Rapport VDLR def versie 122020.pdf

Bij Duurzame energie komt naar voren dat energieopwekking op het erf belangrijk gevonden wordt en dat boeren, gemeente en provincie hierin moeten samenwerken voor zon op dak en of kleine (erf)windmolens (ook in ganzenrustgebieden!). Bij De bodem als basis wordt de mogelijkheid van vruchtwisseling en het gebruik van Bokashi (ook in Natura2000-gebied) als kans gezien. Scheurverbod in Natura2000-gebied is een belemmering. Bij gebruik van Bokashi is het wel belangrijk dat de milieukwaliteit goed is. Bij Klimaatverandering wordt vooral de droogte als belangrijk onderwerp gezien. De wens is om met het waterschap onderzoek te doen naar bijvoorbeeld opstuwing van water in de uiterwaarden, er lekt nu veel weg naar de IJssel. Ook het realiseren van waterbassins kan bijdragen. Voor meer Natuurinclusieve landbouw en het vergroten van biodiversiteit is onderzoek naar een goed verdienmodel nodig.

Verkenning duurzame(re) landbouw gemeente Rheden | 23

Samenwerking tussen gebruikers, eigenaren en gemeente is belangrijk. Vraagstukken zijn wat de definitie van natuurinclusieve landbouw is, wat er verwacht kan worden van de gemeente, mogelijke problemen met bepaalde kruiden en scheurverbod/beperking vruchtwisseling in Natura2000/ ganzenrustgebied. Bij Lokale (Directe) afzet en nevenactiviteiten wordt vooral het verdienmodel als probleem gezien. De animo is er wel, maar het is niet voor iedereen weggelegd. Belangrijk is interactie met de omgeving. Aandachtspunt voor de gemeente is dat zij zelf ook lokaal kan inkopen en vergunningprocedures moeten makkelijker. Aan de aanbevelingen over een greendeal en de relatie verpachters met een duurzame(re) landbouw wordt niet toegekomen. Afsluiting Er wordt teruggekeken op een vruchtbare avond en iedereen wordt bedankt voor zijn aanwezigheid en inbreng. De verkenning wordt gezien als een startpunt in de samenwerking voor een duurzame(re) landbouw. De boodschap die nog wordt meegegeven is om de rapportage geen verplichtend karakter te geven, maar een samenwerking op basis van gelijkwaardigheid. Dat wordt gedeeld. Iedereen krijgt de gelegenheid om tot 15 augustus 2020 te reageren op het rapport en het verslag. Daarna gaat de gemeente met een vertegenwoordiging van boeren over het rapport in gesprek met mogelijke samenwerkingspartners zoals verpachters, ODRA en de provincie.

Tegelijkertijd wordt verder nagedacht over een praktisch vervolg.

Bijlage | 24

Bijlage 2: Verslag bijeenkomst Verkenning duurzame(re) landbouw Rheden d.d. 29 september 2020 Aanwezigen Age Fennema, landgoed Middachten en landgoed De Bockhorst

Andre Rotteveel, LTO Noord afdeling Oost (via digitale verbinding)

