jaarverslag+rbl+midden-gelre+2019-2020
Tekst van het document
REGIONAAL BUREAU LEERLINGZAKEN Schooljaar 2019-2020
JAARVERSLAG
OPEN JAARVERSLAG
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE Voorwoord
1 2 3 4
Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre
Voor jeugdigen op school (5-23 jaar)
Voor jeugdigen zonder school (5-23 jaar)
Voor jongeren in kwetsbare positie (16-23 jaar)
Bijlagen
Begrippenlijst
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 1 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Voorwoord
Met alles wat we doen, bewaken we het recht op leren en ontwikkelen Wat een bijzonder schooljaar hebben we achter de rug! En ook het huidige schooljaar is allerminst gewoon. In dit jaarverslag blikken we terug op het schooljaar 2019 -2020. Ondanks de impact van de Covid-19 crisis, hebben we mooie resultaten bereikt waar we trots op zijn. Zo is 78% van alle 22-jarigen dit jaar in het bezit van een startkwalificatie. Scholen weten ons steeds beter te vinden; al een aantal jaar is een stijgende trend te zien in het aantal meldingen van ongeoorloofd schoolverzuim. De consulenten van het Schakelpunt begeleidden meer jeugdigen die de overstap maakten naar arbeid. Daarnaast is het ons gelukt om het aantal vrijstellingen voor het volgen van ander onderwijs te laten afnemen. Vanuit onze gedachte dat iedere jeugdige recht heeft op leren en ontwikkelen, kijken we kritischer naar de vrijstellingen en leveren we maatwerk zodat jeugdigen een voor hen passend traject kunnen volgen. We hebben deze jeugdigen nu beter in beeld. We monitoren ze en begeleiden ze waar nodig.
Ook zijn we erg blij dat gemeente Renkum in april toetrad tot het RBL voor het uitvoeren van de gemeentelijke leerplichttaken. Dit versterkt onze werkwijze in de regio van een doorlopende lijn tussen leerplicht en RMC. En toen kwam halverwege het schooljaar de Covid-19 crisis. De impact van de schoolsluiting was groot op jeugdigen, scholen en op ons werk. De ondersteuningsbehoefte veranderde en daar speelden we flexibel op in. De jeugdigen die niet deelnamen aan onderwijs op afstand benaderden we nog meer vanuit maatschappelijke zorg in plaats van handhaving op verzuim. Als het nodig was, deden we een deurbezoek met als doel om de jeugdige en/of ouders weer in contact te brengen met school. Een gebrek aan motivatie was vaak een reden voor een jeugdige om niet deel te nemen aan het onderwijs op afstand, maar ook ervaarden jeugdigen soms weinig steun vanuit hun thuisnetwerk of hadden ze geen technische leermiddelen voorhanden. In onze dienstverlening bleek dat voor de meest kwetsbare
Uitvoeren van leerplicht-, kwalificatieplichtwet, RMC en Schakelpunt onderwijs-werk Uitvoeren van kwalificatieplichtwet mbo, RMC en Schakelpunt onderwijs-werk
jeugdigen alleen digitaal contact te weinig was. Om deze jeugdigen in beeld te houden, nodigden we ze al snel weer uit voor een gesprek en deden we deurbezoeken.
en zet door om met alles wat ze doet het recht op leren en ontwikkelen te bewaken.
Inge Hoogland
Het was en is een bijzondere tijd. Ons hele team beweegt flexibel en creatief mee met de dynamiek
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 2 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Interview
Renkum sluit aan bij het RBL Sinds april 2020 is de gemeente Renkum aangesloten bij het Regionaal Bureau Leerlingzaken. Wethouder onderwijs Marinka Mulder en beleidsadviseur Evelien Bergman vertellen over hun ervaringen en overwegingen. Waarom was Renkum nog niet aangesloten? Marinka Mulder: “De gemeente Renkum vond en vindt het belangrijk dat er tussen leerplicht, het sociaal team en de Renkumse scholen een goede samenwerking is en er korte lijnen zijn. Toen het RBL ontstond, was voor Renkum nog niet duidelijk wat de regionalisering van deze taak zou opleveren en is er bewust voor gekozen de functie van leerplichtambtenaar in huis te houden om zo de korte lijnen met het sociaal team en scholen te waarborgen. Nu zien we dat het RBL van grote meerwaarde is en hebben we ons aangesloten.” Wat waren de overwegingen om aan te sluiten bij het RBL? Evelien Bergman: “Eigenlijk was het een heel natuurlijk moment, want onze leerplichtambtenaar kreeg intern een andere functie. We hebben toen opnieuw de overweging gemaakt en onder-
zocht wat de meerwaarde zou zijn om aan te sluiten bij het RBL. Een belangrijk argument was ook dat onze toenmalige leerplichtambtenaar de aansluiting miste met beleid en zichzelf wel in een kwetsbare positie vond zitten als éénpitter. Ook is er de wens om steeds meer in te zetten op preventie en daar kan de kennis en kunde van het RBL bij helpen.” Wat is de meerwaarde voor jouw werk als beleidsadviseur? Evelien Bergman: “Leerplicht is een belangrijke schakel in de transformatie binnen het sociaal domein. Het heeft een signalerende functie en is een belangrijke verbinding met het onderwijs. We zien dat gemeenten om ons heen vergelijkbare uitdagingen hebben, en door in regionaal verband samen te werken kunnen we van elkaar leren en elkaar versterken.”
Marinka Mulder, wethouder onderwijs gemeente Renkum
Welke opgaven ziet de gemeente Renkum voor de toekomst? Marinka Mulder: “Ook hier is preventie het sleutelwoord. Wij willen er met elkaar voor zorgen dat kinderen gelijke kansen krijgen op een goede toekomst. Sommige kinderen ervaren daar drempels bij en met elkaar als gemeente, scholen en leerplicht kunnen we er voor zorgen dat die drempels geen belemmering zijn. Bovendien gaat het professionele gesprek tussen leerplichtambtenaar en gemeenten in regionaal verband ons helpen om te bepalen: waar is zorg voor nodig en wat hoort bij opgroeien.”
Hoe is het van meerwaarde voor de Renkumse inwoners? Marinka Mulder: De Renkumse kinderen, gezinnen en scholen kunnen er ook in de toekomst van op aan dat we het kind centraal stellen. Door deze regionale samenwerking blijven we toegerust en ook kritisch op wat we lokaal beter kunnen organiseren. Kengetallen gemeente Renkum na 1 april 2020 Vrijstellingsaanvragen
8
Thuiszitters
27
Leerlingen met verzuim
21
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 3 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
1
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
HET RBL MIDDEN-GELRE Het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre (RBL) is onderdeel van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR SDCG). De MGR bestaat uit vier samenwerkingsmodules. Naast het RBL zijn dit: Het Werkgeverservicepunt Midden-Gelderland (WSP), Inkoop sociaal domein en het werkgeverschap sociale werkvoorziening. Binnen de MGR zoeken we naar samenwerkingsmogelijkheden om de dienstverlening richting onze inwoners te verbeteren.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 4 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Aantal jeugdigen in regio met startkwalificatie
MISSIE Het RBL is dé gids voor jeugdigen van 5 tot 23 jaar in het recht op leren en ontwikkelen.
VISIE Met jeugdigen én met betrokkenen uit hun leven komen we tot een perspectief voor een passende plek in de samenleving door het recht op leren en ontwikkelen te bewaken.
Doelgroep
Wat doen we?
Wij zetten ons in voor alle leerlingen en jeugdigen van 5 tot 23 jaar zonder startkwalificatie die woonachtig zijn in de gemeenten Arnhem, Duiven, Lingewaard*, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort en Zevenaar.
Alles wat we doen heeft als doel het recht op leren en ontwikkelen te bewaken. We motiveren, stimuleren, gidsen en begeleiden jeugdigen om, waar dat kan, zo snel mogelijk weer deel te nemen aan het onderwijs om een startkwalificatie te behalen. Deze startkwalificatie geeft jeugdigen een betere uitgangspositie op de arbeidsmarkt. Op 17-jarige leeftijd heeft 22% een startkwalificatie, op 22-jarige leeftijd is dit 78%.
De gemeente Renkum heeft met ingang van 1 april 2020 ook haar toezicht op het naleven van de Leerplichtwet overgedragen aan het RBL. Tot 1 april hebben wij voor deze gemeente alleen toezicht gehouden op naleving van de kwalificatieplicht op het mbo en het uitvoeren van de gemeentelijke RMC-taken. Op pagina 3 vertellen wethouder Marinka Mulder en beleidsadviseur Evelien Bergman over deze stap. * Voor de gemeente Lingewaard voeren wij alleen de kwalificatieplichtwet op het mbo en de gemeentelijke RMC-taken uit.
