst. Daarnaast werkt Liander aan een aantal innovatieve ontwikkelingen. Hierbij wordt intensiever gebruik gemaakt van de bestaande aansluitingen en netten. Hiervoor is samenwerking met de klanten van groot belang. Door kennis te delen wil Liander het slimmer gebruik van de bestaande netten en aansluitingen faciliteren. Instrumenten waaraan gewerkt wordt zijn: • • • • •

Smart design (gebruik bestaande kabels) Piekshaving Benutten opslag Collectieve achter de meteroplossingen Congestiemanagement

28 van de 51

7 Vertaling onderzoek naar programma van eisen/wensen Uit voorgaande hoofdstukken blijkt dat de wensen van bedrijven en gemeenten dicht bij elkaar liggen. Hieronder vatten we nog eens samen wat de hoofdlijn is.

7.1

Expertisecentrum gewenst?

Ja. De belangrijkste constatering is dat er behoefte is aan onafhankelijk dienstverlening tot en met de uitvoering. Tot nu toe beperken de gemeenten hun rol tot het controleren, het informeren en het adviseren van de bedrijven. De begeleiding bij het voorbereiden en uitvoeren van maatregelen wordt nog niet of zeer beperkt opgepakt. Er zijn weliswaar allerlei marktpartijen die zich hierop richten, maar vanuit de bedrijven komt het sterke signaal dat zij het lastig vinden om binnen dit brede aanbod de juiste partij te vinden. Er is behoefte aan een onafhankelijke partij die transparantie in de markt organiseert.

7.2

Voorwaarden

Uit de gevoerde gesprekken komen een aantal algemene wensen en behoeften ten aanzien van het expertisecentrum naar voren: •

• •

•

•

Houding experisecentrum: pro-actief en praktisch De medewerkers van het expertisecentrum moeten actief op pad. Door eigen onderzoek, via de gemeenten en via ondernemersverenigingen moeten zij op de bedrijven afstappen. Daarbij moeten ze de bedrijven praktisch ondersteunen en niet komen met abstracte beleidsstrategieën. Er is vooral behoefte aan concrete voorstellen in de vorm van businescases. Verbetering relatie overheid/bedrijfsleven; gezamenlijke aansturing Voor het REE vinden zowel gemeenten en bedrijvenorganisaties het van belang om de organisatie gezamenlijk aan te sturen. Niet iets opstarten voor een jaar. Er wordt zowel door bedrijven en ondernemersverenigingen als gemeenten uitgesproken dat het werken aan energiebesparing en duurzame opwek bij bedrijven een ongoing proces is. We willen geen nieuwe projecten die wel leiden tot rapporten of energiescans, maar niet tot realisatie. Een lange adem is nodig en moet gefaciliteerd worden. Organiseer regionaal, maar sluit aan bij lokale netwerken. Uit de gevoerde gesprekken bleek onverdeeld animo om het werken op de relatie lokaal in te richten en op de inhoud regionaal te faciliteren. Een regionale backoffice waarin een expertpool beschikbaar is om bedrijven te ondersteunen bij realisatie wordt als wenselijk gezien, zeker op de ingewikkelde business cases met betrekking congestie, verzekerbaarheid en financiering.

Het fysieke contact met de ondernemer kan het beste lokaal worden ingebed via lokale organisaties van bedrijven en gemeentelijke contactpersonen. Samenwerking afdelingen economie en duurzaamheid binnen gemeenten In de bijeenkomst is door verschillende gemeenten gehamerd op het belang van een integrale aanpak binnen de gemeenten. Met name tussen de medewerkers met de contacten met bedrijven en de medewerkers die zich met de energietransitie bezighouden. Uit een interview met Kristel Lammers directeur NP RES Forum MKB Nederland 2-5-2022 Wordt het bedrijven niet af en toe veel te ingewikkeld gemaakt als ze steun willen krijgen? ‘De natuurlijke ingang voor ondernemers is vaak de afdeling Economische Zaken bij een gemeente, maar de natuurlijke ingang voor duurzame energie gaat via de afdeling die zich bezighoudt met de fysieke leefomgeving. Binnen de gemeente kan die koppeling beter.”

•

Focus op uitvoering en businesscases Zorg voor hands-on ondersteuning en geen abstracte beleidsstrategieën. Er is vooral behoefte aan concrete voorstellen in de vorm van businesscases.

29 van de 51

•

•

7.3

Geen focus op innovatie Er zijn binnen de regio al een aantal partijen actief met het bevorderen van innovatie op het gebied van de energietransitie. Hier zou het expertisecentrum zich niet op moeten richten. Wel op de implementatie van succesvolle innovatieve technieken. De focus zal liggen op bewezen technologie en standaardoplossingen. Relatie met de omgevingsdiensten Uit de gesprekken met de ondernemersverenigingen bleek dat veel bedrijven de omgevingsdienst door hun controlerende en verplichtende rol wantrouwt. Het kan dus wel zo zijn dat de omgevingsdienst bedrijven tipt om ondersteuning bij het expertisecentrum te halen, maar niet dat het expertisecentrum de omgevingsdienst tipt om een bedrijf te controleren.

