Evaluatie en verantwoording van de bewustwordingslessen 2020-2021 07-04-2022

De school heeft de ouders via nieuwsbrieven of als onderdeel van de uitnodiging voor de Webinar (#ouderalert) geïnformeerd over het bevragen van de leerlingen. We hadden gehoopt dat alle deelnemers van de les de enquête zou invullen, maar dat is niet gelukt. Enerzijds omdat jongeren niet meer de tijd namen om de enquête in te vullen en anderzijds omdat niet iedereen met hun telefoon de QR-code kon scannen. Daarnaast zijn er verdiepende interviews gehouden met een tweetal jongeren, een jongerenwerker, een docent, een ouder en politiemedewerker. Deze interviews zijn ook opgenomen in de bijlagen.

3.3 Periode van onderzoek We hebben de deelnemers bevraagd vanaf augustus 2021 tot en met december 2021. In deze periode zijn geen veranderingen in het lesmateriaal geweest.

3.4 Verwerking van de resultaten De enquêtes zijn verwerkt in Qualtrics. De respondenten hebben niet op alle vragen antwoord gegeven. Soms waren antwoorden niet bruikbaar (1 letter of punt ingevoerd). Deze zijn niet in de resultaten meegenomen (geen antwoord). Omdat de vragenlijst veel open vragen bevatte, konden respondenten ook aangeven dat zij geen antwoord hadden op de vraag (weet niet). Dit is bij het verwerken van de resultaten ook apart benoemd.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

22

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Verder konden respondenten ook meerdere reacties geven op een vraag. Dit betekent dat er soms meer reacties zijn, dan het aantal respondenten. Om duidelijk te maken hoeveel respondenten de vraag hebben beantwoord, gebruiken we de letter N. Dus N=1000 betekent: de vraag is beantwoord door 1000 respondenten. In de tabellen zullen onderaan totalen staan, waaruit duidelijk wordt hoeveel reacties de respondenten hebben gegeven. We gebruiken de letter q voor het totaal aantal antwoorden dat respondenten gaf op een vraag. In de bijlagen zijn de resultaten van het onderzoek opgenomen per doelgroep (#docentalert, #ouderalert, #leerlingalert en #studentalert). N= totaal aantal respondenten

q = totaal aantal antwoorden

In bijlage 6.4 zijn tabellen opgenomen met de samenvattende resultaten. In hoofdstuk 4 worden de resultaten van deze aparte onderzoeken met elkaar vergeleken, geanalyseerd en conclusies getrokken. In hoofdstuk 5 worden de conclusies van het onderzoek samengevat.

3.5 Deelnemers aan het onderzoek In totaal deden 1126 personen mee aan het evaluatieonderzoek. In onderstaande tabel is dit per doelgroep gespecificeerd. De leeftijd van meeste leerlingen is 14-15 jaar en van de meeste studenten tussen de 16 en 18 jaar. Bijna 60% van de medewerkers van de school is tussen 30 en 50 jaar oud en bijna driekwart van de ouders is tussen de 40-49 jaar. De verdeling van leerlingen over de verschillende schoolniveaus (VMBO, Havo en VWO) is redelijk evenredig. Het merendeel van de studenten (95%) volgt een middelbare beroepsopleiding.

Populatie Docentalert

N 98

Ouderalert

23

Leerlingalert

996

Studentalert

109

Totaal N=

Leeftijd 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 40-49 50-59 < 14 jaar 14-15 jaar >15 jaar < 16 jaar 16-17 jaar 18-19 jaar > 19 jaar

Schoolniveau 17,3 28,6 26,5 22,4 4,1 73,4 26,6 28,8% 58,7% 10,2% 7,3 % 56,8 % 22,9 % 12,8 %

VMBO HAVO VWO MBO HBO WO

35,4% 27,1% 37,4% 95% 4% 1%

Opleidingen

Divers Lerarenopleiding, veiligheid

1226

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

23

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Figuur 5 Liemers College

“Ja dat vind ik zeker. [Antwoord op de vraag of alle jongeren deze les zouden moeten krijgen, red] Je kan er altijd mee te maken krijgen. Er kan altijd iemand in je vriendenkring, je netwerk in aanraking komen met criminaliteit, drugs, bendes. Ik denk dat het goed is om preventief te voorlichting dat je signalen kan herkennen. Zoals met die telefoons en pinpasjes, van ‘He waarom vraagt hij dat?’ Sommige mensen die hebben nog niet door wat er gebeurt. En dan moeten er eigenlijk direct bellen gaan rinkelen. Van ‘wat gebeurt er, wat vraagt hij eigenlijk aan mij?’ Het klinkt allemaal heel leuk, zoals jullie dat ook aangaven in de les, het klinkt allemaal heel leuk. Maar de realiteit is niet leuk. Het is goed om iedereen over die problemen voor te lichten. Daar moet je allemaal voor zijn.” Wat zou jij collega-jongerenwerkers aanraden als zij de uitnodiging krijgen om de bewustwordingsles bij te wonen? “Hierheen gaan, je eigen bevindingen vertellen!” Fragment uit interview met Jan, jongerenwerker.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

