Rapportage 0-meting naar maatschappelijk onbehagen polarisatie en radicalisering Rheden 09-12-2024 def

Er wordt door respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0meting aangegeven dat er momenteel geen duidelijke aanwijzingen zijn dat het jihadistisch extremisme zich manifesteert in de gemeente Rheden. Er wordt momenteel geen casuïstiek besproken uit de gemeente Rheden bij de radicaliseringstafel van het Zorg- en Veiligheidshuis Arnhem. Antisemitisme Antisemitisme heeft betrekking op de discriminerende en racistische bejegening en/of behandeling van de joodse gemeenschap (Ministerie van Justitie en Veiligheid, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, 2024). De conflictsituatie in het Midden-Oosten zorgt (inter)nationaal voor spanningen onder gemeenschappen. Er wordt door respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting aangegeven dat er momenteel geen duidelijke aanwijzingen zijn dat het conflict in het Midden-Oosten tot spanningen leidt in en/of tussen gemeenschappen in de gemeente Rheden. Er is in de gemeente Rheden een Synagoge en Moskee met een sterk regionale functie gevestigd. Tussen de formele vertegenwoordigers van beide gemeenschappen en die van de christelijke gemeenschap (PKN) is er indien nodig overleg en afstemming en de verstandhouding wordt als goed gekwalificeerd door de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting.

In de interviews met respondenten kwam wel naar voren dat de Joodse synagoge, juist vanwege de grote regionale reikwijdte wel extra alertheid en beveiliging heeft gevraagd waarop wordt ingespeeld. ‘Er is hier steeds meer steun voor de Palestijnse zaak. Maar dit levert geen problemen op richting de Joodse gemeenschap.” (Respondent 0-meting). Zwarte Piet discussie De Zwarte Piet discussie heeft betrekking op het maatschappelijk debat over de kleur van Piet die Sinterklaas bij staat. Tegenstanders stellen dat Zwarte Piet stereotyperende en racistische eigenschappen heeft. Voorstanders stellen dat Zwarte Piet een onschuldig en kindvriendelijk figuur is dat voortkomt ui de Nederlandse traditie. In Nederland zijn voor- en tegenstanders van Zwarte Piet. De afgelopen jaren hebben deze voor- en tegenstanders elkaar getroffen bij diverse Sinterklaasintochten bij verschillende gemeenten in Nederland. De protestacties van Kick Out Zwarte Piet, die zich inzet voor de afschaffing van Zwarte Piet, leidde in sommige gevallen tot confrontaties met voorstanders voor het behoud van Zwarte Piet. In de gemeente Rheden lijkt de Zwarte Piet discussie volgens de respondenten geen issue meer. “Hier in de gemeente Rheden zijn geen zwarte pieten meer. Daar heeft de gemeente zich ook voor in gezet. Dit heeft ook geen problemen meer opgeleverd.” (Respondent 0-meting).

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 20

Discriminatie Discriminatie is (groepen) personen anders behandelen, achterstellen of uitsluiten op basis van (persoonlijke) kernmerken (zoals godsdienst, levensovertuiging, politieke voorkeur, ras, geslacht, nationaliteit, etniciteit, seksuele diversiteit, burgerlijke staat, handicap, chronische ziekte of leeftijd). Burgers ondervinden hinder van ongewenste bejegening op straat, op het werk, op school, in het openbaar vervoer of in het uitgaansleven die beledigend, kwetsend, dreigend of belemmerend zijn en het gevoel van eigenwaarde, vrijheid en/of veiligheid negatief beïnvloeden. Het gaat dan om verbale, non-verbale of fysieke ongewenste toenadering (zoals naroepen, nastaren, hinderlijk volgen, betasten of in het nauw drijven). Burgers zijn in de gemeente Rheden volgens de Monitor Discriminatie van Vizier Oost-Nederland slechts incidenteel slachtoffer van discriminatie. In 2023 hebben 7 inwoners van de gemeente Rheden een melding gemaakt van slachtofferschap van discriminatie bij een antidiscriminatievoorziening (ADV). Daarnaast zijn er 5 voorvallen van discriminatie gemeld die zich voordeden in de gemeente Rheden. Tot slot zijn er 19 incidenten in de gemeente Rheden gerelateerd aan discriminatie geregistreerd door de politie.

Gezien de relatief lage cijfers van meldingen van discriminatie is de inschatting dat de daadwerkelijke aard en omvang groter is dan de cijfers uit de Monitor Discriminatie van Vizier Oost-Nederland illustreren. Verschillende maatschappelijke organisaties in de gemeente Rheden zetten zich in om de onderlinge verdraagzaamheid te bevorderen en discriminatie tegen te gaan. “We hangen in onze kerk de regenboog vlag uit. Iedereen is hier welkom. We staan open voor verscheidenheid. Dit heeft niet tot problemen geleid.” (Respondent 0-meting). Jeugdgroepen Een jeugdgroep is een groep jongeren voor wie betrokkenheid aan afwijkende gedragingen deel uitmaakt van de groepsidentiteit. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hinderdelijke, overlastgevende en criminele groepen (Wegwijzer Jeugd en Veiligheid, Het 7-stappenmodel voor jeugdgroepen, 2024). De groepsvorming van jongerengroepen, in de gemeente Rheden, vindt plaats op school en in de wijk waarin deze jongeren woonachtig zijn. Volgens de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting speelt religieuze achtergrond en nationaliteit niet of nauwelijks direct een rol bij groepsvorming van deze jongerengroepen. De rivaliteit tussen deze jongerengroepen leidt tot spanningen binnen en buiten de school en conflicten die gepaard gaan met verbaal en/of fysiek geweld. “Soms hangen er grote groepen jongeren rond in de wijk.

Hier kunnen bewoners angstig voor zijn. Als bewoners klagen over overlast, kan dit leiden tot een tegenreactie. Bijvoorbeeld eieren tegen de ruiten.” (Respondent 0meting). Huisvesting van kwetsbare personen door zorginstellingen Een kwetsbaar persoon betreft een individu die te maken heeft met een opeenstapeling van lichamelijke, geestelijke en/of sociale problemen die een negatieve invloed hebben op zijn of haar functioneren waardoor deze persoon niet of in mindere mate zelfstandig kan leven en voor zich zelf kan zorgen. Kwetsbare personen kunnen door de problemen die zij ervaren (onbedoeld) voor overlast zorgen voor hun omgeving. In de gemeente Rheden zijn verschillende locaties waar door zorginstellingen kwetsbare personen worden gehuisvest. Dit leidt regelmatig tot ongerustheid onder omwonenden die bevreesd zijn voor overlast. Deze zorgen zijn soms ongegrond. In andere gevallen leidt de komst van kwetsbare personen wel tot (vermeende) overlast in een straat, buurt of wijk. Een aantal respondenten wijst erop dat de overlast veroorzaakt door kwetsbare personen regelmatig samenhangt met gebrekkige begeleiding door de betreffende zorginstellingen. In dergelijke gevallen worden kwetsbare personen wel gehuisvest, maar is de begeleiding onder de maat.