Doelgroep expertisecentrum

In hoofdstuk 3 hebben we een indeling gemaakt van de soorten bedrijven met een onderverdeling in bedrijven die verplicht zijn om maatregelen te nemen en bedrijven die daar niet toe verplicht zijn. Op basis van het Zowel vanuit de gemeenten als ook vanuit de ondernemersverenigingen is er niet de behoefte om bij voorbaat bepaalde bedrijven uit te sluiten van de diensten van het expertisecentrum. De verwachting is bijvoorbeeld dat de grotere bedrijven zelf voldoende kennis en kunde hebben en dus ook geen appel zullen doen op het expertisecentrum. Vooralsnog zal qua de doelgroep de focus liggen op het Midden- en KleinBedrijf met nadruk op de bedrijven die informatieplichting zijn en dus meer dan 50.000 Kwh elektriciteit en 25.000 m3 gas gebruiken. In overleg met het lokale netwerk van ondernemers en gemeente zal bezien moeten worden hoe dit in een specifiek gebied uitvalt.

7.4

Taken

In hoofdstuk 2 hebben we het eerste idee van het Gelders Energie Akkoord sprake was van drie rollen met bijbehorende taken. Uit het onderzoek blijkt dat de bedrijvenorganisaties en gemeenten deze taken in grote lijnen onderschrijven. Daarbij worden een aantal accenten gelegd: • • •

•

Ga niet zelf kennisbanken opzetten, terwijl die op een hoger schaalniveau al beschikbaar zijn. Besteed in de communicatie vooral aandacht aan regionale bedrijven die iets gerealiseerd hebben. Besteed aandacht aan het brede palet van onderwerpen: dus niet alleen aan energiebesparing bij gebouwen, maar ook bij de productieprocessen. Ontzorg partijen ook bij de projecten op het gebied van energieopwekking en projecten op het gebied van opslag en/of andere manieren om het probleem ven netcongestie op te lossen. Help bedrijven bij financiering en bij problemen met verzekeringen. Besteed zowel aandacht aan individuele bedrijven als aan collectieven van bedrijven.

30 van de 51

8 Opzet REE Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Vanuit de voorbeelden elders en de wensen van bedrijvenorganisaties en gemeenten hebben we een ontwerp gemaakt voor het REE. We lichten het in dit hoofdstuk verder toe.

8.1

Geen centrum maar een team

Uit de bespreking van het eerst concept van deze rapportage bleek dat men de indruk had dat er een heel instituut opgezet gaat worden. Dat is nadrukkelijk niet de bedoeling. We constateerden dat de term centrum deze indruk voedt en hebben daarom de term expertisecentrum vervangen door expertiseteam.

8.2

Doel van het expertiseteam

Het doel van het expertiseteam is om bedrijven en instellingen in de Groene Metropoolregio te ondersteunen bij de maatregelen om hun ondernemingen toekomstbestendig te maken door het terugdringen van het verbruik van aardgas en elektriciteit en het vergroten van de productie van duurzaam opgewekte energie. Dit zal leiden tot CO2-reductie en een gezondere groenere leef- en werkomgeving voor iedereen.

8.3

Opzet van het REE

Op basis van de uitkomsten van de onderzoeken hebben we een opzet gemaakt voor de organisatie van het REE. Daarbij komen we behoorlijk dicht bij de opzet vanuit het GEA. Verschil is dat we het raderwerk/programmateam hebben toegevoegd en dat we bij het REE de focus leggen op de backoffice. We hebben geconstateerd dat een aantal gemeenten voor de website met informatie over alles rond de energietransitie voor bedrijven en voor een KlantContactCentrum (KCC) waar men met eenvoudige vragen, gebruik maken van de bedrijvenmodule van het RegionaalEnergieLoket. Als alle gemeenten dit doen kan het REE hier gemakkelijk op aansluiten. Het REE is dan meer te zien als een backoffice dat voortbouwt op de contacten die gemeenten, ondernemersorganisaties, omgevingsdiensten en het KCC hebben. De taken voor het REE hebben we uitgesplitst in de expertpool en de ondersteuning (programmateam en faciliteiten). Expertpool REE Het hart van het REE zal gevormd worden door een pool van mensen met verschillende expertises op het gebied van de energietransitie bij bedrijven. Deze pool zal bedrijven kunnen helpen bij de vragen die zich voordoen. We hebben een globale indeling gemaakt naar soorten adviezen;

b. Individuele begeleiding basis: hierbij gaat het om de ingrepen vanuit de ErkendeMaatregelenLijst: het expertiseteam ondersteunt het bedrijf bij de implementatie van deze maatregelen (ook als het bedrijf hier niet toe verplicht is). c. Individuele begeleiding plus: een adviseur vanuit de expertpool helpt de ondernemer bij het realiseren van de verdere energiebesparing in het bedrijfsproces en van energieopwek, oplossen van problemen rond netcongestie et cetera. d. Collectieve begeleiding: er wordt procesbegeleiding en expertise geboden aan een cluster van bedrijven om gezamenlijk energievraagstukken aan te pakken (bijvoorbeeld ontwikkelen Smart Energy Hub, inzet energieopslag).

