Kadernota 2023 (22.60)
Tekst van het document
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie)
Dassen De das heeft een verblijfplaats ingericht naast en onder de Eikenlaan in Ellecom. Door het graven van de das is de wegconstructie aangetast en moet deze hersteld worden. In het kader van de wet natuurbescherming mogen we dit niet zo maar doen. Er moeten diverse onderzoeken uitgevoerd worden en de daaruit komende maatregelen die voorkomen dat de das zich weer gaat vestigen 25
onder de rijbaan dienen uitgevoerd de worden. In de onderhoudskosten van wegen zijn deze onverwachte kosten geen onderdeel. Laadpalen Voor de nieuw te bepalen locaties van de laadpalen is momenteel geen capaciteit aanwezig. De vraag vanuit de inwoners is groot. Om aan deze vraag te kunnen voldoen is een eenmalige extra investering nodig. Verkeersdata Dit onderwerp was al opgenomen in de kadernota 2022. De financiële gevolgen waren nog niet hierbij opgenomen. Gedragscode Stadswerk We zijn wettelijk verplicht om aan te sluiten bij een gedragscode voor onze beheerwerkzaamheden in de openbare ruimte. De wettelijke voorschriften zijn veranderd waardoor er diverse onderzoeken en opleidingen benodigd zijn. Kunstwerken Voor het onderhoud van de kunstwerken loopt er nog een inspectie. Het huidige budget (€ 75k) blijkt niet voldoende te zijn voor het benodigde beheer. Onder kunstwerken vallen zowel de civiele kunstwerken (bijv. bruggen) als de art kunstwerken (bijv. beelden). Onder onderhoud valt schoonmaken, verven en reparaties. Fase 1 Masterplan Veluwezoom In het Uitvoeringsprogramma bij het Masterplan Veluwezoom wordt uitgegaan van de realisatie van een aantal structurele maatregelen. In juni ligt bij de gemeenteraad een besluit voor over de vaststelling van het Masterplan Veluwezoom en het daarvoor gewenste krediet van € 2.285.000 voor de benodigde uitvoeringsmaatregelen.
De kapitaallasten van dit krediet vallen buiten periode t/m 2026 en komen daarom niet in deze nota terug. Daarentegen komen de beheerkosten die samenhangen met een aantal uitvoeringsmaatregelen wel in deze nota terug. Het gaat daarbij onder andere om beheerskosten met betrekking tot: Systeem met afsluitingen voor de wegen in het gebied Dynamisch parkeerverwijssysteem Upgrade van de bewegwijzering rondom het Nationaal Park Voorzieningen voor duurzaam (deel)vervoer Deze maatregelen worden naar verwachting in 2025 gerealiseerd en vanaf dat moment gaan de beheerkosten ook een rol spelen. De beheerskosten komen grotendeels voor rekening van de gemeenten Rheden en daarvoor wordt in dit stadium uitgegaan van een jaarlijkse last van € 63.000. Kleinere aandelen worden betaald door de gemeente Rozendaal en Natuurmonumenten.
Wat gaat het kosten? Programmastaat 3 Gebiedsontwikkeling Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
16.059 2.073 -13.986
15.834 1.948 -13.886
15.786 1.958 -13.828
15.236 1.958 -13.278
906 426 -14.467
906 411 -14.381
906 167 -14.567
906 167 -14.017
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
26
4 Duurzaamheid
Bestaand beleid De klimaatopgave is één van de vier strategische opgave in de meerjarenbegroting 2022-2025. Er is een ambitie neergelegd om van Rheden in 2040 CO2 neutrale gemeente te maken. De resultaten van onze inspanningen tot dusverre leggen een goede basis voor wat ons de komende jaren nog te wachten staat. De opgave bestrijkt de komende 20 tot 30 jaar en we moeten nog de nodige stappen zetten. Het huidige beleid loopt in januari 2023 af. Met de bouwstenen uit het Burgerberaad wordt dit jaar aan een nieuw beleidskader gewerkt.
Duurzaamheid Perspectief De verandering van ons klimaat raakt ons allemaal. Bijna niemand bestrijdt nog de urgentie waarmee dit probleem moet worden aangepakt. Het is echter moeilijk om te kiezen welke maatregelen het beste werken en tegelijkertijd de minste impact hebben op andere (leef)gebieden. Voor de gemeente Rheden is dat vooral haar bijzondere natuur en leefomgeving. In 2022 laten we onze inwoners via het burgerberaad aan het woord over de oplossingen die zij zien. De gemeente kent drie onderscheiden rollen in de klimaatopgave: • • •
Regie voeren op de opgave om met alle betrokken partijen tot een goede uitvoering te komen. Communiceren, faciliteren en partnerschappen aangaan. (Nieuwe) Wetgeving vertalen naar beleidskaders en deze uitvoeren waaronder ook vergunningsverlening en handhaving.
Deze drie rollen vragen een extra inzet van de organisatie. Een klein deel van de opgave is structureel geborgd en zien we terug in de begroting 2022. Voor het grootse deel is dat (nog) niet het geval. Het programma eindigt in zijn huidige vorm eind dit jaar en daarmee eindigen ook de (incidentele middelen) die ervoor beschikbaar zijn. De inspanningen op de opgave eindigen echter niet, deze zullen zelfs moeten worden geïntensiveerd. Voor de komende jaren zien wij als belangrijkste opgaven: 1. 2. 3. 4.
Wonen en Werken: besparen, opwek op dak, en de warmtetransitie Grootschalige Opwek; de lange termijn opgave en afspraken in RES-verband Partnerschap, bewustwording en faciliteren van klimaatactie; iedereen doet mee. Nieuw klimaatbeleid voor 2023; met medeneming van het burgerbesluit dat onze inwoners en ondernemers opstellen in 2022.
Voor structurele opgaven als deze is een structurele inzet nodig. Waarbij moet worden opgemerkt dat voor het behalen van de opgave Rheden CO2 neutraal in 2040 heel veel andere partijen en middelen nodig zijn. Als gemeente leveren wij onze bijdrage maar wij kunnen dit zeker niet alleen.
