Kadernota 2022 (21.37)

Kadernota 2022-2025

Datum vaststelling B&W

:

8 juni 2021

Datum besluitvorming Raad :

6 juli 2021

Inhoud 1 Inleiding en samenvatting .................................................................................................................... 3 2 Programma's......................................................................................................................................... 7 1 Economische ontwikkeling ............................................................................................................... 8 2 Welzijn ............................................................................................................................................ 12 3 Gebiedsontwikkeling ...................................................................................................................... 18 4 Duurzaamheid ................................................................................................................................ 21 5 Bestuur en veiligheid ...................................................................................................................... 25 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen .................................................................................... 28 3. Uitgangspunten en kaders

(bestaand beleid) begroting 2022 - 2025 .......................................... 32

1 Inleiding en samenvatting Hierbij bieden wij u de Kadernota 2022 aan. Het college heeft met deze nota de volgende doelstellingen voor ogen: 

het formuleren van de financiële kaders en uitgangspunten die gelden voor de begroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025 binnen het bestaande beleid;



gezamenlijk koers bepalen om het financieel perspectief te verbeteren.

Het college legt uw Raad deze Kadernota ter vaststelling voor, waarmee uw Raad de kaderstellende functie uitoefent. Opbouw kadernota 1. Inleiding en samenvatting 2. Uiteenzetting per programma 3. Uitgangspunten en kaders voor het opstellen van de begroting Verwachte ontwikkeling financieel perspectief Het financieel perspectief is ten opzichte van de Programmabegroting 2021 verslechterd. Op basis van de huidige inventarisatie is er in 2022 nog sprake van een begrotingsoverschot ad € 162.000, maar in de jaren daarna zien we begrotingstekorten oplopend van € 508.000 in 2023 naar € 1,4 miljoen in 2025. De ontwikkeling van het verwachte perspectief ziet er als volgt uit (x € 1.000): Verwachte ontwikkeling perspectief Verwacht saldo conform Programmabegroting 2021 (incl. Actualiteitenrapportage) Structurele effecten jaarrekening 2020 Afwijkingen op primaire begroting 2022-2025 Autonome ontwikkelingen Additionele rijksbijdrage jeugdzorg Herverdeling gemeentefonds Effecten COVID-19 Verwacht perspectief stand kadernota

2022

2023

2024

2025

805 -69 -2.145 1.571 pm 0 pm 162

685 -69 -2.078 954 pm pm pm -508

987 -69 -2.062 174 pm pm pm -970

887 -69 -2.061 -132 pm pm pm -1.375

Bovenstaande tabel is in hoofdstuk 2 van deze kadernota per programma uitgesplitst. Voor de jaarschijf 2022 zien we een aanpassing van het verwachte begrotingssaldo van € 805K voordelig naar € 162K voordelig, een nadelige bijstelling van € 643K. Deze aanpassing is op hoofdlijnen als volgt te specificeren. aanpassing jaarschijf 2022 (x € 1.000) nadelig: Wmo (met name Huishoudelijke Hulp) Jeugdzorg Stelpost loon- en prijsindex Cao salarissen De Connectie Groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen voordelig: Algemene uitkering Overige mutaties per saldo nadelig

-1.000 -700 -500 -383 -367 -184 2.890 -399

totale aanpassing jaarschijf 2022:

-643

3

Additionele rijksbijdrage jeugdzorg In dit financiële perspectief is nog geen rekening gehouden met het recente kabinetsbesluit (3 juni jl.) om voor 2022 € 1,314 miljard extra aan gemeenten beschikbaar te stellen ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg. Dat komt bovenop de eerder toegezegde € 300 miljoen voor dat jaar. Het kabinet en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben dat met elkaar afgesproken naar aanleiding van het oordeel van de Commissie van Wijzen (deze arbitragecommissie heeft op 28 mei jl. hierover rapport uitgebracht). De arbitragecommissie heeft geoordeeld dat er door het rijk een structurele additionele bijdrage verstrekt dient te worden, die in 7 jaar tijd afgebouwd kan worden naar € 800 miljoen. Voor de jaren na 2022 dient het oordeel van de commissie als zwaarwegende inbreng voor de kabinetsformatie. Tegelijk committeren gemeenten en het Rijk zich nu al aan het maken van afspraken over maatregelen waarmee het jeugdstelsel op de lange termijn beter houdbaar wordt. Op basis van de eerdere verdeling van de extra toegezegde middelen (€ 300 miljoen) zou dit voor de gemeente Rheden grofweg een te ontvangen aanvullende rijksbijdrage in 2022 betekenen van € 3,5 miljoen. En bij een additionele bijdrage van € 800 miljoen betreft het voor Rheden ter indicatie grofweg € 2 miljoen.

Aan de hand van informatie die de komende maanden beschikbaar zal komen, verwachten we in de gemeentebegroting 2022 een bijgesteld financieel perspectief te kunnen presenteren waarin deze extra rijksmiddelen zijn verwerkt. Ontwikkeling algemene uitkering Op grond van de meicirculaire 2021 ontvangen we in 2021 afgerond € 2,1 miljoen en in 2022 € 2,9 miljoen hogere algemene uitkering. Deze ontwikkeling lichten we toe bij programma 6 (Overhead en algemene dekkingsmiddelen). Met betrekking tot de herverdeling van het gemeentefonds is in onze begroting vanaf 2022 rekening gehouden met een korting op de algemene uitkering van € 1.091.000, oftewel € 25 per inwoner. De verwachting is dat de herverdeling gemeentefonds niet eerder dan in 2023 aan de orde is. Dat maakt dat we in 2022 een voordeel hebben van € 1.091.000. Voor het jaar 2023 houden we rekening met een herverdeeleffect van € 15 per inwoner en in de jaren 2024 en 2025, conform eerdere gedragslijn, met een effect van € 25 per inwoner. Op basis van recente uitwerkingen van de herverdeling van het gemeentefonds zou dit herverdeeleffect voor Rheden hoger zijn (nadeliger) en uitkomen op € 45 per inwoner in 2025. In de programmabegroting 2022 zullen we de algemene uitkering ramen op basis van de meest recente / definitieve besluitvorming omtrent deze herverdeling.

Het college voorziet met bovengenoemde plussen en minnen bij de begroting 2022 een sluitende meerjarenbegroting te kunnen presenteren. Op basis van deze kadernota ziet het verwachte perspectief, vertaald naar programma’s, er als volgt uit: Programmaplan 2022 2023 -10.152 -9.768 -44.505 -44.350 -12.448 -12.818 857 1.194 -7.862 -7.539

2024 -9.439 -44.428 -12.929 1.279 -7.446

2025 -9.439 -44.443 -13.029 1.279 -7.446

73.847

72.602

71.823

71.533

-262

-679

-1.140

-1.545

Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves

424

171

171

171

Resultaat

162

-508

-970

-1.375

(Bedragen x € 1.000) 1. Economische ontwikkeling 2. Welzijn 3. Gebiedsontwikkeling 4. Duurzaamheid 5. Bestuur & Veiligheid 6. Overhead en algemene dekkingsmiddelen Saldo van baten en lasten

4

Uitgangspunt is en blijft dat onze gemeente een begroting presenteert die structureel tenminste in evenwicht en robuust is om tegenvallers op te kunnen vangen. Met de aangekondigde extra middelen vanuit het rijk zijn we beter in staat om de kosten voor jeugdzorg te dekken. Daardoor ontstaat er ruimte in onze gemeentebegroting, waarmee we de mogelijkheid hebben om in de komende jaren begrotingsoverschotten te realiseren. Dit is ook zeer wenselijk, omdat we hiermee het saldo van onze algemene reserve kunnen verhogen. Dit is noodzakelijk aangezien onze solvabiliteitspositie zich momenteel in de gevarenzone bevindt (< 20%). De komende jaren zullen onze inspanningen erop gericht moeten zijn om het weerstandsvermogen te vergroten en daarmee ook onze solvabiliteitspositie te verbeteren. Effecten COVID-19 De coronacrisis is voelbaar in alle onderdelen van de samenleving. De zorg en ondersteuning staan onder druk en een economische recessie kondigt zich aan. Er wordt een krimp van de Nederlandse economie voorzien en een werkloosheid die oploopt. Met de behandeling van de kadernota is de lockdown inmiddels verleden tijd. Wat de korte en lange termijn effecten zijn voor onze inwoners is nu nog onzeker. Wat wel zeker is, dat er een tweedeling zichtbaar is.