31 van de 51

Om de diensten goed te kunnen verlenen is de volgende ondersteuning nodig: Programmateam REE Dit team is te zien als het raderwerk binnen het REE; het is haar taak om verbinding te leggen tussen het REE en de lokale netwerken van bedrijvenorganisaties en de gemeenten en om de expertpool in staat te stellen hun werk goed te doen. Het programmateam zal aangestuurd worden door een vertegenwoordiging van bestuurders van de GMR en vanuit het bedrijfsleven. Faciliteiten Voor de benodigde ruimtes, ICT, personeelszaken en overige faciliteiten willen we zoveel mogelijk gebruik maken van medegebruik met bestaande organisaties. Op termijn zal bezien worden wat de mogelijkheden zijn om rond financiering van maatregelen ondersteuning te bieden. Het is te zien als een mogelijk eindbeeld voor wat er mogelijk is en bedoeld als kader voor gemeenten en ondernemersorganisaties samen de afweging te maken of dit is waar men gezamenlijk naar toe wil. Het REE zal straks gefaseerd opgezet en uitgewerkt worden, waarbij er uiteraard nieuwe inzichten kunnen komen over gewenste opzet.

8.4

De diensten aan bedrijven

Het is van belang dat het aanbod aansluit bij de contacten die er lokaal zijn met ondernemers. De ondernemersverenigingen, omgevingsdiensten of contactpersonen bij de gemeenten hebben op dit moment al het netwerk en de contacten bij de ondernemers. Zij kunnen ondernemers en doorverwijzen naar het REE of het REE vragen hen te benaderen. De ondernemer of een collectief van ondernemers kan het REE ook zelf benaderen om verdergaande begeleiding bij het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen, maar de verwachting is dat de meeste contacten zullen komen vanuit het lokale netwerk.

1a. Het hart: de expertpool van het REE Het REE heeft de beschikking over een pool van adviseurs die de begeleiding kunnen verzorgen. Het zijn adviseurs die expert zijn op het gebied van de energietransitie bij bedrijven, die de taal van het bedrijfsleven spreken en weten waar ondernemers tegen aan lopen. Op dit moment denken we daarbij aan de volgende diensten die door de pool verricht kunnen worden: a. Individuele begeleiding basis: hierbij gaat het om de verplichte/eenvoudige maatregelen: iemand vanuit de expertpool gaat langs bij de bedrijven en helpt bij het uitzoeken wat de juiste maatregelen zijn en ondersteunt de ondernemer bij het ingang zetten van de uitvoering van de maatregelen. b. Individuele begeleiding plus: een adviseur vanuit de expertpool helpt de ondernemer bij het realiseren van energieopwek, energiebesparing in het bedrijfsproces, oplossen van problemen rond netcongestie etc. c. Collectieve begeleiding: er wordt procesbegeleiding en expertise geboden aan meerdere bedrijven die zich hebben aangemeld om gezamenlijk energiemaatregelen aan te pakken. Het kan hier ook gaan om een collectieve inkoopactie waarbij bedrijven actief vanuit het REE benaderd worden.

1b. De vindplaats: website en KCC per gemeente Het gaat hier om informatievragen van ondernemers waarna zij zelf aan de slag kunnen. Het zal hierbij vooral gaan om het wegwijs maken van bedrijven in het brede aanbod van informatie en tools

32 van de 51

die beschikbaar zijn zoals het al eerdergenoemde DEB. Deze functie wordt vormgegeven door een website en klantcontactcentrum. Dit wordt momenteel al door enkele gemeenten ingevuld door gebruik te maken van het Regionale Energieloket.

8.5

De ondersteuning

Programmateam REE Het belangrijkste zijn uiteraard de diensten aan de ondernemers, maar om dat op regionale schaal te kunnen faciliteren is er een kleine formatie (een programmateam) nodig om dit mogelijk te maken. De taken van dit team zijn: • • • • •

• •

Op regionaal niveau bestuurlijk afstemmen over de gewenste activiteiten en koers Afspraken maken over de inzet van de expertpool in het komende jaar en de taakverdeling hierbij Overleg met REL over reactie op website en KlantContactCentrum en zorgen dat gemeenten lokale informatie op website up to date houden Zorgen voor het accountmanagement naar bedrijven, bedrijvenkringen, gemeenten, omgevingsdiensten en Liander Ontwikkelen diensten die door de pool aangeboden kunnen worden op het gebied van juridische, financiële en technische ondersteuning (waaronder de mogelijkheid van het oprichten van een energiecoöperatie voor bedrijven) Zorgen voor de bemensing van de pool en alles wat daarbij komt kijken Zorgen dat er een overzicht is van regionaal te verkrijgen expertise (buiten de pool om) en hiernaar doorverwijzen.