27
Bij de begrotingsbehandeling in november 2021 is de toezegging gedaan aan de raad dat we met de kadernota 2023 terugkomen op de middelen die structureel nodig zijn voor de opgave. Bij het onderdeel 'Financiële ontwikkelingen' gaan we hier nader op in.
Autonome ontwikkelingen We moeten hierbij denken aan de hiervan al genoemde nieuwe wetgeving op zowel de Klimaatopgave (energietransitie) als de nieuwe Warmtewet (van het aardgas af) en de gevolgen daarvan voor gemeentes.
Financiële ontwikkelingen 4. Duurzaamheid Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 0
0
0
0
Klimaatopgave (uitgaven)
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Klimaatopgave (rijksbijdrage)
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
subtotaal Autonome ontwikkelingen
subtotaal Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) subtotaal Totaal
Autonome ontwikkelingen Klimaatopgave Voor de borging van de opgave in de organisatie zijn structurele middelen nodig, zowel voor de inzet van mensen als voor de verschillende uitvoeringskosten en investeringen. Belangrijkste knelpunten zitten op zowel tijd als op kwaliteit. Voor een aantal taken verwachten wij dat we deze - door eventueel gewijzigde inzet- binnen de huidige formatie kunnen oppakken. Voor een groter aantal taken is echter zowel specifieke expertise nodig als een uitvoeringsbudget. Daarbij gaat het ook om het ondersteunen en faciliteren van de verschillende initiatieven van inwoners en ondernemers en om uitvoeringslasten van nieuwe wetgeving. De kosten voor het begeleiden van de Warmtetransitie hangen mede af van de nieuwe Warmtewet en de gevolgen daarvan voor gemeentes. Indien we de huidige werkzaamheden willen voorzetten dan is daarvoor naar verwachting structureel afgerond € 600k nodig (voor inzet formatie en uitvoeringsbudget). Dit is dan exclusief een intensivering vanuit het coalitieakkoord én exclusief eventuele aanvullende uitkomsten van het Burgerberaad. Mogelijk worden er (structurele) middelen aan het gemeentefonds toegevoegd om de uitvoering van de klimaatopgave een flinke boost te geven. Wij houden dit uiteraard scherp in de gaten. Mogelijk geeft de meicirculaire hierover meer uitsluitsel.
De middelen die hiervoor (via de algemene uitkering) beschikbaar komen, willen we hiervoor ook beschikbaar stellen. Bij de programmabegroting 2023 zullen we naar verwachting kunnen aangeven hoeveel
28
gemeentelijke lasten met deze opgave gemoeid zijn (aan inzet van fte's en uitvoeringsbudget) en in hoeverre deze lasten gedekt kunnen worden door te ontvangen rijksbijdragen.
Wat gaat het kosten? Programmastaat 4 Duurzaamheid Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
9.208 10.014 806
9.122 10.014 892
9.115 10.014 899
9.115 10.014 899
0 0 806
0 0 892
0 0 899
0 0 899
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
29
5 Bestuur en Veiligheid
Bestaand beleid Een Rhedense samenleving, waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon- en werkomgeving ervaart. Veiligheid is immers een basisvoorwaarde voor plezierig wonen in onze gemeente. Iedereen moet zich veilig voelen en ieders omgeving moet leefbaar zijn. Daarom bestrijden we geweld, discriminatie en criminaliteit. Rheden streeft naar verbetering van leefbaarheid en vermindering van (georganiseerde) criminaliteit waardoor inwoners zich veilig voelen binnen de gemeente Rheden. Daarnaast streven we naar een samenleving waarin gelijke behandeling voorop staat. Een effectieve samenwerking tussen gemeente en haar partners is daarvoor voorwaarde.
Bestuur en veiligheid Perspectief Veiligheid Vanaf 2023 ligt er een nieuw integraal veiligheidsplan. De veiligheidsstrategie van de politie wordt in 2023 herzien, waarbij onze speerpunten kunnen worden meegenomen in hun strategie. Thema's zoals gedigitaliseerde criminaliteit, ondermijning en zorg en veiligheid worden speerpunten.
Autonome ontwikkelingen Participatie en burgerberaad Participatie is van groot belang voor de gemeente Rheden. De coalitiepartijen hechten veel waarde aan betrokkenheid van inwoners. We willen meer aandacht voor onze inwoners en ruimte voor het gesprek en initiatieven vanuit de inwoners. We zetten in op zorgvuldige participatie en communicatie. We werken samen met de inwoners en maken heldere afspraken. Om meer (en meer verschillende) mensen te betrekken, gaan we verschillende middelen inzetten zoals een digitaal participatieplatform en het burgerberaad. Hiervoor is extra budget nodig. Veiligheid VGGM De VGGM heeft een verbeterplan opgesteld om de bedrijfsvoering te verbeteren. Dit bleek nodig naar aanleiding van een aantal autonome ontwikkelingen, interne ontwikkelingen en ook uit een benchmark. Een officieel besluit over de benodigde extra middelen voor 2023 en verder moet nog genomen worden door het algemeen bestuur van de VGGM. Echter wilden wij hem onder voorbehoud al wel benoemen.