Kwetsbare inwoners zoals ouderen, laaggeletterden, dak- en thuislozen, mensen met een migratieachtergrond, arbeidsbeperking of ggz-problematiek worden extra hard geraakt door de crisis. Daarbij ontstaan door corona ook nieuwe kwetsbare groepen zoals zzp-ers, flexwerkers en jongeren. De bestaanszekerheid van deze groepen komt door corona onder druk te staan. Dit raakt ook onze begroting doordat er meer bijstandsuitkeringen verstrekt zullen worden, er meer mensen in een schuldhulpverleningstraject komen, en situaties als spanningen binnen gezinnen, scheidingen en dakloosheid zullen toenemen. Ook de positie van ‘werkende armen’ zal verder onder druk komen te staan met een toenemend beroep op bijzondere bijstand. Door het Rijk worden dit jaar (2021) extra middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten ter dekking van kosten en gederfde inkomsten ten gevolge van de coronacrisis. In de meicirculaire gemeentefonds 2021 informeert het rijk de gemeenten over deze compensatie. Voor Rheden betekent dit, als onderdeel van de algemene uitkering, een incidentele bijdrage van € 1,2 miljoen. Dit geld wordt in 2021 gereserveerd en gedurende het jaar op basis van collegebesluiten aan de programma’s toebedeeld.

Toelichting overige onderdelen In hoofdstuk 2 geven we per programma een toelichting ten aanzien van:  Beleidsmatige ontwikkelingen;  Structurele effecten uit de jaarrekening 2020;  Autonome ontwikkelingen; Motie alternatieven (bezuinigingen) In de actualiteitenrapportage 2021 is conform het amendement “Rheden Financieel Stabiel” een set aan bezuinigingen voorgesteld. Deze bezuinigingen worden gedurende het jaar gemonitord. In de motie “Alternatieven concretiseren” verzoekt de Gemeenteraad om de alternatieve maatregelen op pagina 18 van de Actualiteitenrapportage meer concreet te maken. Hieronder vindt u per maatregel een toelichting op hoofdlijnen hoe deze maatregel zal worden ingevuld: A. Welstandsvrij bouwen; Deze maatregel komt in september 2021 terug in de Gemeenteraad. B. Versobering hulpmiddelen Deze maatregel komt in oktober 2021 terug in de Gemeenteraad. C. Publieksbalies Gezien de steeds verdergaande digitalisering voorzien we dat we vanaf 2024, als het nieuwe gemeentehuis opengaat, met minder fysieke loketten uitkunnen, naast persoonlijke aandacht en huisbezoek. Tot die tijd hebben we in het kader van tijdelijke huisvesting zowel de servicebalies als de locaties van de Toegang nodig voor dienstverlening / werkplekken. Dit wordt meegenomen in het implementatieplan dienstverlening.

5

D. E.

F.

Toerisme; Op 11 mei 2021 heeft het college hierover een besluit genomen. Het voorstel hierover is reeds aan de Raad aangeboden. Eigen bijdragen; We opteren hier een aanpak dat er vanuit de vakdisciplines wordt gezocht naar optimalisaties. Een mooi voorbeeld hiervan is de toepassing van de Omgevingswet, dat we als kans aangrijpen voor deze optimalisaties. Samenwerking; Uitgangspunt is dat we bij iedere vorm van samenwerking dit steeds impliciet meenemen op het moment dat begrotingen en/of strategische stukken ter agendering staan. Als recente voorbeelden kan worden genoemd de doorontwikkeling van De Connectie of de samenwerking binnen de MGR daar waar het gaat om de inkoop. Het is natuurlijk goed om dit nog eens expliciet, zoals gevraagd in het amendement, bij de Raad onder de aandacht te brengen de verschillende samenwerkingen en de meerwaarde versus de kosten van onze verschillende samenwerkingen (zgn. “partnerships”) tegen het licht gehouden. Het college heeft hier permanent aandacht voor. In de begroting 2022-2025 zal een overzicht worden opgenomen. Met de begroting 2022-2025 volgt een verdere uitwerking van deze alternatieve maatregelen.

6

2 Programma's

7

1 Economische ontwikkeling

Bestaand beleid Onze inzet is een duurzame en stevige economie. Iedereen die kan, moet kunnen werken. Daarom willen we voor onze inwoners maximaal inpassen op de banen die er zijn en inwoners die mee kunnen doen de mogelijkheid bieden te werken. We vragen onze ondernemers en het onderwijs hierbij te helpen en stimuleren de inwoners om zelf actief te zijn in het vinden van werk. Ook ambiëren wij een goed woon- en vestigingsklimaat met aantrekkelijke winkelgebieden en bedrijventerreinen. Wij bouwen aan een gezonde toekomst voor recreatie en toerisme met daarbij specifieke aandacht voor de toegankelijkheid van Nationaal Park De Veluwezoom. Een duurzame economie gaat ook over klimaat. Met ondernemers zetten wij stappen om het klimaat te ontzien bij de bedrijfsactiviteiten. Door bijvoorbeeld afval te zien als grondstof maken we met elkaar de omslag naar een circulaire economie. Onderwijsinstellingen ondersteunen we bij het voorkomen van achterstanden, het terugdringen van schooluitval en huisvesting. Door te investeren in onderwijs, investeren wij in de economische toekomst van morgen. Met ons beleid dragen wij bij aan:  Goed onderwijs  Passende banen en economische groei  Gelijkheid Thema: Werk en re-integratie Perspectief De coronacrisis duurt langer dan verwacht.

Hoewel de effecten tot nu toe kleiner zijn dan initieel verwacht, is de verwachting dat deze lang aan kunnen houden en ook in 2022 kunnen voortduren. De hoop is dat bewerkstelligen van uitstroom gemakkelijker gaat worden zodra er meer mogelijk wordt in de maatschappij. Extra herstelmiddelen vanuit het Rijk geven momenteel mogelijkheden om flexibel in te spelen op wat de crisis van ons vraagt. Deze middelen geven ons even wat lucht en mogelijkheden voor extra inzet, ze zijn echter niet structureel. Aandacht voor de staande dienstverlening – die ook buiten crisistijd blijft bestaan – blijft dan ook van belang. Hierbij is aandacht voor reguliere instroom, maar ook blijvende aandacht voor ondernemers. Momenteel is nog onbekend of er in 2022 nog herstelmiddelen worden uitgekeerd. Vanaf 2022 wordt de loonkostensubsidie-bijdrage in BUIG mogelijk gekort. Het Rijk streeft ernaar om voor 1 oktober 2021 de regelgeving te hebben gewijzigd, zodat gemeenten met ingang van januari 2022 op basis van realisaties gefinancierd worden voor het betalen van de loonkostensubsidies. Het LKS-budget zal dan los van het bijstandsbudget worden geraamd. Het financiële effect voor de gemeente Rheden is op dit moment nog niet in te schatten.

Mogelijk wordt in de toekomst ook het budget voor Beschut Werk als onderdeel van de participatiebijdrage in Algemene Uitkering gekort, indien de taakstelling niet is gehaald. Op dit moment heeft het Rijk hierin nog geen concrete initiatieven genomen. Eerder is dit budget voor Beschut Werk naar beneden bijgesteld met € 200K. Afhankelijk van het beleid dat het Rijk voor Beschut Werk gaat ontwikkelen moet deze bijstelling in de toekomst (vanaf 2023) mogelijk worden teruggedraaid.

8

Een en ander heeft ook een relatie met de toekomst van het Sw-bedrijf en haar rol in de regio met betrekking tot de doelgroep (LKS en Beschut werk). Het verzekeren van een bedrijfseconomisch verantwoorde continuïteit van Scalabor vergt mogelijk een hogere bijdrage van de deelnemende gemeenten in MGR. Dit kan tot extra lasten voor de gemeente Rheden leiden. Daar staat tegenover dat mogelijk ook de Rijksbijdragen (Wsw) worden aangepast om dit op te vangen. E.e.a. moet tevens in het licht worden gezien van de landelijke ontwikkelingen: de Tweede kamer heeft de wens uitgesproken om tot een landelijk netwerk van sociale ontwikkelbedrijven te komen. Hoe en wanneer dit vorm gaat krijgen, is nog ongewis. Het financiële effect voor de gemeente Rheden op al deze punten is op dit moment nog niet in te schatten. Autonome ontwikkelingen Beschut werk Ook voor Beschut werk geldt dat het budget per 2022 mogelijk wordt uitgekeerd op basis van realisatie van de taakstelling. Bij onderschrijding van de taakstelling worden we in dat geval gekort in 2022. Wat dit exact financieel gaat betekenen is nog niet te kwantificeren. Met de huidige onderschrijding van de taakstelling – waarin wij landelijk gezien overigens geen uitzondering zijn – is dit echter een risico, waarmee rekening dient te worden gehouden in de begroting 2022. Inburgering De nieuwe wet inburgering is uitgesteld tot 1 januari 2022.