Het REE zal afstemming moeten hebben over de te volgen koers en hierover verantwoording moeten afleggen aan zowel GMR/gemeenten als aan het bedrijfsleven. Er zal een team van opdrachtgevers moeten komen die deze taak op zich neemt. De invulling hiervan is afhankelijk van de rechtsvorm. We gaan hier bij paragraaf 8.6 verder op in.

De financiering van maatregelen (garanties & revolving fund) We hebben in de werkgroep gesproken over mogelijkheden van (voor)financieringsconstructies. We zijn daarbij nog niet verder gekomen dan het benoemen van mogelijkheden. 1. Energievoucher – dit betreft een voucher van bijvoorbeeld 1500 euro die als garantstelling beschikbaar komt om ondernemers te begeleiden bij de uitvoering van een energiebesparingsplan en te zorgen dat deze tot realisatie komt. De inzet hiervoor kan worden gepleegd vanuit de EPA-U adviseur, het expertteam duurzame opwekking of een marktpartij (vaste installateur of adviseur ondernemer) en wordt standaard meegenomen in de business case. Pas als de business case niet realiseerbaar is, wordt de voucher verzilverd. Het betreft hier een garantstelling, wat inhoudt dat er aan het eind van het jaar sprake van vrijval kan zijn. 2. Energiefonds – dit betreft een jaarlijkse dotatie de lokale of regionale energiefondsen van gemeenten alsmede een eventuele investering vanuit de regiodeal. Hiermee wordt volgens een standaard prestatiecontract de financiering van daadwerkelijke maatregelen geregeld. Het betreft hier dus een kapitaalverstrekking en geen subsidie of garantstelling. Voor meer informatie zie www.bespaargarant.nl 3. Uitvoeringsbegeleiding zon-op-dak – dit betreft een jaarlijkse dotatie vanuit de programmabegroting van de gemeenten.

Het gaat hier om een garantstelling en geen kapitaalverstrekking van bijvoorbeeld maximaal 60.000 euro per project. Hiermee kan het REE bedrijventerreinen of -clusters ondersteunen bij de realisatie van onder andere collectieve zon-

33 van de 51

op-dak projecten. De ondersteuningskosten worden standaard meegenomen in de business case. Pas als de business case niet realiseerbaar is, wordt de garantstelling verzilverd. We gaan ervan uit dat het REE in de loop van 2023 dit onderwerp oppakt en voorstellen hiervoor uitwerkt.

De faciliteiten Wij hebben het idee dat het REE geen eigen gebouw hoeft te hebben, maar dat er slim gebruik gemaakt kan worden van de ruimtes van collega-organisatie. Uiteraard zullen er wel een aantal basisvoorzieningen op het gebied van ICT, telefonie, accountant et cetera nodig zijn. Voor de bemensing stellen we voor dat de menskracht in het programmabureau bij de dragende organisaties (GMR / gemeenten, VNO-NCW Midden, RVN@) worden aangesteld, zodat de publiek private samenwerking hierin ook is geborgd.

8.6

De rechtsvorm

We hebben nog geen eenduidig advies kunnen geven over de gewenste rechtsvorm voor het REE. Vooralsnog zijn er de volgende mogelijkheden: • • • •

Onderbrengen bij de GMR Onderbrengen bij een bestaande privaatrechtelijke rechtsvorm (bijv TEB, ConnectR, RvN@) REE als zelfstandige identiteit Publiek-private samenwerking

We zijn momenteel samen met de juristen van de Groene Metropoolregio de voor- en nadelen van diverse rechtsvormen in kaart aan het brengen en komen nog met een nader advies.

8.7

Plek van REE binnen het totale aanbod

Een belangrijk aandachtspunt is of het REE voorziet in een aanbod dat er momenteel nog niet is. Om hier zicht op te krijgen hebben we een eerste overzicht gemaakt van het huidige aanbod in de regio en of hier een overlap is met het REE. Organisatie VNO-NCW-midden Oost NL RvN@

Kiemt ConnectR Gemeente

Omgevingsdiensten Adviesbureaus

Overlap met REE? Deze organisatie werkt bovenregionaal en heeft geen toegepaste kennis op het gebied van energiemaatregelen. Geen gerichte expertpool voor energievraagstukken. Andere schaalgrootte, meer gericht op innovatie en die ondersteunen. Bedient (momenteel) alleen gemeenten in het Rijk van Nijmegen. Gericht op innovatie en talentontwikkeling met bredere focus dan alleen energietransitie. Meer focus op community ontwikkeling. Geen gerichte expertpool voor energievraagstukken. Focus op circulariteit en opbouwen van netwerken. Heeft de focus op innovatieve bedrijven energietransitie en niet op ondersteuning uitvoering bestaande technieken bij bedrijven. Afdeling duurzaamheid: geen specifieke kennis uitvoering energiemaatregelen bij bedrijven, meer gericht op beleid en stimuleren. Afdeling economie: veel kennis en netwerk bij bedrijven maar weinig kennis van verduurzaming. Opdrachtgever van omgevingsdiensten. Focus op controle vanuit wettelijke taken. Geen binding met de regio, lastig voor ondernemers om de juist te vinden, vaak verbonden met bepaalde oplossing.