30
Financiële ontwikkelingen 5. Bestuur en Veiligheid Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 subtotaal
0
0
0
0
Autonome ontwikkelingen - 222
Groene Metropoolregio opgaven Groene Metropoolregio regiobureau
-3
-3
-3
-3
VGGM bijdrage brandweer
-16
-16
-16
-16
VGGM verbeterplan bedrijfsvoering
-93
-93
-93
-93
Vergoeding raadsleden
-18
-18
-18
-18
Kaderwijziging Connectie porto verkiezingen
-14
-14
-14
-14
-366
-144
-144
-144
0
0
0
0
-366
-144
-144
-144
subtotaal Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) subtotaal Totaal
Autonome ontwikkelingen Groene Metropoolregio De gemeentelijke bijdrage voor de opgaven wordt incidenteel begroot. De raad moet jaarlijks instemmen met deelname. M.b.t. deelname in 2023 staat besluitvorming in november, bij de begrotingsbehandeling, gepland. In deze kadernota houden we vooralsnog rekening met deelname aan alle vijf opgaven. Mocht uw raad anders besluiten, dan zal dat in de programmabegroting 2023-2026 worden verwerkt. De structurele stijging van 3.000 betreft indexering. VGGM brandweer De inwonersbijdrage brandweer wordt verhoogd als gevolg van loon- en prijscompensatie conform de begroting 2023 van de VGGM. VGGM verbeterplan bedrijfsvoering Verwachte kosten verbetering bedrijfsvoering VGGM o.a. voor de onderdelen brandweer en GGD. Vergoeding raadsleden Vaste maandelijkse vergoeding die raadsleden voor het ambt ontvangen, wordt op basis van de indexatie van CAO-lonen overheid bijgewerkt. Vanaf 2023 houden we rekening met 3% stijging Kadercorrectie Connectie In programma Overhead wordt de kadercorrectie Connectie uit de eerste bestuursrapportage 2022 van de Connectie verwerkt. Daarvan heeft 14.000 betrekking op programma 5.
31
Wat gaat het kosten? Programmastaat 5 Bestuur en Veiligheid Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
7.908 611 -7.297
7.669 611 -7.058
7.627 611 -7.016
7.627 611 -7.016
0 0 -7.297
0 0 -7.058
0 0 -7.016
0 0 -7.016
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
32
6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen Uitgangspunt voor dit programma is nog steeds het waarborgen van een solide financiële positie van de gemeente blijkend uit een evenwichtige en sluitende (meerjarig)begroting in combinatie met een voldoende reservepositie. Binnen dit programma zijn tevens de ontwikkeling op het gebied van de Bedrijfsvoering, waaronder de Connectie, terug te vinden.
Perspectief Voor een goede dienstverlening naar onze inwoners, ondernemers en instellingen en een goed werkende organisatie is een digitale ondersteuning niet meer weg te denken. En andersom, onze inwoners etc. vragen steeds meer om een gemeentelijke overheid die meegroeit met de mogelijkheden van de digitale dienstverlening en daar dan ook steeds meer van verwacht. Op een aantal onderdelen behoeft de digitale ondersteuning een verdere verbetering. Aan deze digitaliseringsopgave wordt middels het programma Digitaal Rheden inhoudelijk invulling gegeven, waarover u later in dit hoofdstuk meer leest. Daarnaast vraagt de digitaliseringsopgave en de achterliggende toenemende behoefte, meer van onze ambtelijke organisatie. Dit kan zijn dat we medewerkers vragen om hun rol anders in te vullen, maar ook dat de veranderde vraag meer capaciteit vraagt. De digitale toegankelijkheid heeft ook een keerzijde. Het maakt dat we als gemeente ook beter te vinden zijn voor kwaadwillende. In de lande zijn er de afgelopen jaren tal voor voorbeelden te vinden waar het fout is gegaan met grote gevolgen voor de beschikbaarheid van de dienstverlening aan inwoners. Om de beschikbaarheid ondanks de toenemende bedreigingen toch hoog te houden, is het belangrijk de investering en informatieveiligheid en bewust om te gaan met risico's.
Regionaal blijven we op ICT en facilitair gebied binnen De Connectie samenwerken met de gemeenten Arnhem en Renkum. In de komende periode wordt de samenwerking, naar aanleiding van de Bestuursopdracht, verder verbeterd door o.a. de vraag-aanbod relatie, waarbij Rheden de vraagrol heeft, te versterken.
Professionalisering organisatie Onze organisatie is continu in ontwikkeling. De organisatie is logischer ingericht en de structuur is aangepast naar de kennis en behoefte van nu. Zo is zowel directie en management op sterkte gebracht om adequaat te kunnen sturen op de uitvoering van taken op basis van een realistische en behapbare span of control. Zo is ook de ontwikkeling ingezet om beleid en formatiebudget te optimaliseren. Op deze manier moet inzicht ontstaan welke formatie benodigd is voor welke taak. Daarmee zijn we er echter nog niet! De afgelopen 2 jaar zijn op basis van eerdere raadsbesluiten reparaties in de formatie doorgevoerd om de taken op basis van de huidige vastgestelde beleidskaders uit te kunnen voeren. Voor een aantal onderdelen in de organisatie lopen op dit moment nog onderzoeken. De resultaten daarvan en ook de bijbehorende kansen en risico’s, zullen ten tijde van het maken van de programmabegroting 2023 bekend zijn. Ziekteverzuim en openstaande vacatures in combinatie met de ‘krapte‘ op de arbeidsmarkt zorgen voor een hoge werkdruk. Dit heeft zijn weerslag op onze organisatie. Enerzijds formatief maar ook financieel. Ook de korte opzegtermijn leidt tot (langere dure) inhuur totdat openstaande vacatures zijn vervuld en dus extra kosten. In de Programmabegroting 2023 brengen we de resultaten en de effecten van bovengenoemde onderzoeken in beeld.
Naar verwachting is hiermee een bedrag van ruim € 1 miljoen gemoeid. Met 33
deze aanpassing zijn we in staat om de professionalisering van de organisatie vorm te geven. Bij de begroting 2023 geven we aan wat de formatieve en financiële consequenties zijn en in hoeverre deze aanpassingen incidenteel of structureel zijn.
Algemene ontwikkelingen Digitaal Rheden In het informatiedocument schrijven wij dat de digitaliseringsopgave middels het programma Digitaal Rheden geen sinecure is, een forse investering vergt en dat we er bij Kadernota 2023 op terug komen. We willen en moeten een slag maken om onze publieke rol richting inwoners en ketenpartners waar te blijven maken. De samenleving digitaliseert en is gemiddeld 4 uur en 44 minuten per dag online en heeft hoge verwachtingen als het gaat om dienstverlening, nieuwe weten regelgeving dwingt ons om verder te digitaliseren (o.a. Omgevingswet, Wet open overheid, nieuwe Archiefwet, Wet modernisering elektronisch berichten verkeer, Baseline Informatievoorziening Overheid etc. ) en digitaal werken wordt de norm bij ingebruikname van ons nieuwe gemeentehuis. Met het in samenhang uitvoeren van activiteiten en projecten in Digitaal Rheden werken we aan de volgende doelen: efficiëntere dienstverlening (inclusief digitaal werken), goed werkgeverschap, verbeteren interne en externe samenwerking, een stevig fundament en betrouwbare ICT en transparante sturing. Op deze doelen zijn (maatschappelijke) effecten en resultaten noodzakelijk en onuitstelbaar. We zien mogelijkheden om subsidies aan te vragen. Een advies van het Inter Gemeentelijk Subsidiebureau (IGS) met kansrijke en voor een deel substantiële subsidies is beschikbaar.