Hiermee gepaard komt extra budget naar de gemeente ten behoeve van invoeringskosten én voor de begeleiding van huidige inburgeraars die door het uitstel nog onder de oude wet vallen. Het budget ontvangt de gemeente bij de meicirculaire 2021. Vanaf 2022 ontvangen we structureel uitvoeringskosten. Deze Rijksbijdrage is het uitgangspunt voor uitvoering van de Wet inburgering. Digitalisering Werk & Inkomen Om voor inwoners de toegang naar onze afdeling Werk & Inkomen te vergroten, werken we toe naar een digitalisering van werkprocessen, waaronder de melding en aanvraag voor een uitkering. Het in beeld brengen van de kosten en inzet van de digitalisering Werk&Inkomen onderzoeken wij deze zijn uiterlijk in 2022 in beeld.

Thema: Economische ontwikkeling Perspectief In het najaar (september 2021) zal er een startnotitie worden aangeboden aan de gemeenteraad voor een nieuwe economische visie en uitvoeringsprogramma. De startnotitie vormt de basis voor het bepalen van de verdere inhoud van de economische visie en uitvoeringsprogramma. Een onderdeel van de raadstukken is ook een evaluatie”. De nieuwe economische visie en uitvoeringsprogramma kan leiden tot het aanvragen van extra middelen die opgenomen dienen te worden in de begroting. Mocht dit aan de orde zijn dan zal op de gebruikelijke wijze hiervoor de procedure gevolgd worden. Routebureau Veluwe Het Routebureau Veluwe wordt eind 2021 opgericht om de kwaliteiten van recreatieve netwerken te waarborgen (fiets-, wandel-, ruiternetwerken). Gemeente- en regionaal overschrijdende netwerken worden digitaal en fysiek ontsloten vanaf 2023. Te verstrekken bijdragen: 2023 € 12.000, 2024-2027 € 18.000 en 2028 € 15.000. VeluweAlliantie De jaarlijkse bijdrage aan de VeluweAlliantie is op basis van inwoneraantal. Op jaarbasis is hiervoor € 10.000 nodig.

Thema: Onderwijs Perspectief Het nationaal plan onderwijs zal de komende jaren, in ieder geval 2021-2022 inzet vragen van de gemeente. Onbekend is welke inzet dat is en tegen welke vergoeding.

9

Autonome ontwikkelingen Vanaf 1 januari 2022 verandert de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang; scholen worden verplicht een pedagogisch beleidsmedewerker in te zetten om de kwaliteit van de voorschool te verhogen. De kosten voor de inzet van deze medewerker worden verrekend in het uurtarief voor VVE. Hiervoor is ruimte binnen de gelabelde rijksgelden die we ontvangen. Met een komende wijziging in de onderwijswetgeving, naar verwachting in 2022/2023, worden gemeenten verplicht een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs te ontwikkelen. In de wet wordt ook opgenomen dat renovatie een volwaardig alternatief voor nieuwbouw wordt. In Rheden anticiperen we daarop door nu al tot een nieuw IHP te komen. Het IHP zal de komende jaren de nodige investeringen in de onderwijshuisvesting vragen.

Financiële ontwikkelingen 1. Economische ontwikkeling (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Structurele effecten jaarrekening 2020 subtotaal Afwijkingen op begroting 2022-2025 Onderwijshuisvesting Doelgroepenvervoer - Leerlingenvervoer Logopedie en leerplicht Buig-inkomsten Buig-uitgaven Wsw Re-integratie Routebureau Veluwe / Veluwe Alliantie

0

0

0

0

-21 81 3 pm pm 97 -2 -10

-21 84 3 pm pm 154 -2 -22

-21 86 3 pm pm 205 -2 -28

-21 86 3 pm pm 205 -2 -28

subtotaal

148

196

243

243

subtotaal

0 148

0 196

0 243

0 243

Autonome ontwikkelingen

Totaal

Afwijkingen op begroting 2022-2025 Onderwijshuisvesting Het bedrag van de doordecentralisatie Titus Brandsma is voor 2021 € 326K, waardoor de begroting wordt overschreden met € 21K. Dit is doorgezet in de Kadernota. Doelgroepenvervoer - Leerlingenvervoer Conform de door het Algemeen 3Bestuur van BVO DRAN vastgestelde Ontwerpbegroting BVO DRAN 2020 - 2025 zijn de lasten bijgesteld. Logopedie en leerplicht Conform de Gewijzigde begroting 2021 en Meerjarenbegroting 2022-2025 van de MGR zijn de lasten module Onderwijszaken aangepast. Buig - inkomsten In hoeverre het BUIG-budget met name vanaf 2022 wordt aangepast aan een groei van de uitgaven door de effecten van Corona is op dit moment niet duidelijk. Vooralsnog gaan we uit van een evenredige verhoging van de Buig-inkomsten. Buig - uitgaven Voor de Kadernota gaan we ervan uit dat er een effect optreedt van het wegvallen of beperken van de steunpakketten. Het CPB heeft een aantal scenario's doorgerekend, waarvan de basisraming uitkomt op een groei van het bijstandsvolume in 2022 met 27 % ten opzichte van 2019. Rheden zou volgens deze inschatting uitkomen voor 2022 uitkomen op 1192 BUIG-uitkeringen. En ten 10

opzichte van de Programmabegroting 2021 extra BUIG-uitgaven ter hoogte van € 2,7 miljoen. Daar staat mogelijk een evenredige verhoging van de BUIG-inkomsten tegenover. De ontwikkeling van het aantal BUIG-uitkeringen en aanpassing van BUIG-inkomsten zijn zeer onzeker en daarom hier opgenomen als PM-post. Wsw Conform de Gewijzigde begroting 2021 en Meerjarenbegroting 2022-2025 van de MGR zijn de lasten module Werkgeverschap Sw aangepast. Mogelijk nemen de uitvoeringslasten vanaf 2023 toe als gevolg van hernieuwde afspraken met Scalabor, waarover eind dit jaar wordt besloten. Re-integratie Conform de Gewijzigde begroting 2021 en Meerjarenbegroting 2022-2025 van de MGR zijn de lasten module WSP aangepast.

Routebureau Veluwe en Veluwe Alliantie Zie toelichting bij thema Economische ontwikkeling, onderdeel perspectief.

Wat gaat het kosten Programma (Bedragen x € 1.000) Lasten Baten Saldo van baten en lasten

2022 11.745 1.593 -10.152

Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat

0 0 -10.152

1. Economische ontwikkeling 2023 2024 11.364 11.035 1.596 1.596 -9.768 -9.439

0 0 -9.768

11

0 0 -9.439

2025 11.035 1.596 -9.439

0 0 -9.439

2 Welzijn

Bestaand beleid Welzijn behandelt een breed beleidsspectrum waarbij eigen kracht en zorg voor onze inwoners centraal staat. We willen dat inwoners waardig oud kunnen worden. Daarom helpen we oudere inwoners om zo lang mogelijk thuis te blijven wonen en te kunnen meedoen. We hebben oog voor onze kwetsbare inwoners en willen eenzaamheid voorkomen en bestrijden. Mantelzorgers, vrijwilligers en initiatieven uit de buurt ondersteunen we van harte. Zij zijn het goud van onze samenleving! Jongeren moeten zich kunnen ontwikkelen tot gelukkige, zelfstandige volwassenen. Met onze partners proberen we problemen onder jongeren te signaleren en ongewenst gedrag te voorkomen, maar ook hun talenten te ontplooien. We hebben aandacht voor kinderen in armoede en andere financieel kwetsbaren. Sport en bewegen blijft belangrijk voor iedereen. We stimuleren de fysieke, maar ook de mentale en sociale gezondheid van mensen. We zorgen voor duurzame sportaccommodaties. Ons erfgoed willen we in goede staat doorgeven aan volgende generaties. Wij zijn er trots op. Cultuur vinden we belangrijk, zowel voor de ontwikkeling (van talenten) van kinderen als voor volwassenen. Elkaar ontmoeten en samen dingen doen, delen en genieten. Wij dragen met ons beleid bij aan de volgende Global Goals:  einde aan armoede  einde aan honger  gezondheid & welzijn  schoner drinkwater & goede sanitaire voorzieningen