Wij werken vanuit de Leerplichtwet en de gemeentelijke RMC-taken. Het RBL monitort de schoolloopbaan van de jeugdigen. Als enige organisatie met deze informatie, zijn we een unieke en waardevolle samenwerkingspartner voor het onderwijs, de gemeenten en andere ketenpartners binnen het sociaal domein. We focussen ons op jeugdigen die (vermoedelijk) ongeoorloofd verzuimen op school, die thuiszitten en (tijdelijk) geen onderwijs volgen, die voortijdig de school verlaten (vsv) en we monitoren jongeren in een kwetsbare positie. Met het Schakelpunt onderwijs-werk focussen we
5
12
16
18
23
Start leerplicht
Kind ook veranwoordelijk voor schoolbezoek
Einde leerplicht, wel kwalificatieplicht
Einde kwalificatieplicht, start RMC
Einde RMC-leeftijd
ons op jeugdigen die vanuit mbo 1 en 2 uitstromen naar werk. We zijn vaak gesprekspartner binnen gemeenten en onderwijs over de aanpak van verzuim en vsv bij deze jeugdigen. Wanneer terug naar school gaan (tijdelijk) niet mogelijk is, zoekt het RBL samen met de jeugdige, en betrokkenen in hun leven, naar een passend alternatief. In sommige gevallen kan dit bijvoorbeeld leiden tot een (tijdelijke) vrijstelling van de leerplicht. Naast het uitvoeren van de bovenstaande taken, participeren we in een aantal opdrachten uit het regionaal vsv-programma. Dit doen we als programmaleider en ambassadeur in de Sluitende Keten en als projectleider van Start & Go MBO. Tot slot bieden we loopbaanadvies aan jeugdigen tot 27 jaar in de gemeente Arnhem die een uitkering ontvangen en de scholingsplicht opgelegd hebben gekregen. Deze taak koopt de gemeente Arnhem apart in bij het RBL.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 5 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
2
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
JEUGDIGEN OP SCHOOL Het aanpakken en tegengaan van ongeoorloofd schoolverzuim is één van de belangrijkste taken van het RBL. Door samen met de school verzuim tijdig te signaleren, kunnen we schooluitval voorkomen. In de gesprekken met jeugdigen achterhalen de consulenten wat de oorzaak is van het schoolverzuim en hoe de jeugdige, met de juiste ondersteuning, zo snel mogelijk weer naar school kan gaan. Wanneer achterliggende problemen de oorzaak zijn van het schoolverzuim, is samenwerking in de sociale keten van groot belang. Bijvoorbeeld bij persoonlijke problemen of problemen in de thuissituatie.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 6 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Verzuim per onderwijssoort in procenten voor en na de schoolsluiting
Het schooljaar 2019-2020 was een bewogen jaar. De uitbraak van Covid-19 en de schoolsluiting die daarop volgde op 16 maart 2020, zorgde - tijdelijk - voor een andere aanpak vanuit het RBL. Hierbij keken we continu naar wat er nodig was voor de jeugdigen. Omdat onze dienstverlening veranderde, is dit hoofdstuk opgesplitst in een deel over de periode tot aan de schoolsluiting van 16 maart en de periode erna. Door de gevolgen van de uitbraak van Covid-19 kunnen we de cijfers van schooljaar 2019-2020 en 2018-2019 niet vergelijken.
Jeugdigen met verzuim De consulenten van het RBL werken volgens de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS). Om schoolverzuim adequaat te kunnen aanpakken, is een goede verzuimaanpak op scholen erg belangrijk. Zij signaleren verzuim en zijn verplicht dit bij ons te melden. De consulent overlegt na een melding met school: • Hoeveel uur is een jeugdige afwezig geweest? • Waarom is de jeugdige afwezig? • Welke acties heeft school al ondernomen? In het schooljaar 2019-2020 is van 2.415 (3,8%) van de 63.576 schoolgaande jeugdigen (5 tot 23 jaar) in de regio verzuim gemeld bij het RBL. In het schooljaar 2018-2019 was dit 4%. Van de gemelde jeugdigen is 62% nog leer- of kwalificatieplichtig.
83% van het verzuim werd voor 16 maart 2020 gemeld. In het schooljaar 2018-2019 was dit voor 16 maart 2019 68%. Dit laat zien dat ook in schooljaar 2019-2020 (tot aan de schoolsluiting) de groei in het aantal meldingen doorzette. Na de schoolsluiting nam deze groei af. Net als voorgaande jaren komen de meeste verzuimmeldingen van het mbo en vmbo. Dit was ook zo na de schoolsluiting van 16 maart. Wat opviel was dat er na de schoolsluiting wel meer meldingen uit het primair onderwijs kwamen.
Verzuim per leeftijd in procenten voor en na de schoolsluiting
Aantal meldingen van verzuim door jeugdigen van 5-23 jaar
Kengetallen
2019 - 2020
2018 - 2019
Alle verzuimmeldingen
3.825
3.973
Verzuimmeldingen met actie consulent RBL
3.016
2.791
Aantal leerlingen met verzuim
2.415
2.509
30N 31 JA A RV ERSLAG J A A RRVBL E R SPAGINA L A G R B7L VA
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Acties consulenten tot de schoolsluiting van 16 maart 2020 Na het ontvangen van een melding van (vermoedelijk) ongeoorloofd schoolverzuim van een jeugdige, gaat de consulent met informatie van de school in gesprek met de jeugdige. Bij leerplichtige jeugdigen worden ook de ouders betrokken. In het gesprek onderzoekt de consulent of er daadwerkelijk sprake is van ongeoorloofd verzuim en wat de reden hiervan is. Ook brengen we de situatie van de jeugdige zo volledig mogelijk in beeld, zodat er waar nodig vervolgstappen gezet kunnen worden om de schoolgang volledig te hervatten.
dan kan de consulent voor leerplichtige jeugdigen de strafrechtelijke- (Halt of proces-verbaal) of civielrechtelijke (beschermingstafel) route kiezen. Deze routes staan omschreven in de MAS.
Video Ingrado over de MAS (klik op de afbeelding om de video te bekijken)
De meest voorkomende redenen van verzuim zijn persoonlijke problemen (33%) en motivatieproblemen (19%). Onder persoonlijke problemen vallen onder andere psychische/psychiatrische problemen, ziekte/lichamelijke beperking, gedragsproblemen en problemen in de thuissituatie. Wanneer een jeugdige extra ondersteuning nodig heeft om de schoolgang te hervatten, kan de consulent van het RBL dit organiseren. Het uitgangspunt is om altijd eerst vrijwillige hulpverlening in te zetten voor alle jeugdigen van 5 tot 23 jaar. Het RBL biedt zelf geen hulpverlening, maar verwijst door naar de juiste partij. De samenwerking met de zorgstructuur van de school en het sociaal team van de gemeente is hierin belangrijk. Als de vrijwillige ondersteuning onvoldoende resultaat oplevert of als er grote zorgen zijn over de veiligheid en/of gezondheid van een jeugdige,
Resultaat verzuimaanpak voor de schoolsluiting 5-23 jaar
Bron: Ingrado
In alle gevallen monitort en bewaakt het RBL het proces met als doel dat de jeugdige zo snel mogelijk weer volledig meedoet op school. Het recht op leren en ontwikkelen van de jeugdige staat centraal bij de route die de consulent kiest.
31 21 procesverbaal
Resultaten Van de leerplichtige jeugdigen hervat 94% de schoolgang. Van de leerplichtige jeugdigen gaat 4% niet meer naar school, omdat zij bijvoorbeeld zijn vrijgesteld van de Leerplichtwet of ondersteuning nodig hebben van hulpverlening. Bij de jeugdigen ouder dan 18 jaar hervat 87% de schoolgang. 13% van de jeugdigen is uitgeschreven van hun opleiding, omdat zij bijvoorbeeld de verkeerde opleidingskeuze hebben gemaakt of omdat zij persoonlijke problemen ervaren. In totaal valt 2% van de jeugdigen buiten de doelgroep. Zij zijn verhuisd naar buiten de regio.