Een globale raming van de investering bedraagt: 2023 € 1.200.000, voor 2024 € 1.000.000 en voor 2025 € 300.000 (exclusief subsidie). Rheden 450! In 2023 bestaat de gemeente Rheden in zijn huidige vorm 450 jaar. Het college heeft de wens uit gesproken dit groots te willen vieren. Een dergelijk kroonjaar vergt veel aandacht en voorbereidingen. De raad heeft in 2021 € 100.000 ter beschikking gesteld voor de opstart van de organisatie. Momenteel heeft iedere werkgroep 25.000,00 ter beschikking voor de organisatie. Nu de contouren van de activiteiten van de werkgroepen zich beginnen af te tekenen, is er bij de werkgroepleden en vrijwilligers behoefte aan een evenementcoördinator. Voorstel is € 25.000 voor de locatie (huur tent etc.) en € 100.000 voor cofinanciering van activiteiten. Tezamen € 125.000. Veranderende rol van de gemeente en de verwachting van bedrijfsvoering De rol van de gemeente is sterk aan het veranderen. De gemeente treedt steeds meer op als partner. Denk aan burgerparticipatie, faciliteren en co-creëren. Samen met onze inwoners, bedrijven, instellingen en andere overheden realiseren we steeds meer gezamenlijk maatschappelijke opgaven. De verwachtingen zijn hoog en de opgaven vaak dynamischer en complexer. Ook onvoorspelbaarheid en onzekerheid nemen toe (botsende belangen (bijv. extern/intern, financiële claims).
Optreden als partner vraagt meer afstemming en ondersteuning en vastleggen van afspraken om gezamenlijke opgaven te realiseren zowel extern als intern. Dat vraagt om een organisatie van Bedrijfsvoering die daar op inspeelt en klaar voor is. Dat heeft ook een keerzijde. De vraag aan advies en ondersteuning neemt toe. De huidige formatie is daar onvoldoende op ingericht en staat daardoor onder hoge druk. Om op een adequate wijze invulling te geven aan de sterk veranderende rol van de gemeente is het noodzakelijk de formatie binnen Bedrijfsvoering op peil te hebben die de interne en externe vraag aankan en de partner in dienstverlening kan zijn die nodig is.
34
Financiële ontwikkelingen 6. Overhead en algemene dekkingsmiddelen Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 0
0
0
0
-20
-20
-20
-20
- diverse kadercorrecties
113
113
113
113
- Loon- en prijsontwikkelingen (incl. opleidingsbudget en kostenstijging IV/ICT)
-505
-496
-495
-493
- Belastingen en basisregistraties
-70
-63
-63
-63
- Correctie begrotingswijziging Connectie 2021
-41
-41
-41
-41
Gelders Archief
-5
-5
-5
-5
Verhoging budget arbodienstverlening
-40
-40
-40
-40
Licentiekosten HR21
-10
-10
-10
-10
Robuust rechtsbeschermingssysteem
-60
-60
-60
-61
Salarisadministratie Beaufort
-10
-10
-10
-10
CAO ontwikkeling 2021-2022
-397
-397
-397
-397
CAO ontwikkeling vanaf 2023
-783
-783
-783
-783
1.442
1.438
1.601
1.753
subtotaal Autonome ontwikkelingen Kostenstijging IV/ICT Bijdrage Connectie
Algemene uitkering: septembercirculaire 2021
365
357
360
375
3.000
5.000
5.000
1.000
2.979
4.983
5.150
1.318
- Kapitaallasten Opgave ICT
-21
-21
-21
-21
- Taakstellende afbouw
-30
-30
-
-
- Informatieveiligheid en businesscontinuiteit
-239
-205
-191
-191
Adviezen
-35
-35
-35
-35
Participatieplatform
-25
Personeelskosten organisatieverandering
-30
-30
-30
-30
Rheden 450!
-125 -505
-321
-277
-277
2.474
4.662
4.873
1.041
decembercirculaire 2021 maartbrief 22 subtotaal Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Bijdrage Connectie:
subtotaal Totaal
35
Autonome ontwikkelingen Kostenstijging IV / ICT We zien dat de kosten voor de ICT en de Informatievoorziening over de hele linie toenemen. Voor de kosten binnen de Rhedense begroting is de afgelopen jaren geen inflatiecorrectie toegepast, terwijl de prijzen wel zijn gestegen. We kunnen deze stijging niet langer binnen de begroting opvangen. (20k) Bijdrage Connectie: • Diverse kadercorrecties Teruggave diverse werkbudgetten waarbij de Connectie voortaan de werkelijke kosten in rekening zal brengen en daarnaast uitbreiding van het aantal (mobile) devices. Een deel van de kadercorrecties was al verwerkt in de begroting 2022, vandaar het positieve netto effect. • Loon- en prijsontwikkelingen (incl. opleidingsbudget en kostenstijging IV/ICT) Op 27 januari 2022 is de nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) met terugwerkende kracht goedgekeurd. Per 1 december 2021 zijn de salarissen gestegen met 1,5% en per 1 april 2022 stijgen deze met 2,4%. Daarnaast vindt er binnen de Connectie jaarlijks een onderhoudsronde HR21 plaats, waarbij wordt getoetst in hoeverre de normfuncties nog aansluiten bij de werkzaamheden van de medewerkers. Daarnaast geldt bovengenoemde kostenstijging IV/ICT ook voor de Connectie, waar een groot deel van de bedrijfsvoerings is ondergebracht.