Thema: Algemene voorzieningen Perspectief Op basis van de aangenomen motie ‘Inclusieve samenleving’ van 10 november 2020 stellen wij een inclusieagenda op, in samenspraak met het VNG projectteam ‘Iedereen doet mee’. Om richting te geven aan het opstellen van een inclusieagenda is inhuur van een projectleider noodzakelijk die een uitgangspuntennotitie opstelt met de aandachtspunten waar wij ons als gemeente op het gebied van inclusie ons gaan richten. De kosten voor inhuur en opstellen van een uitgangspuntennotitie bedragen € 50.000. Op basis van de uitgangspuntennotitie volgt een voorstel voor implementatie en bijbehorende kostenraming. Thema: Jeugd Perspectief De Corona-pandemie heeft de problematiek van veel kwetsbare jongeren verscherpt. We zien dat in 2020 en 2021 terug in duurdere zorg en daarmee hogere uitgaven voor de jeugdzorg. In 2020 werden deze hogere uitgaven voornamelijk zichtbaar in de regionale maatwerkproducten. De verscherpte problematiek zal bij een aantal kwetsbare jongeren mogelijk nog enkele jaren doorwerken. Bovendien hebben wij ook kwantitatief, in vergelijking met het Nederlands gemiddelde, al jaren een relatief hoog aandeel van jongeren met een ondersteuningsbehoefte of zorgvraag. 12

De met het Transformatieplan 2.0 ingezette koers gericht op normalisatie, de organisatie van eigen kracht in de buurt (sociale basis) en passende zorg waar nodig is in 2021 geëffectueerd met de versterking van de sociale basis, de lumpsumcontractering met een beperkt aantal jeugdzorgaanbieders voor lokale maatwerkvoorzieningen en de invoering van ondersteuner jeugd en gezin (OJG-j-ggz). Daarmee kunnen we, in partnerschap, meer sturing geven aan de gewenste ontwikkelingen en effecten en hebben we meer grip op de lokale maatwerkvoorzieningen. Het begrotingsjaar 2022 zal in het teken staan van het verder uitbouwen van deze koers en werken aan normalisatie van ondersteuning voor kinderen en gezinnen. Vooralsnog gaan wij er vanuit dat cf. de gekozen koers de uitgaven voor lokale maatwerkproducten licht zullen dalen en dat de uitgaven voor regionale maatwerkproducten op het niveau van 2020 kunnen worden begrensd. Per saldo voorzien we daarmee een structurele uitgavenstijging van € 700K. In 2021 wordt het regionale Transformatieplan jeugd afgerond. De verwachting is dat de, door middel van dat plan en bijbehorende rijksmiddelen, opgezette projecten vragen om gemeentelijke financiering om voortzetting en borging daarvan mogelijk te maken. Autonome ontwikkelingen Het gros van de Nederlandse gemeenten wordt al jaren geconfronteerd met grote financiële tekorten op de Jeugdzorg.

De onhoudbaarheid van het bekostigingsmodel lijkt ook bij het Rijk door te dringen. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de gemeenten in 2021 ruim € 1 miljard aan incidentele extra rijksbijdragen voor Jeugdzorg mogen ontvangen (stand juni 2021). Bovendien is een stelselherziening aangekondigd die door het nieuwe kabinet moet worden bezegeld. Naar aanleiding van het door AEF verrichte onderzoek over het structureel benodigde budget voor jeugdzorg heeft een stuurgroep van Rijk en gemeenten onder voorzitterschap van mevrouw drs. M. Sint een reeks maatregelen in kaart gebracht die moeten leiden tot een toekomstbestendig jeugdstelsel (rapport Stuurgroep maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet) . Op 23 april 2021 is dit rapport op de website van de rijksoverheid gepubliceerd. Het rapport van AEF en het rapport van de stuurgroep laten zien dat het nodig is om de beheersbaarheid van het jeugdstelsel ingrijpend te verbeteren, zowel door effectievere en meer doelmatige sturing door (samenwerkende) gemeenten als door aanpassingen in het stelsel. Op verzoek van de VNG heeft een onafhankelijke Commissie van Wijzen zich gebogen over het structureel benodigde budget voor jeugdzorg en de te treffen maatregelen om het jeugdstelsel toekomstbestendig te maken. Het rapport van de Commissie van Wijzen is 28 mei 2021 openbaar geworden.

De conclusie van de arbitrage is duidelijk: het rijk dient gemeenten te compenseren voor het feitelijke tekort voor de jeugdzorg. In de uitspraak geeft de arbitragecommissie verder aan dat bij de financiële compensatie door het rijk met ingang van 2022 het basisbedrag van € 1,9 miljard uitgangspunt moet zijn. Deze structurele additionele bijdrage kan in 7 jaar worden afgebouwd naar € 800 miljoen. Gegeven de urgentie van het onderwerp gaat het huidige kabinet op korte termijn in gesprek met de VNG om gegeven het advies van de Commissie van Wijzen de vervolgstappen te bepalen om te komen tot een ‘Ontwikkelagenda jeugdzorg’. Op 3 juni jl. heeft het kabinet besloten om voor 2022 € 1,314 miljard extra aan gemeenten beschikbaar te stellen ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg. (Voor de gemeente Rheden zou het in 2022 kunnen gaan om een extra rijksbijdrage van ca € 3,5 miljoen). Hierbij dienen wij rekening te houden met het feit dat gemeenten invulling 13

dienen te geven aan de door het rijk opgelegde taakstelling om in 2022 € 214 miljoen te besparen op uitgaven jeugdzorg. We bekijken hoe deze taakstelling past in de door ons al ingezette maatregelen. Woonplaatsbeginsel Na een aantal jaren uitstel zal in 2022 het nieuwe woonplaatsbeginsel worden ingevoerd. Dit leidt deels tot herverdeling van verantwoordelijke gemeenten voor jeugdhulp in de vorm van verblijf. In de eerste berekeningen als onderdeel van de herijking Gemeentefonds is een eerste globale inschatting gemaakt van de mogelijke implicaties hiervan voor onze gemeente. Het woonplaatsbeginsel brengt ook met zich mee dat de gemeente Rheden mogelijk kosten kan doorschuiven naar andere gemeenten, zodat het effect per saldo lager uitkomt. Het financiële effect voor de gemeente Rheden is op dit moment nog niet in te schatten.

Thema Volwaardige maatschappelijke deelname Autonome ontwikkelingen

Wmo – LVB Voor het jaar 2021 zijn nieuwe bestuurlijke afspraken gemaakt over de LVB doelgroep, als onderdeel van een concept bestuurlijk akkoord beschermd wonen 2021-2022. Dit akkoord wordt in juli aan het College voorgelegd ter vaststelling. Onze gemeente zal dit jaar van de gemeente Arnhem middelen ontvangen voor ambulantisering en sociaal domein kosten. In 2021 wordt de LVB bijdrage nog ter beschikking gesteld van de gemeente Arnhem (net als voorgaande jaren). Vanaf 2022 wordt een regionale begroting gemaakt waarin alle inkomsten en uitgaven die met beschermd wonen (GGZ en LVB) samenhangen worden geraamd.

