Kadernota 2023 (22.60)
Tekst van het document
Kadernota 2023
Datum vaststelling B&W:
7 juni 2022
Datum besluitvorming Raad:
5 juli 2022
Inhoudsopgave 1. Inleiding en samenvatting ................................................................................................ 3 Opbouw en leeswijzer kadernota ........................................................................................ 3 Verwachte ontwikkeling financieel perspectief ...................................................................... 3 Actualiteit ........................................................................................................................ 6 Programmaplan ................................................................................................................ 6 2 Programma's.................................................................................................................... 7 1 Economische ontwikkeling............................................................................................... 8 2 Welzijn ........................................................................................................................ 13 3 Gebiedsontwikkeling ..................................................................................................... 20 4 Duurzaamheid ..............................................................................................................
27 5 Bestuur en Veiligheid .................................................................................................... 30 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen........................................................................ 33 3. Uitgangspunten en kaders ............................................................................................... 39 Algemene uitgangspunten ................................................................................................ 40 Uitgangspunten bij bepalen baten ...................................................................................... 41 Uitgangspunten bij bepalen lasten ..................................................................................... 43 Doorontwikkeling programmabegroting .............................................................................. 46
1. Inleiding en samenvatting Hierbij bieden wij u de Kadernota 2023 aan. Het college heeft met deze nota de volgende doelstellingen voor ogen: • • •
Het formuleren van de financiële kaders en uitgangspunten die gelden voor de begroting 2023 en meerjarenraming 2024 – 2026 binnen het bestaande beleid; Gezamenlijk koers bepalen om het financieel perspectief verder te verbeteren; Autonome ontwikkelingen: o Lopend beleid wordt voortgezet maar er is een verandering van kosten of inkomsten (bijvoorbeeld prijsstijgingen, veranderde wet- en regelgeving). o De gemeente heeft geen invloed op de wijzigingen en heeft geen of weinig keuzemogelijkheden.
Het uitgangspunt voor deze Kadernota is beleidsarm. Er zijn geen nieuwe (beleids-) initiatieven opgenomen. Met de uitwerking van het coalitieakkoord is geen rekening gehouden. Het college legt uw Raad deze Kadernota ter vaststelling voor, waarmee uw Raad de kaderstellende functie uitoefent.
Opbouw en leeswijzer kadernota 1. Inleiding en samenvatting 2. Uiteenzetting per programma Per programma is beschreven: a. bestaand beleid b. perspectief c. autonome ontwikkelingen per thema d. financiële ontwikkelingen i. in de tabel financiële ontwikkelingen worden de autonome en overige ontwikkelingen financieel weergegeven. ii. De toelichting daarop is daarna opgenomen. 3. Uitgangspunten en kaders voor het opstellen van de begroting 2023
Verwachte ontwikkeling financieel perspectief Het financieel perspectief is ten opzichte van de Programmabegroting 2022 in de eerste en laatste jaarschijven verslechterd. Op basis van de huidige inventarisatie is er in 2023 sprake van een begrotingstekort van € 1,4 miljoen. In 2024 en 2025 zien we begrotingsoverschotten en in 2026 weer een tekort van € 2,9 miljoen. Ten behoeve van de coalitiebesprekingen is op 22 april jl. aan de raad een overzicht verstrekt van het financieel meerjarig perspectief (2022-2025) naar de inzichten op dat moment. Het betrof een indicatief perspectief waarbij voorbehouden zijn gemaakt. Dit perspectief zag er als volgt uit:
3
Financieel meerjarig perspectief (oud) Post (bedragen x € 1.000)
2022
2023
Saldi conform Programmabegroting 2022
1.634
Positief saldo tgv algemene reserve
-1.634
Netto-effect septembercirculaire
2024
2025
792
157
34
2.316
1.442
1.438
1.601
Beheerplan openbare ruimte (2e wijz.2022)
-149
-150
-150
-150
Netto-effect decembercirculaire
36
-42
-48
-47
Netto-effect meicirculaire 2022
pm
pm
pm
pm
2.203
2.042
1.397
1.438
Geactualiseerde saldi:
Op basis van de inventarisatie van diverse te verwachten uitgaven en inkomsten uit voorliggende Kadernota hebben we het financieel perspectief 2023-2026 bijgesteld. Zie onderstaande tabel.
Verwachte ontwikkeling financieel perspectief Post (bedragen x € 1.000) Primitieve begroting 2022 (inclusief amendement Hondenbelasting) Wijzigingen tot 22-2-22 Structurele effecten jaarrekening 2021 Autonome ontwikkelingen Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Perspectief na Kadernota
2023 706
2024 71
2025 -52
2026 -52
-150 -245 -120 -1.572 -1.381
-150 -245 2.279 -1.590 365
-150 -245 2.492 -1.890 155
-150 -245 -473 -2.010 -2.930
Bovenstaande tabel is in hoofdstuk 2 van deze kadernota per programma uitgesplitst. Voor de jaarschijf 2023 zien we ten opzichte van het overzicht van 22 april jl. een nadelige aanpassing van het verwachte begrotingssaldo van afgerond € 3,4 miljoen (van € 2 miljoen voordelig naar € 1,4 miljoen nadelig). Deze aanpassing is op hoofdlijnen als volgt te specificeren.
Aanpassing jaarschijf 2023 Post (bedragen x € 1.000)
2023
Nadelig: Begroting 2022 amendement hondenbelasting
-86
Structurele effecten jaarrekening 2021
-245
Scalabor
-297
WMO maatwerkbegeleiding
-532
Salariskosten zorgdomein
-243
Indexering zorgkosten
-967
Omgevingswet
-750
Biodiversiteitsplan
-310
Connectie: loon- en prijsstijging
-505
Connectie: informatieveiligheid
-239
Salariskosten agv CAO-ontwikkeling
-1.180
MGR Sociaal Domein
-218
Groene Metropool
-225 4
Voordelig: Algemene uitkering (maartbrief 2022)
3.000
Overige mutaties per saldo nadelig:
-626
Totale aanpassing jaarschijf 2023:
-3.423
De betreffende afwijkingen lichten we in deze Kadernota nader toe bij de betreffende programma's. In bovenstaande tabel ‘Verwachte ontwikkeling financieel perspectief’ constateren we dat er in de laatste jaarschijf 2026 sprake is van een fors begrotingstekort, namelijk € 2,9 miljoen. De gemeente Rheden is hierin niet uniek; veel gemeenten hebben te maken met een tekort in deze jaarschijf (‘ravijnjaar 2026’). De oorzaak hiervan is gelegen in het feit dat de kabinetsplannen niet verder reiken dan tot en met 2025. Het kabinet heeft aangegeven niet over het eigen graf heen te willen regeren. Voor gemeenten leidt dit tot en met 2025 tot hogere baten uit het gemeentefonds door met name hogere accressen en het opschorten van een omstreden bezuiniging, de opschalingskorting. Hierdoor zien gemeenten hun inkomsten tot en met 2025 stijgen, maar in 2026 vallen de baten sterk terug. In 2026 daalt de te ontvangen algemene uitkering (ten opzichte van 2025) met ruim € 4 miljoen. Op rijksniveau wordt gewerkt aan een oplossing voor deze problematiek. Door de VNG wordt erop aangedrongen om zo snel mogelijk meer duidelijkheid hierover aan gemeenten te verschaffen. De laatste jaarschijf 2026 is voor de provincie een officieel toetsingsjaar bij de beoordeling van de gemeentebegroting.
Met onze provinciaal toezichthouder zullen we in overleg gaan om te bepalen hoe we hiermee om moeten gaan bij het opstellen van de Programmabegroting 2023 (en meerjarenbegroting 2023-2026).
