Programmabegroting 2023-2026 (22.80)
Tekst van het document
PROGRAMMABEGROTING 2023-2026
Datum vaststelling B&W:
27 september 2022
Datum besluitvorming Raad:
8 november 2022
Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................. 3 Opbouw begroting en leeswijzer ......................................................................................... 4 Inleiding .......................................................................................................................... 6 Financiële positie .............................................................................................................. 9 Programma's ..................................................................................................................... 17 1 Samenleving ................................................................................................................ 18 2 Leefomgeving ............................................................................................................... 32 3 Bestuur & organisatie .................................................................................................... 61 Paragrafen ........................................................................................................................ 68 A. Lokale Heffingen .......................................................................................................... 69 B.
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ...................................................................... 76 C. Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................ 83 D. Financiering ................................................................................................................ 89 E. Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 94 F. Verbonden Partijen..................................................................................................... 102 G. Grondbeleid .............................................................................................................. 118 Financiële begroting.......................................................................................................... 123 Inleiding ....................................................................................................................... 124 Financieel meerjarig perspectief ...................................................................................... 125 Financiële positie ...........................................................................................................
134 Bijlagen .......................................................................................................................... 136 Bijlage 1 Beleidskaders per programma ............................................................................ 137 Bijlage 2 Beleidsindicatoren ............................................................................................ 140 Bijlage 3 Taakvelden ...................................................................................................... 141 Bijlage 4 Meerjarig Investeringsplan ................................................................................ 143 Bijlage 5 Reserves en Voorzieningen ................................................................................ 148 Bijlage 6 Begroting 2022 ................................................................................................ 151 Bijlage 7 Kerngegevens .................................................................................................. 158 Bijlage 8 EMU-saldo ....................................................................................................... 159 Bijlage 9 Sustainable Development Goals (SDG) ................................................................ 160
Inleiding
3
Opbouw begroting en leeswijzer De programmabegroting 2023-2026 bestaat uit 5 delen: 1. Inleiding 2. Programma's 2.1. Samenleving; dit programma omvat de thema’s: financiële bestaanszekerheid, vitaal en gezond, sociale basis 2.2. Leefomgeving; dit programma omvat de thema’s: energie- en warmtetransitie, vernieuwing omgevingsbeleid, wonen, economische ontwikkeling, circulaire economie, biodiversiteit, erfgoed en landschap, inrichting en beheer openbare ruimte en mobiliteit en infra. 2.3. Bestuur en organisatie; dit programma omvat de thema’s: dienstverleningsagenda, kansgelijkheid en inclusie, inwonersparticipatie, regionale samenwerking en internationale betrekkingen, vastgoedportefeuille, integrale veiligheid en professionalisering organisatie 3. Paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid). De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de thema’s: digitale toegankelijkheid van dienstverlening aan de inwoners, ondernemers en instellingen (Digitaal Rheden), goed werkgever- en werknemerschap, samenwerking derden (opdrachtgever- en opdrachtnemer-schap), verbeteren structurele inrichting van interne (administratieve) processen en systemen, transparante en kwalitatieve sturing 4. Financiële begroting 5. Bijlagen
Inleiding Dit onderdeel bevat zowel een beleidsmatige beschouwing op de huidige situatie als een financiële uiteenzetting op het komende jaar op hoofdlijnen.
Programma’s Naar aanleiding van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek¹ naar de programmabegroting, is het traject “doorontwikkeling programmabegroting” in 2021 gestart. Het doel hiervan is om te zorgen dat de programmabegroting, en de daaropvolgende P&C documenten qua inhoud en proces beter aansluiten bij de behoefte van de Raad. Daarnaast is het doel om te zorgen dat de programmabegroting een coherent stuk wordt dat voldoende basis biedt voor de Raad om besluiten te nemen en de controlerende taak uit te voeren. Met de financiële commissie is in februari 2021 een groeipad afgesproken. Deze nieuwe opzet van deze programmabegroting is een eerste stap in dat groeipad. De komende jaren verbeteren wij continu de opzet en vorm. De verschillende programma’s zijn dit jaar aan de hand van de afgesproken doelenboom (visie, doelen, indicatoren en resultaten) opgebouwd. Per programma zijn tevens de benodigde middelen opgenomen. Er wordt niet langer beschreven welke (gedetailleerde) activiteiten worden uitgevoerd, maar de begroting richt zich vanaf nu op wat deze activiteiten moeten opleveren (resultaten) en wat hiermee dient te worden bereikt (doelen).
Hiermee wordt een duidelijke relatie gelegd met de 3 W-vragen: wat willen we bereiken? (doel); wat gaan we daarvoor doen? (resultaat) en wat mag het kosten? De doelen zijn zoveel mogelijk specifiek, concreet en meetbaar geformuleerd met behulp van indicatoren. De teksten zijn veel bondiger. Het is een gezamenlijke ambitie om enerzijds het abstractieniveau van de doelen aan te laten sluiten bij de behoefte van ons bestuur, en anderzijds resultaten specifiek en meetbaar te maken voor de verantwoording. Ook geven wij dit jaar de risico's aan op het niet behalen van de doelen. Met deze begroting hebben we daar een eerste stap in gezet. 4
We zijn voornemens om in een volgende stap, in de begroting 2024-2027 de door de financiële commissies in 2020 voorgestelde spelregels nog verder door te voeren: 1. Verdere vergroting van de leesbaarheid, ook voor inwoners. 2. Een nog betere relatie tussen de elementen van de 3 W-vragen en doelenboom. 3. Nog verdere verbetering van het abstractieniveau en de relaties tussen doelen, activiteiten en budgetten en toepassing van eenduidige terminologie. 4. Het per programma inzicht geven in wel- en niet-beïnvloedbare uitgaven en in de inschatting van (meerjarige) risico’s. Bij elk programma is een inleidende visie op het programma opgenomen, waarbij er ruimte is voor achtergrond, actualiteit maar ook risico’s die voor het programma spelen. Hiermee geven we een verdere invulling van de motie "niet direct Rijk rekenen" (vastgesteld op 6 juli 2021). Elk programma wordt afgesloten de relevante verbonden partijen en totaaloverzicht van baten en lasten en eventuele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves. Tot slot willen wij de komende jaren ook meer inzetten op het sturen op impact voor de Rhedense samenleving. De VNG-leidraad voor SDG-indicatoren (Sustainable Development Goals) zullen wij de komende jaren daarom meer in lijn brengen met onze begroting. Op naar een groenere, socialere en als dichterbij ervaren gemeente!
Paragrafen 1. Paragraaf Bedrijfsvoering; een inleidende paragraaf over de taakvelden van de afdeling bedrijfsvoering. Deze komt qua opzet overeen met de programma’s 2. Lokale heffingen; in de paragraaf lokale heffingen wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij wordt aandacht besteed aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekking van een heffing. 3. Weerstandsvermogen en risicobeheersing; hierbij wordt inzicht gegeven in de financiële risico’s inclusief beheersingsmaatregelen en de mate waarin de gemeente in staat is deze financieel op te vangen. 4. Onderhoud kapitaalgoederen; in deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader voor de openbare ruimte en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in die openbare ruimte. 5. Financiering; deze paragraaf bevat o.a. de beleidsvoornemens ten aanzien van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. 6.