HALT
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 8 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Beginnend verzuim Wanneer er sprake is van beginnend verzuim wordt niet de hele MAS doorlopen. Na een gesprek met de jeugdige wordt het traject afgesloten. De gemaakte afspraken communiceren we met de jeugdige (en ouders bij leerplichtige jeugdigen) en de school. Op de meeste vo- en een aantal mbo-locaties in ons werkgebied werken we met preventieve spreekuren bij beginnend verzuim. Dit jaar ging dit vanwege de schoolsluiting ook anders. Tot 16 maart konden we de aanpak beginnend verzuim uitvoeren, daarna niet meer. Afgelopen schooljaar zijn er 90 jeugdigen uitgenodigd voor een gesprek in het kader van beginnend verzuim. Van deze 90 jeugdigen was voor 43 jeugdigen deze kortdurende interventie
De aanpak van luxe verzuim is vaak kortdurend. Bij deze jeugdigen is er niet direct sprake van zorgen over de schoolgang. In het schooljaar 2019-2020 is voor 66 jeugdigen luxe verzuim gemeld. In 24 gevallen is een proces-verbaal opgemaakt. 19 keer is na overleg met de Officier van Justitie een waarschuwing gegeven. Er was een gebrek aan bewijs of meldingen waren te laat gedaan waardoor niet meer onderzocht kon worden of de jeugdige daadwerkelijk ongeoorloofd
voldoende. Zij zijn daarna niet meer gemeld in het kader van schoolverzuim. Net als voorgaande jaren zijn motivatie- en persoonlijke problemen de meest voorkomende redenen van verzuim. Van de jeugdigen hervat 88% de schoolgang. Hoewel we dit schooljaar niet het hele jaar de aanpak beginnend verzuim hebben kunnen hanteren, zien we wederom dat het aantal jeugdigen met beginnend verzuim, verder terugloopt. In schooljaar 2018-2019 kwamen we nog in actie voor 231 jeugdigen. Consulenten geven aan dat preventieve inzet vaak niet voldoende is. Er is vaak meer aan de hand, waardoor een kortdurende interventie niet volstaat. Daarnaast zien we dat scholen de afgelopen jaren zelf ook meer aandacht besteden aan schoolverzuim. Beginnend schoolverzuim wordt daardoor minder vaak bij het RBL gemeld. School zet zelf eerst stappen. Dit juichen we vanuit het RBL toe.
Top 3 verzuimredenen beginnend verzuim
Luxe verzuim afwezig was. In elf gevallen was er sprake van een onterechte melding of bleek na onderzoek sprake van geoorloofd verzuim.
66 24 leerlingen met luxeverzuim
BIJLAGEN
procesverbaal
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 9 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
Speerpunt: Acties consulenten na de schoolsluiting van 16 maart 2020 Bij de aankondiging van de schoolsluiting was onze verwachting dat de meldingen bij het RBL in het kader van schoolverzuim snel weg zouden vallen. Niets bleek minder waar. Vanuit scholen en de politiek waren er zorgen over jeugdigen die niet deelnamen aan het onderwijsaanbod op afstand. Jeugdigen waren niet altijd goed in beeld, liepen mogelijk onderwijsachterstanden op en er waren zorgen over mogelijke toename van huiselijk geweld.
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Resultaat verzuimaanpak na de schoolsluiting 5-23 jaar
Hoewel de mogelijkheid tot handhaving van de Leerplichtwet tijdelijk werd opgeschort, werd de inzet van leerplicht- en RMC-consulenten van groot belang bij het in beeld houden van jeugdigen. Wanneer een school zorgen had om de deelname van een jeugdige aan het onderwijsaanbod op afstand, konden zij een melding doen bij het RBL. In totaal gebeurde dit 646 keer. Consulenten namen contact op met de jeugdige en/of met ouders. Wanneer het niet lukte om contact te
toch zo goed mogelijk kon deelnemen aan het onderwijsaanbod (op afstand).
leggen, gingen de consulenten op deurbezoek. Dit was 51 keer nodig. Hoewel een gebrek aan motivatie het meest voorkwam als reden voor jeugdigen om niet deel te nemen aan het onderwijsaanbod op afstand (29%), waren er ook jeugdigen die niet mee konden doen omdat zij geen steun ontvingen van het thuisnetwerk bij het leren (7%) of omdat zij geen technische leermiddelen hadden (3%). Nadat de scholen (gedeeltelijk) opengingen, bleef 5% van de 646 jeugdigen thuis vanwege medische zorgen om de jeugdige of een gezinslid. In alle gevallen probeerde het RBL de jeugdige en/of ouders in contact te brengen met de school, zodat er gekeken kon worden hoe de jeugdige
Resultaten Van de leerplichtige jeugdigen is 96% nog ingeschreven op school. 2% is dat niet omdat zij bijvoorbeeld vrijgesteld zijn van de Leerplichtwet. Bij de jeugdigen ouder dan 18 jaar zien we dat 80% nog ingeschreven is op school. 19% van de jeugdigen is uitgeschreven. Zij blijven bij het RBL in beeld. Er wordt samen met hen gekeken naar een passende vervolgstap. Ten tijde van het schrijven van dit jaarverslag is schooljaar 2020-2021 nog niet gestart. We zullen vanuit het RBL vanaf de start van het schooljaar direct contact met scholen leggen om met elkaar de jeugdigen in beeld te brengen en te houden. Thuiszitters Naast de zorgen over het onderwijs op afstand, werden door diverse media ook de kansen die dit bood, belicht. Jeugdigen die al langere tijd thuis zaten omdat er op dat moment geen passende onderwijsplek voor hen was, konden door het volgen van afstandsonderwijs soms wel weer tot leren komen.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 10 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Interview
“Alles om te voorkomen dat Elles een thuiszitter wordt”
Wij gaan dan na welke partijen betrokken zijn of betrokken zijn geweest. Meestal start dat bij een sociaal team van een gemeente. In dit geval was dat ook zo. Samen kijken we welke hulp er al is en welke hulp er nog meer ingezet kan worden. Het sociaal team is daarin leidend.”
Als er bij veelvuldig verzuim blijkt dat, ondanks verschillende hulpverleningstrajecten, er geen regelmaat komt in de schoolgang van een jeugdige, kan school het RBL vragen te kijken naar andere mogelijkheden. Het RBL gaat dan naast de verzuimmelding de situatie nader onderzoeken om te kijken wat er nodig is voor een duurzaam alternatief.
Het overkwam tiener Elles* nadat ze was begonnen op de mavo. Sinds 2017 is Elles al bekend bij het
RBL in verband met schoolverzuim. Er was al hulpverlening geregeld vanuit verschillende trajecten maar toch kwam regelmatige schoolgang niet op gang. Mede omdat er vanuit thuis weerstand was bij het oplossen van het verzuim, bleef Elles thuiszitten. Mogelijkheden Naast overbelasting binnen het gezin speelde ook autisme een rol in het verzuim. Alles bij elkaar zorgde ervoor dat Elles niet goed kon meekomen op school. De zorgcoördinator van de betrokken school nam contact op met het RBL om de situatie te onderzoeken. Marjolein: “Het initiatief hiervan ligt in eerste instantie bij school. Als school geen andere mogelijkheden ziet, schakelt ze ons in.
Tanja: “Daarnaast heeft het RBL samen met de zorgcoördinator van school gekeken naar de mogelijkheden. Belangrijk daarbij is dat we zoveel mogelijk willen wegblijven van een eventuele vrijstelling. Pas als er echt geen andere oplossing is, kan gekeken worden of een vrijstelling noodzakelijk is”. Soms is het nodig om niet alleen binnen de regio de mogelijkheden te verkennen, maar ook daarbuiten. Want voor gemeenten aan de rand van de regio kan de oplossing ook net buiten de regio gevonden worden. Passende plek Marjolein: “Toevallig was ik niet lang daarvoor met een collega bij een open dag van de Horizon in Doetinchem geweest waar een jeugdige sprak over haar ervaringen bij de Horizon. Dat verhaal is ons bijgebleven en toen we met Elles in aanraking kwamen, gingen er bij ons belletjes rinkelen. Elles zou hier prima passen”. De betrokken consulent van het RBL heeft samen met de zorgcoördinator van school deze oplossing voorbereid en bij het sociaal team voorgesteld. Belangrijk gegeven: Het RBL kan een maatwerkoplossing niet indiceren maar wel een voorstel doen. Marjolein: “Het sociaal team is vaak heel
Marjolein Kersten
blij als je met een oplossing komt. De lijntjes naar dit sociaal team zijn wat dat betreft heel strak ingeregeld. Daardoor kun je heel snel met de juiste partijen om de tafel zitten”. Voorkomen Tanja: “Het RBL heeft dit proces samen met school voor Elles begeleid en door de constructieve benadering van het sociaal team, hebben we samen een passende oplossing voor Elles gevonden. Het belangrijkste? Elles zit op haar plek en het gaat goed met haar. Volgens haar moeder is ze helemaal opgeleefd”. Met deze oplossing zijn waarschijnlijk andere zorgtrajecten voorkomen. Marjolein: “Door samen vanuit het perspectief van de jeugdige te kijken naar oplossingen, houden we de casus klein. Maar uiteindelijk gaat het om de jeugdige. In dit geval hebben we voor Elles geen vrijstelling hoeven te verlenen, en is een andere vorm van onderwijs geregeld en kan ze meedoen in de maatschappij. Daar doen we het voor: Alles om te voorkomen dat Elles een thuiszitter wordt.”