Onzekerheden Zoals hierboven is verwoord hebben we in deze nota de verwachte ontwikkeling van de baten en lasten gekwantificeerd. Daarnaast voorzien we nog diverse ontwikkelingen die nog niet in het financieel perspectief zijn opgenomen, maar waarmee we wel rekening dienen te houden. Hieronder zijn deze ontwikkelingen beknopt weergegeven. BUIG In deze kadernota is de bijstelling m.b.t. de BUIG budgetneutraal verwerkt. Dat wil zeggen dat de lagere rijksbijdrage volledig is vertaald naar een verlaging van de uitkeringslasten. De mogelijkheid bestaat dat de uitstroom hierbij achterblijft en de uitkeringslasten toch hoger uitvallen. Prijsstijgingen We houden rekening met prijsstijgingen bij de zorgkosten en in de bedrijfsvoering (Connectie). Voor de overige kosten van derden (materiaal, diensten e.d.) is geen stelpost opgenomen. Omgevingswet Vanuit het rijk is aangegeven dat de implementatie van de Omgevingswet voor gemeenten budgetneutraal zal plaatsvinden. In deze nota zijn wel de kosten geraamd, maar de te verwachten rijksbijdrage is, in afwachting van nadere besluitvorming hierover tussen Rijk en VNG, nog niet verwerkt. Algemene uitkering Bij de meicircualire 2022 zal blijken in hoeverre de opgenomen ramingen op grond van de uitgebrachte maart-brief een juiste inschatting is geweest. Dan kan tot leiden tot een voor- of nadelige bijstelling.
5
Overige posten Naast bovengenoemde posten zijn er diverse overige taakvelden waarmee (financiële) risico's zijn gemoeid. We verwijzen hierbij naar de opsomming zoals vermeld in de Programmabegroting 2022.
Actualiteit Voor de coalitieonderhandelingen is uw raad het financieel perspectief meegegeven van de financiële situatie op dat moment. Met de doorvertaling van het nieuwe coalitieakkoord en de resultaten van lopende onderzoeken alsmede toekomstige ontwikkelingen kunnen bij de behandeling van de Programmabegroting 2023 keuzes worden gemaakt voor de komende jaren inclusief de daarbij behorende formatieve en financiële consequenties. In deze Kadernota is de meerjarige ontwikkeling van de algemene uitkering verwerkt op basis van de september- en decembercirculaire gemeentefonds van 2021 en de 'maart-brief 2022'van het ministerie van BZK. Over de ontwikkelingen van beide circulaires is uw raad apart geïnformeerd. Ten tijde van het opstellen van de Kadernota was de meicirculaire 2022 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. Naar verwachting zal in de meicirculaire een toename van het accres opgenomen worden, waardoor we in de periode 2022 t/m 2025 een substantieel hogere algemene uitkering zullen ontvangen. In de maart-brief 2022 zijn door het ministerie op hoofdlijnen de contouren geschetst van de mogelijke verwerking die tot uitdrukking zal komen in de mei-circulaire 2022. Met een aparte raadsmemo zullen we z.s.m. op de effecten van de meicirculaire terugkomen.
Vluchtelingenopvang Met de komst van het AZC en de Oekraïense vluchtelingen verwachten we extra kosten voor Wmo en Jeugdzorg. Het is nog onduidelijk welke gedeelten daarvan wel of niet worden vergoed. Daarnaast verwachten we als gevolg van deze ontwikkeling extra kosten voor peuteropvang, voorschoolse educatie en onderwijs. Het Rijk / COA geeft aan deze kosten voor gemeenten te vergoeden tot een bepaalde norm. We gaan er voorlopig vanuit dat eventuele extra kosten uit de OAB-rijksmiddelen en het gemeentelijk OAB-budget voor peuteropvang kunnen worden gedekt. Op basis van deze kadernota ziet het verwachte perspectief, vertaald naar programma’s, er als volgt uit:
Programmaplan Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
1. Economische ontwikkeling 2. Welzijn 3. Gebiedsontwikkeling 4. Duurzaamheid 5. Bestuur & Veiligheid
-11.159 -46.113 -13.986 806 -7.297
-10.953 -46.150 -13.886 892 -7.058
-10.743 -46.143 -13.828 899 -7.016
-10.520 -46.169 -13.278 899 -7.016
6. Overhead en algemene dekkingsmiddelen
76.629
77.856
77.681
73.849
Saldo van baten en lasten
-1.119
700
851
-2.234
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves
-262
-335
-696
-696
Resultaat
-1.381
365
155
-2.930
6
2 Programma's
7
1 Economische ontwikkeling
Bestaand beleid Onze inzet is een duurzame en robuuste lokale economie. Onze gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers wordt op een proactieve wijze ingevuld. Accountmanagement en het actief meedenken met de ondernemers zijn belangrijke onderdelen hiervan. Wij streven naar een samenleving waarin meedoen het uitgangspunt is. Voldoende werkgelegenheid is een belangrijk onderdeel. Daarom willen we voor onze inwoners maximaal inpassen op de banen die er zijn en inwoners die mee kunnen doen de mogelijkheid bieden te werken. We vragen onze ondernemers en het onderwijs hierbij te helpen en stimuleren de inwoners om zelf actief te zijn in het vinden van werk. Ook ambiëren wij een goed woon- en vestigingsklimaat met aantrekkelijke winkelgebieden en bedrijventerreinen. Wij bouwen aan een gezonde toekomst voor recreatie en toerisme met daarbij specifieke aandacht voor de toegankelijkheid van Nationaal Park De Veluwezoom. In 2022 wordt een nieuwe economische visie en uitvoeringsprogramma opgesteld. De ambitie is om de Rhedense economie verder te verduurzamen en meer gericht is op circulariteit. Met ondernemers zetten wij stappen om het klimaat te ontzien bij de bedrijfsactiviteiten. Door bijvoorbeeld afval te zien als grondstof maken we met elkaar de omslag naar een circulaire economie. Met het onderwijs en het bedrijfsleven werken we continue aan een betere samenwerking.
We zoeken actief onze partners in Groene Metropoolregio op en zijn alert op kansen voor onze lokale ondernemers en het onderwijs die zich in de regio voordoen. Onderwijsinstellingen ondersteunen we bij het voorkomen van achterstanden, het terugdringen van schooluitval en huisvesting. Door te investeren in onderwijs, investeren wij in de economische toekomst van morgen. Met ons beleid dragen wij bij aan: • Goed onderwijs • Passende banen en economische groei • Gelijkheid/ Terugdringen van kansongelijkheid
Werk en re-integratie Perspectief Binnen de Participatiewet blijven we ons richten op uitstroom naar werk. Daarnaast beogen we echter ook ons meer te richten op degenen die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben, of zelfs degenen van wie we niet verwachten dat de arbeidsmarkt in zicht is of komt. Hiertoe zoeken we aansluiting bij de sociale basis en streven we ernaar mensen te stimuleren en begeleiden naar participatie op hun niveau. Om uitvoering te geven aan het doel om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt mee te laten doen naar vermogen, is een Activeringsplan opgesteld voor de doelgroep zorg en 8
empowerment. Samen met Incluzio wordt ingezet op duurzame participatie van deze doelgroep. Middels dit project wordt aansluiting gezocht bij de transformatie en de sociale basis. Vanuit de Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR) zijn er ontwikkelingen die invloed hebben op de uitgaven van het Werkgeversservicepunt (WSP), het Werkgeverschap SW medewerkers (WGSW), de inburgering en onderwijszaken. Met name op de WgSw zien we een stijging van de lasten als gevolg van een verhoging CAO en de herverdeling van de arbeidsjaren. Dit speelt met name op het gebied van de WGSW.
Autonome ontwikkelingen De verwachting is dat de doelgroep die een beroep doet op bijstand voor een groot deel blijft bestaan uit mensen die een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Dit vraagt ons om oog te hebben voor passende begeleiding, passende participatie en in te spelen op de groeimogelijkheden die iemand binnen zijn eigen vermogen heeft. Wegens een structureel stijgende 'Nieuwe doelgroep'(doelgroep loonkostensubsidie), die bovendien tot pensioengerechtigde leeftijd bij ons blijft, worden meer kosten verwacht op het gebied van verstrekking loonkostensubsidie, jobcoaching en trajectbegeleiding. Naar verwachting leidt dit tot een overschrijding van het re-integratiebudget van zo'n €300.000 in 2022. De verwachting is dat deze kosten na 2023 blijven stijgen. Verder worden er vanuit de Rijksoverheid aanpassingen in de Participatiewet verwacht, met name op het gebied van controle, handhaving en het verplichtende karakter richting de inwoner. Welke kant deze ontwikkelingen precies opgaan, is nog niet te voorspellen, maar dat dit invloed heeft op onze werkwijze en wellicht ook op onze mogelijkheden richting de klant lijkt vanzelfsprekend. De SW blijft een dalende lijn houden, de kosten gaan echter wel stijgen, oa. doordat de groep zwakker wordt.