Verbonden partijen; het doel van deze paragraaf is de Raad inzicht te verschaffen in onze beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico’s in private en publiekrechtelijke organisaties. 7. Grondbeleid; de paragraaf grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid en de doelstellingen die worden nagestreefd. Tevens wordt in deze paragraaf de financiële positie van de grondexploitatie uiteengezet. Ook wordt inzicht verschaft in de resultaatverwachting van de grondexploitatie zoals deze blijkt uit de begroting 2023 in vergelijking met de prognoses volgens de overeenkomstige paragraaf in de laatste jaarrekening. Financiële begroting In het derde onderdeel van de programmabegroting zijn vooral de wettelijk voorgeschreven financiële overzichten opgenomen. ¹ De Programmabegroting Rheden Naar een betere sturing op de Toekomst, Onderzoek van de Rekenkamercommissie Rheden, definitief rapport, 4 mei 2020.
5
Inleiding Groener, Socialer en Dichterbij De gemeente Rheden Groener, Socialer en Dichterbij. Dat is de ambitie van het coalitieakkoord dat op 24 mei 2022 is getekend. De kernboodschap van dit coalitieakkoord is: wij verduurzamen verder onze leefomgeving en gaan klimaatverandering tegen en versterken de natuur, wij vergroten het welzijn van onze inwoners en geven ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben en wij realiseren deze ambities samen met onze inwoners. In deze Programmabegroting wordt deze visie voor het jaar 2023 en de daaropvolgende jaren verder uitgewerkt. Het jaar 2023 waarin wij ook tijd en ruimte maken om samen met onze inwoners het 450 jarig bestaan van de gemeente Rheden te vieren
De omstandigheden in de wereld veranderen snel. Hoewel 24 mei als gisteren voelt, zijn er sindsdien tal van ontwikkelingen geweest die effect hebben op de samenleving en actie vragen van de gemeentelijke overheid. De prijzen voor het dagelijks levensonderhoud (boodschappen en energie) stijgen sterk, het tekort aan betaalbare woningen neemt toe, de opvang van vluchtelingen en statushouders wordt problematischer en de extreme droogte onderstreept de urgentie om klimaatverandering tegen te gaan. Onduidelijk is ook in welke mate Corona nog een invloed zal hebben op ons leven en werken. Dit zijn landelijke vraagstukken, die ook lokale oplossingen vragen. Deze actuele context vraagt van het bestuur en de ambtelijke organisatie een wendbare en soms onconventionele opstelling. Wij zullen daarin met elkaar keuzes moeten maken en verantwoordelijkheid moeten nemen. Het college zoekt daarom de samenwerking met de hele Raad, onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Onze gemeente Rheden is aantrekkelijk om te wonen, te werken, te leven en te recreëren. Uniek is ons groene karakter. Dit willen we koesteren en het liefst zelfs versterken. Daarom vinden wij het belangrijk om de natuur en de vergroening van de leefomgeving met elkaar te verbinden. Zowel in het buitengebied als in de dorpen nemen we maatregelen die de biodiversiteit weer vergroten.
Van onze natuur mogen niet alleen wij, maar ook onze bezoekers van genieten. Daarom richten we ons op een versterking van het recreatie en toerisme, maar dan wel op duurzame leest geschoeid. We voeren het Materplan Veluwezoom uit om de balans te herstellen tussen de natuur, recreatie en leefbaarheid. Hiermee geven we ook een impuls aan de lokale economie. Een lokale economie die bovendien steeds meer de weg van circulariteit kiest en brede welvaart nastreeft. Specifiek voor 2023 benoemen we het opleveren van een herinrichtingsplan winkelgebied Velp. In deze begroting worden tevens verschillende ideeën en voorstellen gedaan om de directe leefomgeving van onze inwoners klimaat robuuster te maken zodat hittestress en wateroverlast op termijn worden verminderd. Daarbij wordt een koppeling gemaakt met het Watertakenplan Olburgen. Juist in deze tijden van veranderingen, toenemende schaarste en oplopende prijzen is het voor een lokale overheid belangrijk er voor haar inwoners te zijn en iets te kunnen betekenen. Het is belangrijk dat we zichtbaar maken dat wat de overheid doet ten dienste staat van haar inwoners. Dit speelt niet alleen in Rheden, maar in het hele land. De lokale overheid staat het dichtst bij de 6
inwoner en voor ons dan ook de taak om de afstand zo klein mogelijk te maken. Wij zijn voor onze inwoners het eerste aanspreekpunt en hebben goed zicht op de vragen van onze inwoners. Onze dienstverlening moet adequaat zijn en tegemoetkomen aan de behoefte van de inwoners. We doen dat door binnen de samenleving de lokale ondersteuning, zorg en redzaamheid te versterken met als voorbeeld het voortzetten van de doorbraakmethode. De wijkgerichte aanpak van Stenfert geeft ons de mogelijkheid om de komende jaren samen met de bewoners de verschillende vraagstukken die in de wijk spelen op een overkoepelende en samenhangende manier op te pakken. Onze samenleving vraagt nog meer. Zo gaan we invulling geven aan het vergroten van de bestaanszekerheid van onze inwoners; een bestaanszekerheid die door de toenemende kosten feitelijk onzekerder wordt. Een helpende hand vanuit de gemeente is onontbeerlijk. Armoede, ondersteuning schuldhulpverlening en bewindvoering krijgen daardoor meer aandacht. Indien nodig zal het college, in deze lastige tijd, met noodmaatregelen komen om de noden die door de een groot deel van onze inwoners wordt gevoeld te verminderen. Dit zal niet altijd makkelijk zijn en keuzes noodzakelijk maken, met name op het gebied van leefomgeving, warmtevisie en klimaatverandering. Het is mooi wonen in Rheden. We zijn trots op onze zeven, unieke, dorpen.
Dit vraagt blijvende aandacht. Dit is niet alleen een passend aantal woningen, maar ook inzet op de betaalbaarheid en levensloopgeschiktheid. Verkeersveiligheid is daarnaast één van de belangrijkste voorwaarden voor veilige woonomgeving en we zetten daarom in op meer 30 kilometer zones. Mooi wonen heeft ook een betekenis daar waar het gaat om de aanwezigheid van voorzieningen in de wijk. Adequate sportaccommodaties en elektrische laadvoorzieningen horen hierbij, en het komende jaar komen we met een visie hierop. Inwoners vragen terecht meer betrokkenheid bij de ontwikkelingen in hun straat, wijk of dorp. In de komende periode gaan we aan antwoord geven op deze vraag door te komen met een instrumentenkader die de inwoners meer duidelijkheid geeft over hoe zij betrokken worden. De invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023, die een grote impact heeft op onze ruimtelijke ordening, helpt ook onze om inwoners beter te kunnen betrekken bij ons beleid en concrete initiatieven. Werken voor onze inwoners vraagt veel van de gemeentelijke organisatie zelf. De grote vraagstukken van onze samenleving en leefomgeving vragen om organisatie die in staat is om een lange termijnstrategie te volgen en tegelijkertijd snel en flexibel kan reageren op actuele vragen. Ook wordt meer direct opvraagbaar inzicht verwacht van maatschappelijke en financiële resultaten.
Daarom werken we met onze ambtelijke organisatie aan een aantal veranderingen. Ten eerste de professionalisering van de organisatie waarbij nadrukkelijker een aansluiting wordt gezocht tussen de doelstellingen, het bereiken ervan en de inzet van de middelen (zowel de medewerkers als de financiën). Het denken vanuit de behoefte van de inwoners is hierbij het uitgangspunt. Ten tweede, digitale dienstverlening wordt de norm. Met het project Digitaal Rheden wordt hier invulling aan gegeven. Vereenvoudiging en het dichterbij brengen van de dienstverlening staan hier voorop. Ten slot, de realisatie van het nieuwe duurzame gemeentehuis. Een gemeentehuis dat open staat en toegankelijk is voor onze inwoners. Maar ook een gemeentehuis dat een nieuwe moderne werkomgeving moet worden voor onze medewerkers.