Doordat de kwetsbare personen niet de gewenste zorg en begeleiding ontvangen, neemt de kans op overlast gevend gedrag voor de omgeving toe. “Kwetsbare personen die client zijn bij malafide zorginstellingen komen soms op straat terecht waar ze voor overlast zorgen. Dit leidt tot ontevredenheid onder bewoners. Dit is lastig aan te pakken.” (Respondent 0-meting).

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 21

“Tegenwoordig kan iedereen een zorgbureau beginnen en kwetsbare mensen begeleiden. Malafide zorgbureaus schieten als paddenstoelen uit de grond. Verschillende huurders van ons met een kwetsbare achtergrond worden slecht begeleid.” (Respondent 0-meting). Personen met onbegrepen gedrag Personen met onbegrepen gedrag zijn individuen die verward zijn en hulp nodig hebben omdat zij de grip op hun leven (dreigen te) verliezen waardoor het risico aanwezig is dat zij zich zelf of anderen in hun omgeving (onbedoeld) schade berokkenen (Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Verward gedrag, 2024). Het aantal meldingen van incidenten met betrekking tot personen met onbegrepen gedrag stijgt landelijk onverminderd. Het gaat om ruim 10.000 politiemeldingen per maand. Een betrekkelijk kleine groep van ruim 9.000 personen is meer dan tien keer in aanraking geweest met de politie vanwege verward gedrag dat in overlast resulteerde. Deze personen met onbegrepen gedrag hebben vaak een (acute) zorgbehoefte en vormen hierdoor in sommige gevallen een gevaar voor zich zelf en/of hun omgeving (Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2022, Voortgang aanpak personen met verward en/of onbegrepen gedrag). Ook in de gemeente Rheden zorgt een relatief kleine groep personen met GGZ problematiek voor overlast en onveiligheid.

Respondenten geven aan dat deze problematiek toeneemt, met name in wijken die toch al als kwetsbaar bekend staan. Bewoners hebben dan het gevoel dat ‘ze iedereen maar toelaten’ en er een stapeling van kwetsbaarheid ontstaat. “Er zijn weinig passende voorzieningen voor personen met onbegrepen gedrag. Hierdoor blijven ze in de wijk. Vaak accepteren ze geen hulp, terwijl sommigen eigenlijk moeten worden opgenomen. Hier is dan geen plaats voor. Dit leidt onbedoeld tot een toename van overlast veroorzaakt door personen met onbegrepen gedrag waardoor er onrust in de wijk ontstaat.” (Respondent 0-meting). “Er zijn personen met psychische problemen die voor problemen zorgen doordat ze niet de juiste hulp krijgen die ze wel nodig hebben. Ik zou er zelf ook niet naast willen wonen.” (Respondent 0-meting). Klimaatactivisme Klimaatactivisme is een beweging die zich inzet om de klimaatveranderingsproblematiek te agenderen en adresseren met als achterliggend doel om de opwarming van de aarde te reduceren om onze leefwereld te (kunnen) behouden (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, 2023, Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland). In het verleden is de Hogeschool Van Hall Larenstein meerdere keren bezet door activisten die eisten van het schoolbestuur dat zij hun banden met bedrijven actief in de fossiele industrie zouden beëindigen.

De gemeente Rheden heeft toentertijd een bemiddelende rol gespeeld om de bezetting te beëindigen. “De bezetting van hogeschool Van Hall Larenstein in Velp is nog altijd gaande. Klimaatactivisten brachten er de nacht door in hun tentenkamp op het schoolterrein. Zij zijn vastbesloten om te blijven zolang hun eisen niet zijn ingewilligd. Deze morgen volgt een gesprek met het college van bestuur van de hogeschool.” (Studio Rheden, Bezetting Hogeschool Velp duurt voort, 4 juni 2024). Opvang vluchtelingen

Huisvesting arbeidsmigranten

RONT MC www.rontmc.nl

De komst van vluchtelingen in combinatie met economische onzekerheid en schaarste op de woningmarkt leidt tot een zekere mate van maatschappelijk onbehagen (ook) in de gemeente Rheden. De (concentratie van) huisvesting van arbeidsmigranten in woningen aan de onderkant van de woningmarkt leidt tot (vermeende) overlast (ook) in de gemeente Rheden. 0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 22

Huisvesting statushouders

De huisvesting van statushouders in combinatie tot de schaarste op de woningmarkt leidt in de gemeente Rheden bij verschillende bewoners tot ontevredenheid.

Wantrouwen jegens de overheid

Er is sprake van een groeiend wantrouwen jegens de overheid () (ook) in de gemeente Rheden. Met name op het beeld dat de overheid er niet voor bewoners is.

Anti-institutioneel extremisme

Er is sprake van anti-institutioneel extremisme wanneer (groepen) personen zich vanuit ideologisch motief democratische instituties en processen ondermijnen. Dat lijkt in de gemeente Rheden maar zeer beperkt het geval. Er wordt landelijk een toegenomen terroristische dreiging waargenomen vanuit extremistische jihadistische groeperingen, maar dit lijkt (vooralsnog) niet waarneembaar in de gemeente Rheden. Er zijn momenteel geen duidelijke aanwijzingen dat het conflict in het Midden-Oosten tot spanningen leidt in of tussen gemeenschappen in de gemeente Rheden.

Jihadistisch extremisme

Antisemitisme

Zwarte Piet discussie

Discriminatie

Er doen zich geen (dreigende) confrontaties voor van voor- en tegenstanders van Zwarte Piet tijdens Sinterklaasintochten in de gemeente Rheden. Er wordt in de gemeente Rheden slechts incidenteel melding gemaakt van discriminatie.

Jeugdgroepen

In de gemeente Rheden zorgen verschillende rivaliserende jeugdgroepen voor spanningen tussen elkaar en met de omgeving.

Huisvesting van kwetsbare personen door zorgbureaus

In de gemeente Rheden zijn verschillende locaties waar door zorginstellingen kwetsbare personen worden gehuisvest wat leidt tot (ervaren) overlast voor de omgeving.

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 23

Personen met onbegrepen gedrag

Klimaatactivisme

RONT MC www.rontmc.nl

Het landelijk aantal meldingen van incidenten met betrekking tot personen met onbegrepen gedrag stijgt (ook) in de gemeente Rheden. In het verleden zijn er acties verricht door klimaatactivisten in de gemeente Rheden.