Voor wat betreft de kostenstijging IV/ICT komen we, al redenerend, voor zowel de indexering van de ICT kosten voor de leveranciers als de personeelskosten uit op een percentage van 3% ten opzichte van de ICT component in de begroting van DC . • Belastingen en basisregistraties Deze kosten zijn gericht op aanvullende eisen vanuit Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), de noodzaak voor een Samenhangende Objectenregistratie (SOR), een tijdelijke afname in opbrengsten Dwangvordering als gevolg van de coronamaatregelen en tot slot de landelijke trend in aanhoudende groei van bezwaren op belastingaanslagen. • Correctie begrotingswijziging Connectie 2021 In de begroting 2021 is een kaderwijziging niet juist verwerkt. Dit betreft herstel van deze foutieve boeking. Gelders Archief De bijdrage aan het Gelders Archief wordt verhoogd als gevolg van de loon- en prijscompensatie conform de begroting 2022 van het Gelders Archief. Arbodienstverlening In de afgelopen jaren is het budget voor arbodienstverlening niet aangepast. De kosten voor de inzet van de arbodienstverlening zijn in de afgelopen jaren echter toegenomen. De inzet is noodzakelijk om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen (Wet verbetering Poortwachter). Licentiekosten HR21 De uitgaven voor de licentiekosten HR21 zijn niet herkenbaar geraamd. Budget wordt nu toegevoegd.
Robuust rechtsbeschermingssysteem Met een bijdrage in de algemene uitkering voor robuust rechtsbeschermingssysteem worden gemeenten in staat gesteld een betere rechtsbescherming voor hun inwoners te organiseren. Deze bijdrage is opgenomen in de decembercirculaire 2021. Salarisadministratie Beaufort Stijging als gevolg van indexering.
36
CAO ontwikkelingen De CAO voor gemeenten voor 2021-2022 kwam begin 2022 tot stand. In onze begroting 2022 was rekening gehouden met een stijging van 1,5% vanaf 2021. De stijging komt echter op totaal 3,9%. Dat leidt tot hogere salarislasten vanaf 2022. Voor 2023 houden we rekening met een stijging van de loonkosten met 3%. Algemene uitkering In deze Kadernota is de meerjarige ontwikkeling van de algemene uitkering verwerkt op basis van de september- en decembercirculaire gemeentefonds van 2021 en de 'maart-brief 2022'van het ministerie van BZK. Over de ontwikkelingen van beide circulaires is uw raad apart geïnformeerd. Ten tijde van het opstellen van de Kadernota was de meicirculaire 2022 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. Naar verwachting zal in de meicirculaire een toename van het accres opgenomen worden, waardoor we in de periode 2022 t/m 2025 een substantieel hogere algemene uitkering zullen ontvangen. In de maart-brief 2022 zijn door het ministerie op hoofdlijnen de contouren geschetst van de mogelijke verwerking die tot uitdrukking zal komen in de mei-circulaire 2022. Op basis van deze brief hebben we een voorlopige inschatting gemaakt van de te ontvangen (hogere) algemene uitkering. Met een aparte raadsmemo zullen we z.s.m. op de effecten van de meicirculaire terugkomen.
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Bijdrage Connectie •
Opgave ICT Op basis van voortschrijdend inzicht in informatie over te migreren applicaties, benodigde licenties en de complexiteit binnen de autorisatiestructuur van deze applicaties, zijn er extra middelen beschikbaar gesteld voor de GemICT omgeving. Hierbij speelt ook dat het 'op afstand werken' als gevolg van de coronacrisis tot in-efficiency in deze migratie heeft geleidt. Het betreft hier grotendeels kapitaallasten.
•
Taakstellende afbouw In de begroting van De Connectie is in 2023 een taakstelling van 2 fte en in 2024 in totaal van 4 fte ingeboekt op de formatie voor het applicatiebeheer. Deze taakstelling blijkt in ieder geval op korte termijn niet haalbaar.Met deze begrotingswijziging wordt de taakstellende afbouw van de formatie voor applicatiebeheer met eenjaar getemporiseerd.
•
Informatieveiligheid en businesscontinuiteit In deze moderne tijd wordt informatieveiligheid meer en meer van belang. Dit maakt dat we ons als gemeente samen met onze partners op het vlak van ICT beter moeten wapen door de risico's in kaart te brengen en mitigerende maatregelen te nemen. De ontwikkelingen gaan hard, dit maakt dat we hierop moeten investeren. Een belangrijke maatregel is de inzet van een Intrusion Detection System / Intrusion Prevention System (IDS/IPS). Deze omgeving herkent en blokkeert actief mogelijke misbruikpogingen al voordat deze de dienstverlening kunnen bereiken. De huidige inschatting is een eenmalige investering van circa €24.000 en circa €60.000 structureel. De bijdrage van de gemeente Rheden hierin is ruim €10.000 structureel (17%). In het verlengde hiervan zijn we ook meer samenwerking aan het zoeken op het gebied van Privacy. Samen met de gemeente Renkum en Arnhem zijn we voornemens om in 2023 een security - en privacy-platform op te richten (gericht op de taken voor de Security - en Privacy Officers). Vooralsnog is de verwachting dat dit budgetneutraal haalbaar is.