Met Scalabor is na besluitvormming in de raad een nieuwe regeling aangegaan, waarin we een hogere bijdrage per SW'er gaan betalen.
Economie Perspectief In het najaar 2022 wordt de nieuwe economische visie en uitvoeringsprogramma voor de gemeente Rheden aan de raad voorgelegd. Het vertrekpunt voor deze nieuwe economische visie is het door de gemeenteraad vastgestelde startnotitie (eind september 2021). Bij de besluitvorming zullen ook financiële middelen voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma worden aangevraagd. Het uitvoeringsprogramma behorend bij de Routekaart Circulaire Economie wordt uitgewerkt als onderdeel van het uitvoeringsprogramma van de Economische visie. In het Raadsbesluit van 24 januari 2022 is opgenomen dat in de Kadernota € 50.000,-- wordt aangevraagd voor het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie. Het totale budget van het Uitvoeringsprogramma van de Routekaart (voor de periode 2022-2023) wordt hiermee € 100.000. In 2023 wordt de Visie op toerisme aangeboden aan de gemeenteraad. Deze visie, met oog voor een goede balans tussen recreatie, leefbaarheid, natuur en economie, vormt de basis voor een uitvoeringsprogramma waarin de gemeente samen met de stakeholders verder aan gaan werken. Daarnaast vormt de visie een afstemmingskader voor andere beleidsterreinen.
Voor goed gastheerschap van de gemeente, het faciliteren van inwoners en het spreiden van bezoekers is budget noodzakelijk voor de actualisatie van de informatiepanelen in de centra van de dorpen en op strategische plekken zoals parkeerplaatsen en nabij NS stations. De huidige informatiepanelen zijn zeer verouderd en daarom niet meer actueel. De vervanging van die informatiepanelen komt op ca. € 25.000,00.
9
Autonome ontwikkelingen De Covid19 maatregelen zijn inmiddels afgeschaft. Op dit moment is het nog onduidelijk welke impact de wereldwijde pandemie heeft op de lokale economie van de gemeente Rheden. Een grote zorg landelijk en daarmee ook lokaal is dat de afgelopen 2 jaar veel ondernemers heel diep zijn gegaan. Het gaat hierbij om schulden (landelijk rond de 40 miljard euro) die zijn ontstaan door bijv. uitgestelde betalingen of doordat het eigen vermogen noodgedwongen is benut. Het Rijk is samen met lokale overheden en andere partners aan de slag met een langetermijnaanpak. De verwachting is dat het kabinet in mei komt met een langetermijnaanpak. De VNG is hierbij namens de Nederlandse gemeenten bij betrokken. Verder werken lokale bestuurders, ondernemers, wetenschappers en vertegenwoordigers van diverse sectoren mee. In de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen wordt o.a. gewerkt aan de versterking van de economische positie van de regio. Dit doen we door te werken aan de volgende speerpunten (zijn een onderdeel van de productieve regio): • • • • •
Stimuleren ondernemerschap MKB Human capital: onderwijs en arbeidsmarkt Doorontwikkeling Health, Hightech & Energy Versterking van duurzame logistiek Toekomstbestendige werklocaties
Onderwijs Perspectief Onze inzet binnen het onderwijs richten wij onveranderd op het vergroten van de kansengelijkheid voor onze inwoners. Daarbij zetten wij ons in op het verminderen van onderwijsachterstanden met voorschoolse educatie, het terugdringen van thuiszitters en voortijdig schoolverlaters en het vergroten van basisvaardigheden van laaggeletterde inwoners. Dat doen we met onze partners in kinderopvang, onderwijs en Taalhuis. Met een komende wijziging in de onderwijswetgeving, naar verwachting in 2022/2023, worden gemeenten verplicht een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs te ontwikkelen. In de wet wordt ook opgenomen dat renovatie een volwaardig alternatief voor nieuwbouw wordt. Het beleidskader IHP is inmiddels vastgesteld. Daarop volgt een uitvoeringsprogramma dat de komende jaren de nodige investeringen in de onderwijshuisvesting zal vragen.
Autonome ontwikkelingen Algemeen jeugd en onderwijsbeleid Door het Rijk zijn de middelen voor onderwijsachterstanden (OAB) herverdeeld voor in ieder geval de periode tot en met 2022. Vanaf 2021 heeft Rheden een verhoging ontvangen van de begrote doeluitkering van € 795 k naar € 950 k. Deze extra middelen worden ingezet voor een intensivering in samenhang met het jeugd en preventiebeleid. Niet bestede middelen moeten worden teruggestort. Het financiële effect voor de begroting is daardoor nihil. Sociaal Medische Indicatie De gemeenten krijgen via het gemeentefonds middelen om een Sociaal Medische Indicatie (SMI) te verstrekken. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van de regeling stijgt en daarmee de kosten. Dit komt mede doordat in het verleden de regeling werd onderbenut en er meer communicatie over is gekomen. Door de corona-crisis hebben meer kwetsbare gezinnen een SMI gekregen. De toegang tot deze regeling in onze gemeente is streng. De trend is landelijk.
10
Financiële ontwikkelingen 1. Economische ontwikkeling Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 -46
-46
-46
-46
subtotaal
-46
-46
-46
-46
Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR)
-195
-184
-173
147
subtotaal
-195
-184
-173
147
Doelgroepenvervoer
-57
-117
-190
-211
Loonkostensubsidie Participatie
-300
-300
-300
-300
Loonkostensubsidie Participatie
300
300
300
300
Scalabor
-297
-377
-424
-500
Uitbreiding formatie - Onderwijsbeleid (0,3 fte) en -administratie (0,22 fte)
-65
-65
-65
-65
-419
-559
-679
-776
-659
-789
-898
-675
SMI
Autonome ontwikkelingen
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie)
subtotaal Totaal
Structurele effecten jaarrekening 2021 SMI Zoals in de Jaarstukken 2021 is gemeld zijn er extra kosten voor Sociaal Medische Indicaties Kinderopvang (SMI).
Autonome ontwikkelingen Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR) Vanuit de Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR) is een gewijzigde begroting 2022 en meerjarenbegroting ingediend. Als gevolg van indexering van modules Beheer en Inkoop is er een aanpassing in de kosten noodzakelijk.
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Doelgroepenvervoer Vanuit de BVO DRAN is een gewijzigde begroting 2022 en meerjarenbegroting ingediend MJPB 2022-2026 voor de het doelgroepenvervoer. Onder programma 1 is de aanpassing voor het leerlingenvervoer op grond van gewijzigde aantallen opgenomen. Onder programma 2 worden de overige kosten van het doelgroepenvervoer verantwoord. Loonkostensubsidie Participatie Wegens een structureel stijgende 'Nieuwe doelgroep'(doelgroep loonkostensubsidie), die tot pensioengerechtigde leeftijd bij ons blijft, worden meer kosten verwacht op het gebied van
11
verstrekking loonkostensubsidie, jobcoaching en trajectbegeleiding. Naar verwachting leidt dit tot een overschrijding van het re-integratiebudget van zo'n €300.000 (op basis van prognoses volgend uit de MARAP 1e kw 2022). De stijging in kosten van verstrekking loonkostensubsidie kan worden opgevangen vanuit het Rijksbudget LKS, dat vanaf 1 januari 2022 op basis van realisatie wordt uitgekeerd. Scalabor Met Scalabor is een nieuwe regeling aangegaan, waarin we een bijdrage per SW'er gaan betalen. Dit brengt stijgende kosten met zich mee. De bijdrage in 2023 is berekend op € 297 k, in 2024 op € 377 k en in 2025 op € 424 k. Ïn 2026 is deze regeling met Scalabor beëindigd. Er is wordt ook voor dit jaar rekening gehouden met extra kosten, ingeschat op € 500 k. Uitbreiding formatie : Onderwijsbeleid (0,3 fte) en -administratie (0,22 fte) De gemeente heeft een wettelijke verplichting op het gebied van onderwijshuisvesting. Dit is een specifieke expertise die wij niet in huis hebben. Om aan de wettelijke verplichting te voldoen is capaciteit noodzakelijk op beleidsmatig, tactisch en operationeel niveau. De beleidsmatige capaciteit is in 2019 bezuinigd en dient structureel ingevuld te worden, ca. 0,3 fte beleid en voor 0,22 fte administratieve ondersteuning/uitvoering.