34 van de 51

Installateurs Leveranciers PV etc Energiecoöperaties

Vaak gericht op een deelaspect van de totaaloplossing. Niet onafhankelijk. Niet onafhankelijk, promoten hun eigen product. Er zijn energie coöperaties in de regio, maar het is de vraag of zij in staat zijn om bedrijven goed te adviseren. Daarnaast zijn ze vaak op beperkt gebied actief. Advisering is niet hun core-business.

35 van de 51

9 Financiën Alhoewel het nog lastig is om een goede inschatting te maken van de hoeveelheid diensten die gevraagd gaan worden aan het REE hebben we toch een eerste begroting gemaakt. Zowel voor een eindbeeld (voor 2024 en 2025) als voor de eerste stap in 2023.

9.1

Begroting

We hebben in het vorige hoofdstuk een plaatje geschetst van een mogelijk eindbeeld van het expertisecentrum. We hebben hieronder een globale begroting van dit centrum gemaakt en daarbij aangegeven wat een gewenste start voor 2023 is. Raming kosten pool Voor de raming van de kosten van de pool hebben we als eerste een schatting gemaakt van een aantal door de pool te leveren diensten onderscheiden naar: d. Individuele begeleiding basis voor gemiddeld € 1400,e. Individuele begeleiding plus voor gemiddeld € 2000,f. Collectieve begeleiding voor gemiddeld € 40.000 per project We hebben daarbij een begroting gemaakt met als basis de 3850 bedrijven die moeten voldoen aan de informatieplicht. a. We gaan ervan uit dat per jaar 5% van deze bedrijven gebruik wil maken van dienst a plus nog 25 andere bedrijven = 218 stuks b. Bij dienst b gaan we uit van 2% van de 3850= 87 stuks c. Bij dienst c zijn we uitgegaan van 5% van 3850 met een gemiddeld deelname van 15 bedrijven en komen uit op 13 projecten De totale kosten komen dat uit op € 992.000. We zijn ervan uitgegaan dat 50% van de te maken kosten van de collectieve begeleiding de vorm heeft van voorfinanciering en uiteindelijk terugbetaald wordt vanuit de bedrijven.

We gaan ervan uit dat in 2023 nog niet alles op volle sterkte kan functioneren. We zijn uitgegaan van 107 bedrijven voor dienst a en 47 voor dienst b en nog geen collectieve projecten in dat jaar en komen dan uit op de totale kosten van € 246.050. We gaan ervanuit dat na 2023 er per gemeente afspraken gemaakt worden voor eventuele collectieve projecten. We hebben hierboven wel aan een raming gemaakt om wat grip te krijgen op de gewenste omvang van de expertpool, maar zullen aan de gemeenten nog geen budget voor de collectieve projecten vragen. Raming frontoffice (website en KCC)

36 van de 51

We zijn voor de begroting hiervan uitgegaan van de gemiddelde kosten per gemeente per jaar zoals opgegeven door Regionaal Expertisecentrum. Er kan uiteraard ook nog voor andere aanbieder/oplossing gekozen worden. In 2023 zijn er extra kosten in verband met de implementatie.

In bijlage 5 is de berekening te vinden van de kosten per gemeente. In totaal zal het dan gaan om een bedrag van € 123.014 in 2023 en van € 79.124 in 2024 en 2025 (alle bedragen prijspeil 2022). Programmabureau

Raming kosten financiering van maatregelen (revolving fund) Op dit moment heeft de werkgroep te weinig tijd en kennis om een goede inschatting te maken van eventuele financiële regelingen. We hebben het nu nog niet in de begroting opgenomen. Raming totale kosten REE Hieronder is het totaaloverzicht van de begroting te vinden met daarbij ook een inschatting van de mogelijke dekking. We denken deze te kunnen vinden binnen de begroting van de GMR, subsidie van de provincie, bijdragen van gemeenten aan de stichting en middelen van ondernemers(organisaties). Daarnaast willen kan het project ook onderdeel worden van de aanvraag in het kader van de regiodeal.