Tanja Hendriks * Vanuit privacy oogpunt gebruiken we een gefingeerde naam.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 11 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL (5-23 JAAR) Veel van onze aandacht gaat uit naar het voorkomen van schooluitval. Toch kan dit niet altijd worden voorkomen. Bij leer- of kwalificatieplichtige jeugdigen (jonger dan 18 jaar) spreken we dan over thuiszitters. Dit zijn jeugdigen die meer dan 4 weken aaneengesloten hun school niet bezoeken (langdurig verzuim) of die helemaal geen schoolinschrijving hebben. In het laatste geval is er sprake van absoluut verzuim of van een vrijstelling op lichamelijke of psychische gronden. Overige vrijstellingsgronden vallen buiten de definitie thuiszitters. Bij 18 tot 23 jarigen zonder schoolinschrijving spreken we over voortijdig schoolverlaters (vsv’ers).
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 12 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Aantal jeugdigen zonder school in 2019-2020 (5-23 jaar)
In dit hoofdstuk maken we geen onderscheid in voor- en na de schoolsluiting van 16 maart 2020. Dit omdat de dienstverlening van het RBL door liep, al was het op een andere manier. In het begin van de schoolsluiting was de dienstverlening van het RBL vooral digitaal via beeldbellen of telefonisch. Vanaf mei waren er weer face-to-face gesprekken mogelijk met jeugdigen en hun ouders voor wie onze digitale dienstverlening niet toereikend bleek.
In schooljaar 2019-2020 kreeg het RBL van 1.834 jeugdigen een melding van thuiszitten of voortijdig schoolverlaten. Van deze groep zijn er 300 jonger dan 18 jaar (16%). In schooljaar 2018-2019 ging het om 1.878 jeugdigen, waarvan 17% jonger dan 18 jaar. De acties van het RBL zijn erop gericht om jeugdigen zonder schoolinschrijving of vrijstelling - wanneer mogelijk - terug te begeleiden naar school.
Jeugdigen met absoluut verzuim (18-) Jeugdigen die langdurig verzuimen (18-) Jeugdigen met een vrijstelling (18-) Aantal jeugdigen zonder school naar leeftijd 5-23 jaar
Jeugdigen met een melding voortijdig schoolverlaten (RMC) (18+)
Aantal jeugdigen zonder school in 2018-2019 (5-23 jaar)
Jeugdigen met absoluut verzuim (18-) Jeugdigen die langdurig verzuimen (18-) Jeugdigen met een vrijstelling (18-) Absoluut verzuim
Langdurig verzuim
Vrijstelling
RMC-VSV
Jeugdigen met een melding voortijdig schoolverlaten (RMC) (18+)
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 13 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Jeugdigen zonder school met laatst bekende onderwijssoort (5-23 jaar)
2019-2020
2018-2019
* Geen onderwijs gevolgd of laatste onderwijssoort is niet bekend
Resultaten thuiszitters (5-18 jaar)
Resultaten
weer op school
niet op school
Absoluut verzuim
37
48
Langdurig verzuim
41
12
Vrijstelling 5 onder a
15
57
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 14 VA N 31
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Top 3 redenen thuiszitten (5-18 jaar)
2019-2020
2018-2019
* Het gaat hier om foutieve melding, geen inschrijving bekend en onbekend verzuim
Redenen niet op school (5-23 jaar) 53% groepen dat er Er zijn verschillende redenen waarom jeugdigen Daarnaast zien we bij beide Persoonlijke soms niet naar school gaan. Deze redenen zijn regelmatig sprake is van schoolgebonden problemen 60% voor leerplichtige- en niet leerplichtige jeugdigen problematiek. Bij leerplichtige jeugdigen gaat niet heel anders en al jaren vrijwel gelijk. Bij dit vaak om een breuk in de schoolloopbaan, 18% beide groepen spelen persoonlijke problemen omdat er bijvoorbeeld nog gezocht wordt naar Overige* een grote rol bij uitval. Hier vallen bijvoorbeeld een passende plek of omdat de jeugdige over 15% psychische problemen, financiële problemen en gaat stappen naar speciaal onderwijs. Bij de een combinatie van problemen onder. Bij deze niet-leerplichtige jeugdigen is er vaak sprake jeugdigen werken we samen met sociale teams, 10% van een verkeerdere studiekeuze. Zij moeten Overstap/breuk in scholen en samenwerkingsverbanden. wachten op een nieuw instroommoment om te de schoolloopbaan Het RBL 6% heeft hierin vaak een signalerende en doorverswitchen van opleiding. wijzende rol. Het doel is om de jeugdige zo snel 0 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% mogelijk weer deel te laten nemen aan het onderwijs of om perspectief te bieden op een passende plek.
Top 3 redenen voortijdig schoolverlaten (18-23 jaar)
20%
Verkeerde studiekeuze
21%
18% Persoonlijke problemen
18%
13%
Onbekend**
19% 0%
5% 2019-2020
10%
15%
20%
25%
2018-2019
** Het gaat hier vaak om jeugdigen waarbij na registratie al duidelijk is dat zij opnieuw starten met een vervolgopleiding in het nieuwe schooljaar
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 15 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Aanpak en resultaten (5-23 jaar) De aanpak voor jeugdigen die niet op school zitten verschilt voor leerplichtige en niet leerplichtige jeugdigen. Dit lichten we apart toe. Aanpak bij jeugdigen van 5-18 jaar Bij een leerling met een schoolinschrijving die niet naar school gaat, volgen we net als bij andere vormen van verzuim de MAS. De school houdt hierin de regie, het RBL volgt de routes zoals omschreven in de MAS. Wanneer jeugdigen geen schoolinschrijving hebben (absoluut verzuim), is het RBL eerst aan zet. In de zomermaanden brengen we zo snel mogelijk alle jeugdigen zonder schoolinschrijving in beeld. Vaak is er sprake van een nog niet verwerkte verhuizing of is de administratie van scholen nog niet bijgewerkt. De jeugdige gaat dan gewoon naar school, maar dit is in ons systeem niet zichtbaar. Door middel van brieven en huisbezoeken proberen we in contact te komen met het gezin. In de zomer van 2020 zijn we gestart met een intensievere werkwijze voor deze jeugdigen. Het effect hiervan zal zichtbaar zijn in de eerste maanden van schooljaar 2020-2021. We verwachten dat we voor 1 oktober 2020 met alle jeugdigen zonder school contact hebben. Vaak ontstaat absoluut verzuim in de overstap van het vo naar het mbo. De Sluitende Keten, waar het RBL samen met vo- en mbo-scholen de overstap volgt, probeert dit de voorkomen.
De Sluitende Keten publiceert ieder jaar een eigen jaarverslag.
Ten slotte is er de groep jeugdigen die geen onderwijs volgt vanwege een vrijstelling op lichamelijke of psychische gronden. Elk jaar vindt er een evaluatie plaats om te bezien of een jeugdige klaar is om opnieuw in te stromen in het onderwijs. De jeugdarts van VGGM speelt hierin een belangrijke rol. Resultaten 5-18 jaar We zien dat van de thuiszitters bijna de helft (49%) bij de start van schooljaar 2020-2021 weer op school zit. Dit zijn er iets meer dan vorig schooljaar (47%). Deze lichte toename zien we vooral terug bij de thuiszitters die langdurig verzuimen. Van hen staat in oktober 77% ingeschreven op school. Vorig schooljaar was dat binnen deze groep 64%. Op dit moment is het ons nog niet duidelijk of en welke rol de Covid-19 crisis hierin speelde. Aan de hand van de resultaten van volgend schooljaar kunnen we beter concluderen of het daadwerkelijk steeds beter lukt om schooluitval na langdurig verzuim te voorkomen. Van de jeugdigen met absoluut verzuim staat in oktober ongeveer de helft ingeschreven op school, bij de jeugdigen met een vrijstelling 5 onder a is dit ongeveer 20%. Dit is bij beide categorieën vrijwel gelijk aan vorig schooljaar.