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 24

5. Welke actoren en factoren kunnen het maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering versterken of verminderen? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op actoren en factoren die (onbedoeld) in positieve of negatieve zin kunnen bijdragen aan maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering in de gemeente Rheden. Gebiedsgericht werken In de gemeente Rheden bevinden zich enkele eerder genoemde kwetsbare gebieden die in een achtergestelde sociale economische positie verkeren. Het gaat hierbij om gebieden waar zich een concentratie en cumulatie van sociale problematiek voordoet achter de voordeur. Wanneer de leefbaarheidssituatie te wensen overlaat kan dit het maatschappelijk onbehagen onder burgers aanwakkeren. “De gemeente Rheden heeft een aantal wijken die broedplaatsen zouden kunnen zijn voor maatschappelijk onbehagen gezien de indicatoren.” (Respondent 0-meting). Een gebied dat in een kwetsbare sociale economische positie verkeert is de wijk Stenfert in de gemeente Rheden. Met een project gericht op een integrale gebiedsgerichte aanpak wil de gemeente Rheden met haar partners en in samenspraak met bewoners de leefbaarheid in de wijk Stenfert verbeteren. Door gebiedsgericht te werken kan worden aangesloten bij de leefwereld van de bewoners.

Wanneer er onvrede onder (groepen) burgers dreigt te ontstaan inzake (lokale) maatschappelijke kwesties kunnen kan dit (tijdig) worden gesignaleerd en geagendeerd bij de gemeentelijke organisatie zodat hier adequaat op kan worden geanticipeerd. “Als bewoners last hebben van jongeren, dan weten ze ons wel te vinden. Wat we dan doen is een kijkje nemen.” (Respondent 0-meting). Interessant in de aanpak is, dat bij de aanleiding en de start van het project voorbij de (overigens beperkt beschikbare) cijfers is gekeken door de initiatiefnemers. Zoals eerder al bleek, zijn er volgens het ‘Dashboard Waar staat je gemeente' van de VNG geen grote positieve of negatieve verschillen waarneembaar ten opzichte van de landelijke cijfers op het gebied van leefbaarheid. De initiatiefnemers zijn echter met bewoners in gesprek gegaan en hebben naar hun individuele verhalen geluisterd. Daar kwam een rijker beeld van gevoelde onveiligheid en ervaren overlast binnen specifiek deze wijk naar voren dan uit de generieke cijfers bleek. Buiten de wijk Stenfert wordt er (te) beperkt gebiedsgericht gewerkt vanuit de gemeente Rheden volgens de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting.

De respondenten zijn over het algemeen overtuigd van de meerwaarde van gebiedsgericht werken om het contact met bewoners te intensiveren en de leefbaarheid te bevorderen om daarmee het maatschappelijk onbehagen te reduceren. Echter wordt hun hiervoor niet altijd de ruimte geboden. “In de gemeente kijken we vooral op casusniveau en minder op wijkniveau. Maar er zijn wel wijken waar meer overlast is en waar meer kwetsbare mensen bij elkaar wonen. We werken nog niet echt wijkgericht, dat is nog een gemis.” (Respondent 0-meting). “Er zijn geen gebiedsteams meer. Die zijn opgeheven. Dat is nu gemeente breed georganiseerd.” (Respondent 0meting). “In het verleden is gestopt met gebiedsgericht werken in het kader van bezuinigingen. Het is de vraag of hiermee daadwerkelijk geld is bespaard.” (Respondent 0-meting). Een voorbeeld van gebiedsgericht werken dat steeds meer navolging vindt is het gezamenlijk inloopspreekuur van de politie, handhaving, woningcorporatie Vivare en Incluzio. Elke twee weken kunnen bewoners hier terecht met vragen die (waar mogelijk en gewenst) direct kunnen worden opgevolgd. Na een succesvolle start van het inloopspreekuur in Velp Zuid in 2022 is dit initiatief in 2023 ook gestart in Dieren. RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 25

“Alle vier de partijen zijn aanwezig bij het tweewekelijkse inloopuur op dinsdagochtend. Inwoners van Dieren zijn welkom voor een gesprek met de toezichthouder, de woonconsulent van Vivare, de wijkagent of bij de dorpscoach van Incluzio Rheden voor een vraag over zorg of ondersteuning. Indien mogelijk wordt een vraag direct (gezamenlijk) opgepakt.” (Incluzio) Sleutelpersonen Sleutelpersonen kunnen een belangrijke brugfunctie vervullen tussen de overheid enerzijds en (groepen) burgers anderzijds. Sleutelpersonen kunnen ervoor zorgen dat functionarissen van de gemeente en/of andere overheidsinstanties (indirect) toegang krijgen tot gemeenschappen die anders niet of moeilijk(er) toegankelijk zijn. Voorbeelden van sleutelpersonen zijn bijvoorbeeld een imam, dominee, ouderling of pastoor. Maar het kunnen ook sleutelpersonen zijn die niet (direct) gelieerd zijn aan een geloofsgemeenschap. Een voorbeeld is een buurtvader, een bestuurslid of trainer bij een voetbalvereniging, een lid van een leefbaarheidsgroep of een vrijwilliger in het verenigingsleven. Daarnaast kunnen sleutelpersonen ook afkomstig zijn uit de (semi)overheid zoals een gemeenteraadslid van een lokale politieke partij, een jongerenwerker, een opbouwwerker, een wijkagent, een consulent van de woningcorporatie of een burgemeester in zijn of haar rol van burgervader of burgermoeder.

Sleutelpersonen uit de gemeenschap zelf moeten een grote groep burgers vertegenwoordigen, betrouwbaar zijn en overheid ‘minded’ zijn. In de gemeente Rheden speelt de burgemeester een prominente rol als burgervader, blijkt uit de interviews met respondenten in het kader van de 0-meting. De burgemeester zet zich actief in om met burgers van verschillende komaf in verbinding te komen waardoor zij zich over het algemeen beter gehoord voelen. “De burgemeester is heel betrokken bij wat er gebeurt in de kerk, synagoge en moskee. De aanwezigheid van de burgemeester draagt bij aan verbondenheid.” (Respondent 0-meting). Maar ook bewoners kunnen als sleutelpersoon een prominente rol spelen in hun gemeenschap. Een initiatief om sleutelpersonen uit de gemeenschap van Rheden onder de aandacht te brengen is de Rhedense Kanjer. Dit is een prijs die wordt uitgereikt aan jongeren tussen de 4 en 17 jaar die een bijzondere prestatie hebben geleverd of die zich bijvoorbeeld in zetten voor anderen. Deze prijs wordt maximaal zes keer per jaar uitgereikt aan iemand die is voorgedragen door familie, vrienden of kennissen. “Samah Daboul nam de Rhedense Kanjer in ontvangst voor haar broer Abdul Kader die in april van dit jaar plotseling is overleden. Abdul was een bijzondere en sociale jongen. Hij werd tijdens de wedstrijd ontwel en overleed later in het ziekenhuis.