37 van de 51

In bijlage 5 is een verdeling van de kosten over de diverse gemeenten op basis van inwonersaantallen te vinden. Hierin zijn alle kosten opgenomen met uitzondering van de collectieve projecten. En de bedrijven dan? Door deze begroting lijkt het alsof de bedrijven een wel heel beperkte bijdrage leveren aan het expertisecentrum (begroot op bijna € 10.000 in 2023 en € 267.000 in 2024 e.v.. Dan gaan we echter voorbij aan de investeringen die bedrijven moeten doen om de uitvoering van de maatregelen te bekostigen. Hierbij zal het gaan om meerdere tientallen miljoenen. Daarnaast verwachten we meedenkkracht om het expertisecentrum tot een succes te maken en zullen bedrijven die al maatregelen hebben uitgevoerd hun collega’s door voorbeeldwerking stimuleren. In de casus ‘zon op de bedrijfsdaken Tiel I’ heeft een garantstelling van 80.000 euro een succesvol project met 7 deelnemers opgeleverd. De uiteindelijke investering van ondernemers was 2 miljoen euro met een jaarlijkse besparing van 25.000 euro. De garantstelling kon vervolgens opnieuw worden ingezet voor een volgend zon op dak project. De multiplier op de daadwerkelijk uitgelokte investeringen van een dergelijke garantstelling ligt tussen de 25 en 50 keer,

38 van de 51

10 Vervolg Hieronder in het kort de stappen die doorlopen moeten worden om het REE in 2023 operationeel te krijgen.

10.1 Stappen 1. Behandeling van deze rapportage door ambtelijk en bestuurlijk platform circulaire regio (BPCR) en prodcutieve regio (BPCR) 2. Het vragen van een reactie en een intentieverklaring (symbolisch bedrag, publicatie, organisatie bijeenkomst) aan de geraadpleegde ondernemersverenigingen. 3. Regelen financiering voor 2023 en verder bij provincie, gemeenten en bedrijven. 4. Kwartiermaken voor expertisecentrum: a. Aanstellen kwartiermaker/accountmanager b. Aanstellen beoogde RvT (wethouders BPCR en vertegenwoordigers bedrijfsleven) c. Uitwerking businesscase tot werkplan 2023 d. Eventueel oprichting stichting of andere werkvorm e. Overleg met gemeenten en ondernemersorganisaties over wensen voor 2023 ten aanzien van collectieve projecten f. Inkoop website en KCC, bemensing expertpool g. Organiseren faciliteiten 5. Opening Expertisecentrum 1-5-2023.

39 van de 51

Bijlage 1 Afkortingen

Afkorting

Toelichting

AB

Activiteitenbesluit Milieubeheer

EEC

Energie Expertise Centrum

EED

Energy Efficiency Directive

EPA-U Energie Prestatie Advies Utiliteit (bedrijfspanden, kantoren) EPA-W

Energie Prestatie Advies Woningbouw

GEA

Gelders Energie Akkoord

GR

Gemeenschappelijke Regeling

GMR

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

Mton

Megaton, een eenheid van massa, 1.000.000.000 kilogram

mWh

Megawatt uur, een eenheid voor elektrische energie, 1.000.000 watt / uur

mWp

Megawatt-piek, een eenheid voor de capaciteit of maximale spanning die bv. een zonnestroominstallatie kan leveren, 1.000.000 watt

RES

Regionale Energie Strategie

SCE

Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking ofwel regeling verlaagd tarief, opvolger postcoderoosregeling

SDE

Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (subsidieregeling)

tWh

Terawatt-uur, eenheid van arbeid of elektrische energie van 1.000.000.000.000 wattuur

40 van de 51

Bijlage 2 Uitkomsten behoefteonderzoek bedrijven Zie aparte bijlage.

41 van de 51

Bijlage 3 Uitkomsten behoefteonderzoek gemeenten

Welke gemeenten hebben gereageerd •

15 antwoorden van 13 gemeenten: Arnhem, Berg en Dal, Beuningen (2x), Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Nijmegen (2x), Overbetuwe, Renkum, Rheden, Westervoort, Wijchen.

•

Niet gereageerd: Doesburg, Zevenaar, Rozendaal

Politieke aandacht gemiddeld een 6,5

Ambtelijke aandacht: gemiddeld een 6,8

42 van de 51

Welke ambities heeft de gemeente?

Voor welke sectoren is extra aandacht op het gebied van energietransitie nodig? • • • •

Geen specifieke sector cq onbekend PDV, maakindustrie, transport en ‘recycling’ , papierindustrie, keramische industrie, bouwbedrijven, zorginstellingen, bunkerschepen (van diesel naar waterstof) Algemene soorten gebieden: Bedrijventerreinen, werklocaties, gemengd klassiek (lokale ondernemers) Specifieke gebieden; groter dan 2200 bedrijven in mn A-12 zone, Schoenaker, Looveer, Werklocatie TPN-West, Campus Heijendaal, NXP, de Sluis, Wijchen-Oost,

Welke activiteiten ondernemen jullie nu om bedrijven te ondersteunen?

Alleen wettelijke taken of meer?

43 van de 51

oneens

eens

Alleen informatie voldoende?

Naast advisering over energiebesparing ook…

44 van de 51

Onderscheid forntoffice-backoffice

Frontoffice door gemeenten zelf?

Backoffice op regionale schaal?