Wmo – Beschermd wonen Vanaf 1-1-2022 worden alle gemeenten inhoudelijk verantwoordelijk voor beschermd wonen (centrumgemeente constructie stopt 31-12-2021). Vanaf 2023 ontvangt Rheden voor het eerst rijksmiddelen voor beschermd wonen. Er is een concept ingroeipad beschikbaar, dat voor onze gemeente uitgaat van een opbouw van middelen van beschermd wonen van € 285.000 in 2023 tot € 3,3 miljoen in 2032. Omdat in de periode 2023-2032 de middelen deels aan de regio, deels aan de gemeente Arnhem worden toegekend, is regionale samenwerking nodig om financiële risico’s te beheersen. Als regio ontvangen wij in 2022 in totaal € 62 miljoen, maar dit wordt in 10 jaar afgebouwd naar € 37 miljoen in 2032. Een transformatie van beschermd wonen naar beschermd thuis is niet alleen wenselijk, maar uit financieel oogpunt ook noodzakelijk. De regionale samenwerking wordt ingericht vanuit het programma Samen aan Zet. Alle 10 gemeenten uit de regio Centraal Gelderland nemen hieraan deel (Arnhem, Renkum, Overbetuwe, Lingewaard, Doesburg, Zevenaar, Duiven, Westervoort, Rozendaal, Rheden). Definitieve besluitvorming over de invoering van het objectieve verdeelmodel voor beschermd wonen is aan het nieuwe kabinet. Tot die tijd zijn de te ontvangen bedragen als indicatief te beschouwen.

Thema: Armoedebestrijding en financiële hulpverlening (schuldhulpverlening) Perspectief Als gevolg van corona verwachten we een toename van inwoners die een beroep doen op de minimaregelingen en op schuldhulpverlening. Deze stijging was al eerder verwacht, maar bleek zich moeilijk te voorspellen. We verwachten dat deze duidelijk zichtbaar worden na het stopzetten van de diverse steunpakketten (Q3 2021). Een deel van de stijging verwachten wij op te kunnen vangen m.b.v. de incidentele middelen die vanuit het Rijk beschikbaar zijn gesteld. Met de te verwachten stijging van een beroep op de minimaregelingen en schuldhulpverlening is begin 2021 het nieuwe beleidskader minima en schuldhulpverlening Iedereen doet mee! vastgesteld. Om aan vastgestelde ambities te voldoen en om te anticiperen op de te verwachten toename van inwoners die een beroep doen op de minimaregelingen en op schuldhulpverlening, is er een investering op onze technische en inhoudelijke ondersteuning nodig. Dit in de vorm van uitbreiding van ons administratieve systeem Stratech en in de vorm van uitbreiding in formatie met een kwaliteitsmedewerker.

14

Autonome ontwikkelingen We verwachten een stijging van aanvragen schuldhulpverlening door de Coronacrisis. We gebruiken 2021 om keuzes te maken in de uitvoering om de stijgende aanvraag op te vangen. Door een wetswijziging is de gemeente vanaf 1 april 2021 verantwoordelijk voor de afvoer en opslag van ontruimde inboedels van woningen. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de ontruiming van het huis en het opslaan van de inboedel. De door de gemeente gemaakte kosten kunnen worden verhaald op de executant. De executant kan deze verhalen op de inwoner. De VNG voert momenteel nog gesprekken met het ministerie van J&V over de kosten die voortvloeien uit de uitvoering van deze wettelijke taak. De uitkomst hiervan is belangrijk om te kunnen bepalen welke kosten vervolgens kunnen, c.q. moeten worden doorberekend aan de executant en op welke wijze. Het is afhankelijk van deze uitkomst, welke kosten op de gemeentelijke begroting drukken. Thema: Volksgezondheid Perspectief De GIDS (Gezond In De Stad) budgetten zijn met een jaar verlengd t/m 31 december 2022.

Financiële ontwikkelingen 2. Welzijn (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Structurele effecten jaarrekening 2020 subtotaal Afwijkingen op begroting 2022-2025 Sportbedrijf Maatwerk vrz. natura imm. WMO Schulddienstverlening Doelgroepenvervoer - Wmo-vervoer Wmo (met name Huishoudelijke Hulp) Jeugd Doelgroepenvervoer - Dagbesteding Doelgroepenvervoer - Instellingenvervoer Bijdrage GGD Bijdrage jeugdgezondheidszorg Veilig Thuis

0

0

0

0

-106 5 -50 6 -1.000 -700 1 8 72 -72 77

-106 5 -50 9 -1.000 -700 1 8 72 -72 77

-106 5 -50 14 -1.000 -700 1 9 72 -72 77

-121 5 -50 14 -1.000 -700 1 9 72 -72 77

subtotaal

-1.759

-1.756

-1.750

-1.765

-50 -17 -5 -50

0 -17 -5 0

0 -17 -5 0

0 -17 -5 0

-122 -1.881

-22 -1.778

-22 -1.772

-22 -1.787

Autonome ontwikkelingen Schulddienstverlening Bijdrage GGD Bijdrage jeugdgezondheidszorg Inclusieagenda subtotaal Totaal

Afwijkingen op begroting 2022-2025 Sportbedrijf Het exploitatietekort van het Biljoenbad is groter dan in de Programmabegroting 2021 was meegenomen voor het oude zwembad De Dumpel. Op basis van de huidige inschatting dient het budget te worden verhoogd met € 106K. De belangrijkste oorzaken van deze aanpassing zijn een ander afschrijvingssysteem, dan in de oorspronkelijke calculaties, en een gewijzigde opzet van het onderhoudscontract. In de loop van 2024 is het opruimen/saneren van de bodem rondom de kunstgrasvelden voorzien. E.e.a. in verband met de verontreiniging door de rubberkorrels. Dit betekent extra kapitaallasten vanaf 2025 van € 15K. 15

Maatwerk vrz. Natura imm. Wmo Betreft een jaarlijkse bijdrage Gemeente Rozendaal aan het doelgroepenbad te Velp. Schulddienstverlening Ter ondersteuning van het team Schulddienstverlening is uitbreiding van het administratieve systeem Stratech noodzakelijk (€ 5K). Voor het versterken van de kwaliteit van Schulddienstverlening is uitbreiding van de formatie met een kwaliteitsmedewerker noodzakelijk (€ 45K). Tezamen een structurele bijstelling van € 50K. Doelgroepenvervoer – Wmo-vervoer Conform de door het Algemeen Bestuur van BVO DRAN vastgestelde Ontwerpbegroting BVO DRAN 2020 - 2025 zijn de lasten bijgesteld. Wmo (met name Huishoudelijke Hulp) De uitgaven voor Hulp bij het huishouden (HH) en Dagelijks Ondersteuning (DO) bedroegen in 2020 ruim € 4.400K. Hierbij is sprake van een toenemend aantal cliënten. Een beeld dat ook landelijk zichtbaar is, waarbij de gevolgen van de invoering van het abonnementstarief een rol spelen. Op basis van de huidige gegevens en de ervaringsgegevens van 2020 verwachten wij dat de uitgaven in 2021 ca. € 4.700K zullen bedragen. Een negatieve afwijking t.o.v. de primitieve begroting van € 1.000K. Op basis van ervaringsgegevens uit voorgaande jaren is dit structureel van aard, qua uitgaven.

De realisatie van de Algemene Voorziening HH heeft een dempend effect op de hoogte van de uitgaven, maar kan op basis van de kaders die we nu hanteren (alleen inzetten op nieuwe indicaties) niet het voorziene structurele tekort afdekken. Indien we herindicaties meenemen dan kan het tekort mogelijk minder worden, maar nog steeds niet het voorziene structurele tekort afdekken. Jeugd Budget uitgaven Jeugd structureel ophogen van € 12.500K (primitieve begroting) naar € 13.200K. Als volgt onderbouwd: • Uitgaven Jw-ZiN 2020 € 14.400K • Raming 2022: € 13.200K, specificatie: - Sociale Basis: € 800K - Lokaal maatwerk: € 4.100K - Regionaal maatwerk: € 8.300K (niveau 2020, corona werkt nog een poos door) Hier tegenover staat structureel € 1,3 miljard extra Rijksbijdrage voor 2022 (zie toelichting hiervoor bij thema jeugd). Op basis van eerder verdeling zou dit voor Rheden een aandeel zijn van ca 0,28%, afgerond € 3,5 miljoen. De oude Integratie Uitkering Jw (onderdeel geworden van de Algemene Uitkering GF) bedraagt in 2022 geïndexeerd ca € 11.200K. Doelgroepenvervoer - Dagbesteding Doelgroepenvervoer - Instellingenvervoer Conform de door het Algemeen Bestuur van BVO DRAN vastgestelde Ontwerpbegroting BVO DRAN 2020 - 2025 zijn de lasten bijgesteld. Bijdrage GGD Het budget voor het Rijksvaccinatieprogramma was aan het GGD budget toegevoegd.