7
Onze prioriteiten uit het Coalitieakkoord:
Samenleving
Leefomgeving
Bestuur & organisatie
Bedrijfsvoering
• vergroting kansengelijkheid • vergroten bestaanszekerheid en (energie)armoede pilot) • wijkgerichte aanpak Stenfert • alle kinderen maken kennis met verschillende vormen van kunst • aanpak laaggeletterdheid opstellen • sportaccommodatievisie • analyse bewindvoering haalbaarheidsonderzoek levensschool • afschaffing Wmo abonnementstarief volkshuisvesting / woningbouwopgave (versnelling) • versterken van de lokale ondersteuning, zorg en redzaamheid (doorbraakmethode/veiligheidscasussen)
• realisatie passend woningaanbod • versterken en verbinden van de natuur en vergroening van de leefomgeving • versnelling van de energie- en warmtetransitie • klimaatadaptatie (waaronder hittestress-maatregelen) • versterking van duurzaam recreatie en toerisme • versterking van de lokale circulaire economie • een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en bedrijven • realisatie verkeersveiligheid en duurzame mobiliteit.
•
• een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners etc. • een sluitende meerjarenbegroting (OZB maatregel) • Verduurzaming van ons vastgoed
•
bestrijding van discriminatie het meer betrekken van onze inwoners bij ons beleid en de uitvoering daarvan
8
Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief, een toelichting en de financiële positie beschreven. Tot slot is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit perspectief.
Financieel perspectief Binnen deze paragraaf wordt het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting geschetst. Op verschillende momenten bent u al geïnformeerd over de ontwikkelingen in de financiële positie van onze gemeente, met deze begroting blikken we vooruit naar de jaren 2023-2026. De basis voor deze begroting is de kadernota 2023-2026 die op 5 juli 2022 is vastgesteld. Deze kadernota is beleidsarm opgesteld met de focus op autonome ontwikkelingen. Ten tijde van het opstellen van de Kadernota was de meicirculaire 2022 van het gemeentefonds nog niet door het Minsterie van BZK gepubliceerd. Naast de Kadernota zijn ook de effecten van deze meicirculaire in de begroting verwerkt. Tot slot is het coalitieakkoord 'Groener, Socialer en Dichtbij' voor zover de financiële effecten concreet zijn in deze begroting verwerkt. Het sturen op risico's krijgt nog verdere invulling. In eerdere jaren waren in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing de risico's nader toegelicht en waar mogelijk gekwantificeerd. Daarnaast wordt er vanaf deze begroting per bestuurlijk doel aangegeven welke risico's er zijn. We sluiten het meerjarig perspectief, dat hierna volgt, af met een samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen die een mogelijk financieel risico kunnen zijn. De belangrijkste grote ontwikkelingen in het financieel perspectief voor de komende jaren zijn: 1.
Algemene Uitkering vanuit Rijksoverheid. De algemene uitkering laat de laatste jaren veel fluctuaties zijn, waardoor we sterk afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in de circulaires. Voor 2026 is er sprake van een begrotingsravijn. 2. Versnelling van de energie- en warmte transitie Gemeenten hebben een belangrijke rol om de afspraken in het coalitieakkoord na te komen. De verwachting is dat het Rijk ons hiervoor volledig compenseert. 3. Invoering van de omgevingswet De Omgevingswet beoogt een verregaande vereenvoudiging van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving beoogt, door tientallen wetten en honderden regels te bundelen in één nieuwe wet. Dit vereist een andere manier van werken met een intensievere afstemming en nauwere samenwerking van de verschillende partijen. 4. Professionalisering van de organisatie In de afgelopen periode is, op basis van de uitvoering van de huidige en nieuwe opgaven waar we voor staan, inzichtelijk gemaakt wat de formatieve en financiële gevolgen zijn. In de kadernota 2023 is dit reeds aangekondigd. De financiële onderbouwing leest u onder het Meerjarig perspectief hieronder, een meer uitgebreide toelichting is te vinden in de paragraaf bedrijfsvoering | Personeelsbeleid. 5. Digitaal Rheden We willen en moeten een slag maken om onze publieke rol richting inwoners en ketenpartners waar te blijven maken.
De samenleving digitaliseert en is gemiddeld 4 uur en 44 minuten per dag online en heeft hoge verwachtingen als het gaat om dienstverlening. Nieuwe wet- en regelgeving dwingt ons om verder te digitaliseren en digitaal werken wordt de norm bij ingebruikname van ons nieuwe gemeentehuis.
9
Meerjarig perspectief Met de kadernota 2023-2026 zijn de uitgangspunten voor deze begroting vastgesteld. Dat is dan ook het vertrekpunt voor onderstaande tabellen. De meerjarenbegroting, en daarmee de cijfers in alle tabellen in deze begroting, zijn gebaseerd op bestaand beleid. Hierin zijn al uw besluiten tot en met de Kadernota 2023 verwerkt. Daarnaast zijn ook de structurele effecten van de zomerrapportage en de meicirculaire 2022 financieel vertaald. Samengevat laat de onderstaande tabel daarmee de ontwikkeling van de meerjarenraming 20232026 zien. Ten aanzien van de kadernota 2023 is het financiële perspectief voor de jaren 2023 tot en met 2026 verbeterd.
Tabel: Meerjarig perspectief Omschrijving (bedragen x € 1.000)
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Saldo kadernota 2023
-1.381
365
155
-2.930
Effect algemene uitkering
6.962
7.320
8.666
5.572
Autonome ontwikkelingen
-2.050
-2.050
-1.796
-1.790
Overige ontwikkelingen
-3.001
-3.974
-5.024
-4.718
530
1.661
2.001
-3.866
Begrotingssaldi
Tabel: specificatie saldo Omschrijving (bedragen x € 1.000)
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Waarvan incidenteel
-1.500
-1.137
-496
90
Waarvan structureel
2.030
2.798
2.496
-3.956
530
1.661
2.001
-3.866
Per saldo Hieronder worden de tabellen toegelicht.
Effect algemene uitkering De financiële gevolgen van de meicirculaire hebben een gunstig effect op het begrotingsresultaat. De mutaties laten zich in 3 categorieën onderscheiden: algemene mutaties, taakmutaties en decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Een belangrijke algemene mutatie is de afname van het accres vanaf begrotingsjaar 2026, doordat het accres vanaf 2026 niet meer oploopt met de Rijksuitgaven. Met uitzondering voor de eerste categorie gaat hier om gelabeld geld waar taken tegenover staan. De uitvoering van deze taken is in deze begroting verwerkt. Nadere toelichting van deze financiële mutaties is terug te lezen in de memo 'Financiële effecten meicirculaire gemeentefonds 2022' dat op 21 juni 2022 met de Gemeenteraad is gedeeld.
Autonome ontwikkelingen Onder de noemer autonome ontwikkelingen hebben we het over het saldo van een veelheid mutaties (plussen en minnen) op de diverse budgetten in de begroting, zoals loon- en prijsbijstellingen, rentetoerekening en overige actuele bijstellingen op basis van autonome ontwikkelingen. Het gaat niet om beleidsmatige aanpassingen in de begroting. Wanneer dit aan de orde is wordt dat expliciet aan de raad voorgelegd.