45 van de 51

Toelichtingen bij zeer goed idee doen! •

•

• • •

Ook bedrijven hebben al gauw een maatwerkaanpak nodig. Het REL kan dat niet bieden. En Loket Duurzaam Wonen Plus is er toch vooral voor woningeigenaren. Daarom lijkt Expertisecentrum mij een goed idee. Heumen heeft vooral kleinere MKB-bedrijven. Regionale acties lijken me daarvoor veel zinvoller. Voor ons als kleinere gemeente geldt dat capaciteit hiervoor intern vrij maken lastig is. Ik denk dat een regionale aanpak veel kan helpen, in efficiëntie, kennis en capaciteit. We hebben de kennis ook niet in huis om ondernemers inhoudelijk echt te helpen. Regionaal organiseren kan daarbij helpen. Ook omdat ik denk dat er tussen gemeenten als het over dit onderwerp gaat, vergelijkbare problematiek speelt. Daar leren we van zodat we dat weer snel in kunnen zetten in andere gemeenten. Schaalvoordeel, kennisbundeling, Minder kosten en meer kwaliteit door schaalgrootte Bedrijven moeten proactief worden benaderd door ervaren adviseurs die hen gaan ontzorgen in het proces energieneutraal te worden. Daarbij blijvend monitoren is van essentieel belang

Reacties goed idee, maar…. •

• • •

• •

• • •

Omdat we met samen1nergie een eigen portaal voor inwoners en bedrijven hebben en we het belangrijk vinden dat er qua looks & feels wordt aangesloten bij dat portaal...........dat vereis dus mogelijk wat maatwerk/gemeente Hangt af van de partij die het gaat uitvoeren (moet laagdrempelig zijn voor bedrijven) en van de kosten. Mijn ervaring tot nu toe is dat bedrijven hier niet op zitten te wachten. Elke aanpak kost ontzettend veel tijd en levert weinig op. Er moet een duidelijke rolverdeling komen tussen wat gemeenten (nog) doen en wat een regionaal expertise centrum doet. Ik denk dat er ook verschillen zijn tussen grote en kleine gemeenten in de regio qua uitvoeringscapaciteit dus dat kan mogelijk ook verschillen geven. Kennis en capaciteit moet goed inzetbaar/beschikbaar zijn. de 'governance' van een expertisecentrum goed organiseren. Van wie is het centrum? Aan wie wordt verantwoording afgelegd? Wat zijn de ambities en doelstellingen? Welke plek neemt dit centrum in naast commerciële aanbieders (energie-adviseurs)? de toegevoegde waarde voor de bedrijven moet daardoor aantoonbaar groter worden wellicht kun je subregio's maken. Dat is laagdrempeliger voor onze ondernemers. regionaal moet wel een bepaald bereik zijn bijvoorbeeld regio Nijmegen

Kansen •

•

•

Vragen die we krijgen van ondernemers zijn op dit moment vooral euro gedreven (Waar kunnen we subsidie krijgen? Hebben jullie een regeling voor......?) of hebben betrekking op de C-label plicht (Val ik onder die plicht? Wie kan mij aan een label helpen?).......maar gaan zelden over inhoud.........dus heel eerlijk: Ik weet het niet. En dit zeggende vraag ik me af wat de behoefte is vd gemiddelde ondernemer mbt expertisecentrum. Of zijn het vooral mensen die er geld aan verdienen dan wel een andere agenda hebben die dit een goed idee vinden ;-) • Zon op dak en collectieve aanpak voor energiebesparing en ontzorging van bedrijven • Door bundeling meer handjes en expertise. Gezamenlijk optrekken met gemeenten zorgt voor meer personele capaciteit en kennis (er zijn immers heel veel verschillende branches!) en voor bedrijven ook een volwaardige sparringpartner op het gebied van duurzaam ondernemen. Ondersteuning aan bedrijven in de daadwerkelijk uitvoeren van de energietransitie

46 van de 51

• •

• • • • • • •

•

Casussen vergelijken en ervaringen uitwisselen en subsidiekennis Gebruik maken van kennis en capaciteit. En ook hoop ik dat we bedrijven aan kunnen zetten om daadwerkelijk de stap te nemen door hen op weg te helpen. Waarbij ze niet alleen voldoen aan de wettelijke kaders maar misschien nog meer dan dat. Meer professionaliteit, meer budget om dit goed en professioneel op te zetten. kennisbundeling, good practise, thematische aanpak, regionale aanpak, kritische massa, gezamenlijke financiering Specialistische en diepgaande kennis en ondersteuning bij verduurzamingsvraagstukken Zie hierboven. Aanstellen van ervaren adviseurs die namens de gemeenten in de GMR bedrijven gaan bezoeken Onafhankelijk advies kunnen geven aan bedrijven, op laagdrempelige en wervende manier. Kennis bundelen en wegzetten bij specifieke vragen Efficiëntie, bundeling van kennis, met behoud van lokale/regionale identiteit voor de ondernemers. Ondernemers ontzorgen en voorzien van essentiële informatie en concurrentiepositie van de (bedrijven in de) regio versterken door verduurzaming. Doorbraak bewerkstelligen voor PV op grote daken | klimaatproof maken