De kosten worden in rekening gebracht samen met de bijdragen voor de Jeugdgezondheidszorg. Budget dient daarom overgeheveld te worden naar begrotingspost ‘bijdrage gezondheidszorg’ (zie hierna). Bijdrage jeugdgezondheidszorg Correctie van het budget, bestemd voor het Rijksvaccinatieprogramma van Bijdrage GGD (zie hierboven). Veilig Thuis Vanaf 2021 worden de DUVO-gelden (doeluitkering vrouwenopvang) vanuit de centrumgemeente Arnhem ingezet als dekking van de kosten Veilig Thuis. Hierdoor wordt de bijdrage van Rheden verlaagd met € 77K.

16

Autonome ontwikkelingen Schulddienstverlening Met ingang van 2021 is de Wet Schulddienstverlening Gemeenten gewijzigd. De wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening maakt onderdeel uit van het actieplan Brede Schuldenaanpak. Het kabinet presenteerde dit actieplan in 2018. Het doel ervan is om mensen met schulden sneller te helpen. Naar verwachting betekent dit onder andere dat de gemeente de kosten van ontruiming van inboedels voor haar rekening neemt. Voorlopig gaan we uit van een incidentele last in 2022 van € 50K. Bijdrage aan GGD Bijdrage t.b.v. jeugdgezondheidszorg Stijging van de jaarlijkse bijdrage aan de VGGM als gevolg van loon- en prijscompensatie conform de begroting 2022 van de VGGM. Inclusieagenda Zie toelichting bij thema Algemene voorzieningen.

Wat gaat het kosten Programma (Bedragen x € 1.000) Lasten Baten Saldo van baten en lasten

2022 62.665 18.160 -44.505

2. Welzijn 2023 2024 62.510 62.588 18.160 18.160 -44.350 -44.428

2025 62.603 18.160 -44.443

Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat

0 0 -44.505

0 0 -44.350

0 0 -44.443

17

0 0 -44.428

3 Gebiedsontwikkeling

Bestaand beleid Wij werken aan een duurzame en kwalitatieve woon- en leefomgeving in elk van de zeven dorpen en het buitengebied. Samen met inwoners, bedrijven en organisaties bepalen we wat de voorwaarden zijn voor een aantrekkelijke en gezonde omgeving waar iedereen zich thuis voelt. We blijven de historische karakteristieken van dorpen en buitengebieden koesteren. De relevante beleidsthema’s hierbij zijn: Ruimtelijke Ordening; Mobiliteit, infra en Openbare Ruimte; Natuur en landschap. Wij dragen met ons beleid bij aan de volgende Global Goals:  industrie, innovatie en infrastructuur  veilige en duurzame steden en gemeenschappen  bescherming van zeeën en oceanen  herstel ecosystemen en behoud biodiversiteit  klimaatacties  goede gezondheid  deel en geef door

Thema: Gemeentelijk vastgoed Perspectief De door het Rijk ingestelde SUVIS regeling, die loopt in 2021 en 2022, maakt het mogelijk ventilatie in schoolgebouwen waar nodig te verbeteren. De regeling is onder andere ingesteld doordat bij de uitbraak van Covid-19 een goede ventilatie van schoolgebouwen randvoorwaardelijk is voor het op veilige wijze van les geven op school. Voor een aantal scholen willen wij daarom gebruik maken van de SUVIS regeling. De aanvraag van de regeling is bij de gemeenten belegd en het gebruik maken van de regeling gaat gepaard met een cofinanciering. Met de scholen is besproken de totale kosten te verdelen in een deel SUVIS, een deel te betalen door de scholen en een deel te betalen door de gemeente. Financiering zou plaats kunnen vinden uit de opbrengst van vastgoed uit het onderwijs. Voor dat laatste deel wordt in de komende maanden een voorstel gedaan dat bij akkoord meegenomen kan worden in de komende begroting. Thema: Ruimtelijk kader en Ondersteunen Initiatieven Perspectief Omgevingswet De inwerkingtreding van de Omgevingswet is met 6 maanden uitgesteld naar 1 juli 2022. Met de wet wordt het stelsel van regels voor het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving volledig herzien. Het invoeren van de wet raakt veel plekken in de gemeentelijke organisatie en dat heeft financiële gevolgen.

De invoering gaat gepaard met incidentele lasten, bijvoorbeeld voor het opstellen van kerninstrumenten, trainen van medewerkers en omschakelen naar nieuwe werkwijzen, en structurele lasten, bijvoorbeeld voor het aansluiten op digitale voorzieningen. Aan de hand van het financieel dialoogmodel van de VNG en afgezet tegen gemeenten met een vergelijkbare omvang, waren de implementatiekosten ingeschat op € 1,2 miljoen. Op dit moment wordt een nadere analyse gedaan om de reele implementatiekosten voor Rheden te inventariseren. Dit zal terugkomen in de begroting van 2022. Ook zal dit najaar scherper in beeld worden gebracht wat de structurele lasten als gevolg van de stelselwijziging zullen zijn. Daarnaast zal de invoering 18

van de Omgevingswet ook gevolgen hebben voor de legesheffing omdat meer activiteiten vergunningsvrij worden. Gebiedsontwikkeling Wij voeren momenteel een aantal grote projecten uit met een doorlooptijd van enkele jaren. Het Ziekenhuisterrein Velp is voor de gemeente Rheden een forse woningbouwontwikkeling. Met ondersteuning vanuit de Regiodeal Veluwe stellen we een Masterplan Veluwezoom op met als doel recreatie en natuur beter in balans te brengen. Binnen het Rivierklimaatpark IJsselpoort bouwen wij aan een toekomstbestendig uiterwaardengebied en werken wij met o.a. Rijkswaterstaat en provincie Gelderland toe naar een passende ontwikkeling van het Terrein De Groot, een gebiedentree Rheden en natuurinclusieve landbouw. En last but not least, met het nieuwe gemeentehuis bouwen wij aan een belangrijke mijlpaal oor onze gemeente. Naast een aantal grote projecten blijven we werken aan vele kleine en middelgrote projecten en initiatieven met herontwikkelings- en nieuwbouwopgaven op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken, klimaat, landbouw en toerisme. Bedrijventerrein Haveland Op 30 april 2021 heeft beantwoording n.a.v. raadsvragen plaatsgevonden over de locatie GS Staalwerken. Het vigerende beleid voor het dorp Rheden is o.a. in de structuurvisie Rheden opgenomen.

Daarnaast speelt regionaal en provinciaal beleid een rol, daarnaast ook het proces rondom de regionale verstedelijking, als het gaat om de transformatie van het bedrijventerrein. Zoals bekend is er een grote behoefte naar woningbouw. Dit maakt dat ook gekeken moet worden of de structuurvisie nog actueel is. Hierbij hoort ook vanzelfsprekend het gesprek met de zittende bedrijven en welke toekomstperspectief zij zelf zien voor hun locatie op het bedrijventerrein Haveland. Dit betreft een proces dat tijd en capaciteit kost. Ten tijde van het opstellen van de kadernota 2022 is het proces niet opgestart en naar verwachting zal dit proces later in het jaar 2021 starten. Thema: Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Perspectief Calluna In 2016 is het Aanvalsplan Calluna vastgesteld. Dit aanvalsplan behelst de versterking van het winkelcentrum en is opgesteld door de BIZ Centrum Dieren. Eén van de maatregelen betreft de vernieuwing van de openbare ruimte. Een groot deel van de openbare ruimte is inmiddels vernieuwd. Gezien de financiële situatie van de gemeente is vorig jaar besloten de vernieuwing van het Ericaplein en de omgeving van de bibliotheek uit te stellen en bij de behandeling van de Kadernota 2022 opnieuw af te wegen of hiervoor middelen beschikbaar worden gesteld. (B&W besluit 24-11-2020). De kosten worden geraamd op € 1.400.000.

Wegbeheer en ICT Binnen ‘Digitalisering Overheden’ zorgen Rijk en regio’s er samen voor dat alle overheden in 2023 digitaal capabel zijn in mobiliteit (‘data op orde’ in 2023). Het produceren, beschermen en beheren van data en digitale werkprocessen is de kerntaak van overheden. Er zijn 15 data-items waarbinnen gemeente Rheden ook per 2023 in landelijke dataportals de wegbeheerdata dient op te voeren en te beheren. Om aan deze taak te kunnen voldoen, dienen wij rekening te houden met extra budget om in 2022 organisatorisch en qua eerste invoer hierop te gaan voorbereiden. Dit vergt ambtelijke capaciteit voor enerzijds wegbeheer en anderzijds ICT. Thema: Wonen Perspectief De Metropoolregio Arnhem Nijmegen en de Food Valley maken naar verwachting op korte termijn afspraken met het Rijk over de opgave voor extra woningen in de komende jaren. Deze Verstedelijkingstrategie krijgt een vertaling naar inliggende gemeenten. De opgave voor de gemeente Rheden is nu nog ongewis.