10
Overige ontwikkelingen Binnen de kadernota 2023 is een aantal ontwikkelingen geschetst waar nog geen financiële consequenties aan zijn verbonden. Deze zijn onder deze post opgenomen. Daarnaast vinden de bestuurlijke ambities uit het coalitieakkoord 'Rheden Groener, socialer, dichterbij' hier hun financiële vertaalslag.
Specificatie saldo: Structureel versus incidenteel Onderdeel van de cijfers is ook een aantal incidentele budgetten binnen de programma's. Een nadere toelichting per programma is opgenomen in onderdeel 4 (financiële begroting). Het structurele saldo dat daaruit volgt is vooral van belang voor de beoordeling van onze begrotingspositie door de provincie.
Sluitende meerjarenbegroting De begroting 2023 is zo realistisch mogelijk opgesteld, waarbij op basis van bestaand en nieuw beleid eerdere ramingen tegen het licht zijn gehouden en zijn bijgesteld waar nodig. De basis voor bovenstaand meerjarenperspectief is het boekhoudkundige voorzichtigheidsprincipe. Dit betekent dat kosten reëel worden geschat en niet vooruit wordt gelopen op mogelijke baten (tenzij hier expliciet toestemming voor is van onze toezichthouder). Waar er wel vooruit wordt gelopen op mogelijk baten dan is die als financieel risico benoemd. Voor het begrotingsjaar 2026 is er sprake van een enorme terugval in inkomsten vanuit het Gemeentefonds (accres). Tabel: Afwijking t.o.v. Kadernota Afwijking t.o.v. kadernota (bedragen x € 1.000)
2023
Saldo kadernota 2023
-1.381
365
155
-2.930
530
1.661
2.001
-3.866
1.911
1.296
1.846
-936
Saldo Programmabegroting 2023 Afwijking t.o.v. kadernota:
2024
2025
2026
Toelichting verschillen ten opzichte van kadernota In de onderstaande tabel is deze afwijking nader gespecificeerd inclusief duiding van autonome of overige ontwikkeling.
Tabel: toelichting verschillen ten opzicht van kadernota Nr
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
1
Meicirculaire 2022 voor 20232026
6.962
7.320
8.666
5.572
2
Samenleving (sociaal domein):
2a
Jeugdzorg reëel begroten
-800
-800
-800
-800
Ja
2b
Regiobegroting Jeugd
-110
-110
-110
-110
Nee
2c
Versterking ondersteuning wijkteams
-105
-104
-104
-117
Nee
2d
Eigen bijdrage huishoudelijke hulp vanaf 2025
254
260
Ja
2e
Stenfert
-100 -1.115
Autonome ontwikkeling
Nee -1.014
-760
-767
11
Nr
Omschrijving (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Autonome ontwikkeling
3
Leefomgeving (fysiek domein):
3a
Versnelling van de energie- en warmtetransitie - baten
827
1.035
1.248
1.659
Nee
Versnelling van de energie- en warmtetransitie - lasten
-827
-1.035
-1.248
-1.659
Nee
3b
Omgevingswet
-250
-250
-250
-250
Ja
3c
ODRA
-100
-100
-100
-100
Nee
3d
Gebiedsvisies buitengebieden
-100
Nee
3e
Omgevingsvisie buitengebied
-210
Nee
-660
-350
-350
-350
85
29
-344
-508
Nee
-1.140
-1.800
-2.400
-2.300
Nee
-500
-1.250
-1.250
-1.000
Nee
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
Ja
836
836
836
836
Nee
-1.050
-1.150
-1.250
-1.142
Nee
-2.769
-4.335
-5.408
-5.114
Overige (samenleving, leefomgeving, bedrijfsvoering):
-507
-325
-302
-277
Totaal aan verklarende posten
1.911
1.296
1.846
-936
4
Bedrijfsvoering / overhead:
4a
Mutatie Afs en Rente PB23
4b
Professionalisering organisatie
4c
Stelpost politieke wensen van de Raad (waaronder coalitieakkoord)
4d
Totaal prijsstijging/inflatie
4e
Ophoging OZB
4f
Taakstellingen organisatie & frictiekosten
5
Nee
Toelichting overige ontwikkelingen groter dan € 100 duizend op hoofdlijnen: 1. Meicirculaire 2022 voor 2023-2026 Nadere toelichting van deze financiële mutaties is terug te lezen in de bovenstaande tekst onder "Effect algemene uitkering" en in de memo 'Financiële effecten meicirculaire gemeentefonds 2022' dat op 21 juni 2022 met de Gemeenteraad is gedeeld. 2. Samenleving • 2a. Jeugdzorg reëel begroten Voor de jeugdhulp hanteren we het uitgangspunt reëel begroten. Dat betekent passende middelen om de hulp aan jeugdigen te bekostigen. In eerste instantie is dat incidenteel opgenomen in de begroting voor 2022 middels een ophoging. De noodzaak hiervoor is niet afgenomen. Voor 2023 en verder zetten we daarom deze lijn van reëel begroten voort. En dat betekent een structurele ophoging van de middelen voor jeugdzorg. Onderdeel hiervan is een – door macro-economische omstandigheden – fors hogere post voor indexatie dan voorgaande jaren gebruikelijk was. •
2b. Regiobegroting Jeugd Binnen de regio is voorgesteld om voor de jaren 2023 – 2026 een budget beschikbaar te stellen voor een aantal regionale projecten op het gebied van Jeugdzorg, om te voldoen 12
aan onze zorgplicht. Daarbij moet gedacht worden aan projecten op het gebied van verblijf, complexe scheidingen en bescherming en veiligheid. Het gaat om een bedrag van € 1.250 duizend per jaar waarbij het aandeel van Rheden € 110 duizend bedraagt. •
2c. Versterking ondersteuning wijkteams Het gaat hierbij om extra uitgaven die gemaakt worden om de toegang van cliënten tot de gemeentelijke dienstverlening en ondersteuning te verbeteren. In de decembercirculaire 2021 zijn hiervoor extra middelen toegekend.
•
2d. Eigen bijdrage huishoudelijke hulp vanaf 2025 De komende maanden gaat er een wetswijzing Wmo in consultatie. Deze maakt het mogelijk dat per 2025 een vorm van inkomensafhankelijke eigen bijdrage gevraagd kan worden voor de hulp bij het huishouden.
•
2e. Stenfert In het kader van een integrale wijkaanpak is het project Stenfert opgezet. Hiervoor is in de Begroting 2023 een post van € 100 duizend opgenomen. Afhankelijk van de evaluatie in 2023 bekijken we of hiervoor een structurele post moet worden ingezet.
3. Leefomgeving (fysiek domein): • 3a. Versnelling van de energie- en warmtetransitie In afwachting van de resultaten van het Burgerberaad, gaan wij voortvarend aan de slag met energiebesparing en de warmtetransitie. We zetten in op energiebesparing door onze inwoners, instellingen en bedrijven.Bij de opwek van hernieuwbare energie stemmen wij regionaal af maar maken wij ook lokaal vooruitgang. Wij stellen ons op weg naar 2040 tussendoelen en sturen jaarlijks bij: doen we de goede dingen en doen we de dingen goed? We houden er rekening mee dat we hiervoor volledig door het Rijk worden gecompenseerd. •
3b. Omgevingswet In de Kadernota 2023 was het uitgangspunt dat we de Omgevingswet zoveel mogelijk beleidsarm / "technisch" zouden implementeren. Echter het implementeren van het nieuwe stelsel kan niet als een uitsluitend ‘technische operatie’ worden uitgevoerd, omdat de instrumenten en processen een sterke samenhang hebben met de inhoud en prioritering van beleid alsook met de veranderende rollen tussen Raad, College en samenleving (initiatiefnemers en belanghebbenden). Hiervoor nemen we over de jaren 2023-2026 € 1 mln. extra op, waardoor het totale budget uitkomt op € 3,5 mln.