Wat gaat het kosten? Programmastaat 1 Economische ontwikkeling Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten
13.017 1.858
12.811 1.858
12.601 1.858
12.378 1.858
Saldo van baten en lasten
-11.159
-10.953
-10.743
-10.520
0 0 -11.159
0 0 -10.953
0 0 -10.743
0 0 -10.520
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
12
2 Welzijn
Bestaand beleid Welzijn behandelt een breed beleidsspectrum waarbij eigen kracht en zorg voor onze inwoners centraal staat. We willen dat inwoners waardig oud kunnen worden. Daarom helpen we oudere inwoners om zo lang mogelijk thuis te blijven wonen en te kunnen meedoen. We hebben oog voor onze kwetsbare inwoners en willen eenzaamheid voorkomen en bestrijden. Mantelzorgers, vrijwilligers en initiatieven uit de buurt ondersteunen we van harte. Zij zijn het goud van onze samenleving! Jongeren moeten zich kunnen ontwikkelen tot gelukkige, zelfstandige volwassenen. Met onze partners proberen we problemen onder jongeren te signaleren en ongewenst gedrag te voorkomen, maar ook hun talenten te ontplooien. We hebben aandacht voor kinderen in armoede en andere financieel kwetsbaren. Sport en bewegen blijft belangrijk voor iedereen. We stimuleren de fysieke, maar ook de mentale en sociale gezondheid van mensen. We zorgen voor duurzame sportaccommodaties. Ons erfgoed willen we in goede staat doorgeven aan volgende generaties. Wij zijn er trots op. Cultuur vinden we belangrijk, zowel voor de ontwikkeling (van talenten) van kinderen als voor volwassenen. Elkaar ontmoeten en samen dingen doen, delen en genieten.
Algemene voorzieningen Perspectief Na de coronaperiode starten de vele vrijwilligersorganisaties die onze gemeente rijk is, weer op. Het zal zich nog moeten uitwijzen in hoeverre de coronaperiode invloed heeft op de vrijwilligersinitiatieven en vrijwilligersorganisaties.
Wmo maatwerkvoorzieningen Perspectief Wij zien dat meer inwoners langer thuis wonen. Daarnaast hebben wij te maken met een vastzittende woningmarkt. De problemen op de woningmarkt hebben een toename van de uitgaven van noodzakelijke woonvoorzieningen tot gevolg. De uitgaven aan WMO maatwerkvoorzieningen komen voort uit wettelijke verplichtingen die wij hebben als gemeente. Wij zien een toename aan noodzakelijke middelen op de onderdelen woonvoorzieningen, mobiele vervoersvoorzieningen en begeleiding. De structurele toename zal effect hebben op de begrote lasten.
13
Jeugd Perspectief Sinds twee jaar beschikt de gemeente Rheden over een gedragsdeskundige voor het team toegang. De rol van de gedragsdeskundige is van cruciaal belang voor de verdere professionalisering van onze Wmo- en jeugdconsulenten door het bieden van ondersteuning en advisering op inhoud van de casuïstiek en het geven van intervisie. Een vaste aanstelling van een gedragsdeskundige is van belang voor inzet van passende jeugdhulp aan kinderen door de deelname aan de triage i.s.m. de zorgaanbieders, Incluzio en de instellingen voor jeugdbescherming. Tot en met 2022 is dit met incidentele middelen bekostigd. Om de kwaliteit van dienstverlening te borgen, is er in onderliggende kadernota structureel budget aangevraagd voor de functie van gedragsdeskundige. In 2022 hebben we te maken met de opening van een azc in Velp, de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne en de nasleep van de corona-crisis. Allemaal factoren die mogelijk kunnen zorgen voor een toename van het gebruik van jeugdhulp in de komende jaren.
Autonome ontwikkelingen Het wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ wordt naar verwachting in het najaar aan de Tweede Kamer aangeboden voor behandeling. Het voorstel gaat onder andere over regionale samenwerking bij inkoop en meer centrale organisatie van specifieke vormen van specialistische zorg (bijv. jeugdbescherming of gesloten jeugdzorg). Het ministerie van VWS heeft de Hervormingsagenda in voorbereiding die zich richt op een reeks van onderwerpen: verhelderen van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht, verbeteren van de toegang, verhogen kwaliteit en effectiviteit jeugdhulp, versterken kleinschalige opvang, betere beschikbaarheid gespecialiseerde jeugdzorg door meer (boven)regionale en landelijke inkoop, versterking uitvoeringskracht gemeenten, vermindering van administratieve lasten en vergroten inzicht in de werking van het stelsel. Tegelijkertijd met deze Hervormingsagenda loopt een discussie tussen het Rijk en VNG over de in het coalitieakkoord opgenomen bezuiniging van € 100 miljoen in 2024 en vanaf 2025 van € 500 miljoen op de jeugdzorg. Het is nog onduidelijk of dat voorgenomen plan doorgaat, maar voorzichtigheidshalve is het een punt om rekening mee te houden. Het Ministerie van VWS heeft in 2021 een toekomstscenario opgesteld over de bescherming voor kinderen en gezinnen.
Dit moet meer gezinsgericht, eenvoudiger en transparanter worden ingericht; en daarmee ook het stelsel. In de komende jaren zal landelijke besluitvorming plaatsvinden over eventuele wijziging van het stelsel rondom bescherming van kinderen. De invoering van het woonplaatsbeginsel jeugdzorg kan invloed hebben op onze lasten. Er wordt onderzocht of wij een beroep kunnen doen op de compensatieregeling onderbreking financieringssystematiek voogdij en 18+. Afhankelijk van de mogelijkheid om hierop een beroep te doen, heeft dit consequenties op onze begrote lasten.
Armoedebestrijding en financiële hulpverlening Perspectief Wij stellen alle inwoners in staat om mee te doen in de samenleving. Ook de inwoners van Rheden met financiële zorgen en/of inwoners met schulden en voor meedoen zelf onvoldoende mogelijkheden vinden. Door de toenemende inflatie en de verwachting dat de energielasten de komende jaren hoog blijven (energiearmoede), zien we dat steeds meer inwoners moeite hebben om rond te komen. 14
Deze ontwikkeling heeft invloed heeft op het gebruik van onze minimavoorzieningen. Meer inwoners hebben een voorziening nodig om mee te kunnen doen. We verwachten dat de vraag naar schuldhulpverleningstrajecten gaat toenemen. Het opstarten van nieuwe trajecten zal meer maatwerk vragen, doordat een begroting niet altijd sluitend zal zijn. Daarnaast zal de (her-)controle van reeds lopende trajecten meer tijd vragen, doordat de afloscapaciteit in sommige gevallen moet worden herzien. De algemene, landelijke verwachting is dat de energielasten en de daarmee gepaard gaande energiearmoede de komende jaren hoog blijven. Veel Rhedense huishoudens met een laag inkomen komen of blijven daarmee nog meer in de financiële problemen.
Autonome ontwikkelingen Als gevolg van de inflatie komt de bestaanszekerheid van inwoners met een (langdurig) laag inkomen in gevaar. Nibud bevestigt dit met haar doorrekeningen van begrotingen van verschillende huishoudtypen: op alle niveaus ontstaan tekorten. Via onze individuele inkomenstoeslag (IIT) krijgen inwoners met een inkomen tot 110% van het SWM een jaarlijks bedrag uitgekeerd. De financiële consequenties zijn op dit moment nog niet in te schatten. De minister van VWS heeft per 1-1-23 de collectiviteitskorting op de basisverzekering afgeschaft. Dit heeft gevolgen voor de collectieve aanvullende zorgverzekering ('de gemeentepolis') die de gemeente inwoners met een inkomen tot 120% SWM aanbiedt. De korting op zowel de basis-als de aanvullende verzekering is afgelopen jaren al afgenomen. Met geheel verdwijnen van deze korting is het de vraag hoe onderscheidend (t.o.v. marktaanbod) en van meerwaarde de gemeentepolis nog is voor de doelgroep. Mogelijk kunnen de middelen voor deze voorziening op een andere wijze ingezet worden. Dit vraagt nader onderzoek/nadere afweging. Er kunnen op dit moment ook nog geen financiële consequenties aan verbonden worden.