19

Financiële ontwikkelingen 3. Gebiedsontwikkeling (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Structurele effecten jaarrekening 2020 subtotaal Afwijkingen op begroting 2022-2025 Wegen technische staat-openbare verlichting Verkeerssignalering

0

0

0

0

-120 25

-120 25

-120 25

-120 25

subtotaal

-95

-95

-95

-95

subtotaal

0 -95

0 -95

0 -95

0 -95

Autonome ontwikkelingen

Totaal

Afwijkingen op begroting 2022-2025 Wegen technische staat - openbare verlichting De kosten van elektra openbare verlichting zijn abusievelijk niet opgenomen in de begroting 2021. De afgelopen jaren zijn de elektrakosten deels gedekt uit de reserve straatverlichting. Het budget in deze reserve is niet voldoende om dit de komende jaren zo voort te zetten. Verkeerssignalering Budget voor wegmarkering is abusievelijk dubbel opgenomen in de begroting.

Wat gaat het kosten Programma (Bedragen x € 1.000) Lasten Baten Saldo van baten en lasten

2022 14.347 1.899 -12.448

3. Gebiedsontwikkeling 2023 2024 14.717 14.828 1.899 1.899 -12.818 -12.929

2025 14.928 1.899 -13.029

Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat

0 420 -12.028

0 167 -12.651

0 167 -12.862

20

0 167 -12.762

4 Duurzaamheid

Bestaand beleid Wij werken aan een duurzame toekomst. Wij dragen ons steentje bij aan het beperken van de klimaatverandering. Dit doen we door het stimuleren van energiebesparing en duurzaam opwekken van energie. Wij willen ons afval zoveel mogelijk gescheiden inzamelen zodat het geschikt is voor hergebruik. Van afval naar grondstof is daarbij onze filosofie; er is op dit beleidsthema dan ook een nauwe verwevenheid met de circulaire economie (CE) uit programma 1. Daarnaast beheren en onderhouden we onze openbare ruimte en ons gemeentelijk vastgoed (programma 3) zo duurzaam mogelijk en proberen we ons aan te passen aan een veranderend klimaat (programma 2 en 3). Wij pakken onze voortrekkersrol en laten zien hoe we de opgave gezamenlijk waarmaken onder het motto "Minder praten meer doen”. De beleidsthema’s zijn: a. klimaat en duurzame energie b. afval, schoon water en milieu Wij dragen met ons beleid bij aan de Global Goals op het gebied van duurzame en betaalbare energie, klimaatactie en verantwoorde consumptie en productie. Thema: Klimaat en duurzame energie Perspectief Afronding programma Klimaataanpak Zowel het klimaatbeleid “Aan de slag voor een duurzaam klimaat 2019-2022” als de programmatische aanpak om de doelen uit dat beleid te bereiken lopen in 2022 af.

Ook de aan deze aanpak verbonden incidentele middelen zijn eind 2022 naar verwachting besteed aan de afgesproken prestaties. De klimaatopgave is een nieuwe opgave voor de gemeente en gaat over (bijna) alle beleidsterreinen en begrotingsprogramma’s. Om deze opgave goed te borgen in de verschillende begrotingsprogramma’s is gekozen voor een programmatische aanpak. Een programma is een tijdelijke organisatievorm die bestaat uit meerdere activiteiten (waaronder processen en projecten) die in hun onderlinge samenhang zorgen voor het halen van de beoogde doelen. Alle thema’s die in het programma worden aangepakt zijn reeds geborgd in de reguliere (beleids)werkzaamheden. In de programmabegroting 2021 staat dat als volgt aangegeven:     

Wonen Werken Opwek Mobiliteit Adaptatie

programma 2 (Erfgoed) en 3 (Wonen) programma 1 (Economische Ontwikkeling en CE) en 3 (Vastgoed) programma 3 (Ruimtelijke ordening) programma 3 (Mobiliteit) programma 2 (Volksgezondheid) en 3 (Infra en Beheer)

Met betrekking tot de dialoog met onze inwoners leggen wij de link met programma 5 (Partnerschap, Dienstverlening en Communicatie). Ook de link met programma 2 op het gebied van Onderwijs is van belang. Het klimaatbeleid heeft op deze manier zijn werking over alle begrotingsprogramma’s.

21

Voor de begroting 2022 zullen, in voorbereiding op de afronding van de tijdelijke programmastructuur, alle doelen en resultaten die reeds worden gedragen door de reguliere organisatie worden opgenomen bij het desbetreffende begrotingsprogramma. Een uitzondering wordt gemaakt voor de doelen met betrekking tot de Warmte Transitie, de Regionale Energie Strategie, de ondersteuning en facilitering van verschillende inwonersinitiatieven (lokaal partnerschap) en de hele aanpak van de actiegerichte communicatie en bewustwording. Deze thema’s worden in 2022 nog afzonderlijk opgepakt om in 2023 eveneens in de organisatie te landen. Klimaatadaptatie Het thema klimaatadaptatie verdient meer aandacht dan het tot nu heeft gekregen binnen het programma. Daar zijn op een aantal gebieden aanvullende middelen voor nodig, incidenteel dan wel structureel. Er wordt een startnotitie voorbereid die voor de begrotingsbehandeling aan de raad wordt voorgelegd zodat duidelijk wordt waar we eventueel extra middelen kunnen vrijmaken dan wel middelen uit heffingen kunnen inzetten. Hieronder alvast een paar aandachtspunten. 1. Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie De gemeente Rheden werkt binnen het Deltaplan Regionale adaptatie (DPRA) in de werkregio Arnhem/Rheden/Rozendaal aan maatregelen om onze omgeving daar waar nodig aan te passen aan de klimaatverandering.

In de afgelopen periode is in lijn van het coalitieakkoord gewerkt aan een nadere concretisering van de opgave voor onze gemeente. Deze concretisering bestaat uit het actief deelnemen aan de DPRA ambities zoals deze in onze werkregio zijn vastgesteld en de inzetten van lokale klimaatadaptieve maatregelen. Dit resulteert uiteindelijk in:   

Klimaatadaptatie strategie en uitvoeringagenda 2022 Actualisatie stresstesten hitte, droogte en wateroverlast 2023 en 2025 Afstand tot koeltekaart(en) vs. Lokaal hitteplan

2. Klimaatadaptieve maatregelen in de leefomgeving Om wateroverlast, verdroging en hittestress verder te reduceren en de leefomgeving robuust en toekomstbestendig in te richten zijn klimaatadaptieve maatregelen benodigd. Derhalve zal aanvullend budget nodig zijn om: 1. Klimaatadaptieve maatregelen en meekoppelkansen te benutten Een extra stimulans is nodig om in de buitenruimte specifiek maatregelen te treffen ten aanzien van klimaatadaptatie (hitte, droogte, wateroverlast, biodiversiteit, gezondheid) in projecten. Om deze projectinvesteringen mogelijk te maken zal een verhoging van kapitaallasten aangevraagd worden op het gebied van riolering, wegen en groen waarbij een kanttekening gemaakt moet worden bij de kapitaallasten voor riolering omdat een verhoging een op een terug is te zien in de rioolheffing. 2. Initiatieven te ondersteunen Door inwoners of ondernemers, aanvullend op Operatie Steenbreek (OS). Beide worden nu uit incidentele klimaatmiddelen bekostigd. Een structureel budget wordt bij de begroting meegenomen 3. Bewustwording en zichtbaarheid te bevorderen Middels diverse media inwoners, ondernemers, verenigingen e.d. informeren en stimuleren ten aanzien van mogelijkheden om klimaatbewust te handelen. De basis zal liggen in www.watisjouwrheden.nl maar ook flyers, advertenties en bijeenkomsten horen tot de mogelijkheden.