Daarnaast ontvingen Lucas van den Berg (17 jaar) en Lucas Alberti (16 jaar) de Rhedense Kanjer. Zij zijn allebei trainer bij SC Rheden en erg betrokken bij de vereniging. Zij trainen de JO13.2 een paar keer per week en coachen het team tijdens de wedstrijden. Verder helpen zij belangeloos mee bij het schoolvoetbaltoernooi en bij veel andere (voetbal)activiteiten. Dat varieert van het slaapmutsentoernooi, tot bingo, tot vossenjacht en bardiensten.” (Studio Rheden, Rhedense kanjer uitgereikt aan jongeren, 2 juli 2024). “Er zijn jongeren die de leiding durven te nemen en het goede voorbeeld geven aan anderen. Sommigen van hen zetten we extra in het zonnetje.” (Respondent 0-meting). Gemeenschapszin De gemeenschapszin is van invloed op het sentiment in de gemeenschap. Wanneer de gemeenschapszin in een gebied onder druk staat doordat (een deel van de) bewoners zich niet of nauwelijks verbonden voelt met hun sociale omgeving kan dit maatschappelijk onbehagen in de hand werken. “Bewoners die langdurig in Stenfert wonen zijn trots op de wijk en de mooie verhalen en geschiedenis van de wijk. Zij spreken van een hechte gemeenschap, hoewel dit vooral op buurt- of straatniveau leeft. Wijkbreed is de gemeenschapszin volgens bewoners aan het afnemen. Al jarenlang is er veel instroom van nieuwe bewoners.

De wijk is cultureel diverser geworden en er zijn voornamelijk bewoners bij gekomen die net boven het sociaal minimum leven en/of met psychiatrische problematiek te maken hebben. Dit zorgt regelmatig voor onbegrip over verschillende leefstijlen en overlast. In Dieren en de regio heeft Stenfert hierdoor tegenwoordig een slechte reputatie gekregen.” (Gemeente Rheden, Ruimtelijke agenda Stenfert, 2024). RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 26

Uit de 0-meting kwam naar voren dat sociale activiteiten in een gebied de sociale cohesie en sociale controle (kunnen) bevorderen. Een voorbeeld hiervan is het initiatief buurtvrienden in Velp-Zuid dat in 2023 van start is gegaan. Buurtbewoners zetten zich in om de leefomgeving in hun wijk te verbeteren. Daarnaast staan zij ook buurtbewoners bij om hun leefsituatie te bevorderen. Tot slot vormen ze de ogen en oren in de wijk van woningcorporatie Vivare. “Vriendelijke buurtbewoners lopen met regelmaat door de wijk, maken een sociaal praatje en bieden een luisterend oor voor ideeën om de buurt nog prettiger te maken. Of het nu gaat over hulp bij bijvoorbeeld het onderhoud van de tuin, het melden van zwerfvuil of het organiseren van leuke buurtactiviteiten door buurtgenoten, ze dragen bij dat het prettig wonen is voor iedereen in de buurt.” (Arnhem Nieuws, Vivare start nieuw initiatief Buurtvrienden Arnhem en Velp-Zuid, 31 oktober 2023). “Bij het project buurtvrienden lopen buurtbewoners door de wijk. Wij denken dat het beter werkt dat bewoners elkaar aanspreken dan dat wij dat doet. Ze zijn onze ogen en oren in de wijk. Er zijn momenteel drie teams actief, waaronder een team in Velp-Zuid. Er wordt eerst buurtonderzoek gedaan. Buurtbewoners die in aanmerking komen voor deelname aan het project worden geïnterviewd en getraind.” (Respondent 0-meting).

Een ander voorbeeld is Samen Stenfert, een bewonersinitiatief in de wijk Stenfert. Bewoners die participeren aan dit initiatief zetten zich samen in voor de sociale cohesie in de wijk. Dit doen deze bewoners door allerlei sociale activiteiten te organiseren waaronder vermaak voor kinderen die woonachtig zijn in de wijk. “Met elkaar willen we de schouders eronder zetten om iedereen thuis te laten voelen in de wijk. We willen hierbij samen optrekken met de gemeente Rheden, woningcorporatie Vivare, Incluzio en andere organisaties en ondernemers die in Stenfert actief zijn.” (Samen Stenfert) “Een groeiende groep bewoners zet zich in voor de wijk. Kenmerkend voor Stenfert is dat bewoners niet bij de pakken neer gaan zitten. De vele initiatieven laten zien dat bewoners zich willen inzetten voor een nieuwe gemeenschapszin. De buurthap is hier een goed voorbeeld van.” (Gemeente Rheden, Ruimtelijke agenda Stenfert, 2024). Bezuinigingen Door de bezuinigingen bij de rijksoverheid staat ook de begroting van de gemeente Rheden onder druk. Dit betekent dat er door de gemeente Rheden noodgedwongen bezuinigd moet worden op haar uitgaven om maatschappelijke opgaven te realiseren.

De maatschappelijke organisaties in de regio hebben begrip voor de financiële uitdaging waar de gemeente Rheden voor staat, maar zijn wel ongerust over de maatschappelijke effecten van de voorgenomen bezuinigingen van de gemeente Rheden. Middels een ingezonden brief hebben zij de gemeente Rheden hiervan op de hoogte gesteld. De voorgenomen bezuinigingen kunnen ertoe leiden dat kwetsbare bewoners en kwetsbare gebieden (nog meer) in de verdrukking komen, wat maatschappelijk onbehagen in de hand kan werken. “Geacht college, geachte raadsleden, U staat voor een bijna onmogelijke opgave. Door de Rijksoverheid wordt u verplicht om voor de komende jaren diep te snijden in de gemeentelijke begroting. Van u wordt gevraagd uiterst pijnlijke keuzes te maken die onze Rhedense bevolking hard zullen raken. Als College van B& W heeft u in een poging om tot een sluitende begroting te komen de Solide Kadernota 2025 gepresenteerd en de gemeenteraad zal hier volgende week over moeten besluiten. Wij hebben hiervan kennis genomen en maken ons grote zorgen. De voorgestelde bezuinigingsmaatregelen treffen alle bevolkingsgroepen in onze gemeente en alle vrijwilligersorganisaties die in onze gemeente actief zijn. De voorstellen dreigen juist de zwakste groepen het hardst te raken.