Wilke Schoemaker, Stichting Twickel

Daniel Middelkoop, agrariër

Gerrit Dijkstra, provincie Gelderland

Marc Elzebroek, agrariër

Lida Dik, provincie Gelderland

Bart Lubbers, agrariër/bestuurder LTO Noord afd. Zuid Oost Veluwe

Jeroen de Koe, Natuurmonumenten

Heidi Uenk, zelfstandig adviseur

Nicole Otten, Waterschap Rijn en IJssel

Arthur Hofstad, gemeente Rheden

Resie Oude Luttink, Van Hall Larenstein

Maarten v.d. Leeden, gemeente Rheden

Robert Houkes, ODRA

Welkom Arthur Hofstad heet iedereen van harte welkom in de vergaderruimte van Domein Hof te Dieren. Hij neemt iedereen kort mee in de aanleiding van de Verkenning duurzame(re) landbouw Rheden en deze bijeenkomst. Een vergelijkbare bijeenkomst is op 8 juli jl. gehouden met alle boeren die meegewerkt hebben aan de verkenning. Voor de verkenning en het vervolg is het goed om, naast de boeren, ook het gesprek te voeren met andere partijen/stakeholders die (mogelijk) een belangrijke rol kunnen spelen bij een duurzame(re) landbouw. De bijeenkomst is vooral bedoeld om de uitkomsten en mogelijke vervolgstappen van het conceptrapport te bespreken en hierover van gedachten te wisselen. Presentatie Heidi Uenk Heidi Uenk (zelfstandig adviseur) heeft in opdracht van de gemeente met een groot aantal boeren in de gemeente keukentafelgesprekken gevoerd en op basis daarvan een rapport opgesteld. Ze neemt de aanwezigen mee in de meest opvallende bevindingen. Zo is de Rhedense boer toekomstgericht, is er een grote variatie in het type bedrijven (al is het grootste deel melkveehouder), zijn de Rhedense boeren zich bewust van de context waarin het bedrijf zich bevindt en de

complexiteit van wet- en regelgeving en dat er veel afhankelijk is van een pachtsituatie. Vervolgens loopt Heidi de thema’s van de verkenning langs en de aanbevelingen die op basis van de keukentafelgesprekken zijn gedaan. Tijdens de presentatie worden bij een aantal aanbevelingen door aanwezigen opmerkingen geplaatst. Zo wordt het belang en de sleutelpositie van voldoende agrarische grond voor een duurzamere landbouw

Verkenning duurzame(re) landbouw gemeente Rheden | 25

onderbelicht. De grond is de sleutel tot succes. Bij duurzame energie wordt aangegeven dat kleine windmolens een mooie toevoeging kunnen zijn, maar dat Natura2000 dit blokkeert. Bij bodem wordt opgemerkt dat het scheurverbod in Natura2000 tegenstrijdig is met een duurzaam grondgebruik, omdat daar namelijk lichte bodembewerkingen voor nodig zijn. Er is behoefte aan een definitie van duurzaam bodemgebruik en het begrip scheuren. Bij het onderdeel klimaat wordt opgemerkt dat de gemiddelde waterstand van de IJssel door uitschuring een probleem is en voor verdere verdroging van de uiterwaarden zorgt. De afgelopen 3 jaar is de afvoer van de Rijn en IJssel ook extreem laag geweest wat ook een lage waterstand opleverde en dus verdroging (te lage grondwaterstanden) van gronden die direct langs de IJssel liggen veroorzaakt. Een moeilijk op te lossen problematiek dus. De vraag is of je er niet op moet inspelen door bijvoorbeeld gewassen te telen die beter tegen droogte kunnen? Hier loop je dan soms weer tegen belemmerende regelgeving aan, zoals op het gebied van derogatie (van de EU mogen afwijken van de normen op gebied van mestwetgeving). De Greendeal is wellicht mogelijkheid om dingen uit te proberen.

Om te illustreren wat experimenteerruimte aan mogelijkheden geeft, roept iemand: I love pilots! In gesprek over de aanbevelingen Arthur vraagt de aanwezigen wat ze van het rapport vinden. Er zijn complimenten voor het initiatief van de verkenning en de wijze waarop het rapport is geschreven. Wat onderbelicht is de aandacht voor grond en de rol van verpachters/eigenaren van grond. Aanbevolen wordt om hen mee te nemen bij de uitwerking van de aanbevelingen. Ook goed om het rapport in de publiciteit te brengen omdat niet iedereen een goed beeld heeft van de landbouw en wat daarbinnen gebeurt aan duurzaamheid en werken aan maatschappelijke vraagstukken. Aanvullend daarop wordt aangegeven dat het goed is om meer interactie te creëren tussen boer en inwoner en de samenleving meer mee te nemen in wat er allemaal op een agrarisch bedrijf speelt, denk bijvoorbeeld aan het organiseren van excursies op een bedrijf. Bij een duurzamere landbouw komt altijd het verdienmodel om de hoek kijken. Opgemerkt wordt dat een groot deel van de agrarische productie voor de wereldmarkt is en dat je als lokale boer geen invloed hebt op de opbrengsten hiervan. Gesteld wordt dat je voor het verdienmodel meer moet kijken naar waar wel invloed op is. Dan gaat het bijvoorbeeld om het leveren van maatschappelijke diensten, nevenactiviteiten en lokale verkoop van producten.