•
3c. ODRA Vanuit nieuwe wetgeving komen nieuwe taken bij de gemeente te leggen, die wij door de ODRA laten uitvoeren (20 duizend). Daarnaast vragen de ontwikkeling op het gebied van milieuadvisering een verzwaring van de beleidsfunctie, die van efficiency oogpunt bij de ODRA wordt belegd (55 duizend). Tot slot dient het archief te worden gedigitaliseerd (€ 20 duizend).
•
3d. Gebiedsvisies buitengebieden Bij de besluitvorming rondom het beleidskader energie en landschap in 2021 en de kadernota 2022 is het opstellen van twee integrale gebiedsvisies voor de gebieden bij Spankeren-Soerense Broek en De Beemd-Velp aan de orde geweest. De uitkomsten van het Burgerberaad worden hierbij betrokken. Voor het opstellen van deze 2 visies is in totaal een eenmalig bedrag van € 100 duizend geraamd en deze worden in 2023 ter hand genomen als voorbereiding op zowel de Omgevingswet als de Omgevingsvisie.
•
3e. Omgevingsvisie buitengebied In oktober 2019 heeft de gemeenteraad de Omgevingsvisie Buitengebied vastgesteld. De 13
raad heeft toen tevens besloten voor de uitvoeringsagenda van deze visie eenmalig € 210 duizend beschikbaar te stellen. Deze is niet eerder in de begroting verwerkt en mede door gebrek aan capaciteit en Corona is de uitvoeringsagenda nog niet voortvarend opgepakt. Voor aankomend jaar staat onder meer het opstellen van een landschapsuitvoeringsprogramma op de rol en dat betekent dat het eerder besloten budget nodig is.
4 Bedrijfsvoering / overhead: • 4a. Mutatie Afschrijving en Rente Dit betreft de afschrijvingslasten van het Meerjarig Investeringsplan en toegerekende rente. De hogere toename van de afschrijving en de rente in 2025 en 2026 is vooral het gevolg van investeringen in onderwijs en informatie/ICT. •
4b. Professionalisering organisatie In de afgelopen periode is, op basis van de uitvoering van de huidige en nieuwe opgaven waar we voor staan, inzichtelijk gemaakt wat de formatieve en financiële gevolgen zijn voor de uitvoering van (nieuwe) opgaven waarvoor we staan. In de kadernota 2023 is dit reeds aangekondigd. Hierbij spelen twee zaken. Ten eerste, de investeringen die nodig zijn om te transformeren naar een professionele toekomstbestendige organisatie. Dit is nodig omdat de lokale overheid steeds meer taken krijgt overgeheveld. De hieraan gekoppelde uitvoering vraagt van onze medewerkers andere vaardigheden waarbij inhoudelijke kennis, een zakelijk doch betrokken opstelling en wendbaarheid belangrijke ingrediënten zijn. Ingrediënten die resulteren in een professionele dienstverlening. Ten tweede, inzichtelijk is geworden dat in de laatste jaren op een aantal onderdelen onvoldoende en/of niet realistisch is begroot, hetgeen heeft geleid tot een onevenredige veelheid aan externe inhuur. Dit heeft ook geleid in het voorzien in een structurele dekking voor structurele inzet. En tot slot onder dit punt, er is ruimte vrijgemaakt voor een noodzakelijke verhoging van het niveau van compliance door in te zetten op een hoger niveau van (juridische) control en kwaliteitszorg.
•
4c. Stelpost politieke wensen van de Raad (waaronder coalitieakkoord) Reservering van financiële ruimte voor bestuurlijke wensen van de raad alsmede wensen uit het coalitieakkoord 'Rheden Groener, socialer, dichterbij'. Komende periode vindt nog afstemming plaats over de invulling ervan. Enkele voorbeelden van wensen uit het coalitieakkoord die nog verder worden ingevuld zijn versterken van de lokale ondersteuning, zorg en redzaamheid; aanpak van stikstof- en fijnstof uitstoot en het meer betrekken van onze inwoners bij ons beleid en de uitvoering daarvan. Ook biedt deze stelpost ruimte om specifieke wensen vanuit de raad (naast het coalitieakkoord) te accommoderen. Afhankelijk van de uitkomsten van de afstemming kan de stelpost nog worden bijgesteld en/of worden verdeeld over de programma’s / taakvelden.
•
4d. Inflatie/prijsstijgingen Dit betreft bijstellingen als gevolg van prijsstijgingen en inflatie: - hogere energielasten (€ 539 duizend) als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen - aanvullende indexering zorg: De budgetten voor Huishoudelijke Verzorging, Dagelijkse ondersteuning, Hulpmiddelen, Wmo en Jeugdzorg zijn in de Kadernota 2023 verhoogd met 3,72 % (in totaal € 967 duizend). Dit was een voorlopige inschatting. Op basis van het voorstel van de MGR voor de aanpassing van de tarieven 2023 worden de tarieven verhoogd met 4,90 %. Het verschil is voor HHT/Wmo € 124 duizend en voor Jeugdzorg € 183 duizend. - voor onderhoud wegen en openbaar groen een ophoging van € 137 duizend.
•
4e. Ophoging OZB
14
Voor de opbrengst vanuit de onroerende zaakbelastingen (OZB) wordt uitgegaan van een stijging met het inflatiepercentage van 3% en een stijging van 6% voor realisatie ambities coalitieakkoord 2022-2026. De relatieve stijging van de tarieven wordt nader toegelicht in de paragraaf Lokale heffingen. •
4f. Taakstellingen organisatie & frictiekosten In het verleden zijn er taakstellingen opgenomen op het personeelsbudget zonder dat er sprake was van een onderbouwing. In de afgelopen jaren is gebleken dat deze taakstellingen niet haalbaar zijn en daardoor niet meer reëel zijn. In ieder geval niet zonder vermindering van bestuurlijke wensen. Er is er voor gekozen om deze taakstelling nu in 1 keer af te boeken zodat de begroting een realistisch beeld geeft. Daarnaast zijn hier ook personele frictiekosten voor de jaren 2023-2024 opgenomen (108 duizend)
•
5. Overige verschillen Betreft het totaal van diverse overige bijstellingen van begrotingsposten samenleving, leefomgeving en bedrijfsvoering, waaronder diverse indexaties. Nadere duiding van deze posten is terug te vinden in de programma’s.