Dat van deze laatste groep minder jeugdigen weer terug keren naar school, is te verklaren doordat er binnen deze groep ook jeugdigen vallen die nog nooit eerder onderwijs volgden vanwege het ontbreken van een passende plek binnen het onderwijs-
systeem, zoals jeugdigen met een ernstige meervoudige beperking. Aanpak bij jeugdigen van 18-23 jaar Jeugdigen tussen de 18 en 23 jaar die stoppen met school zonder startkwalificatie, zijn potentiële vsv-ers. Het RBL ontvangt meldingen van school en neemt contact op met deze jeugdigen om te achterhalen waarom zij gestopt zijn met school en wat hun plannen zijn voor de toekomst. Wij stimuleren jeugdigen om te starten met een nieuwe opleiding en ondersteunen en begeleiden hen in deze zoektocht. Op die manier voorkomen wij dat deze jeugdigen daadwerkelijk vsv’er worden. Het is niet voor alle jeugdigen een optie om terug naar school te gaan. RBL consulenten verwijzen deze jeugdigen door en dragen ze over aan een partij die passende ondersteuning kan bieden. Het RBL blijft de jeugdige monitoren. Ze blijven bij ons in beeld tot zij 23 jaar zijn of een startkwalificatie hebben behaald. Afgelopen jaar kregen de consulenten van het RBL een training van het Schakelpunt onderwijs-werk over de arbeidsmarkt en welke ondersteuningsmogelijkheden er allemaal zijn voor jeugdigen die de overstap naar werk (willen) maken. Ook zijn we nauwer gaan samenwerken met het
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 16 VA N 31
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
Werkgever Servicepunt Midden-Gelderland, waardoor de RMC consulenten jeugdigen beter konden ondersteunen in de route naar de arbeidsmarkt. Komend schooljaar willen we hierin onze dienstverlening verder ontwikkelen en intensiveren. Resultaten 18-23 jaar Van de jeugdigen ouder dan 18 jaar zien we dat bij de start van het schooljaar 2020-2021 53% weer een opleiding volgt of hun startkwalificatie heeft behaald. Dit is een kleine stijging ten opzichte van vorig schooljaar (50%). Mogelijke verklaring
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
is dat door de Covid-19 crisis de arbeidsmarkt op dit moment voor onze jeugdigen minder gunstig is, wat tot gevolg kan hebben dat zij er vaker voor kiezen om terug te keren naar school. Waar vorig schooljaar nog 30% van de jeugdigen werk had, is dat dit schooljaar 24%. De overige jeugdigen hebben bijvoorbeeld nog hulpverlening nodig waardoor zij op dat moment niet toe zijn aan het volgen van onderwijs. Voor een uitgebreide uitsplitsing van de resultaten van jeugdigen met een melding van voortijdig schoolverlaten verwijzen wij naar bijlage 3.
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Resultaten jeugdigen zonder school
Herplaatst op school
Niet herplaatst op school
Herplaatst op school
Niet herplaatst op school
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 17 VA N 31
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Vierogenprincipe bij vrijstellingen
Vrijstellingen
Schooljaar 2019-2020 zette het RBL in op het beter intern toetsen van vrijstellingen voor “ander onderwijs” (artikel 15). Ouders van kwalificatieplichtige jeugdigen die geen regulier onderwijs volgen kunnen deze aanvragen. De expertisegroep vrijstellingen van het RBL denkt met leerplichtconsulenten mee over deze aanvragen en besluit samen met de betrokken consulent wat de beste oplossing is voor de jeugdige en of die oplossing aan de voorwaarden van een vrijstelling voldoet. Door deze aanpak daalde het aantal vrijstellingen artikel 15 van 43 in schooljaar 2018-2019 naar 9 in schooljaar 2019-2020.Het aantal leerplichtige vsv’ers (absoluut verzuim) nam toe.
Dit jaar hadden minder jeugdigen (151) een vrijstelling dan 2018-2019 (196). Het inzetten van het vierogenprincipe heeft het gewenste effect. Opvallend is dat we de daling vooral bij de 15-, 16-, en 17-jarigen zien. Bij jeugdigen in de basisschoolleeftijd (5 tot en met 11 jaar) zien we juist een stijging van 34 in schooljaar 2018-2019 naar 47 in schooljaar 2019-2020. Deze stijging zien we
De afname van het aantal vrijstellingen en de toename van leerplichtige vsv’ers betekent echter niet dat deze jeugdigen thuis op de bank zitten. Deze werkwijze zorgt er juist voor dat we meer maatwerkoplossingen kunnen bieden aan jeugdigen. Wij geloven dat dit hen op de lange termijn een beter perspectief biedt dan een vrijstelling of proces-verbaal op de korte termijn. Deze jeugdigen blijven zo bovendien op de juiste manier in beeld. Met een vrijstelling verdwijnen ze vaak tijdelijk uit beeld tot de vrijstelling verloopt. Door geen vrijstelling af te geven, zien we dat de overdracht naar RMC ook soepeler verloopt, 18 jaar is geen eindpunt meer. De doorlopende lijn tussen 5 en 23 jaar verloopt daardoor beter. Dit zien we terug in een stijging van het aantal 17-jarigen die de RMC consulenten begeleidden. Waren dit er in schooljaar 2018-2019 nog 19, in schooljaar 2019-2020 waren dit er 53. Bovendien heeft het RBL een vangnet; ieder jaar worden voormalig vsv’ers benaderd met de oud-vsv-actie (zie pagina 19).
BIJLAGEN
niet bij één specifieke vrijstellingsgrond, maar komt terug in de vrijstellingen op lichamelijke of psychische gronden, wegens bezwaren tegen de richting van het onderwijs en vanwege inschrijving op een school in het buitenland. Omdat het nog steeds om kleine aantallen gaat, verwachten wij niet dat dit een trend wordt voor de komende jaren.
Aantal vrijstellingen schooljaar 2019-2020 (5-18 jaar)
Toegewezen
Afgewezen
Aanvraag ingetrokken
Nog in behandeling
De vrijstellingsgronden 3a en 3b betreft jeugdigen jonger dan 16 jaar die al naar het mbo gaan. Bij de vrijstellingsgrond artikel 11g is geen sprake van een schooluitschrijving maar van tijdelijke onderbreking van geregeld schoolbezoek (bijvoorbeeld wegens ziekte). De rest van de vrijstellingen betreft ontheffing van de inschrijvingsplicht.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 18 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
Oud-vsv-actie (18-23 jaar) We monitoren niet alleen reguliere vsv’ers, maar ook oud-vsv’ers. Dit doen we tijdens onze jaarlijkse actie. Eerder maakten wij hier een aparte evaluatie van. Dit jaar nemen we dit op in ons jaarverslag.
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
DUO en het Inlichtingenbureau of zij een schoolinschrijving, werk, werk en uitkering of uitkering hadden. Als dit niet het geval was, benaderden wij hen actief. Als de jeugdige een vraag over onderwijs heeft, begeleiden we hen zelf. Wanneer er een andersoortige ondersteuningsbehoefte is, dragen we warm over naar bijvoorbeeld het sociaal team of de afdeling Werk en Inkomen van de gemeente.
Met de oud-vsv-actie brengen we de huidige situatie van deze jeugdigen in beeld en achterhalen we of zij ondersteuning krijgen. In februari 2020 bekeken we met behulp van gegevens van
Situatie oud vsv’ers 2012-2013 t/m 2017-2018 (18-23 jaar)
2.343 oud vsv’ers zonder startkwalificatie | 18-23 jaar Jeugdigen die in een eerder schooljaar dan 2019-2020 de school verlieten
Schoolinschrijving
Werk > € 300,-
Werk en uitkering
Uitkering
jeugdigen 44%
jeugdigen 29%
jeugdigen 3%
jeugdigen 8%
1.014
690
Niet benaderd door RBL
62
192
Reguliere vsv (2019-2020)
4
jeugdigen 0%
Niet benaderd door RBL
Geen inkomen/inkomen < € 300,-
381 jeugdigen 16%
Benaderd door RBL
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 19 VA N 31
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
Resultaat oud-vsv-actie
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Resultaten oud-vsv-actie Dit jaar benaderden we 381 oud-vsv’ers. Het betrof 16% van de totale groep van 2.343 jeugdigen. Dit was vrijwel gelijk aan het aandeel dat wij vorig jaar benaderden, toen ging het om 15%.
jeugdigen, dit jaar was dat 65%. We verwachten dat dit tijdens de oud-vsv-actie van 2021 verder af zal nemen. De categorie activerend werk/dagbesteding was dit jaar voor het eerst opgenomen als resultaat en kon om deze reden nog niet vergeleken worden.