Adviezen Door toename van de behoefte aan (juridische) expertise op het gebied van arbeidsrecht of HR bij specifieke vraagstukken is structureel extra budget benodigd. 37
Participatieplatform In het Klimaatprogramma is afgesproken dat de tijdelijke programmastructuur geldt tot en met 2022, daarna worden de activiteiten en doelen overgedragen naar de lijn. Reeds in 2022 is een aantal zaken overgedragen aan de lijn. Dat geldt echter niet voor partnerschap, participatie en de hele aanpak van de actiegerichte communicatie en bewustwording. Deze thema’s worden in 2022 nog afzonderlijk opgepakt om in 2023 eveneens in de organisatie te landen. Dat betekent dat vanaf 2023 er extra budget nodig is om de participatie en communicatie te verzorgen binnen de lijn. Voor het overbrengen, bewustmaken en behalen van de klimaatdoelstellingen, zijn communicatie en participatie noodzakelijk. Wanneer deze taak wordt overgedragen naar de lijn, betekent dit automatisch meer werkzaamheden die bij de vakgroep communicatie belegd moeten worden. Hiervoor is extra budget noodzakelijk. Personele consequenties organisatieverandering De personele consequenties van de uitgevoerde 1e fase organisatieverandering leidt tot een toename van de salariskosten van €30.000 vanaf 2023. Rheden 450! Zoals toegelicht bij Algemene Ontwikkelingen zijn in 2023 extra middelen nodig voor de activiteiten in het kader van Rheden 450!. Het totaalbedrag van € 125.000 is onder te verdelen in € 25.000 voor de locatie en € 100.000 voor cofinanciering van activiteiten.
Wat gaat het kosten? Programmastaat 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
19.397 96.027 76.629
19.046 96.902 77.856
18.866 96.547 77.681
18.865 92.714 73.849
0 3 76.633
0 3 77.859
0 3 77.685
0 3 73.853
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
38
3. Uitgangspunten en kaders Dit hoofdstuk behandelt de financiële omgangsvormen (kaders) tussen Raad en college. Daarbij wordt in het bijzonder ingegaan op de uitgangspunten die worden gehanteerd bij het opstellen van de financiële prognose in de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026. Voor deze uitgangspunten gelden de volgende kwaliteitseisen: • de uitgangspunten dienen een voldoende realiteitsgehalte te hebben, zodat een zo goed mogelijke voorspelling wordt gedaan van de te verwachten jaarrekeningresultaten; • de uitgangspunten die het begrotingsresultaat bepalen worden zoveel als mogelijk consequent toegepast; • beoogd wordt een zo goed mogelijk inzicht te verkrijgen in de ontwikkeling van de begrotingsresultaten van de opeenvolgende jaren. Verder worden in dit hoofdstuk, naast algemene budgettaire uitgangspunten, diverse specifieke kaders uiteengezet die betrekking hebben op de (meerjaren-)begroting 2023-2026.
39
Algemene uitgangspunten Programmabegroting Overeenkomstig de besluitvorming bij de kadernota en programmabegroting 2022 wordt vooralsnog de volgende programma-indeling toegepast: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Economische ontwikkeling Welzijn Gebiedsontwikkeling Duurzaamheid Bestuur en Veiligheid Overhead en algemene dekkingsmiddelen
Op dit moment loopt het project 'doorontwikkeling programmabegroting'. Dit zal leiden tot een wijziging in de programma-indeling. In de programmabegroting 2023 zal dit tot uiting komen.
Financieel beleid Overeenkomstig de Gemeentewet dient de gemeente te beschikken over een structureel sluitende begroting, dan wel zal de meerjarenraming een financieel evenwicht moeten laten zien. Voor zover hier geen sprake van is, zal de gemeente onder preventief toezicht komen te staan van de provincie. De algemene uitgangspunten van het te volgen financieel beleid die van toepassing zijn op de begroting 2023 luiden als volgt: • Wij streven naar een evenwichtige financiële situatie. De financiële kengetallen, zoals in de begroting worden opgenomen, geven daarbij inzicht in de financiële ontwikkelingen van onze gemeente. Voorwaarde is dat er balans is in de inkomsten en uitgaven waardoor er sprake is van een sluitend meerjarig perspectief passend bij het gewenste voorzieningenniveau; • De gemeente Rheden streeft naar een begroting die structureel en reëel in evenwicht is. • Autonome ontwikkelingen: o Lopend beleid wordt voortgezet maar er is een verandering van kosten of inkomsten (bijvoorbeeld prijsstijgingen, veranderde wet- en regelgeving). o De gemeente heeft geen invloed op de wijzigingen en heeft geen of weinig keuzemogelijkheden. De Begroting 2023 wordt opgebouwd vanuit het bestaande, door de Raad geaccordeerde, beleid.
Voor nieuw beleid geldt het uitgangspunt van de integrale afweging, waarbij de Raad, gegeven het hem toekomende budgetrecht, de besluiten neemt en daarmee de nieuwe middelen beschikbaar stelt.
40
Uitgangspunten bij bepalen baten Belastingen en Lokale heffingen De jaarlijkse vaststelling van de tarieven, zoals deze in de begroting worden verwerkt, is gebaseerd op het door de Raad vastgestelde tarievenbeleid en hieraan ten grondslag liggende consistente en objectieve uitgangspunten. We streven ernaar om alle diensten kostendekkend uit te voeren. Voor de berekening van de tarieven lokale heffingen 2023 worden de volgende berekeningsmethodes gehanteerd: • Voor de tarieven waarvoor als uitgangspunt dient ‘100% kostendekkendheid’, wordt het tarief berekend op basis van een kostprijsberekening. Hierbij worden de direct- en indirect toe te rekenen kosten aan de prestatie (activiteit) toegerekend en vervolgens op grond van de geraamde aantallen ‘omgeslagen’ in een tarief, waarbij vervolgens een kostendekkend tarief ontstaat; • Voor de tarieven waarbij de jaarlijkse stijging wordt gebaseerd op het geraamde inflatiepercentage wordt uitgegaan van het tarief over 2022, vermeerderd met de inflatieontwikkeling zoals deze is opgenomen in de mei-circulaire 2022 van het gemeentefonds; • Belastingen en heffingen: We streven ernaar om alle diensten kostendekkend uit te voeren. De opbrengst van de onroerende zaakbelastingen wordt jaarlijks met, in principe, maximaal het verwachte inflatiepercentage verhoogd, tenzij de raad op voorstel van het college anders besluit.