Naast vele andere maatregelen wordt voorgesteld om een aantal minimaregelingen fors terug te draaien, daarnaast wordt voorgesteld de subsidies aan allerlei vrijwilligersorganisaties die de meest kwetsbare inwoners ondersteunen stop te zetten of fors te verminderen. Als kerken van de gemeente Rheden willen wij vanuit onze missie altijd oog hebben voor de zwakkeren in onze samenleving en daarom maken wij ons hier grote zorgen over, samen met vele anderen.” RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 27

“De voorgestelde maatregelen kunnen niet anders dan ertoe leiden dat diegenen die nu al in de knel zitten en het hoofd nauwelijks boven water kunnen houden de komende jaren nog verder in de problemen zullen geraken met alle gevolgen van dien. Dan gaat het niet allen over schulden en andere geldzorgen maar ook over problemen van eenzaamheid, gezondheid, verslaving en veel meer. Wij realiseren ons, zoals gezegd, dat u voor bijna onmogelijke keuzes staat en het kan niet anders dan dat u het daar ook heel moeilijk mee heeft. Toch willen wij een dringend beroep doen op u als College en u als Raadsleden om zich tot het uiterste in te spannen om de zwaksten en armsten in onze Rhedense samenleving zoveel als mogelijk is te ontzien en ook het vangnet dat gevormd wordt door allerlei vrijwilligers(organisaties) zoveel als mogelijk is in stand te houden. Wij wensen u heel veel wijsheid en sterkte toe.” Wachtlijsten Uit de interviews met respondenten komt naar voren dat de gemeente Rheden en haar samenwerkingspartners beide te maken hebben met (te) lange wachtlijsten waar kwetsbare bewoners hinder van (kunnen) ondervinden wanneer zij een beroep (willen) doen op zorg en/of ondersteuning. Het gevolg is dat de problematiek van kwetsbare bewoners onbedoeld kan verergeren gedurende de wachttijd op zorg en/of ondersteuning.

De wachtlijsten worden (deels) veroorzaakt door een tekort aan (gekwalificeerd) personeel bij de gemeente Rheden, waardoor de wachtlijsten lastig (kunnen) worden ingelopen. Wanneer bewoners naar hun oordeel (te) lang op de benodigde zorg en/of ondersteuning moeten wachten en hierdoor onbedoeld hun problematiek verergert kan dit hun vertrouwen in de overheid aantasten en/of maatschappelijk onbehagen aanwakkeren. “De gezinnen waar ik mee te maken heb zitten vaak aan de randen van de samenleving en zijn hulpmijdend. Als ik dan de gemeente inschakel dan moet ik vervolgens lang wachten op hulp voor het gezin. Of de hulpvraag van het gezin past niet in het bestaande zorgaanbod. Dan raak ik dat gezin kwijt, terwijl ik ze net zo ver heb gekregen om eindelijk hulp te accepteren.” (Respondent 0-meting). Verstandhouding tussen gemeenschappen In de gemeente Rheden gaan de verschillende gemeenschappen over het algemeen op een constructieve manier met elkaar om. Zo onderhouden de verschillende geloofsgemeenschappen een goede relatie met elkaar. Een illustrerend voorbeeld hiervan is volgens de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting de verstandhouding tussen de Joodse gemeenschap en Islamitische gemeenschap.

De wijze waarop de vertegenwoordigers van verschillende geloofsgemeenschappen met elkaar omgaan, kan in een tijd van mondiale spanningen (zoals het conflict in het Midden-Oosten) een voorbeeldfunctie hebben. Samenwerking maatschappelijke partners De samenwerking tussen de gemeente Rheden en haar maatschappelijke partners verloopt over het algemeen goed volgens de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting. De professionals van de verschillende organisatie weten elkaar over het algemeen goed te vinden wanneer dat gewenst is. Het wordt wel als een gemis ervaren dat niet alle functionarissen vanuit hun organisatie de ruimte krijgen om gebiedsgericht te werken, waardoor de samenwerking kan worden bemoeilijkt. Daarnaast zijn er organisaties die terughoudend lijken te zijn met het delen van relevante informatie met hun samenwerkingspartners. Hierdoor kan de onderlinge samenwerking worden bemoeilijkt en kan de aanpak van de gezamenlijke opgaven in de verdrukking komen. “Samenwerking met de politie vanuit de gemeente is goed. Als het nodig is weten we elkaar te vinden.” (Respondent 0-meting). “Scholen willen zaken soms binnenhuis houden. Ze willen het klein houden. Terwijl het soms om strafbare feiten gaat. Als een jongere die leerling is bij een school iets buiten het schoolterrein doet, dan ziet de school het niet altijd als iets van hen.” (Respondent 0-meting).

“Bij een school zit ik elke week bij het zorgoverleg en word ik overal in meegenomen. Bij een andere school heb ik soms contact met het zorgoverleg en heb ik het gevoel dat er veel bij mij wordt weggehouden.” (Respondent 0meting). RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 28

Bewustwording ten aanzien van maatschappelijke onbehagen, polarisatie en radicalisering Een deel van de functionarissen van de gemeente Rheden heeft recent een training gevolgd ten aanzien van (signalen van) maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering. Deze training heeft volgens de respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting geleid tot een grotere mate van bewustwording en handelingsperspectief. Outreachend werken In de gemeente Rheden bevinden zich bewoners die in een kwetsbare (sociaal economische) positie verkeren. Om zicht te krijgen op verborgen sociale problematiek achter de voordeur is het nodig om outreachend te werken. Op dit moment wordt er door de gemeente Rheden in het algemeen naar het oordeel van respondenten (te) beperkt outreachtend gewerkt op dit terrein. “Ik kan als ervaringsdeskundige de verbinding maken met jongeren. We hebben een ingang bij jongeren. We werken voor de gemeente maar zijn geen ambtenaar. We zijn laagdrempelig en zonder oordeel.” (Respondent 0meting). Gebiedsgericht werken

Sleutelpersonen

Gemeenschapszin

Bezuinigingen

Wachtlijsten

RONT MC www.rontmc.nl

Er wordt (te) beperkt gebiedsgericht gewerkt in de gemeente Rheden wat de afstand kan vergroten tussen de gemeentelijke functionarissen en de (hulpbehoevende) burgers. Sleutelpersonen vervullen in de gemeente Rheden een belangrijke brugfunctie tussen de overheid enerzijds en (groepen) burgers anderzijds. Sociale activiteiten in de gemeente Rheden kunnen bijdragen aan sociale cohesie en sociale controle waarmee de voedingsbodem voor maatschappelijk onbehagen afneemt. De bezuinigingen in de gemeente Rheden kunnen ertoe leiden dat kwetsbare bewoners en kwetsbare gebieden (nog meer) in de verdrukking komen, wat maatschappelijk onbehagen in de hand kan werken. Wachtlijsten kunnen ervoor zorgen dat kwetsbare bewoners in de gemeente Rheden niet tijdig de gewenste zorg en ondersteuning ontvangen waardoor zij het vertrouwen in de overheid (kunnen) verliezen en maatschappelijk onbehagen wordt aangewakkerd.

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 29

Verstandhouding tussen gemeenschappen

In de gemeente Rheden gaan de verschillende gemeenschappen over het algemeen op een constructieve manier met elkaar om.