Erfgoed Perspectief In de tweede helft van 2022 wordt via interactieve sessies met inwoners en (interne en externe) stakeholders input verzameld ten behoeve van de actualisatie van het erfgoedbeleid. In het eerste kwartaal van 2023 zal een daarop gebaseerde actualisatie van het beleid ter vaststelling aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Dit zal gebeuren in de vorm van bouwstenen om opname in Omgevingsvisie en -plan te vergemakkelijken. Gelet op de autonome ontwikkelingen is de verwachting gerechtvaardigd dat de raad net als in de huidige beleidsnota ook in het geactualiseerde beleid veel aandacht zal besteden aan de implementatie van de Omgevingswet, de (gevolgen van) energietransitie en klimaatverandering en de bijdrage vanuit erfgoed aan Toerisme. Daarnaast kunnen we de bijdrage aan Wonen versterken door historische onderzoeken als onderlegger voor karakteristieke en leefbare wijken aan te leveren zoals is gebeurd in Stenfert en verder - waar mogelijk - in te zetten op herbestemming van bestaande panden.
Autonome ontwikkelingen De belangrijkste ontwikkelingen betreffen de implementatie van de Omgevingswet en de (gevolgen van de) energietransitie. Daarnaast vormt de klimaatverandering met name voor het groene erfgoed een toenemend punt van zorg en aandacht.
15
Financiële ontwikkelingen 2. Welzijn Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 Wmo maatwerk voorzieningen wonen
-150
-150
-150
-150
Gelrepas
-49
-49
-49
-49
-199
-199
-199
-199
Modulair Gemeenschappelijke Regeling
-23
-23
-23
-23
Bijdrage Jeugdgezondheidszorg
-20
-20
-20
-20
Bijdrage GGD
-65
-65
-65
-65
Salariskosten Zorgdomein
-243
-241
-243
-246
Individuele Studietoeslag
-18
-18
-18
-18
BUIG-inkomsten
-1.552
-1.552
-1.552
-1.552
BUIG-uitgaven
1.552
1.552
1.552
1.552
Bijzondere Bijstand – Bewindvoering
-15
-15
-15
-15
Indexatie zorgkosten
-967
-967
-967
-967
-1.351
-1.349
-1.351
-1.354
Schuldhulpverlening
-50
-50
-50
-50
WMO - maatwerkbegeleiding
-532
-532
-532
-532
0
-58
-175
-175
Doelgroepenvervoer
126
72
28
5
Buurt en accommodaties
-47
-47
-47
-47
Subsidie Ons Raadhuis
-45
-45
-45
-45
-548
-660
-821
-844
subtotaal Autonome ontwikkelingen
subtotaal Overige ontwikkelingen (keuzeoptie)
WMO - Maatwerk voorzieningen
subtotaal Totaal
-2.098 -2.208 -2.371 -2.397
Structurele effecten jaarrekening 2021 Wmo maatwerk voorzieningen wonen Zoals in de Jaarstukken 2021 is gemeld zijn er hogere kosten voor woonvoorzieningen, met name door meer en omvangrijkere woningaanpassingen en de krapte op de woningmarkt (minder doorstroming). Gelrepas Zoals in de Jaarstukken 2021 is gemeld zijn er hogere lasten voor de Gelrepas als gevolg van het raadsbesluit om de voorziening te verbreden.
16
Autonome ontwikkelingen
Modulair Gemeenschappelijke Regeling: Vanuit de Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR) is een gewijzigde begroting 2022 en meerjarenbegroting ingediend. Als gevolg van indexering van modules Beheer en Inkoop is er een aanpassing in de kosten noodzakelijk. Bijdrage Jeugdgezondheidszorg De inwonersbijdrage Rijksvaccinatieprogamma wordt verhoogd i.v.m. de uitvoering vaccinaties meningokokken en HPV. Hiervoor ontvangen we compensatie in de algemene uitkering. Daarnaast is sprake van een lichte stijging van de inwonersbijdrage Jeugdgezondheidszorg door indexering. Bijdrage GGD Er zijn meerdere oorzaken voor de hogere inwonersbijdrage GGD. Uitbreiding werkzaamheden GGD met prenataal huisbezoek. Hiervoor ontvangen we compensatie in de algemene uitkering. Verder zorgt de implementatie van functiewaardering verpleegkundigen en artsen voor een stijging van de bijdrage. Indexering zorgt ook hier voor een lichte stijging. Salariskosten zorgdomein: Extra middelen in de algemene uitkering om de stijging van de zorgsalarissen mogelijk te maken, zoals toegelicht in de decembercirculaire 2021. Individuele Studietoeslag De individuele studietoeslag (IST) geldt als inkomensaanvulling voor studenten die door hun medische beperking structureel niet in staat zijn om naast hun studie te werken. Op dit moment verschilt de hoogte van deze toeslag per gemeente.
Landelijk is toegewerkt naar harmonisering van de Individuele Studietoeslag met de studieregeling in de Wajong 2010. De wetswijziging is per 1 april 2022 in werking getreden. Daarmee is de lokale verordening vervallen. De nieuwe wettelijke tarieven liggen hoger dan de tarieven die afgelopen jaren in Rheden zijn gehanteerd. Afgelopen jaren hebben in Rheden gemiddeld 12 inwoners per jaar gebruik gemaakt van de Individuele Studietoeslag. We verwachten dat de kosten voor de Individuele Studietoeslag daarmee gaan toenemen naar ca. €31.000 per jaar, ten opzichte van de huidige kosten, zijnde €13.000. Dit kost € 18.000 meer dan oorspronkelijk begroot. BUIG-inkomsten Door het Rijk is onlangs het ‘Nader voorlopig budget BUIG 2022’ vastgesteld. Voor Rheden betekent dit een bijstelling naar beneden van € 1.552 k. Het macrobudget wordt voorlopig vastgesteld in september voorafgaand aan het uitvoeringsjaar. Het macrobudget 2022 wordt gedurende het jaar nog bijgesteld naar aanleiding van gewijzigde inzichten in conjunctuur, realisaties uit het voorgaande jaar, rijksbeleid en loon- en prijsbijstelling (lpo). Hierover zijn de gemeenten nu geïnformeerd bij het nader voorlopig budget en verder bij de definitieve publicatie van de budgetten eind september 2022.
Het definitieve macrobudget wordt bepaald door uit te gaan van de gerealiseerde prijs en het gerealiseerde volume in het voorgaande jaar, van een inschatting van de effecten van de conjunctuur en rijksbeleid in het begrotingsjaar zelf en van een indexering van de gemiddelde prijs. Voor de conjunctuurraming worden de actuele en onafhankelijke rekenregel en de autonome correctie van het Centraal Plan Bureau (CPB) gevolgd. Deze aanpassing vloeit voort uit de wijziging van het macrobudget. BUIG-uitgaven Uitgaande van het niveau van het aantal uitkeringen begin 2022 en verdere afbouw in de toekomst naar de ambitie van maximaal 900 uitkeringen eind 2023. We verlagen het budget met € 1.522k waarmee we aansluiten bij de bijstelling van het te ontvangen BUIG-budget van het rijk.
17
Bijzondere bijstand – Bewindvoering De tarieven van de bewindvoering zijn gestegen als gevolg van de jaarlijkse indexatie. Indexatie zorgkosten De budgetten voor Huishoudelijke Verzorging, Dagelijkse ondersteuning, Hulpmiddelen, Wmo en Jeugdzorg zijn verhoogd met 3,72 %. Dit percentage is een inschatting door NZA (Nederlandse Zorg Autoriteit) en zal bij het opstellen van de programmabegroting 2023 worden aangepast conform het voorstel van de MGR voor de aanpassing van de tarieven 2023.