Soms zijn er fondsen waar je een beroep op kunt doen (bv. Vitens in relatie tot

droogte). Maar dat lijkt in de praktijk makkelijker gezegd dan gedaan. Belangrijk is dat je als boer steun kunt vinden in langjarige afspraken en dat je op lokaal- of regionaal niveau een bepaalde schaalgrootte moet hebben. Kijk bijvoorbeeld hoe je op gebiedsniveau, zoals bij het Rivierklimaatpark IJsselpoort of het MIRT-onderzoek Havikerwaard, partijen bij elkaar kunt krijgen, gezamenlijk ambities kunt formuleren en vervolgens uitvoering kunt organiseren. Daarnaast is het essentieel om concreet op bedrijfsniveau te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor een duurzamere landbouw en een verdienmodel. De ODRA kan ook een rol spelen door op bedrijfsniveau te kijken naar wat kán in plaats van wat níet kan vanuit weten regelgeving. Geopperd wordt om ook eens allerlei goede en slechte praktijkvoorbeelden te verzamelen en te kijken wat je hieruit van elkaar kunt leren. Tot slot komt het onderwerp duurzame energie weer voorbij. Als kans wordt door de aanwezigen vooral gekeken naar zon op dak en kleine windmolens (EAZ) op het erf. Ook werd zon op water genoemd. Al lijkt huidige wet- en regelgeving bij deze laatste een belemmerende factor. Pilots hiervoor bij bijvoorbeeld Twickel zijn wellicht een mogelijkheid. Het zou voor de boer fijn zijn als er praktische ondersteuning is voor de boer die zon op dak wil. Naast opwekken is er ook winst te halen op stroombesparing.

Afsluiting Er wordt teruggekeken op een zinvolle bijeenkomst. Vanuit Van Hall Larenstein wordt nog aangegeven dat het interessant is om te kijken in hoeverre studentenopdrachten een bijdrage kunnen leveren aan verduurzaming van de landbouw. Verder suggereert iemand dat het interessant is om ook met pachters en eigenaren van buiten de gemeente, maar die wel grond gebruiken/hebben in de gemeente, in gesprek te gaan. Ook zij kunnen wellicht veel betekenen. Voorgesteld wordt om een tabel (zie volgende pagina) in het

Bijlage | 26

verslag op te nemen waarin we de initiatieven die al lopen kunnen opnemen. Ook wordt gevraagd om bij de aanbevelingen in hoofdstuk 4 nog eens te kijken of de partijen die als trekker of partner staan kloppen en/of volledig zijn.

gaan en hierbij zal ook de publiciteit worden gezocht. Bij een vervolg op dit rapport zal een logische stap zijn dat er een plan van aanpak of projectplan wordt opgesteld. De aanwezigen zullen bij dit vervolg uitgenodigd worden. Iedereen wordt bedankt voor zijn/haar aanwezigheid.

Na deze bijeenkomst wordt het rapport definitief gemaakt. De verslagen van de bijeenkomsten van 8 juli jl. en 29 september jl. worden als bijlage toegevoegd. Daarna zal het rapport richting college en raad

Bijlage: Lopende initiatieven op het gebied van duurzame(re) landbouw in Rheden

Initiatiefnemer

Soort initiatief

Gemeente Rheden

Verkenning duurzame(re) landbouw Rheden

Provincie Gelderland

Actieplan natuurinclusieve landbouw

Van Hall Larenstein

Studentenopdrachten gericht op duurzame landbouw

Provincie Gelderland

Projectleider natuurinclusieve landbouw Veluwezoom

Natuurmonumenten

Verkoop van streekproducten bij horeca en bezoekerscentrum

Provincie Gelderland, Natuurmonumenten en gemeente Rheden

In kader van Rivierklimaatpark naar langjarige pachtafspraken voor natuurinclusieve landbouw

Landgoederen Bockhorst, Gelderse Toren en Natuurmonumenten

Gebiedsontwikkeling Soerens beekdal

Provincie Gelderland en ministerie I&M in samenwerking met projectgroep Havikerpoort

MIRT onderzoek Havikerwaard

Verkenning duurzame(re) landbouw gemeente Rheden | 27

Colofon In opdracht van: gemeente Rheden Auteur: Heidi Uenk, zelfstandig projectleider landelijk gebied Projectgroep: Maarten van der Leeden (gemeente Rheden), Arthur Hofstad (gemeente Rheden) en Wilco Nieuwenhuis (LTO Noord afdeling Zuid Oost Veluwe)