In totaal was er bij 43% van de 381 jeugdigen sprake van een positieve uitstroom. Dit is vrijwel gelijk aan vorig jaar (41%). Zoals we verwachtten door de Covid-19 crisis, nam het totaal aantal jeugdigen dat aan het werk is iets af. Vorig jaar was dit 70% van het totaal aantal positief uitgestroomde
Ook bij de andere resultaten zien we kleine verschillen tussen het huidige en vorige schooljaar. Iets meer jeugdigen ontvangen een uitkering (nu 8% t.o.v. 6% vorig schooljaar) en er zijn iets minder jeugdigen die buiten de doelgroep vallen (nu 11% t.o.v. 14% vorig schooljaar).
30% 43%
8% 11%
Positieve uitstroom Geen dagbesteding
Positieve uitstroom
8%
Geen dagbesteding Uitkering Geen uitstroom, geen contact
Overig
Overig
Uitkering
Geen uitstroom, geen contact
Positieve uitstroom
Geen dagbesteding
Overig
3% 5%
20%
19% 29% 27%
26%
80%
65% 26%
Startkwalificatie
School
Werk
Werk zoekend Activerend werk/dagbesteding
Startkwalificatie
Opleiding zoekend
Nog in behandeling
Werk zoekend
School
Opleiding zoekend
Werk
Nog in behandeling
Activerend werk/dagbesteding
Geen dagbesteding
Geen dagbesteding
23+
23+
Verhuisd
Verhuisd
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 20 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
Oud-vsv’ers en ondersteuning Om inzicht te krijgen in waar deze groep jeugdigen bekend is en of ze ondersteuning krijgen, vergelijken we onze bestanden met die van de sociale teams en afdelingen Werk en Inkomen van de gemeenten. Helaas was de vergelijking met de sociale teams van de gemeente Arnhem dit jaar vanwege technische problemen niet mogelijk. Hierdoor hebben we een minder goed beeld van de huidige situatie van de Arnhemse oud-vsv’ers. Werk en Inkomen van de gemeente Arnhem maakte wel de vergelijking. Naast deze vergelijkingen, vragen we uiteraard ook aan de jeugdige zelf of zij ondersteuning krijgen en van wie.
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
staat welke partij ondersteuning biedt. Bij een combi-traject gaat het om gelijktijdige ondersteuning van meerdere partijen. Met 11 van de 104 jeugdigen kregen wij zelf geen contact. Van hen zijn er 5 bekend bij Werk en Inkomen, 4 bij het sociaal team en 2 bij andersoortige organisaties. Van 160 jeugdigen is bekend dat zij geen ondersteuning krijgen. Ten slotte zijn er 117 van de 381 jeugdigen van wie niet bekend is of zij ondersteuning krijgen en van wie. Van deze jeugdigen weten wij niet wat hun huidige situatie is en of zij ondersteuning ontvangen. Een deel van hen zou in beeld kunnen zijn van de sociale teams in Arnhem.
Van de 381 jeugdigen weten wij dat 104 jeugdigen (27%) ondersteuning krijgen. In 2018-2019 was dit 20%. Een groter aantal jeugdigen heeft dus ondersteuning ontvangen. In de figuur hieronder
Wel ondersteuning en door welke partij
RBL
Sociaal team
W&I
Combi traject
Overig
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 21 VA N 31
BIJLAGEN
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Interview
“Problemen worden niet opgelost als je ze probeert te vermijden” Als de motivatie ontbreekt, school niet als leuk wordt ervaren en het thuis ook niet op rolletjes loopt, kunnen jeugdigen in een negatieve spiraal terecht komen. De schoolsluiting in het voorjaar van 2020 kon er voor zorgen dat de verbinding met school en het contact met docenten nog meer verloren ging. Het overkwam Ronald*. Toch kwam hij, met eigen inzicht én met behulp van trajectbegeleider Femke en RBL consulent Voortijdig Schoolverlaten (vsv) Laura, gemotiveerd uit die negatieve spiraal.
Ronald is een negentienjarige student Bedrijfsadministratie aan het Graafschap College in Doetinchem. Hij heeft een passie voor economie en financiën. Zijn huidige opleiding ziet Ronald echter als noodzakelijk opstapje naar het hbo. “Bedrijfsadministratie is niet helemaal mijn ding. Het gaat alleen maar over facturen boeken en journaalposten. Geef mij maar moeilijke economische sommen, daar heb ik meer plezier in”. Als we hem vragen wat zijn toekomstplannen zijn, weet hij precies waar hij heen wil. “Ik ben een optimistische denker en heb grote plannen voor later. Ik wil na deze opleiding graag verder studeren aan het hbo en als ik de mogelijkheid krijg, een eigen bedrijf starten in een metropool”.
Motivatie Het ging in de afgelopen periode echter niet goed op school met Ronald. “Ik was niet gemotiveerd om aan school te werken en liep vaak achter op de lesstof. School was niet leuk en thuis liep ook niet alles op rolletjes. Door de uitbraak van Covid-19 gingen de scholen dicht. Dit vond ik in het begin fijn. Lekker thuis. Weg van al mijn problemen. Dat pakte echter niet goed uit. Ik werd lakser en kropte mijn problemen op. Hierdoor raakte ik steeds verder in de put”. Femke Dijkman is als trajectbegeleider betrokken bij het Loopbaanplein binnen het Graafschap College. Femke kent Ronald sinds begin van dit
Femke Dijkman
Laura Meijer
jaar. Hij verloor in die periode het overzicht, liep vast met zijn schoolwerk en meldde zich vaak ziek. “Ronald heeft moeite met zijn concentratie en veranderingen. Samen met problemen thuis, kon hij zich niet genoeg op school focussen.” Uitval Laura Meijer, consulent vsv bij het RBL, werd ingeschakeld om Ronald weer te activeren en de schoolactiviteiten op te pakken. “Eind juni 2020 kreeg ik een melding over Ronald. School maakte zich zorgen, omdat het niet lukte contact met hem te krijgen. Omdat juist hij in deze Covid-19-tijd meer kans maakt om uit te vallen, heb ik Ronald uitgenodigd voor een gesprek op school, samen met zijn trajectbegeleider Femke.” Ronald: “Vlak voordat de zomervakantie begon, kreeg ik een WhatsApp-bericht van Laura. Het ging over mijn schoolverzuim. Ik schrok hier erg van en had dit niet verwacht. Voor het gesprek was ik erg zenuwachtig. Ik verwachtte dat het gesprek een preek werd en dat er consequenties
* Vanuit privacy oogpunt gebruiken we een gefingeerde naam. Ronald is woonachtig in een gemeente binnen de regio Midden-Gelderland.
aan mijn verzuim hingen. Het tegendeel bleek waar. Tijdens het gesprek ging het ook wel over mijn verzuim, maar ik had vooral het gevoel dat er naar mij geluisterd werd.” Zelfinzicht In het gesprek vertelde Ronald over wat er in hem omging en waardoor het mis was gegaan met school. Daarbij toonde hij veel zelfinzicht. Laura: “Wat ook duidelijk werd, was zijn onverminderde motivatie om verder te komen richting zijn toekomstdroom. Dat zie ik vaker bij jeugdigen en geeft ook het belang van ons werk aan; hoeveel problemen jeugdigen soms ook hebben, het goed afronden van een opleiding is een doel dat kan motiveren om verder te gaan en stappen te zetten.” Ronald geeft aan dat de actie vanuit school én het RBL, hem de juiste push heeft gegeven om de opleiding verder af te ronden. “Ik heb in ieder geval een belangrijke les geleerd: Problemen worden niet opgelost als je ze probeert te ontwijken.”