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Schuldhulpverlening Gemeente Rheden hanteert als uitgangspunt in haar hulpverlening het Rhedens model. Met vaststelling van de begroting 2021 is een oplopende bezuiniging doorgevoerd op het beschikbare budget voor subsidies aan het georganiseerde vrijwillige schuldhulpverleningsveld. We willen, zeker gezien de ontwikkelingen vanuit de coronapandemie en de huidige inflatie, het bestaande aanbod graag in stand houden. Wij verwachten meer financiële vragen bij onze vrijwillige schuldhulpverleningsorganisaties als gevolg van de stijgende energieprijzen (energiearmoede). Wmo maatwerk begeleiding Wij verwachten een structurele toename van de aanspraak op en de begrote lasten op het gebied van begeleiding zwaar/GGZ (met name leeftijdsgroep 70+ met dementie), individueel speciaal, bemoeizorg en activerend werk ten opzicht van de begroting 2022. Het aantal inwoners dat gebruik maakt van begeleiding individueel zal structureel dalen, mede door de begeleiding en de inzet van Incluzio. De toename van aanspraak op en de hierbij horende hogere lasten op de begeleiding zwaar/GGZ ten opzichte van het dalende gebruik van begeleiding individueel, leidt per saldo tot een te verwachten overschrijding van 532k.
Wmo maatwerk voorzieningen rollen en (mobiel) vervoer Wij verwachten een structurele toename van de begrote lasten op het gebied van (mobiele) vervoersvoorzieningen ter hoogte van € 175 k. Dit heeft te maken met een stijging in de kosten van mobiele vervoersvoorzieningen als gevolg van inwoners met een progressieve aandoening. Voor 2023 kunnen de extra kosten geheel ten laste van de in 2021 gevormde Reserve Hulpmiddelen worden gebracht. Voor 2024 kan dit voor een deel (€ 117 k). Doelgroepenvervoer Vanuit de BVO DRAN is een gewijzigde begroting 2022 en meerjarenbegroting ingediend MJPB 2022-2026 voor de het doelgroepenvervoer. Onder programma 2 is de aanpassing voor Wmovervoer, dagbesteding-vervoer en instellingenvervoer op grond van gewijzigde aantallen opgenomen. Onder programma 1 worden de overige kosten van het doelgroepenvervoer verantwoord. Buurt en accommodaties In 2019 is een bezuiniging doorgevoerd op de kosten van Dorpshuis Laag-Soeren. De bijdrage van 47k is de bijdrage om het dorpshuis in stand te houden. Ten onrechte is er van uitgegaan dat het pand t Sprengenhus een gemeentelijk pand is. De bezuiniging gaat in per 2023. Indien deze bezuiniging vanaf 2023 geëeffectueerd wordt, dan is er niet voldoende dekking om het dorpshuis Laag-Soeren in stand te houden.
Dit is niet conform vastgestelde dorpshuizennota om in elke kern minimaal 1 dorpshuis te faciliteren om laagdrempelig een dorpshuis voor de inwoners beschikbaar te stellen. Hiermee de aanvraag om de bezuiniging op dorpshuis Laag-Soeren structureel terug te draaien. Subsidie Ons Raadhuis Ontmoetings- en activiteitencentrum Ons Raadhuis functioneert vier jaar in de gemeente Rheden. Zij bieden ontmoeting en dagbesteding aan voor senioren georganiseerd door vrijwilligers en professionals. Als gevolg van het aflopen van bijdragen van landelijke fondsen en 18
subsidieregelingen enerzijds en een groeiende behoefte naar deze voorziening is er een structureel extra budget noodzakelijk om de activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden mogelijk te kunnen blijven maken. Hiertoe is gevraagde bijdrage noodzakelijk. Deze extra bijdrage is nodig om de vaste lasten en de huisvesting te kunnen dekken. Een voorziening als Ons Raadhuis houdt de ouderen actief, houdt hen vitaler, neemt hen op in een sociaal netwerk en vermindert eenzaamheid. Ons Raadhuis draagt bij aan langer zelfredzaam en zelfstandig blijven, spreekt vaardigheden aan en traint ze waardoor vaardigheden langer in stand blijven. Ons Raadhuis biedt op vele manieren mogelijkheden om aanwezige talenten, kennis en kunde van de ouderen in te zetten voor elkaar. Deze inzet voorkomt onnodige achteruitgang en een beroep op andere, duurdere voorzieningen.
Overige aspecten Beschermd Wonen In juli 2021 is het "Bestuurlijk akkoord Centraal Gelderland doorcentralisatie BW" goedgekeurd door het RPO. In het akkoord is onder andere vastgelegd dat over 2021 aan de gemeente Rheden € 940 duizend beschikbaar wordt gesteld (vanuit de gemeente Arnhem) voor de ambulantiseringsopgave en de sociaal domein kosten van de regiogemeenten voor de BW doelgroep. Hiervan is € 150 k ten gunste van het jaarresultaat 2021 gebracht. Een nadere invulling van de besteding binnen het Sociaal Domein van het restant van deze middelen te weten € 790 k wordt op korte termijn opgesteld. Voor 2022 zijn opnieuw ambulantiseringsmiddelen te verwachten, maar hierover is nog geen besluit genomen door het RPO. Voor 2023 en verder zijn de voorbereidingen om tot een akkoord te komen waar alle regiogemeenten en de gemeente Arnhem mee instemmen in volle gang.
Wat gaat het kosten? Programmastaat 2 Welzijn Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Lasten Baten Saldo van baten en lasten
62.942 16.830 -46.113
62.980 16.830 -46.150
62.972 16.830 -46.143
62.998 16.830 -46.169
0 215 -45.898
0 157 -45.994
0 40 -46.103
0 40 -46.129
Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat
19
3 Gebiedsontwikkeling
Bestaand beleid Wij werken aan een duurzame en kwalitatieve woon- en leefomgeving in elk van de zeven dorpen en het buitengebied. Samen met inwoners, bedrijven en organisaties bepalen we wat de voorwaarden zijn voor een aantrekkelijke en gezonde omgeving waar iedereen zich thuis voelt. We blijven daarbij de historische karakteristieken van dorpen en buitengebied koesteren. De relevante beleidsthema’s hierbij zijn: Gemeentelijk vastgoed, Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte, Natuur en landschap, Ruimtelijk kader en initiatieven en Wonen. Klimaatmitigatie en -adaptatie speelt hierbij een steeds belangrijkere rol.
Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Perspectief Voor mobiliteit zijn er ontwikkelingen en transities op komst. E-vervoer, deelmobiliteit, digitalisering van wegendata, intelligente snelheidsadaptie (ISA) in voertuigen in Europa vanaf 2024 zijn enkele voorbeelden. Daarnaast zijn er de komende jaren veel uitwerkingsopgaven in het Masterplan Welkom Veluwezoom. Dit brengt uitdagingen en extra inzet met zich mee met mogelijk ook financiële consequenties. Vanuit het WTPO worden alle projecten op basis van integrale meerjarenplanning water en riolering, wegen, groen en spelen gerealiseerd. De uitdaging waar we voor staan is de integrale aanpak, om alle overstijgende opgaven zoals bv. klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie en alle andere maatschappelijke/sociale beleidsterreinen in de projecten mee te nemen. Dit heeft ook invloed op de vorm en mate van participatietraject.
Autonome ontwikkelingen In 2022 stopt de subsidie voor de bestrijding van zwerfafval. Er is overleg over met andere partijen over de mogelijkheden voor subsidie vanaf 2023, maar er is nu nog niet bekend of deze daadwerkelijk beschikbaar komen. Conform vastgestelde visie nemen we een bedrag op in de begroting vanaf 2023. Vanuit overeenkomsten met prorail/VSM zijn wij verplicht bij renovaties van wegen waar een spoorwegovergang van de stoomtrein is gesitueerd een beveiliging aan te brengen. In 2022 gaan we deze aanbrengen op de Badhuislaan en in 2023 op de Imboslaan. De kosten hiervoor zijn niet begroot. Voor de begroting 2023 nemen we de aanleg en onderhoudskosten op. We weten dat de provincie in 2024 stopt met subsidiebijdrage in het Verenfonds. Veerponten in onze gemeente worden jaarlijks voor ongeveer 160.000 euro in de exploitatie gecompenseerd uit dit fonds. Samen met stakeholders en oevergemeenten moeten we bepalen hoe we hierin verdergaan vanaf 2024.