Belangrijkste financiële ontwikkelingen Een samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen die een mogelijk significant financieel risico kunnen zijn voor onze begrotingspositie zijn te vinden in onderstaande tabel. Tabel: Samenvattend overzicht risicovolle ontwikkelingen Omschrijving Programma 1 Samenleving -
Hogere uitgaven voor jeugdzorg en Wmo (zorgplicht) Invoering nieuwe woonplaatsbeginsel Jeugdwet Onvoorziene ontwikkelingen (zoals de Corona-pandemie)
Programma 2 Leefomgeving -
Hogere kosten invoering en uitvoering nieuwe Omgevingswet Bekostiging van maatregelen Klimaatadaptatie Uitblijven van Rijkscompensatie voor versnelling van de energie- en klimaattransitie
Programma 3 Bestuur & Organisatie -
Mogelijk lagere algemene uitkering (a.g.v. onderuitputting bij het Rijk) en 'begrotingsgat 2026' Arbeidsmarkt in relatie tot behouden aan aantrekken van personeel
Paragrafen: -
Meerlasten onderhoud kapitaalgoederen i.v.m. prijsstijgingen Niet halen van ingeboekte taakstellingen Mogelijke hogere bijdrage aan diverse verbonden partijen
De financiële effecten van deze ontwikkelingen zijn vertaald in de begroting. De (resterende) risico's leest u terug binnen de individuele programma's, de paragrafen en in de risicoparagraaf van deze begroting.
Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2021 staat voor jaarrekening 2021; • GB 2022 staat voor gewijzigde begroting 2022 (stand Q2-Rapportage); • B 2023 tot en met B 2026: primitieve begroting.
15
Tabel: Programmaplan Omschrijving (bedragen x € 1.000) 1. Samenleving 2. Leefomgeving 3. Bestuur & organisatie Saldo van baten en lasten Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves Resultaat
R 2021
GB 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
-55.190 -10.357 67.989 2.442
-62.007 -13.348 76.198 843
-61.268 -13.105 75.714 1.341
-61.121 -12.571 76.617 2.924
-61.065 -12.800 76.466 2.600
-61.058 -12.201 69.993 -3.266
604 3.045
1.209 2.053
-811 530
-1.263 1.661
-600 2.001
-600 -3.866
Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio.
Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio Totale weerstandscapaciteit Risicoprofiel Weerstandsratio
Begroting 2023 € 14.172.459 € 6.350.000 2,2
Ten opzichte van de jaarrekening 2021 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio licht gedaald van 2,3 naar een niveau van 2,2. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.
16
Programma's
17
1 Samenleving
Wat is onze visie? Wij vinden het belangrijk dat onze inwoners gezond, gelukkig en veilig in onze gemeente kunnen opgroeien, ouder worden, werken en wonen. We willen een samenleving waar mensen naar elkaar omkijken en in hun bestaanszekerheid kunnen voorzien. We sluiten aan bij de eigen mogelijkheden van onze inwoners en de netwerken die zij hebben. We doen wat nodig is om deze 'sociale basis' te stimuleren en te versterken zodat iedereen die dat wil, actief mee kan doen. Daar waar nodig zetten we passende zorg en ondersteuning in. We focussen ons in het bijzonder op de volgende hoofdthema's voor onze inwoners: - het vergroten van de financiële bestaanszekerheid - het stimuleren en versterken van de sociale basis (sociale bestaanszekerheid), en - het mogelijk maken van een vitaal en gezond leven Deze hoofdthema's omvatten meerdere beleidsgebieden en dienstverlening. We werken actief samen met veel organisaties (informeel en professioneel) binnen en buiten onze gemeente. We geloven hierbij in de kracht van ons verenigingsleven. Uitgangspunt bij de uitwerking van de hoofdthema's is dat onze inwoners de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Informeel waar het kan en formeel waar het nodig is. We ontwikkelen de inzet van informele netwerken en professionals zodat deze goed op elkaar aansluiten.
De zorg en ondersteuning die nodig is (formeel en informeel), is laagdrempelig, goed toegankelijk en dichtbij huis. Kansengelijkheid en bestaanszekerheid (financieel en sociaal) staan hierbij centraal. Hierbij hebben we speciale aandacht voor de preventie en zoeken samen met organisaties naar de mogelijkheden om dichterbij zorg en ondersteuning aan te bieden. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Financiële bestaanszekerheid - Rhedense inwoners zijn (financieel) zelfredzaam - Voorkomen kinderarmoede, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, ongezonde leefstijl, inkomen en onderwijs) - Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig Thema: Vitaal en gezond - Jeugdigen in de gemeente Rheden ontwikkelen en leren op een voor hen passende plek - Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een gezonde omgeving en kunnen omgaan met de fysieke, mentale en sociale uitdagingen van het leven - Inwoners van de gemeente Rheden sporten en bewegen voldoende Thema: Sociale basis - Inwoners wonen op een prettige manier thuis en doen mee in de samenleving - In de gemeente Rheden is een sociale basis met een toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. Het Rhedens model is het uitgangspunt 18
-
Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam Inwoners maken gebruik van hulp en ondersteuning vanuit de algemene en voorliggende voorzieningen. Maatwerk is beschikbaar voor wie dit nodig heeft Door cultuurparticipatie ontmoeten inwoners elkaar en ontwikkelen zij talenten
De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • • •
Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? Welke resultaten moet het opleveren? Hoe meten wij onze prestaties?
Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is de bijdrage aan de SDG's, informatie over betrokken Verbonden Partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.
Financiële bestaanszekerheid Rhedense inwoners zijn (financieel) zelfredzaam De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Wat willen we bereiken? We stimuleren inwoners om het inkomen zoveel mogelijk zelf te verwerven, maar we geven financiële ondersteuning aan inwoners voor wie dat (tijdelijk) niet lukt. We bieden actief en vroegtijdig ondersteuning aan inwoners die te maken krijgen met problematische schulden. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen om mee te blijven doen. Deze ambitie staat de komende periode onder druk als gevolg van inflatie en hoge energiekosten. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Op de korte termijn voorzien we bij de doelgroep tot 120% van het minimumloon financiële uitdagingen als gevolg van o.a. de inflatie en de hoge energiekosten. We zoeken hier samen met de Rijksoverheid en onze partners naar oplossingsrichtingen om als gemeente hulp en ondersteuning te bieden. Het risico bestaat dat wij onvoldoende in staat zijn om op tijd te signaleren dat ondersteuning nodig is, waardoor mensen buiten de boot vallen. Om terugval te voorkomen, is een gedragsverandering nodig. Dat vraagt om lange termijnbegeleiding of passende maatregelen.
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Maximaal 4% van de inwoners geeft aan financiële problemen te hebben in 2024 • 93% van onze inwoners geeft aan matig of veel regie te hebben over het eigen leven • 90% van de statushouders is een half jaar na vestiging voldoende financieel zelfredzaam is (min. score 3 op de eindmeting 'Omgaan met geld') • De maatschappelijke partners beoordelen de minimavoorzieningen met een 7 (nulmeting). We streven naar minimaal een 7,5 in 2024. De gebruikers beoordelen de minimavoorzieningen en financiële hulpverlening met een 8 (nulmeting) • In 2024 is 75%* van de inwoners (uit de doelgroep) bekend met de financiële hulpverlening en minimavoorzieningen (*een gemiddelde van de bekendheid van de verschillende regelingen. Dit gemiddelde bedroeg in 2021 -bij de nulmeting- 67%)* • 75 % van de inwoners (uit de doelgroep) maakt gebruik van een of meer van de minimavoorzieningen • De gemiddelde schuld van inwoners die een schuldentraject starten, daalt van ca.