Samenwerking maatschappelijke partners

De samenwerking tussen de gemeente Rheden en haar maatschappelijke partners verloopt over het algemeen goed waardoor mogelijke misstanden doeltreffend (kunnen) worden aangepakt. Een deel van de functionarissen van de gemeente Rheden heeft recent een training gevolgd die de bewustwording ten aanzien van maatschappelijke onbehagen, polarisatie en radicalisering heeft bevorderd. Er wordt door de gemeente Rheden nog (te) weinig outreachend gewerkt achter de voordeur bij kwetsbare bewoners, waardoor misstanden (te) laat (kunnen) worden gesignaleerd.

Bewustwording ten aanzien van maatschappelijke onbehagen, polarisatie en radicalisering

Outreachend werken

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 30

6. Wat zijn de belangrijkste conclusies? In dit hoofdstuk komen de belangrijkste conclusies aan bod. Deze conclusies hebben betrekking op de mate en verschijningsvormen van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering in de gemeente Rheden. Maatschappelijk onbehagen Maatschappelijk onbehagen is de bezorgdheid van burgers over de toestand van de samenleving. Bij een negatief sentiment gaat het over de opvatting dat het de verkeerde kant op gaat met de samenleving. Er kan worden geconcludeerd dat er zich in de gemeente Rheden maatschappelijk onbehagen voordoet rond bepaalde controversiële (lokale) maatschappelijke kwesties. Enkele prominente kwesties die uit de 0-meting naar voren kwamen zijn de opvang van asielzoekers, de huisvesting van arbeidsmigranten en de toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders. Verschillende respondenten hebben in interviews in het kader van de 0-meting hun zorgen geuit over het huidige sentiment in gemeenschappen over deze controversiële (lokale) maatschappelijke kwesties en achtten het zodoende raadzaam om deze te (blijven) monitoren. Polarisatie Polarisatie is de verscherping van tegenstellingen in opvattingen en overtuigingen tussen (groepen) personen in de samenleving die kan leiden tot onderlinge spanningen en wantrouwen. .

In de dagelijkse praktijk wordt de term vaak gebruikt om groeiende tegenstellingen en verdeeldheid aan te duiden. In die zin, wordt polarisatie door respondenten op een aantal onderwerpen wel herkend; niet zozeer in gedrag uitmondend in spanningen, maar wel in denken en voelen. Uit de 0-meting komt naar voren dat de verschillende gemeenschappen in de gemeente Rheden over het algemeen op een constructieve manier met elkaar omgaan waardoor polarisatie grotendeels lijkt uit te blijven. Een illustrerend voorbeeld hiervan is de verstandhouding tussen de Joodse gemeenschap en Islamitische gemeenschap. Radicalisering Radicalisering is het proces waarbij een individu of een groep personen in toenemende mate opvattingen en overtuigingen aanhangt die conflicteren met de democratische rechtsorde. Er wordt door respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting aangegeven dat er momenteel geen duidelijke aanwijzingen zijn van radicalisering onder (groepen) personen. Er wordt momenteel geen casuïstiek besproken uit de gemeente Rheden bij de radicaliseringstafel van het Zorg- en Veiligheidshuis Arnhem. Maatschappelijk onbehagen

Polarisatie

Radicalisering

RONT MC www.rontmc.nl

Er bestaan zorgen over het huidige sentiment in gemeenschappen over controversiële (lokale) maatschappelijke kwesties (waaronder de opvang van asielzoekers, de huisvesting van arbeidsmigranten en de toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders). De constructieve manier waarop verschillende gemeenschappen in de gemeente Rheden met elkaar omgaan verkleint de kans op polarisatie. Er wordt momenteel geen radicaliseringscasuïstiek besproken uit de gemeente Rheden.

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 31

7. Handvatten voor de voorkoming en aanpak van misstanden In hoofdstuk 5 is ingegaan op belangrijke actoren en factoren die ontwikkelingen rond maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering kunnen versterken of juist verminderen. In hoofdstuk 6 zijn conclusies getrokken naar aanleiding van de 0-meting ten aanzien van de mate en verschijningsvormen van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering in de gemeente Rheden. In dit hoofdstuk worden een aantal instrumentele handvatten toegelicht om maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering (waar mogelijk) te voorkomen en (waar nodig) aan te pakken. Deze sluiten aan bij de uitgangspunten (informatie gestuurd werken, balans tussen preventie en repressie) en de aandachtsgebieden (jeugd en veiligheid en zorg en veiligheid) van het huidige Integraal Veiligheidsbeleid van de gemeente Rheden (Gemeente Rheden, Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026). Preventief werken Pro-actie is het nemen van maatregelen om structurele oorzaken van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering weg te nemen. Preventie is het nemen van maatregelen om de kans op en/of mogelijke impact van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering te reduceren.

Preparatie is het nemen van maatregelen die een goede reactie op een kritieke gebeurtenis mogelijk maken (omdat er altijd een kans is dat preventieve maatregelen onvoldoende werken). Repressie is de daadwerkelijke bestrijding van (uitwassen van) maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering. De nazorg is het nemen van maatregelen om de gewone gang van zaken, de status quo te herstellen. Ten tijde van de 0-meting was er geen actuele radicaliseringscasuïstiek in de gemeente Rheden. Dit betekent echter niet dat deze casuïstiek zich in de toekomst niet in de gemeente Rheden kan manifesteren. Uit de 0-meting komt naar voren dat er een aantal factoren zijn die maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering (onbedoeld) kunnen aanwakkeren. Het gaat hierbij onder meer om het stijgende wantrouwen richting de overheid, afnemende gemeenschapszin en de toenemende eenzaamheid onder bewoners in de gemeente Rheden die maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering in de hand kunnen werken. Het pleidooi is om er op tijd bij te zijn door (meer) in te zetten op preventie, onder meer bij kwetsbare doelgroepen (waaronder jongeren) die hier (extra) vatbaar voor (kunnen) zijn.

Dit kan bijvoorbeeld door frequenter met gekwalificeerde functionarissen aanwezig te zijn in kwetsbare gebieden en op scholen om (waar mogelijk en nodig) ondersteuning te bieden wanneer dat gewenst is. Daarnaast kan ook worden ingezet op het bevorderen van het kennisniveau van de professionals die actief zijn in kwetsbare gebieden en op scholen ten aanzien van (het signaleren van) maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering, zodat ze hier adequaat op kunnen anticiperen. Een middel hiervoor is de training die recent is gevolgd door een aantal professionals. Deze training zou in de toekomst aan een bredere doelgroep kunnen worden aangeboden om de bewustwording ten aanzien van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering te bevorderen. Gebiedsgericht werken Een gebiedsgerichte aanpak is een samenhangende inzet van maatregelen en interventies met als doel de leefsituatie te verbeteren van bewoners in een gebied waar sprake is van een opstapeling van problemen. De gemeente Rheden kent een aantal kwetsbare gebieden waar zich een concentratie en cumulatie van sociale problematiek voordoet.