20
Natuur en landschap Perspectief In juni zal het biodiversiteitplan inclusief de zienswijze worden behandeld in de Raad. Als de Raad akkoord gaat met het biodiversiteitsplan en het daarbij behorende uitvoeringsplan, inclusief de financiële consequenties, werken we de komende jaren aan een breed pallet van maatregelen.
Autonome ontwikkelingen De problematiek rondom stikstofneerslag in kwetsbare natuurgebieden speelt volop. De rijksoverheid onderzoekt de mogelijkheden om deze problematiek het hoofd te bieden. Maar dat is gecompliceerd. Het is te verwachten dat dit voor projecten in Rheden ook invloed heeft/zal hebben. We zijn als gemeente omringt door diverse kwetsbare Natura2000 gebieden. Hierdoor kan het voorkomen dat projecten een andere programmering krijgen, vertraging oplopen of niet uitvoerbaar zijn.
Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling Perspectief Gebiedsontwikkeling We werken in de periode 2022-2024 aan een Omgevingsvisie voor het gehele grondgebied van de gemeente Rheden. Doel is te komen tot een gedragen en sturende integrale visie voor de fysieke leefomgeving, die inzicht geeft in de ambities, kernwaarden en prioriteiten voor de verdere fysieke ontwikkeling van de gemeente Rheden en een duidelijke doorkijk geeft in de realisatiestrategie. We blijven werken aan vele kleine en middelgrote gemeentelijke projecten en particuliere initiatieven in alle dorpen en het buitengebied. Er spelen herontwikkelings- en nieuwbouwopgaven op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken, klimaat, infrastructuur, landbouw en recreatie. Met name de opgave om meer en betere woningen te realiseren vraagt onze aandacht. Voorbeelden hiervan zijn woningbouwontwikkelingen als Imboslaan, Bloemershof en Admiraal Helfrichlaan. Wij voeren momenteel een aantal grote projecten uit met een doorlooptijd van enkele jaren: • Het herontwikkeling van de omgeving van het ziekenhuis Velp is voor de gemeente Rheden een forse woningbouwontwikkeling. In 2023 geven we voor deze locatie verder uitvoering aan het Masterplan IJsseldistrict. • Voor de Veluwezoom gaan we uitvoering geven aan Masterplan Veluwezoom met als doel recreatie en natuur beter in balans te brengen.
Tegen de zomer van 2022 wordt dit plan ter besluitvorming aangeboden aan de raad. De verwachting is dat er voor de uitvoering van dit plan, naast de financiële middelen van Rijk, provincie en Natuurmonumenten, ook substantiële financiële middelen nodig zijn vanuit de gemeente. • Binnen het Rivierklimaatpark IJsselpoort bouwen wij aan een toekomstbestendig uiterwaardengebied en werken wij met o.a. Rijkswaterstaat en provincie Gelderland toe naar een passende ontwikkeling van het Terrein De Groot, een gebiedentree Rheden en natuurinclusieve landbouw. • In 2022 wordt onder de paraplu van de Omgevingsvisie gewerkt aan een toekomstvisie voor bedrijventerrein Haveland bij Rheden. Dit zal in 2023 een vervolg krijgen. Omgevingswet De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien op 1 januari 2023. Met de wet wordt het stelsel van regels voor het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving volledig herzien. Het invoeren van de wet raakt veel plekken in de gemeentelijke organisatie en dat heeft financiële
21
gevolgen. De invoering gaat gepaard met incidentele lasten, bijvoorbeeld voor het opstellen van kerninstrumenten, trainen van medewerkers en omschakelen naar nieuwe werkwijzen, en structurele lasten, bijvoorbeeld voor het aansluiten op digitale voorzieningen en voor de nieuwe taken die met de wet meekomen. Zoals ook in het Informatiedocument aangegeven, wordt voor de afronding van de implementatie na inwerkingtreding van de wet nog een werkpakket voorzien van incidenteel 2,5 miljoen. Doordat de structurele lasten deels afhankelijk zijn van nog te maken beleidskeuzen zijn deze nu nog niet met volledige betrouwbaarheid in te schatten. Daarnaast zijn er ook autonome financiële gevolgen; zo zal de invoering van de Omgevingswet gevolgen hebben voor de legesheffing omdat meer activiteiten vergunningsvrij worden en hebben we te maken met hogere kosten voor de uitoefening van nieuwe taken die voorheen bij provincie of Rijk lagen (de zogeheten Bruidsschat). Om toch een indicatie te geven: bij gemeenten met een vergelijkbare omvang betreft de stijging van de kosten gecombineerd met het wegvallen van de leges (inkomstenvermindering) circa 300.000,- euro per jaar. In het landelijke bestuursakkoord Omgevingswet is overeengekomen dat de implementatie van de Omgevingswet voor gemeenten niet tot extra lasten zou mogen leiden.
De destijds geraamde implementatiekosten van landsbreed 400 miljoen euro, blijken inmiddels 4 keer hoger uit te vallen. Om gemeenten niet op deze kosten te laten zitten zijn op dit moment onderhandelingen tussen VNG en Rijk gaande. De uitkomsten hiervan zijn op moment van schrijven nog ongewis, echter de ervaringen in het sociale domein leren ons dat dit trajecten zijn die veel tijd en inzet vragen voordat daadwerkelijke compensatie door het Rijk een feit is.
Autonome ontwikkelingen •
Door de oorlog in Oekraïne stijgen de prijzen. Hierdoor kan de haalbaarheid van diverse ruimtelijke ontwikkelingen onder druk komen te staan. Het kan zijn dat daardoor extra budget nodig is of aanpassingen aan het project om ontwikkelingen haalbaar te maken.
Wonen Perspectief Terugdringen woningtekort De woningnood is enorm. Landelijk is er de ambitie om 100.000 woningen per jaar te bouwen. Wij zetten in Rheden in op het toevoegen van 550 woningen t/m 2026. We zijn projectleider of begeleiden grote en kleine woningbouwprojecten in alle kernen. Ook sluiten we aan bij versnellingsprojecten op regionaal niveau zoals de Woondeal en Tempotafels. Eind 2022 zal er een nieuw regionaal woningbehoefteonderzoek plaatsvinden. De verwachting is dat de woningbouwopgave voor de gemeente Rheden ook omhoog zal gaan. Pilot Flexwonen Omdat er door de woningnood en de vluchtelingen uit de oorlog in Oekraïne veel meer mensen op zoek zijn naar een woning willen we extra inzetten op flexwoningen. Dit zijn tijdelijke woningen, die snel gerealiseerd kunnen worden. Ze zijn voor spoedzoekers, statushouders en starters. De flexwoningen bieden tijdelijk onderdak, zodat maatschappelijke problemen zoals dakloosheid voorkomen kunnen worden. In 2023 willen we starten met een pilot voor 3 jaar om samen met andere partijen flexwoningen van de grond te krijgen. Hiervoor vragen we een budget van 50.000 euro per jaar. Aantrekkelijke woningvoorraad voor jong en oud We blijven inzetten op een toename van levensloopgeschikte woningen, zowel bij nieuwbouw als in de bestaande bouw.