• Het coalitieakkoord 2022-2026 Groener, Socialer en Dichterbij geeft aanleiding voor discussie welke ruimte aanwezig is in de uitgangspunten t.a.v. de lokale belastingdruk (aard en omvang van belastingen en lokale heffingen). Ten aanzien van de onbenutte belastingcapaciteit gaat het dan vooral over de OZB. Hiervoor geldt als huidig uitgangspunt dat maximaal de inflatiecorrectie wordt gehanteerd. Eventuele voorstellen volgen bij de behandeling van de programmabegroting 2023. Voor de hoogte van de OZB geldt geen voorgeschreven norm, behalve bij een eventuele “artikel 12-aanvraag”, dan geldt een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde. Om aan te sluiten op het provinciaal gemiddelde van de totale belastingdruk zou de OZBlast per inwoner stijgen met ± 27%. De totale meeropbrengst aan OZB bedraagt in dit geval afgerond € 2.460.000.
In de onderstaande tabel wordt voor de financieel relevante lokale heffingen uiteengezet welke uitgangspunten worden gehanteerd in het tarievenbeleid. Deze uitgangspunten zijn bepalend voor de berekening van de tarieven voor 2023.
41
Uitgangspunten tarievenbeleid lokale heffingen (maximaal) 100 % kostendekkend tarief Onroerende zaakbelastingen Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten Rioolrechten Bouwleges Hondenbelasting Toeristenbelastingen Forensenbelasting Secretarieleges Begraafrechten
Jaarlijkse stijging op basis van inflatiepercentage
Andere uitgangspunten
X X X X X X X X X
Leges De leges worden in de begroting geraamd op basis van het verwacht aantal verstrekkingen en de tarieven overeenkomstig de geldende verordening. Op basis van de begrote lasten over 2023 worden in het najaar van 2022 de nieuwe kostendekkende tarieven berekend en in een wijziging van de legesverordening aan de Raad ter vaststelling voorgelegd. Na besluitvorming door de Raad zal de begroting 2023, waar van toepassing, worden aangepast op de nieuwe tarieven.
Prijzen gemeentelijke goederen en diensten Voor het bepalen van de geraamde kostprijs van goederen, werken en diensten van de gemeente, die worden geleverd aan overheidsbedrijven en derden, wordt een systeem van kostentoerekening gehanteerd. Bij de kostentoerekening worden naast de directe kosten de indirecte kosten betrokken, die rechtstreeks samenhangen met de door de gemeente verleende diensten.
Algemene uitkering De berekening van de algemene uitkering voor de begroting en meerjarenraming wordt in principe gebaseerd op de meicirculaire 2022. In het geval de septembercirculaire 2022 substantiële afwijkingen laat zien ten opzichte van de meicirculaire kan dat aanleiding zijn die circulaire als basis te gebruiken.
Opbrengst huur en pacht De opbrengsten van de huur en de pacht worden begroot op basis van de hieraan ten grondslag liggende beleidsdoelstellingen en contracten. Voor zover sprake is van leegstand bij de te verhuren objecten wordt toch rekening gehouden met een substantiële bezetting. Hiermee wordt bereikt dat in de begroting de te realiseren opbrengsten blijken en dat bij de jaarrekening inzicht ontstaat in het bezettingsresultaat.
42
Uitgangspunten bij bepalen lasten Loon- en prijsontwikkelingen In de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026 worden stelposten gereserveerd waaruit verwachte prijsstijgingen en autonome kostenontwikkelingen kunnen worden opgevangen. Als basis voor die inflatiepercentages wordt de meicirculaire van 2022 gehanteerd.
Financieringskosten (rentekosten) De financieringskosten worden in de begroting 2023 opgenomen op basis van een geactualiseerde middellange financieringsprognose. Hierbij wordt de financieringspositie van de gemeente herberekend en over het overschot c.q. tekort rente gecalculeerd. In de begroting 2023 en verder wordt voor het financieringstekort voor zover deze de kasgeldlimiet overschrijdt een rentekostenvoet gehanteerd van 1%. Voor kortlopende financiering (onder de kasgeldlimiet) zal een rentepercentage worden gehanteerd van 0,5%. Het financiële effect zal verwerkt worden in de meerjarenraming 2023-2026. Voor de rentelasten die bij derden in rekening worden gebracht en die onderdeel uitmaken van de kostprijsberekening van de in het verleden gedane investeringen gelden de destijds vastgestelde rentepercentages. De structurele rentekosten zijn daarmee volledig in de begroting en meerjarenraming verwerkt.
Afschrijvingskosten De afschrijvingskosten worden berekend naar gelang de economische levensduur van het betreffende activum. Hierbij worden de afschrijvingstermijnen gehanteerd, zoals opgenomen in bijlage 1 van de financiële verordening gemeente Rheden 2019. Voor de jaarlijkse raming van de afschrijvingskosten worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • De structurele afschrijvingslasten van investeringen tot en met 2021 worden volledig in de begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 verwerkt en toegerekend aan de hierop betrekking hebbende programma’s; • De structurele afschrijvingslasten van investeringen van 2022 en verder, waarover besluitvorming heeft plaatsgevonden, worden volledig in de begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 verwerkt en toegerekend aan de hierop betrekking hebbende programma’s; • In de meerjarenraming 2024-2026 worden de afschrijvingslasten voor vervangingsinvesteringen geraamd op het niveau van de ‘vrijval’ van afschrijvingen, die het gevolg zijn van het volledig afgeschreven zijn van investeringen. Als gevolg van deze keuze ontstaat in die jaren geen budgettair effect in de begroting; • Met de vaststelling van de begroting stelt de Raad de financiële ruimte beschikbaar voor de lasten die voortkomen uit de zogenoemde investeringslijst.