Tot nu toe wordt dit bekostigd uit incidentele klimaatmiddelen. Een structureel budget wordt bij de begroting meegenomen. Zoals aangegeven is het college voornemens om bovenstaande concretisering binnen de genoemde kaders verder uit te werken in een beleidsnotitie en de hiervoor benodigde middelen als voorstel op te nemen in de begroting 2022 en verder. Verduurzamen eigen vastgoed Het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed in de komende jaren zal leiden tot een behoefte aan investeringsruimte voor deze verduurzaming als aanvulling op de onderhoudsmiddelen die reeds beschikbaar zijn. We zullen deze behoefte in de tweede helft van dit jaar inzichtelijk maken zodat we deze voor de begroting 2023 en volgende mee te kunnen nemen. Inzet burgerforum klimaatopgave We merken dat nog veel onbekend is en dat er zorgen zijn bij inwoners ten aanzien van duurzame opwek. We voorzien hier een tweetal opgaven die in elkaars verlengde liggen. De eerste is om met 22

behulp van een burgerforum, in lijn van het advies van Brenninkmeijer (rapport ‘Betrokken bij klimaat; burgerfora aanbevolen’), tot om tot een gedragen uitwerking van het klimaatbeleid voor Rheden te komen. Het college is voornemens om, indien de raad ons daartoe de opdracht geeft, het instrument burgerforum verder uit te werken en de hiervoor benodigde middelen als voorstel op te nemen in de begroting 2022. Integrale gebiedsvisies verkenningsgebieden Er zijn niet alleen zorgen bij inwoners over grootschalige opwek. Er liggen ook verschillende ruimteclaims in de gebied rondom Soerens Broek, Spankeren en de Beemd-Velperwaarden (incl. de gronden rondom Kasteel Biljoen). Om hier de juiste (en meest duurzame) keuzes te maken willen we met behulp van integrale gebiedsvisie de invulling van de verkenningsgebieden verder vormgeven. Aan de ontwikkeling van twee integrale gebiedsvisies voor de gebieden De BeemdVelperwaarden en Soerense Broek, zijn financiële consequenties verbonden. Er zal bij de begroting 2022 een integrale afweging plaatsvinden. Het benodigde budget wordt opgenomen in begrotingsprogramma 3. Global Goals Het gedachtegoed van de Global Goals gericht op duurzame ontwikkelingen vindt steeds meer aanhang binnen de verschillende sectoren in onze gemeente: bedrijfsleven, onderwijs en inwoners.

Onderzocht wordt of initiatieven op het gebied van duurzame ontwikkelingen actief gestimuleerd kunnen worden met het instellen van een of meerdere duurzaamheidsprijzen. Een voorstel hiervoor inclusief een dekkingsvoorstel wordt opgenomen in de komende begroting. Thema: Afval, water en milieu Perspectief De komende jaren bereiken diverse contracten het einde van de (oorspronkelijke) contractduur. Als wordt gekozen voor nieuwe contracten dan zal in de meeste gevallen een Europese aanbesteding nodig zijn. De verwachting is dat nieuwe contracten zullen leiden tot hogere prijzen. Voor goed lopende contracten zal daarom gekozen worden voor verlenging van het contract. In dat geval zal er (behalve indexering) geen kosten toe- of afname zijn ten opzichte van het huidige budget.

Financiële ontwikkelingen 4. Duurzaamheid (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

subtotaal Afwijkingen op begroting 2022-2025

0

0

0

0

subtotaal

0

0

0

0

subtotaal

0 0

0 0

0 0

0 0

Structurele effecten jaarrekening 2020

Autonome ontwikkelingen

Totaal

23

Wat gaat het kosten Programma (Bedragen x € 1.000) Lasten Baten Saldo van baten en lasten

2022 9.121 9.978 857

4. Duurzaamheid 2023 2024 8.735 8.650 9.928 9.928 1.194 1.279

2025 8.650 9.928 1.279

Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat

0 0 857

0 0 1.194

0 0 1.279

24

0 0 1.279

5 Bestuur en veiligheid

Bestaand beleid De kwaliteit van het bestuurlijk handelen is van belang voor een sterke en duurzame gemeente. Meer dan ooit leeft het besef dat gemeente en inwoners gelijkwaardige partners zijn. Om die reden omarmen we partnerschap en passen we onze bestuursstijl daarop aan. Daarbij hoort dat wij inwoners helderheid geven over onze veranderende rol. Wat mogen zij van ons verwachten, wat verwachten wij van hen en welke afspraken maken we samen? Die rolduidelijkheid is nodig om samen met onze partners vraagstukken op te lossen. Veiligheid is een basisvoorwaarde voor plezierig wonen in onze gemeente. Iedereen moet zich veilig voelen en ieders omgeving moet leefbaar zijn. Daarom bestrijden we geweld, discriminatie en criminaliteit. Wij dragen met ons beleid bij aan de volgende Global Goals:  Partnerschappen voor de doelen  Vrouwen en mannen gelijk  Vrede, veiligheid en rechtvaardigheid In dit licht vormt het binnen onze gemeente ontstane 18e goal (Deel en geef door) een mooi slot: als gemeente bieden wij meer voor onze inwoners door enerzijds best practices te delen met anderen en anderzijds te leren van anderen. Rheden deelt graag haar best practices met derden en wij nodigen collega-gemeenten en andere organisaties uit om hun best practices met ons te delen. Rheden is daarin ondernemend, initiatiefrijk en proactief.

Thema Partnership Perspectief Groene metropoolregio Arnhem Nijmegen Binnen de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen zien wij voordelen om deel te nemen aan de 5 opgaven. In het najaar zal de raad over daadwerkelijke deelname per opgave een besluit nemen. In deze kadernota nemen wij daarvoor de volgende bedragen op in jaarschijf 2022. bijdrage per inwoner in € Verbonden regio Productieve regio Circulaire regio Ontspannen regio Groene groei regio

1,3 0,73 0,81 0,57 0,82

totaal 56.597 31.781 35.264 24.816 35.700

4,23

184.157

Statushouders Er is een groot tekort aan opvangcentra in Nederland voor statushouders. De regio is opgeroepen om dit probleem te verhelpen. De effecten voor de gemeente Rheden zijn nu nog ongewis. Wij zullen de vraag moeten onderzoeken welke mogelijkheden wij zien om in de behoefte te voorzien.

25

Thema: Veilige en inclusieve samenleving Perspectief Rheden bestaat in 2023 450 jaar! Wij willen bijdragen aan een betrokken en inclusieve Rhedense gemeenschap door het (laten) organiseren van festiviteiten voor verschillende doelgroepen, zodat iedereen die wil kan participeren. Daarmee beogen wij een vreedzame samenleving met een aantrekkelijk woon- en werkklimaat. Met de organisatie van de festiviteiten hopen wij dat nieuwe duurzame partnerships binnen onze gemeente en daarbuiten ontstaan, waardoor onze samenleving blijvend wordt versterkt. Het programma voor het 450 jaar bestaan van Rheden zal zich mede kenmerken door het thema ‘deel en geef door’. Lokale krachten en eventuele externe impulsen zijn er om van te leren, te delen en door te geven! Voorstel is € 25.000 voor 2022 en € 75.000 voor 2023 hiervoor beschikbaar te stellen. Eventueel is het budget 2022 door te schuiven naar 2023. Het college wendt het budget aan voor ingediende initiatieven en zet zich ervoor in het budget te vergroten door realisatie van bijdragen derden. Kader is enkele centrale, gemeente brede activiteiten en festiviteiten/initiatieven per kern. Integraal Veiligheidsplan Het huidige integraal veiligheidsplan (IVP) loopt in 2022 af. De veiligheidsstrategie van de politie wordt dan ook herzien en daarbij kijken we naar de nieuwe speerpunten vanuit de strategie en vertalen deze door naar het IVP.

Cybercriminaliteit wordt een steeds groter probleem, waar landelijk maar ook zeker lokaal aandacht aan besteed moet worden. Dit is nog niet opgenomen in het IVP (bij herziening wordt dit zeker meegenomen) maar ook in 2022 wordt dit een aandachtspunt.

Financiële ontwikkelingen 5. Bestuur en veiligheid (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

-69

-69

-69

-69

subtotaal Afwijkingen op begroting 2022-2025 Basisregistraties Wijkveiligheid

-69

-69

-69

-69

-52 -5

-52 -5

-52 -5

-52 -5

subtotaal Autonome ontwikkelingen Groene metropoolregio Arnhem Nijmegen Rheden 450 jaar! Vergoeding raadsleden VGGM