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 22 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
4
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWET SBARE POSIT IE
BIJLAGEN
JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE Het RBL monitort alle jongeren in een kwetsbare positie die in de zomer van 2019 een overstap maakten. Het gaat om een overstap van vmbo-basis, praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en mbo entree naar mbo entree, mbo niveau 2, werk of dagbesteding. Ook het schakelpunt onderwijs-werk komt in dit hoofdstuk aan bod.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 23 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
Situatie jongeren in kwetsbare positie In schooljaar 2019-2020 gaat het om 1.096 jongeren van wie er 71 niet meer binnen de doelgroep van het RBL vallen, omdat zij bijvoorbeeld verhuisd zijn naar een woonplaats buiten de regio. Van hen kunnen wij de huidige situatie niet achterhalen. Van de overige 1.025 jongeren heeft 77% (t.o.v. 76% in schooljaar 2018-2019) een startkwalificatie, een schoolinschrijving (op 01-06-2020) of werk. Opvallend is dat 3% van de jongeren in kwetsbare positie in schooljaar 2019-2020 een startkwalificatie heeft, tegenover 34% in schooljaar 2018-2019. Daarnaast valt op dat de groep jongeren die een schoolinschrijving heeft veel groter is dan in schooljaar 2019-2020 (63% t.o.v. 27%). De verklaring
4 JONGEREN IN KWET SBARE POSIT IE
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
die wij hier nu voor hebben is dat door de schoolsluiting vanwege Covid-19, de examinering mogelijk vertraagd is. Ten slotte valt op dat het aandeel jongeren met werk (12%) iets kleiner is ten opzichte van het schooljaar 2018-2019, toen 15% van deze jongeren werk had. Dit is mogelijk ook een gevolg van Covid-19. Van de jongeren met geen of weinig inkomsten startten er 19 in schooljaar 2020-2021 toch met een nieuwe opleiding. De overige jongeren krijgen mogelijk een vorm van dagbesteding en/of ondersteuning van de sociale teams. Wij hebben geen toegang tot deze gegevens.
BIJLAGEN
Situatie jongeren in kwetsbare positie (16-23 jaar) 700
642 600
500
400
300
272 210
200
118
117
112
113
100
33
24
96
65
16
0 Startkwalificatie
2019-2020
School
Werk > € 300,-
2018-2019 2019-2020
Combinatie werk en uitkering
Uitkering
Geen/weinig inkomsten (< € 300,-)
2018-2019
Schakelpunt onderwijs-werk Het RBL is opdrachtnemer van het project Schakelpunt onderwijs-werk uit het regionaal vsv-programma 2017-2020. Het Schakelpunt heeft als doel om een sluitend netwerk te creëren in de regio voor de overgang van school naar werk voor jeugdigen van mbo niveau 1 en 2. In 2021 start het nieuwe regionale vsv programma. Hierin blijft het Schakelpunt een rol spelen. Afgelopen schooljaar besteedden de consulenten in samenwerking met de gemeente Arnhem als centrumgemeente en het WerkgeversServicepunt Midden-Gelderland (WSP) veel aandacht aan het opzetten van de studentoverleggen op de mboscholen. Drie keer per jaar bespreken de school, het WSP en het Schakelpunt de jeugdigen die overstappen naar werk en die daarbij ondersteuning
nodig hebben. Door de studentoverleggen komt er meer inzicht in hoe scholen omgaan met het vraagstuk arbeid, en wat ieders rol hier in is. Het Schakelpunt faciliteert de overleggen. Het Schakelpunt pakt de begeleiding op wanneer het niet past bij de rol van de school of het WSP. Afgelopen jaar zijn er 47 jeugdigen besproken. De scholen gingen met 26 jeugdigen aan de slag,
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 24 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
het WSP met 8 jeugdigen en het Schakelpunt met 7 jeugdigen. Bij de overige 6 jeugdigen was het passend dat de consulent van het RBL de jeugdige zou begeleiden.
we ontwikkelden digitaal toegankelijk kunnen maken voor jeugdigen, ouders en samenwerkingspartners. Dit krijgt een vervolg in het regionaal vsv-programma van 2021-2024.
Naast de studentoverleggen is er ook ingezet op het volgende:
Schakelen Het Schakelpunt begeleidt jeugdigen richting arbeid waar geen andere partij dit kan doen. Afgelopen jaar ging het om 41 jeugdigen (inclusief de 7 jeugdigen vanuit de studentoverleggen). Dit zijn er 14 meer dan vorig schooljaar. De meeste aanmeldingen komen vanuit scholen van binnen en buiten de regio, maar ook van het RBL en doorstroomcoaches. De resultaten zijn afgebeeld in de grafiek ‘Resultaat na aanmelding bij Schakelpunt’.
Signaleren Het Schakelpunt onderhoudt contact met onder andere de afdelingen Werk en Inkomen van de gemeenten, sociale teams en jobcoachorganisaties om de overstap van school naar werk voor mbo-studenten in een kwetsbare positie op de agenda te houden. Daarnaast onderzochten we dit schooljaar hoe we de sociale routekaart die
4 JONGEREN IN KWET SBARE POSIT IE
Ondanks de Covid-19 crisis zijn er relatief meer jeugdigen aan het werk gegaan. Ook valt op dat jeugdigen ervoor kozen om toch weer een opleiding te gaan volgen. We verwachten dat het effect van de Covid-19 crisis in het schooljaar 2020-2021 duidelijker te zien zal zijn voor de jeugdigen in kwetsbare positie. Naast de begeleiding van jeugdigen, zette het Schakelpunt ook het arbeidsdeskundig team op bij een locatie van ROC Rijn IJssel. Doel van dit team is om alle vragen van de school rondom arbeid en participatie te beantwoorden. Het team is aanvullend op de zorgstructuur van de school. Ten slotte gaf het Schakelpunt afgelopen schooljaar een training aan de consulenten van het
RBL over de arbeidsmarkt, het netwerk en de participatie-instrumenten zodat zij meer inclusief kunnen werken op het gebied van onderwijs en participatie. Monitoren Net als voorgaande jaren deed het Schakelpunt mee aan de oud-vsv-actie van het RBL. Daarnaast wilden we dit schooljaar meer monitoren op duurzaamheid van het werk van de jeugdigen. Hiervoor maakten we een aanzet door meer jobcoaches in te zetten zodat jeugdigen hun werkplek beter konden behouden.
Resultaat na aanmelding bij Schakelpunt 18 Werk
8 3
Terug naar school
0 11
Overdracht naar andere partij*
10 3
Wil geen begeleiding
4
6
Nog in behandeling
5 0
2
4
6
8
2018-2019
2019-2020
10
12
14
16
18
BIJLAGEN
20
2019-2020
2018-2019
* W&I, dagbesteding/activerend werk, sociaal team
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 25 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Interview
Samenwerking zorgt voor een betere verbinding tussen school en werk Breder kijken Tijs Abeling is arbeidsondersteuner en coach bij VLOWW: “Wij worden ingeschakeld wanneer de afstand tot de arbeidsmarkt écht groot is. Wij richten ons op problemen in de privésfeer die het vinden van werk beïnvloeden. Daarbij kijken wij naar alle leefgebieden waarmee de jeugdigen
Zorgen voor een zachte landing als jeugdigen de overstap maken naar de arbeidsmarkt. Het Schakelpunt onderwijs-werk focust zich op jeugdigen die van mbo entree en mbo niveau 2 overstappen naar werk. Het Schakelpunt wordt ingezet om de jeugdigen van school naar werk te begeleiden en te voorkomen dat zij tussen wal en schip raken. Samenwerking met verschillende partijen zorgt voor een betere transitie van school en werk. De focus ligt hierbij op samen doen wat nodig is.
te maken krijgen. Van het niet op orde hebben van administratie tot zaken als verslaving. Daardoor kunnen we veel breder kijken en dat is vooral bij deze doelgroep van belang.”
Maartje van der Ven is consulent arbeid bij het RBL: “Wij zien dat sommige jeugdigen iemand nodig hebben die ze bij de hand neemt om de overstap van school naar werk goed te maken. Soms hebben jeugdigen wat extra ondersteuning nodig om kans te maken op de arbeidsmarkt. Extra ondersteuning die wij niet kunnen bieden. Dan matchen wij de jeugdige, in overleg met de gemeente, met een partij zoals VLOWW”.