Deze lijst heeft betrekking op vervangings- en uitbreidingsinvesteringen en dient ter onderbouwing van de gevraagde financiële ruimte; • Voor investeringen die verband houden met nieuw beleid (uitbreidingsinvesteringen) wordt door het college aan de Raad in een afzonderlijk raadsvoorstel verzocht het investeringskrediet beschikbaar te stellen; • Het college stelt de investeringskredieten beschikbaar voor wat betreft de vervangingsinvesteringen voor zover de hiermee verbonden lasten passen binnen de door de Raad beschikbaar gestelde financiële ruimte; Ten aanzien van de begroting 2023 zal als volgt worden gehandeld: • In de uiteenzetting van de financiële positie in de programmabegroting 2023 wordt de financiële ruimte in beeld gebracht die verband houdt met ‘uitbreidingsinvesteringen’. Ter onderbouwing dient de investeringslijst 2022-2026;
43
•
• •
Voor het begrotingsjaar 2026 wordt een investeringsruimte opgenomen die gelijk is aan de daling van de afschrijvingslasten in dat jaar als gevolg van volledig afgeschreven investeringen. Hierbij doet zich geen budgettair effect voor; In de programmabegroting zal de investeringslijst 2022-2026 worden opgenomen, Met het vaststellen van de programmabegroting 2023 stelt de Raad overeenkomstig het bepaalde in de Financiële verordening gemeente Rheden 2019 de middelen beschikbaar voor de uitvoering van het investeringsprogramma (investeringslijst 2022-2026) door het college.
Personeelskosten (salariskosten) De salariskosten worden in de begroting 2023 geraamd op de toegestane formatieomvang en de hierbij behorende loonkosten van de personeelsleden op basis van de huidige cao afspraken. In de meerjarenraming 2024-2026 wordt jaarlijks een stelpost opgenomen in verband met een kostenstijging als gevolg van (extra) periodieke verhogingen, functiewaarderingen en dergelijke.
Reserves en voorzieningen Noodzaak en omvang Op grond van de financiële verordening biedt het college de raad eens in de 4 jaar een nota reserves en voorzieningen aan. In deze nota wordt een toelichting gegeven over de noodzakelijkheid en de gewenste omvang van de reserves en voorzieningen. We verwachten in het 4e kwartaal van 2022 een 'Nota herziening reserves en voorzieningen' aan de raad te kunnen voorleggen.
Rentebeleid In de begroting 2023 zullen de ‘rentekosten reserves en voorzieningen’ worden verwerkt overeenkomstig het huidige rentebeleid.
Subsidieverstrekkingen De hoogte van de subsidieverstrekkingen worden gebaseerd op de van toepassing zijnde subsidieverordeningen en, voor zover hier sprake van is, subsidiecontracten. Indien in deze een indexering is voorzien, geldt voor het jaar 2023 een stijging van maximaal het verwachte inflatiepercentage op basis van meicirculaire. Indien een indexering niet is voorzien geldt de nullijn.
Grondexploitatie De uitgangspunten die bepalend zijn voor de financiële prognoses in de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026 zijn in de beleidsnota grondbeleid gemeente Rheden 2015 opgenomen.
Kosten Regionale samenwerkingen De kosten als gevolg van regionale samenwerkingen (Verbonden partijen) zijn in de begroting verwerkt.
Incidentele begrotingsruimte In de begroting 2023 wordt een incidentele begrotingsruimte opgenomen van € 25.000. Deze post dient als dekkingsmiddel voor incidentele wensen van het college, alsmede incidentele tegenvallers die zich voordoen. Ingevolge een genomen raadsbesluit zijn met ingang van 1 januari 2003 tussen het college en de Raad afspraken gemaakt over het omgaan met de incidentele begrotingsruimte. Kort samengevat kan het college per geval besluiten tot het inzetten van de incidentele begrotingsruimte, voor zover 44
het benodigde incidentele budget niet boven de € 25.000 uitkomt en de incidentele begrotingsruimte voldoende ruimte biedt. Indien een budget wordt gevraagd van boven de € 25.000 zal het college aan de Raad in een raadvoorstel vooraf toestemming dienen te vragen. Een verruiming van de incidentele begrotingsruimte behoeft eveneens expliciet de instemming van de Raad.
45
Doorontwikkeling programmabegroting De rekenkamercommissie heeft onderzoek gedaan naar de programmabegroting van de gemeente Rheden en dit verwoord in het rekenkameronderzoek “De programmabegroting Rheden: Naar betere sturing op de toekomst”. Sinds dit rapport is er veel gebeurd: met de programmabegroting 2022 hebben we een grote stap gezet in de opzet van dit document en met de programmabegroting 2023 gaan we door op dit ingeslagen pad. De begroting 2022 is op een nieuwe manier gezamenlijk vormgegeven wat resulteerde in een beter leesbaar product. Bij de start van het interne traject ‘Doorontwikkeling programmabegroting’ is gekozen voor een groeimodel, waarbij in een iteratief proces de meerwaarde van de begroting voor zowel raad, college als organisatie stapsgewijs wordt verbeterd. Met de bespreking van de programmabegroting 2022-2025 is in de Gemeenteraad groen licht gegeven om door te gaan in de doorontwikkeling richting de programmabegroting 2023. Vanaf de begroting 2022 hanteren we per programma de opbouw Visie, Doel en Resultaat (zgn. logisch kader of doelenboom). Een belangrijke aanpassing voor de programmabegroting 2023 ten op zichte van de begroting 2022 is het toevoegen van indicatoren per doel. Met een indicator maken we een Doel meer concreet en meetbaar (SMART).
Gedurende het traject zijn zowel Bestuur als Organisatie tot de conclusie gekomen dat de huidige programma-indeling niet langer aansluit bij de behoefte. Het college heeft van de financiële commissie de ruimte gekregen om bij de kadernota 2023 een nieuwe programma indeling voor te stellen. Het voorstel leest u hieronder. Voorgestelde programma-indeling Het toetsingskader is als volgt gedefinieerd: ✓ ✓ ✓ ✓
Logische clustering van taakvelden en daarmee portefeuilles; Evenwichtige verdeling van financiële middelen over de programma’s; Aansluiting bij de organisatiestructuur. Daarnaast dient de indeling te voldoen aan het BBV.
Op basis van deze criteria stellen wij de volgende indeling voor: 1. Samenleving 2. Leefomgeving 3. Bestuur & organisatie Bij instemming zal bovenstaande programma-indeling, en de onderliggende beleids-/taakvelden, worden gehanteerd voor de programmabegroting 2023-2026 en verder. De wettelijke verplichte paragrafen, waaronder bedrijfsvoering, blijven uiteraard onderdeel uitmaken van de programmabegroting.
46