Om te voorkomen dat deze kwetsbare gebieden en haar bewoners (verder) afglijden is een integrale gebiedsgerichte aanpak vereist waarbij professionals en hun organisaties multidisciplinair en outreachend samenwerken aan complexe meervoudige sociale problematiek die een voedingsbodem kan vormen voor maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering. In het verleden heeft er zich een terugtrekkende beweging voorgedaan als het gaat om gebiedsgericht werken (in het sociaal domein) bij de gemeente Rheden. Hier is de gemeente Rheden nu (deels) van teruggekomen. Zo is er een integrale gebiedsgerichte aanpak van start gegaan in de wijk Stenfert. Uit de interviews met respondenten en een analyse van de Leefbaarometer, de monitor Zicht op Wijken, het dashboard Waar staat je gemeente en de Veiligheidsmonitor 2023 van Rheden komt naar voren dat er meer kwetsbare wijken in de gemeente Rheden voor een integrale gebiedsgerichte aanpak in aanmerking (zouden moeten) komen. RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 32

“Het is de vraag hoe we de lessen die zijn opgedaan in de pilot in de wijk Stenfert kunnen toepassen in andere wijken in de gemeente Rheden.” (Respondent 0-meting). Opgedane kennis en ervaring bij een gebiedsgerichte aanpak bij gemeenten in binnen- en buitenland toont het belang van een langdurige aanpak (nu investeren in toekomstige baten), betrokken bewoners (sociale initiatieven voor en door bewoners), investeren in bewoners én in de wijk (sociaal economische ontwikkeling moet bewoners én de wijk verder brengen, anders vertrekken kansrijke bewoners en komen er kansarme bewoners voor terug en raakt het gebied onbedoeld verder in verval), bevlogen professionals die outreachend werken (naar de bewoner toe in zijn of haar leefwereld), precisie over de inzet (op basis van een goede informatiepositie gericht interveniëren) en een gecombineerde inzet van preventie en repressie (begrenzen én perspectief bieden aan bewoners die wel kunnen, maar (nog) niet willen om hun welzijn te verbeteren en de leefbaarheid van de omgeving te bevorderen). Informatie gestuurd werken Om preventief en gebiedsgericht te (kunnen) werken in de gemeente Rheden is een goede gezamenlijke informatiepositie vereist om (vroegtijdig) in te grijpen en maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering (waar mogelijk) te voorkomen en (waar nodig) aan te pakken.

Hiervoor kan gebruik worden gemaakt met de eerder genoemde Leefbaarometer, de monitor Zicht op Wijken, het dashboard Waar staat je gemeente, de Veiligheidsmonitor en de monitor Discriminatie van Vizier Oost-Nederland. Met behulp van de Leefbaarometer (www.leefbaarometer.nl) kan de leefbaarheid in alle bewoonde wijken, buurten en straten in de gemeente Rheden gemonitord worden. De Leefbaarometer laat zien hoe de situatie van de leefbaarheid is en hoe deze zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Hiermee biedt de Leefbaarometer informatie om vroegtijdig trends en ontwikkelingen te signaleren om hier tijdig en adequaat op te kunnen reageren om te voorkomen dat de situatie (verder) verslechterd. Met de monitor Zicht op Wijken (www.zichtopwijken.nl) is een brede set aan gegevens eenvoudig te raadplegen tot op wijkniveau waarmee overzicht en inzicht in problemen (zoals werkloosheid, armoede, onderwijsachterstand, eenzaamheid, criminaliteit vroegtijdig) kan worden verkregen. Daarnaast kunnen wijken en gemeenten onderling worden vergeleken om afwijkingen en bijzonderheden te (kunnen) signaleren. Het dashboard Waar staat je gemeente (www.waarstaatjegemeente.nl) geeft een beeld van de positie van een gemeente op het terrein van het sociale, fysieke en/of veiligheidsdomein.

De beschikbare data kan worden gebruikt voor beleidsontwikkeling, besluitvorming, agendavorming, verantwoording, benchmarking en/of onderzoek. De Veiligheidsmonitor (www.veiligheidsmonitor.nl) presenteert de uitkomsten van bevolkingsonderzoek naar veiligheid, leefbaarheid en slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit. De uitkomsten van de Veiligheidsmonitor geven inzicht en overzicht in de mate van (on)veiligheid in de gemeente Rheden in zijn algemeenheid en in (kwetsbare) wijken in het bijzonder. De Monitor Discriminatie van Vizier Oost-Nederland (www.vizieroost.nl) presenteert de meldingen van discriminatie bij antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s), de politie en het College voor de Rechten van de Mens. Hiermee biedt de Monitor Discriminatie informatie om trends en ontwikkelingen te signaleren om hier adequaat op te kunnen anticiperen. Deze ‘systeeminformatie’ kan worden aangevuld met ‘straatinformatie’ afkomstig van professionals die actief zijn in de wijk en als ogen en oren van de gemeente Rheden kunnen fungeren. Aan de hand van de verkregen informatiepositie kan de gemeente Rheden met haar samenwerkingspartners interventies gericht en in samenhang inzetten om het (verder) afglijden van kwetsbare gebieden te voorkomen. Ook een periodieke opvolging op de 0-meting kan helpen om het beeld van de gemeente Rheden en haar ‘hotspots’ frequent te actualiseren.

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 33

Samenwerking intensiveren De samenwerking tussen de gemeente Rheden en haar partners wordt over het algemeen als goed bestempeld door respondenten die zijn geïnterviewd in het kader van de 0-meting. Er wordt gesproken over korte lijnen en een goede onderlinge verstandhouding. Tegelijkertijd is er nog ruimte om de samenwerking op een aantal terreinen te verbeteren. Zo kan er nog intensiever worden samengewerkt met onderwijsinstellingen en leerplicht rond (kwetsbare) jongeren. Daarnaast kunnen bewoners een prominentere rol toebedeeld krijgen bij het bevorderen van de leefbaarheid in hun omgeving. Als het gaat om de leefbaarheid in (kwetsbare) wijken, is ook de woonsituatie en de samenstelling van de woonvormen van belang. Afgestemde planning tussen gemeente, woningcorporaties en projectontwikkelaars is nodig. “Veel activiteiten werken alleen als deze vanuit de wijk zelf worden geïnitieerd. Mensen met een hart voor hun wijk willen graag meer doen voor hun medebewoners. Maar het is soms lastig om samen te werken met de gemeente en andere maatschappelijke instellingen. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om informatie uitwisseling waarbij men is gehouden aan de AVG.” (Respondent 0-meting). In de gemeente Rheden is er sprake van problematiek omtrent personen met onbegrepen gedrag.