Door meer aanbod van levensloopgeschikte woningen zal de doorstroming van ouderen beter op gang komen. De Wooncoach, die in april 2022 gestart is bij Incluzio zal hier ook een bijdrage aan leveren. Zo komen er lange verhuisketens op gang, waardoor meer huishoudens een passende woning kunnen vinden. Voor mensen, die wonen met zorg nodig hebben werken we samen met de doelgroep, zorgpartijen en woningcorporaties aan een nieuwe Woonzorgvisie. En als
22
ambassadeur van de Taskforce Wonen en Zorg zetten we de enorme opgave op het gebied van wonen en zorg op agenda van bestuurders in de regio. Tot slot werken we samen met woonwagenbewoners en woningcorporaties aan nieuw Woonwagenbeleid. Veerkracht in kwetsbare wijken De aanpak van Velp Zuid door Vivare en gemeente zal ook de komende jaren nog uitgerold worden. Daarnaast wordt er gewerkt aan een actieplan integrale wijkaanpak Stenfert met bewoners en vele betrokken partijen. Samen met Vivare zullen de plannen over meer differentiatie in kwetsbare wijken in samenhang met nieuwbouw van sociale huur in veerkrachtige wijken vorm en uitvoering moeten krijgen. En we gaan aan de slag met de juiste instrumenten om woningen betaalbaar te houden voor specifieke doelgroepen. Duurzame woningen en natuurinclusieve wijken Door middel van prestatieafspraken met Vivare en Veluwonen zetten we in op het verduurzamen en klimaatadaptief maken van de sociale huurvoorraad. Particulieren hebben de mogelijkheid om gebruik te maken van de toekomstbestendig wonen regeling voor verduurzaming van hun woning. En samen met het programma klimaataanpak werken we aan de warmtetransitie en het eerste wijkuitvoeringsplan (zie duurzaamheid).
Autonome ontwikkelingen Woningnood Het landelijke woningtekort is enorm, dit heeft ook zijn weerslag op het woningtekort in Rheden. Dat is nu 550 woningen t/m 2025. Uit woningbehoefteonderzoek eind 2022 moet blijken of de woningbouwopgave in Rheden groter wordt, dit is wel de verwachting. Toegenomen vluchtelingenstroom Door de oorlog in Oekraïne is er een grote vluchtelingenstroom op gang gekomen. Een deel van deze mensen zoekt in Nederland naar een woning. Hierdoor wordt de druk op de woningmarkt nog groter. Uitspraak Europees Hof Rechten van de Mens Het Europees Hof van de Rechten van de Mens heeft aangegeven dat gemeenten woonwagenbeleid moeten hebben dat voldoet aan de Rechten van de Mens. Hiervoor moet er onderzoek plaatsvinden van vraag en aanbod en als er meer vraag is dan aanbod moeten er extra woonwagenstandplaatsen worden gerealiseerd. Nieuw Rijksbeleid Het voornemen van de nieuwe minister voor volkshuivesting Hugo de Jonge is om een versnelling van de woningbouw tot stand te brengen. Er moeten 100.000 woningen per jaar gebouwd worden, daarvan moet tweederde betaalbaar zijn (huur en koop). En elke gemeente zou 30% sociale huurwoningen moeten hebben. Daarnaast gaat de minister met provincies, gemeenten, de Woonbond en woningcorporaties, afspraken maken over de nationale en lokale prestaties van woningcorporaties.
De afspraken gaan over onder andere het aantal te bouwen sociale woningen en de verduurzaming van de bestaande voorraad. Ze maken hierover afspraken op provinciaal niveau. Deze afspraken kunnen wij als basis gebruiken voor de lokale prestatieafspraken.
23
Financiële ontwikkelingen 3. Gebiedsontwikkeling Post (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Structurele effecten jaarrekening 2021 0
0
0
0
Zwerfafval
-50
-50
-50
-50
Spoorwegbeveiliging Imboslaan
-17
-17
-17
-17
Biodiversiteitsplan - structureel
-147
-147
-110
-110
Biodiversiteitsplan - incidenteel
-163
-3
Spoorwegbeveiliging onderhoud
-10
-10
-10
-10
Pilot Flexwonen
-50
-50
-50
subtotaal Autonome ontwikkelingen
Zuidflank Rheden Implementatie Omgevingswet subtotaal
-3
-3
-750
-750
-750
-250
-1.187
-1.027
-990
-440
-50
-50
-50
-63
-63
-113
-113
-1.288 -1.077 -1.103
-553
Overige ontwikkelingen (keuzeoptie) Dassen
-10
Laadpalen
-8
Verkeersdata
-25
Gedragscode Stadswerk
-8
Kunstwerken - onderhoud
-50
Fase 1 Masterplan Veluwezoom subtotaal Totaal
-100
-50
Autonome ontwikkelingen Zwerfafval De subsidie voor zwerfafval stopt eind 2022. Conform vastgestelde visie € 50k opnemen in de begroting. Spoorwegbeveiliging Imboslaan Er is de verplichting om een spoorwegbeveiliging aan te brengen bij een reconstructie. De reconstructie van de Imboslaan staat voor 2023 op de planning. De totale kosten zijn € 250k deze worden in 15 jaar afgeschreven. Biodiversiteitsplan Het biodiversiteitsplan word in juni in de raad vastgesteld. De kosten voor 2023 en verder worden in deze kadernota opgenomen. (Zie ook raadsvoorstel biodiversiteitsplan - financiële gevolgen.) Spoorwegbeveiliging onderhoud Onderhoudskosten spoorwegbeveiligingen Badhuislaan en Imboslaan.
24
Pilot Flexwonen Door de woningnood raken groepen, zoals statushouders, spoedzoekers en starters in de problemen. Met extra tijdelijke woningen kunnen zij geholpen worden. De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende huisvesting voor deze groepen. Door uitstel worden de maatschappelijke problemen steeds groter. Zuidflank Rheden Met een raadbrief in september 2021 hebben we u geïnformeerd over de vertraging vanwege de hoge waterstanden in De Laak. In deze kadernota geven we een inschatting van de verhoogde kosten door deze vertraging wanneer de werkzaamheden in 2022 uitgevoerd kunnen worden. De verhoogde kosten van € 110.000 komen voort uit: prijsstijgingen in 2021 na aanbesteding, prijsindexering van 2021 naar 2022, prijsontwikkelingen als gevolg van de oorlog (product schaarste, hoge meerkosten productieproces, brandstof materieel), dagprijzen (we hebben te maken met productgevoelige inkoopprijzen, bijvoorbeeld klei) en verhoging kosten communicatie door corona. De hogere investering leidt tot toename van kapitaallasten (ad € 3k, afschrijving in 60 jaar) m.i.v. 2025. Implementatie Omgevingswet De implementatie van de Omgevingswet kan grofweg verdeeld worden in 2 werkpakketen; 1 werkpakket tot en met de inwerkingtreding, waarmee we kunnen zorgen voor continuïteit in onze bedrijfsvoering in het nieuwe stelsel.
En 2: een werkpakket na de inwerkingtreding waarin we al ons beleid, regelgeving en uitvoeringsprogramma’s hebben om te zetten naar de Omgevingswetstandaarden (dit betreft een wettelijke verplichting). Na inwerkingtreding zijn we in de periode 2023-2026 bezig met de voltooiing van de implementatie. Hiervoor moeten wij een o.a. de Omgevingsvisie en een Omgevingsplan opstellen (wettelijke verplichting). Wij verwachten dat hiervoor in de periode 2023-2026 incidenteel € 2,5 mln nodig is. Ter illustratie: voor de Omgevingsvisie dienen 100+ beleidsdocumenten te worden omgevormd tot 1 integraal, congruent, intelligent benaderbaar document waarin alle Rhedense omgevingsgerelateerde beleidsdoelen zijn opgenomen. Voor het Omgevingsplan dienen 100+ bestemmingsplannen, diverse omgevings- en beheerverordeningen en delen van de APV te worden omgevormd tot 1 integraal, congruent, intelligent benaderbaar document waarin alle Rhedense omgevingsgerelateerde regelgeving is opgenomen. Beide documenten dienen te worden opgesteld in de voor het Digitaal Stelsel Omgevingswet benodigde standaarden (STOP/TPOD) ipv IMRO. Dit is niet alleen een technische actie. Bij het samenvoegen van beleid zullen ook inhoudelijke keuzes gemaakt moeten worden (b.v. tegenstrijdigheden in beleid oplossingen). Maar ook ruimtelijke keuzes: wat willen we waar realiseren binnen welke randvoorwaarden.
Naast het bovenstaande zal ook onze aansluiting op het DSO doorontwikkeld moeten worden en de toepasbare regels voor VTH worden uitgeschreven. Dit zal veel tijd en inzet van de organisatie vragen. Over de bekostiging van de gemeentelijke uitgaven zijn onderhandelingen gaande tussen de VNG en het Rijk. De uitkomsten hiervan zijn nog niet bekend. Met eventuele te ontvangen rijksbijdragen is in het financieel meerjarenperspectief nog geen rekening gehouden.