Werkfit Zo ook in het geval van Job*. Job kwam via het studentoverleg op school in beeld bij het Schakelpunt. Tijdens het overleg en in de gesprekken daarna met Job bleek dat hij onvoldoende werkfit is en dat hij ondersteuning nodig heeft om de overstap te maken naar de arbeidsmarkt. VLOWW werd ingeschakeld. Tijs: “Job heeft een goed ontwikkeld leervermogen, maar mede vanwege zijn privésituatie weinig zelfvertrouwen
Tijs Abeling
en geen structuur in zijn leven. Wij maken stappen om zelfvertrouwen en meer structuur in het leven te krijgen. Ontwikkelingen die nodig zijn om hem werkfit te maken voordat hij stappen kan maken naar arbeid.” Warme overdracht Na een warme overdracht vanuit het Schakelpunt naar VLOWW laat het Schakelpunt Job los. Er is alle vertrouwen dat VLOWW Job gaat helpen om op een passende werkplek terecht te komen. VLOWW blijft Job volgen tot hij zelf de regie heeft, regulier aan de slag is en met de werkgever verder kan.
Maartje van der Ven * Vanuit privacy oogpunt gebruiken we een gefingeerde naam.
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 26 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Leerlingpopulatie per leeftijd Gemeente
Arnhem
Duiven
Lingewaard
Overbetuwe
Renkum
Rheden
Rozendaal
Westervoort
Zevenaar
Totaal
Leeftijd 4 jaar
1.679
220 525
225
358
16
149
383
3.555
5 jaar
1.661
245 551
273
380
15
152
445
3.722
6 jaar
1.706
250 512
277
381
21
116
416
3.679
7 jaar
1.739
213 569
272
407
24
155
383
3.762
8 jaar
1.628
265 556
332
435
24
135
468
3.843
9 jaar
1.774
268 561
339
467
22
158
456
4.045
10 jaar
1.788
276 609
334
441
21
146
419
4.034
11 jaar
1.762
291 593
337
432
26
164
467
4.072
12 jaar
1.724
244 545
340
408
29
156
435
3.881
13 jaar
1.741
293 589
367
462
26
156
451
4.085
14 jaar
1.667
303 657
387
437
29
165
467
4.112
15 jaar
1.601
316 625
368
498
22
159
483
4.072
16 jaar
1.711
337
649
721
360
496
27
183
507
4.991
17 jaar
1.818
355
687
733
386
534
23
151
514
5.201
23.999 42,06%
3876 6,79%
1336 2,34%
8346 14,63%
4597 8,06%
6136 10,75%
325 0,57%
2145 3,76%
6294 11,03%
57.054
18-
18 jaar
1.893
398
600
645
303
499
25
172
528
5.063
19 jaar
2.191
355
605
599
310
527
15
180
479
5.261
20 jaar
2.125
325
531
558
296
500
11
157
464
4.967
21 jaar
2.528
313
490
514
215
488
14
141
398
5.101
22 jaar 18+
2.345
298
406
461
221
465
13
142
401
4.752
11.082 44,07%
1.689 6,72%
2.632 10,47%
2.777 11,04%
1.345 5,35%
2.479 9,86%
78 0,31%
792 3,15%
2.270 9,03%
25.144
Totaal 35.081 5.565 3.968 11.123 5.942 8.615 403 2.937 8.564 82.198 42,68% 6,77% 4,83% 13,53% 7,23% 10,48% 0,49% 3,57% 10,42% Bron: CBS Statline, januari 2020
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 27 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
BIJLAGEN
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Leerlingpopulatie per onderwijssoort Gemeente
Arnhem
Duiven
Lingewaard
Overbetuwe
Renkum
Rheden
Rozendaal
Westervoort
Zevenaar
Overig
Totaal
Jeugdigen van 4-18 jr BO 13.815 2.067 4.615 SBO 412 60 129 SO 419 48 1 98 VSO 352 45 20 174 PRO 240 35 17 48 AVO 905 142 2 309 VMBO 2.910 574 269 1.057 HAVO 1.646 350 216 773 VWO 1.963 263 144 654 VAVO 52 2 7 7 MBO1 36 4 4 6 MBO2 165 22 56 47 MBO3 77 32 55 50 MBO4 329 101 143 150 MBO niveau onbekend 2 Totaal 4-18 jaar 23.321 3.745 936 8.117
2481 23 63 93 39 309 420 360 539 6 2 18 21 57 1 4.432
3.281 196 1.186 3.488 207 31.336 97 47 106 4 878 116 4 34 95 2 880 106 2 33 83 28 936 77 26 87 3 572 337 17 90 73 5 2.189 829 15 339 999 49 7.461 371 31 152 574 17 4.490 535 62 130 359 13 4.662 10 1 4 3 92 6 4 10 72 25 14 43 4 394 24 17 37 1 314 105 5 49 183 4 1.126 1 4 5.920 332 2.122 6.141 340 55.406
Jeugdigen van 18-23 jr VSO PRO AVO VMBO HAVO VWO VAVO MBO1 MBO2 MBO3 MBO4 MBO niveau onbekend Totaal 18-23 jaar
85 8 16 26 14 25 5 14 30 49 4 8 16 8 4 5 14 8 24 1 2 3 2 3 1 1 3 58 2 17 19 8 6 1 8 10 291 55 98 79 47 74 3 22 74 12 497 77 144 183 166 155 19 19 86 40 250 22 38 52 33 54 5 18 39 21 149 9 13 20 9 28 10 25 13 806 117 181 178 79 179 1 67 169 32 603 130 229 256 90 171 2 62 228 20 2.194 391 631 589 266 515 7 170 572 103 1 1 5.007 816 1.377 1.421 722 1.214 38 379 1.230 293
223 116 40 129 755 1386 532 276 1809 1791 5438 2 12.497
Eindtotaal 4-23 jaar
28.328
67.903
4.561
2.313
9.538
5.154
7.134
370
2.501
7.371
633
Bron: Leerlingregistratie RBL/DUO, 1 juni 2020
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 28 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
In deze bijlage vindt u de resultaten van alle meldingen van voortijdig schoolverlaten die het RBL behandeld heeft. Deze jeugdigen zijn benaderd en begeleid door de RBL consulenten voortijdig schoolverlaten. Dit jaar zaten hier meer jeugdigen bij die nog geen 18 waren. De leerplichtconsulent blijft dan ook betrokken. De resultaten van deze leerplichtige jeugdigen zijn ook meegenomen in deze tabel.
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
BIJLAGEN
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
Resultaat uitgeschreven jeugdigen
2019-2020
2018-2019
Absoluut In % Absoluut In % Uitstroom opleiding Herplaatst in reguliere opleiding
678
44%
569
36%
Schriftelijk/particulier onderwijs/extraneus
62
4%
72
5%
Startkwalificatie behaald
42
3%
87
6%
Werk met interne opleiding
20
1%
27
2%
Totaal uitstroom opleiding
802
52%
755
48%
Werk zonder zicht op startkwalificatie
365
24%
460
30%
Werk heeft al startkwalificatie
2
0%
1
0%
Totaal uitstroom werk
367
24%
461
30%
Hulpverlening
64
4%
57
4%
Werkzoekend
20
1%
19
1%
Opleiding zoekend
1
0%
1
0%
Onbekend/geen resultaat na acties
80
5%
86
7%
Zorgtaken/zwanger
7
0%
6
0%
Nog in begeleiding bij RMC
33
2%
33
2%
Overig*
114
7%
88
6%
Totaal geen uitstroom
319
21%
290
19%
23 jaar geworden
4
0%
4
0%
Uit regio / land verhuisd
42
3%
50
3%
Totaal overige uitstroom
46
3%
54
3%
1.534
100%
1.560
100%
Uitstroom werk
Geen uitstroom
Overige uitstroom
Totaal uitstroom * Wajong, bbl-plek zoekend, detentie, reizen, toegeleid naar WSP, W&I, enz..
JA A RV ERSLAG R BL PAGINA 29 VA N 31
INHOUDSOPGAVE
1 RBL
2 JEUGDIGEN OP SCHOOL
3 JEUGDIGEN ZONDER SCHOOL
4 JONGEREN IN KWETSBARE POSITIE
BIJLAGEN
Begrippenlijst Absoluut verzuim
Beginnend verzuim
Er is sprake van absoluut verzuim wanneer een leerplichtige of kwalificatieplichtige jeugdige niet is ingeschreven op een school. Bij melding is de school van de jeugdige in ieder geval onbekend. Uit onderzoek van het RBL moet blijken of een jeugdige daadwerkelijk bij geen enkele school staat ingeschreven. Vermoedelijk ongeoorloofd schoolverzuim van minder dan 16 uur lesof praktijktijd in 4 aaneengesloten weken. Het gaat bijvoorbeeld om veelvuldig te laat komen of spijbelen. De consulent nodigt een jeugdige dan uit voor een preventief gesprek.