Er komt per 1 juni 2025 een zorgverbinder GGZ in de wijk, die de verbindende schakel vormt tussen de samenwerkende partners, waaronder de gemeente Rheden, politie, woningcorporatie Vivare, RIBW Arnhem en Gelderse Vallei, Incluzio, Veiligheids-en Gezondheidsregio Gelderland-Midden en ProPersona. Er wordt actief ingezet op vroegsignalering en opvolging, vooral bij lichte signalen waarvoor het huidige aanbod niet toereikend is met extra belasting voor politie en team Zorg & Veiligheid tot gevolg. Voor het individu richt de aanpak zich op de begeleiding naar passende ondersteuning en het voorkomen van escalatie van problematiek. Sleutelpersonen In de gemeente Rheden spelen sleutelpersonen een belangrijke rol bij het tegengaan van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering. Bewuster kijken naar het belang en de ondersteuning van maatschappelijke sleutelfiguren kan zorgen voor een sterkere meerwaarde. Dit kunnen zowel formele als informele sleutelfiguren zijn; medewerkers van de gemeente die in de (kwetsbare) wijk zelf aanwezig zijn, een wijk GGZ-er, een ervaringsdeskundige, een jongere of jongerenwerker. Tijdens de interviews in het kader van de 0-meting kwamen verschillende respondenten aan het woord die voor een rol als sleutelpersoon in aanmerking zouden (kunnen) komen.

Sleutelpersonen moeten een grote groep burgers vertegenwoordigen, betrouwbaar zijn en overheid ‘minded’ zijn. Daarnaast kunnen sleutelpersonen beter worden toegerust om hun functie goed te kunnen invullen. Een voorbeeld hiervan is het aanbieden van de training om de bewustwording ten aanzien van maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering te bevorderen. Deze training is recent gevolgd door een aantal professionals werkzaam in de gemeente Rheden. In navolging hierop kan deze training ook worden aangeboden aan de sleutelpersonen. Tot slot kan de gemeente Rheden overwegen om gebruik te maken van de ‘Bondgenoten’ methodiek. Dit is een netwerkmethodiek die gedurende een periode een stabiel relationeel bondgenootschap creëert tussen overheid, politie en burgers met als doel om sociale onrust te voorkomen of beheersbaar te maken. Aan de hand van de methodiek worden met zorg geselecteerde burgers bondgenoten die zij aan zij met de overheid en politie bouwen aan veiligheid en geborgenheid in hun buurt, wijk of stad.

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 34

Preventief werken

Gebiedsgericht werken

Informatie gestuurd werken

Samenwerking intensiveren

Sleutelpersonen

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 35

Bijlage : Lijst van geraadpleegde documenten Gemeente Rheden, Lokale aanpak radicalisering en polarisatie, 2018. Centraal Bureau voor de Statistiek, 2020, Vertrouwen, maatschappelijk onbehagen en pessimisme Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, 30 november 2023, Grip. Het maatschappelijke belang van persoonlijke controle. Inspectie Justitie en Veiligheid, 2023, Plan van aanpak Vroegsignalering van radicalisering Analistennetwerk Nationale Veiligheid, 2023, Themastudie Extremisme Kennisplatform Inclusief Samenleven, 2023, Polarisatie en verbinding Sociaal en Cultureel Planbureau, 2022, Continu Onderzoek Burgerperspectieven Nederlands Instituut Publieke Veiligheid, 2023, Lessen uit crises en mini-crises Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 2022, Handreiking omgaan met desinformatie Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, 2022, Themarapport desinformatie Leefbaarometer van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Dashboard Waar staat je gemeente van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten Monitor Zicht op Wijken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Veiligheidsmonitor 2023 gemeente Rheden Monitor Discriminatie van Vizier Oost-Nederland Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum, 2021, Van persoonlijke krenking tot vertrouwensbreuk, verhalen van burgers met gebrek aan vertrouwen in

instituties Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, 2022, Jaarverslag Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, 2023, Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2022, Voortgang aanpak personen met verward en/of onbegrepen gedrag Studio Rheden, Bezetting Hogeschool Velp duurt voort, 4 juni 2024 Arnhem Nieuws, Vivare start nieuw initiatief Buurtvrienden Arnhem en Velp-Zuid, 31 oktober 2023 Studio Rheden, Rhedense kanjer uitgereikt aan jongeren, 2 juli 2024 Gemeente Rheden, Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 Gemeente Rheden, Ruimtelijke agenda Stenfert, 2024 Gemeente Rheden, Eindevaluatie pilot integrale wijkaanpak Dieren Stenfert, 2021 RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 36

Het Kenniscentrum Arbeidsmigranten, Definitie arbeidsmigrant, 2020 Ministerie van Justitie en Veiligheid, huisvesting statushouders, 2024 Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst, Jihadistische dreiging tegen Nederland, 2024 Ministerie van Justitie en Veiligheid, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, 2024 Wegwijzer Jeugd en Veiligheid, Het 7-stappenmodel voor jeugdgroepen, 2024 Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Verward gedrag, 2024

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 37

Bijlage : Lijst van geïnterviewde respondenten Functionaris gemeente Rheden Functionaris Incluzio Functionaris Incluzio Functionaris Vivare Functionaris politie eenheid Oost-Nederland Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden Functionaris RBL Midden-Gelre Functionaris Zorg- en Veiligheidshuis Arnhem Functionaris gemeente Rheden Functionaris Dorpskerk Rheden en voorzitter Raad van Kerken Veluwezoom Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden Functionaris Omgevingsdienst regio Arnhem Functionarissen Liberaal Joodse Gemeente Gelderland Functionaris Zorg- en Veiligheidshuis Arnhem Functionaris gemeente Rheden Functionaris gemeente Rheden

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 38

Over RONT Management Consultants RONT Management Consultants staat voor doelgericht organiseren. Of het nu gaat om het maken van een (jaar)plan, het versterken van samenwerking of om de ontwikkeling van de organisatie. De wereld om ons heen is ingewikkeld. Daarom helpen we u graag met eenvoudige oplossingen. U mag van ons verwachten dat wij doen wat werkt om echt een stap voorwaarts te zetten. RONT Management Consultants is de nieuwe naam van TNO Management Consultants. Ons bedrijf is in 1982 opgericht door TNO. Onze wortels liggen in kwaliteitsmanagement, resultaatgerichte bedrijfsvoering en innovatie op het vakgebied. Met de veranderende organisatorische opgaven heeft de aard van onze dienstverlening zich ontwikkeld.

RONT Management Consultants | Doen wat werkt!

RONT Management Consultants Boogschutterstraat 52 7324 BA Apeldoorn 055-3689800 www.rontmc.nl

Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van RONT. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor opdrachten aan RONT, dan wel betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. © 2024 RONT

RONT MC www.rontmc.nl

0-meting maatschappelijk onbehagen, polarisatie en radicalisering 39