€43.000 in 2019, naar €40.000 in 2022 en uiteindelijk naar €38.000 in 2024 • 70% van de gestartte schuldhulptrajecten wordt succesvol afgerond en/of leidt tot een schone lei in 2024, ten opzichte van 58% bij gestartte trajecten over de jaren 2015-2021 • Het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening stijgt naar 200 in 2023, gelijk aan de jaren 2019 en 2020 (voor corona) • We streven naar een maximale inzet van de werk&reïntegratie instrumenten voor huishoudens die gebruik maken van een bijstandsuitkering (incl. IOAW, IOAZ, BBZ) 19
• •
De inkomsten uit parttime werk onder huishoudens met een uitkering stijgen In 2023 is er een prognose voor de doelgroep loonkostenkostensubsidie gerealiseerd, dat een beeld schetst van de verwachte groei en bijbehorende kosten van deze doelgroep
Voorkomen kinderarmoede, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, ongezonde leefstijl, inkomen en onderwijs) De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede Wat willen we bereiken? Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. Dit vraagt om een integrale aanpak vanuit diverse disciplines, zoals armoede, werk, inkomen, gezondheid en onderwijs. De aanpak hiervan richt zich op ouders, kinderen en omgeving. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij onvoldoende in staat zijn om vroegsignalering adequaat in te vullen. Dan vallen kinderen tussen wal en het schip. Dit vraagt een duurzame verandering gedragsverandering. Lange termijn begeleiding of passende maatregelen om eventuele terugval te voorkomen, zijn dan nodig. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Meer kinderen maken gebruik van het kledingtegoed In 2021 maakten 576 kinderen gebruik van het kledingtegoed. We zetten voor 2024 in op een toename van deelname door daarvoor in aanmerking komende kinderen met 10% ten opzichte van 2021. • Meer kinderen hebben een Gelrepas en maken er gebruik van In 2021 waren 778 kinderen in het bezit van een Gelrepas. 82% van deze kinderen gebruikte de pas actief. We zetten voor 2023 in op een toename van het aantal jonge pashouders van 10%.
De inhoud van het Kindpakket sluit aan bij de behoefte van ouders en kinderen: het Kindpakket wordt gewaardeerd met een 8,8 (nulmeting), we streven naar eenzelfde beoordeling in 2024. In 2024 is het gebruik van het Kindpakket gestegen van 78% in 2019 naar 85% in 2024: • We bereiken meer gezinnen en kinderen met het Kindpakket Stichting Leergeld voert een deel van het Kindpakket uit. In 2021 werden 355 gezinnen en 632 kinderen door Stichting Leergeld ondersteund. We zetten voor 2024 in op een toename van 10%. We zetten daarnaast in op een toename van de bekendheid van gezinnen met Leergeld en het Kindpakket. We streven voor 2024 naar en toename van 58 % (nulmeting) naar 80%. • De aanpak Kansrijke Start begint in 2023. Er wordt dan ook een meetbaar resultaat geformuleerd
Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven Wat willen we bereiken? Onze ambitie is dat iedereen kan lezen, schrijven, rekenen en dat iedereen digitaal vaardig is. Daarom geven wij een extra impuls aan de aanpak van laaggeletterdheid. Inwoners die problemen hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden, gaan we extra ondersteunen. Om mee te kunnen blijven doen in de samenleving is dit noodzakelijk. Samen met onze samenwerkingspartners van het Taalhuis (Bibliotheek Veluwezoom, ROC Rijn-IJssel en Incluzio) en organisaties in de sociale basis, ontwikkelen we het cursusaanbod om mensen die te kampen hebben met laaggeletterdheid, te ondersteunen.
20
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij onvoldoende in staat zijn om vroegsignalering adequaat in te vullen. Dan vallen mensen tussen wal en schip. Dit vraagt om lange termijn begeleiding of passende maatregelen om eventuele terugval in taalvaardigheid te voorkomen. Wij zetten hierbij de hulp in van vrijwilligersorganisaties die bij laaggeletterdheid een belangrijke signaleringsfunctie hebben. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het beschikbare cursusaanbod wordt 100% benut • 100% van de peuters met een verwacht (risico op een) onderwijsachterstand krijgen een vve-indicatie en 90% daarvan neemt daadwerkelijk deel • 90% van de vve kleuters start zonder achterstand in groep 3
Vitaal en gezond Jeugdigen in de gemeente Rheden ontwikkelen en leren op een voor hen passende plek De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven Wat willen we bereiken? Jeugdigen in de gemeente Rheden ontwikkelen en leren op een voor hen passende plek. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De gevolgen van corona (psycho-sociale ontwikkelingen) kunnen invloed hebben op de ontwikkelmogelijkheden van jeugdigen. Ook de financiële bestaanszekerheid als gevolg van hoge energieprijzen en inflatie hebben invloed op de ontwikkelmogelijkheden vanonze jeugd. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het aantal jeugdigen met startkwalificatie is in 2023 minimaal gelijk gebleven aan schooljaar 2020-2021 (78%) 1. Jongerencoaches ondersteunen voortijdig schoolverlaters naar werk/onderwijs/dagbesteding • Het aantal voortijdig schoolverlaters is in 2023 gedaald onder het landelijk gemiddelde 1. We starten een integrale jongerenaanpak: in beeld brengen jongeren van 16-27 jaar die moeilijk mee kunnen doen in de samenleving, en (het al dan niet aanwezige) passende aanbod. • Het aantal voortijdig schoolverlaters dat positief uitstroomt naar onderwijs, werk, of dagbesteding is in 2023 gelijk gebleven of verhoogd (76%) t.o.v. 2022 1. We stimuleren scholen om in te zetten op schoolaanwezigheid om vroegtijdige schoolverlaters te voorkomen 2.
We zijn betrokken bij de regionale aanpak vroegtijdige schoolverlaters. 3. We geven het Regionaal Bureau Leerlingzaken de opdracht leerplicht-en kwalificatieplichtwet uit te voeren
Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een gezonde omgeving en kunnen omgaan met de fysieke, mentale en sociale uitdagingen van het leven De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede Wat willen we bereiken? Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een gezonde omgeving en kunnen omgaan met de fysieke, mentale en sociale uitdagingen van het leven. Hiervoor is het belangrijk dat inwoners voldoende gezondheidsvaardigheden hebben.
21
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De financiële bestaanszekerheid als gevolg van inflatie en hoge energieprijzen, hebben invloed op voeding,leefstijl en mentale gezondheid. Dit heeft een relatie met de doelen bij het thema financiële bestaanszekerheid. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het percentage volwassen dat zijn/haar gezondheidsvaardigheden als voldoende beoordeelt is in 2024 gestegen t.o.v. 2020. 1. We willen 40 inwoners bewust maken van hun gezondheid door minimaal 40 fittesten uit te voeren bij inwoners in buurthuizen en bespreken een vervolgtraject met de deelnemer. 2. Minimaal 5 gezamenlijke projecten om preventief te werken aan een goede gezondheid zijn door organisaties en inwoners via het Preventie Akkoord gestart. De projecten richten zich op gezonde leefstijl (voldoende bewegen, gezonde voeding en rookvrije generatie), financiële gezondheid en eenzaamheid. 3. We organiseren in samenwerking met partnes van het Preventieakkoord in oktober een 'Week van de Gezondheid', met gezonde activiteiten waar inwoners aan kunnen deelnemen. • Het percentage jongeren van 0 t/m 19 jaar met gezond gewicht is in 2023 gestegen ten opzichte van 2022 1. We helpen minimaal 30 kinderen met (ernstig) overgewicht naar een gezonde leefstijl met het programma Gezond Onderweg (GO!). 2.