Bedreigingen •

•

• • • • •

• • • • • • • •

Als dat niet aangesloten/afgestemd is bij/met lokale- en subregionale agenda's en activiteiten dan gaat dat ten kosten van efficiency en wordt het voor ondernemers verwarrend dat te weinig gemeenten meedoen waardoor de kosten stijgen en dat het schaalniveau van de regio te ver afstaat van de bedrijven (dit kan je oplossen door op verschillende locaties in de regio aanwezig te zijn). Als niet iedere gemeente eraan wil deelnemen en toch een eigen aanpak kiest. Of dat de tijd en inzet vooral naar grotere bedrijven gaan, belangrijk is tijd en inzet Desinteresse bij bedrijven en wantrouwen richting overheid. Onduidelijke rolverdeling tussen gemeenten en het expertisecentrum Geen capaciteit (kwalitatief/kwantitatief). Versnippering en aanhaken. Binnen de provincie speelt dit thema, binnen gemeentes zijn er ook verschillende doelen. Laten we niet 2x het wiel uitvinden. Wat de rol en de taken zijn van het Expertisecentrum wordt moet duidelijk zijn voor iedereen. Anders ben ik bang dat het ondersneeuwt in allerlei initiatieven die op dit gebied lopen of andere lopende ontwikkelingen gaat doorkruisen. Lokale binding kan verdwijnen.

Kan lokale initiatieven in de weg gaan zitten en voor onduidelijkheid zorgen kunst onder de aandacht brengen, niet allen focus de grote gemeenten evenredige aandacht, verwachting management bedrijven (REC neemt niet alles uit handen) Juiste kennis niet aanwezig Te weinig budget om bovenstaande gedurende enige jaren vol te houden. Ondergesneeuwd raken tussen alle stakeholders (al dan niet commercieel) die al actief zijn op het gebied van energie(besparing). Vertalen van kennis naar de praktijk van de bedrijven/ te algemene informatie. Dat de schaalgrootte te groot is en ondernemers zich niet verbonden voelen én dat de overheid de opgave sterk naar zich toetrekt, terwijl het vooral bij de ondernemers ligt. Te ver van bedrijven en lokale partijen afstaan.

Welke taken voor expertisecentrum?

47 van de 51

Rol voor gemeente?

Welke partiijen betrekken? •

SPO en andere collectieven, bedrijven die ambassadeurs duurzaamheid zijn, energiecorporaties

•

EZ, Grondzaken, bedrijvencoördinator gemeente

•

Ondernemers(verenigingen), bedrijventerreinverenigingen, MKB, ZLTO, koepelorganisaties

•

Groene Alliantie de Liemers, centrummanagement Wijchen, RvN@, Wiek II

•

HAN en RU

Aansturing?

48 van de 51

Volledig bij bedrijfsleven

Volledig bij overheid

Opmerkingen voor het vervolg • • •

• • •

•

•

Ik blijf een ongemakkelijk gevoel houden bij de behoefte van het bedrijfsleven aan een dergelijk platform Start hiermee! De tijd dringt. Perfectioneren kan gaande de rit. De kracht van een Expertisecentrum zit hem naar mijn idee vooral in dat er maatwerk geleverd kan worden. Dat houdt ook in bezoek op locatie. We merken ook dat als het gaat verduurzaming van huizen, inwoners behoefte hebben aan persoonlijk contact en hulp. Er is zo veel informatie te vinden over verduurzaming, dat prikkelt niet. Ik kan me voorstellen dat dit vergelijkbaar is voor ondernemers. Er zijn zoveel regels, initiatieven, informatie dat het moeilijk is de keuze te maken. Ontzorging en helpen hen te prikkelen om de stap te zetten is iets waar het Expertisecentrum op in kan zetten. Veel succes Succes met het vervolg! Realistisch met de ambities/ urgentie bedrijfsleven moet door regelgeving en financiële prikkels sterker worden afgedwongen anders gaat de tempo niet omhoog/ expertise centrum heeft alleen kans van slagen als de toegevoegde waarde voor bedrijven voelbaar is. Alleen brengen van informatie heeft geen zin. Ligt er geen kans bij de omgevingsdienst ? Goed initiatief: het expertisecentrum. We staan er helemaal achter en zien de vraag naar verduurzaming van bedrijven toenemen. 2.

We hebben de ervaring dat het bedrijfsleven zich snel terugtrekt wanneer de korte termijn of eigen bedrijf meer tijd vergt. creëer een sluitende ontzorgingsaanpak met een regionale/lokale smoel

49 van de 51

Bijlage 4 elektriciteit en aardgasgebruik in de regio

50 van de 51

Bijlage 5 kosten per gemeente We hebben de verschillende onderdelen uit de begroting naar rato van het aantal inwoners verdeeld over de verschillende gemeenten. Dat leidt tot het onderstaande overzicht. Begroting 2023 (prijspeil 2022, ex BTW)

Begroting 2024 en 2025 (kosten per jaar. Prijspeil 2022 ex BTW)

51 van de 51