In samenwerking met minimaal 3 Sportclubs maken we het aanbod in sportkantines gevarieerder en gezonder (Gezonde Sportkantine) • Het percentage jongeren van 12-18 jaar dat rookt is in 2023 gedaald ten opzichte van 2018 • Het percentage inwoners dat problematisch alcohol gebruikt is in 2024 (18+ jr) en 2023 (12-18 jr) gedaald t.o.v. 2020 (18+ jr) en 2018 (12-18 jr)
Inwoners van de gemeente Rheden sporten en bewegen voldoende De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven Wat willen we bereiken? Inwoners van de gemeente Rheden sporten en bewegen voldoende. Sport en bewegen draagt bij aan het vergroten van de weerbaarheid en vitaliteit, aan het leren over sportiviteit en respect, aan maatschappelijke participatie en leefbaarheid in de buurt. Hiervoor stimuleren we deelname aan sport of bewegen onder verschillende doelgroepen, met extra aandacht voor groepen inwoners die weinig bewegen. We zorgen voor goede sportlocaties in de gemeente Rheden, zowel traditionele sportruimtes (zoals gymzalen, sporthallen en zwembaden, als vernieuwingen en Urban Sports in de openbare ruimte. Ook ondersteunen we sportverenigingen en andere sportaanbieders. We richten ons met de Open Club-gedachte en het Sportakkoord op samenwerking tussen sportaanbieders onderling en samenwerking met organisaties uit andere sectoren (onderwijs, cultuur, welzijn, zorg, bedrijfsleven etc.). Voorbeelden van de uitwerking van de Open Club zijn: vernieuwing van het sportaanbod, nieuwe lidmaatschapsvormen en gezamenlijke activiteiten van sportclubs voor de jeugd of senioren. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Beschikbaar budget heeft invloed op de keuze om wel/niet te sporten.
Met de hoge energieprijzen en de inflatie kan een sportlidmaatschap onder druk komen te staan. De individualisering is een risico voor de bestaande verenigingssporten. Samenwerking tussen verenigingen en nieuwe lidmaatschapsvormen kunnen dit risico verminderen. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2026 neemt 75% van de inwoners deel aan sport of bewegen 22
1. We stellen in 2023 een nieuwe sportaccommodatievisie op. 2. we onderzoeken in 2023 de nieuwste mogelijkheden voor de geplande vervanging van kunstgrasvelden. 3. We voeren in samenwerking met partners op minimaal 5 basisscholen een nieuw concept rondom voldoende en goed bewegen op en rond school uit. 4. We voeren samen met het onderwijs een pilot uit met een programma om de zwemvaardigheid van kinderen te behouden en waar nodig te verbeteren. 5. We organiseren 3 nieuwe doelgroepprogramma's in het Biljoenbad Velp (Wmo doelgroepen). 6. We continueren het Open Club traject in de Zuidflank Rheden met een werkgroep van sportclubs en starten een Open Club met sportaanbieders en organisaties rondom sportpark Het Nieuwland Dieren. 7. Het programma School Legends laten we op minimaal één extra middelbare school (t.o.v. één middelbare school op dit moment) uitvoeren. School Legends richt zich op een gezonde leefstijl onder scholieren uit het voortgezet onderwijs. 8. We starten in 2023 de uitvoering van het actieplan voor het stimuleren van buitenspelen dat in 2022 door een speelverkenner is opgesteld.
Sociale basis Inwoners wonen op een prettige manier thuis en doen mee in de samenleving De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede Wat willen we bereiken? Komende jaren zal het aandeel senioren verder toenemen. Nu is 26% van de Rhedense inwoners 65 jaar of ouder (tegenover ruim 19% landelijk). Het is voor senioren van belang dat zij, op hun eigen wijze, volwaardig kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. De gemeente zorgt ervoor dat senioren die zelf of met hulp van hun omgeving niet redden, de ondersteuning krijgen die nodig is om mee te kunnen blijven doen in de samenleving. Om van beschermd wonen naar beschermd thuis te komen, zijn voldoende woningen, ondersteuning op maat thuis en algemene voorzieningen nodig. Als gemeente investeren wij hierin. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De beschikbaarheid van passende woningen en de hoge bouwkosten hebben invloed op het doel om passend te kunnen wonen. Personeelskrapte voor de verschillende voorzieningen in zorg en ondersteuning is een risico.
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Jaarlijks zetten minimaal 10 inwoners de stap van beschermd wonen naar zelfstandig wonen in een uitstroomwoning van Vivare • 75 inwoners per jaar voeren preventieve levensloopbestendige woningaanpassingen uit • Jeugdhulp met verblijf neemt af en het verschil met het landelijk gemiddelde is in 2023 kleiner geworden. (jeugdhulp met verblijf: Rheden 1,6%, Nederland 1,3% in 2019, bron CBS) • Het aantal jeugdigen met pleegzorg/gezinshuiszorg is in 2023 relatief toegenomen ten opzichte van het totaal aantal kinderen met jeugdhulp met verblijf in vergelijking met 2021 (bron: CSAM)
In de gemeente Rheden is een sociale basis met een toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. Het Rhedens model is het uitgangspunt De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede 23
Wat willen we bereiken? Wij streven naar een kwalitatief toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. Het Rhedens model is hier het uitgangspunt. Dit kunnen inwonersinitiatieven, semiprofessionele en professionele initiatieven zijn. Samen met inwoners voelen wij ons verantwoordelijk voor het in stand houden en versterken van de samenredzaamheid in onze dorpen. We stimuleren inwoners zelf initiatieven te starten om samen hun buurt leuker, mooier en beter te maken. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Als gevolg van de coronacrisis zijn vrijwilligers gestopt. Ook de vergrijzing is van invloed op ons vrijwilligersbestand. Het is hierbij belangrijk dat we onze vrijwilligersorganisaties ondersteunen waar nodig. Hiernaast is het vinden van gekwalificeerd personeel (krapte op de arbeidsmarkt) een risico om een goed voorzieningenniveau op peil te houden.
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2024 is de bekendheid en gebruik onder de inwoners met vrijwilligers- of andere hulporganisaties binnen de sociale basis toegenomen ten opzichte van de resultaten van het inwonerspanel Rheden Spreekt uit 2022 • In 2023 wordt 75% van de inwoners die bij Incluzio Rheden bekend is met een ondersteuningsvraag toegeleid naar het steunsysteem conform het Rhedens model • In 2023 heeft tenminste 80% van de jeugdige inwoners die ondersteuning krijgen uit de sociale basis geen of minder maatwerkvoorziening meer nodig.
Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede Wat willen we bereiken? Wij streven naar een kwalitatief toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud, volgens het Rhedens model. Dit kunnen inwonersinitiatieven, semiprofessionele en professionele initiatieven zijn. Samen met inwoners voelen wij ons verantwoordelijk voor het in stand houden en versterken van de samenredzaamheid in onze dorpen. We stimuleren inwoners zelf initiatieven te starten om samen hun buurt leuker, mooier en beter te maken. Vrijwilligers zijn onmisbaar voor het sociale klimaat van de gemeente. Inwoners die langdurig zorgen voor een naaste (ook wel mantelzorg genoemd) moeten vaak alle zeilen bijzetten om deze zorgtaken te combineren met school of werk en hun privéleven. Door mantelzorgers te ondersteunen en waar nodig te ontlasten, kunnen zij de zorg voor hun naaste(n) blijven combineren met hun werk en privéleven. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De gevolgen van de coronacrisis hebben invloed op ons vrijwilligersbestand. Ook de financiële bestaanszekerheid heeft invloed op de inzet om samen zaken op te pakken door zorgen over werk, privé en of financiën.