24

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

4 Resultaten van het onderzoek In de bijlagen is de uitwerking van het evaluatieonderzoek per doelgroep te lezen. Ook zijn daar alle onderzoeksresultaten per vraag en doelgroep gegroepeerd, zodat de resultaten zoveel als mogelijk te vergelijken zijn. Zoals eerder beschreven kunnen we vanwege verschillende vragenlijsten niet alle resultaten per doelgroep met elkaar vergelijken. In deze paragraaf vatten we deze resultaten samen. In de grafieken maken we gebruik van verschillende kleuren om de doelgroepen aan te duiden.

Docenten Ouders Leerlingen Studenten

Het aantal respondenten per doelgroep verschilt en ook de hoeveelheid reacties die zij per vraag gaven. Om deze met elkaar te kunnen vergelijken maken we gebruik van de percentages van het totaal aantal respondenten per doelgroep (N) of van het totaal aantal gegeven antwoorden door die doelgroep (q) – en niet van de absolute aantallen.

4.1 Verwachtingen van de voorlichting We vroegen onze doelgroepen of zij voorafgaande aan de voorlichting bepaalde verwachtingen hadden en in hoeverre aan deze verwachtingen was voldaan. ✓ Leerlingen: 73,3% had een bepaalde verwachting, waarvan 1/5 verwachtte dat de les leuk, leerzaam en interessant zou zijn en 11% had een lage verwachting. 74,8% van de leerlingen vond dat de les aansloot op de verwachtingen. ✓ Studenten: 16,7% had geen enkele verwachting, 12% had een hoge verwachting en 13% een lage. Uiteindelijk vond 58,7% van de studenten dat de les aansloot op de verwachtingen en 14,7% juist niet. ✓ Docenten: 21% van hen had geen verwachtingen. De meesten wisten wel dat het ging over jongeren en criminaliteit, signaleren en handelen. Uiteindelijk vond 82,3% dat de les aansloot op hun verwachting. ✓ Ouders: 73% van de ouders heeft een hoge verwachting van de les en verwacht inzicht te krijgen in de wereld van jongeren en criminaliteit en informatie over hoe en wat zij als ouders kunnen doen. 100% van de ouders geeft aan dat de les aansloot op hun verwachtingen. Conclusie: Alle doelgroepen hebben voorafgaande aan de les bepaalde verwachtingen qua kwaliteit en lesinhoud, waarbij het merendeel (rond de 75%) vindt dat les zeker aan de verwachtingen voldoet (in positieve zin).

4.2 Mate van bereiken van lesdoelen Met het #Alertprogramma willen we bereiken dat de doelgroepen zich bewust worden van de omvang, nabijheid en impact van de criminaliteit en dat jongeren in die wereld betrokken kunnen worden. Ook willen we hen leren hoe zij alert kunnen zijn, signalen kunnen herkennen en weten hoe te handelen. We hebben de doelgroepen hierover op verschillende manieren vragen gesteld. Vragen voorgelegd aan: Bereiken lesdoel gewaardeerd in cijfer Welke informatie was nieuw voor je Welke informatie is je na de les meest bijgebleven Welke signalen kun je je nog herinneren In hoeverre de vervolgstappen duidelijk zijn

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

Docenten √ √ √ √ √

Ouders √ √ √ √ √

Leerlingen √ √

Studenten √ √

25

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #oude ralert

#docenta lert

4.3

39.1

0

5.1

19.4

30.4 35.7

32.7

4.2.1 Mate waarin lesdoelen zijn bereikt volgens docenten en ouders We vroegen de ouders en medewerkers van scholen in cijfers uit te drukken in CIJ FE R BEREI KEN LESDOEL hoeverre we ons doel met de voorlichting hebben bereikt. ouders docenten Van meer dan een kwart van de ouders krijgen we voor het behalen van onze lesdoelen een 10. 39,1% van de ouders en 19,1% van de docenten beoordeelt dit met het cijfer 9. 35,7% van de docenten en 30,4% van de ouders geeft een 8 en een derde van de docenten een 7. Lager dan een 6 wordt door een < 6 7 8 9 enkele docent gegeven.

26.1

#stud en talert

7.1

#leerlingalert

10

Conclusie: Docenten beoordelen het bereiken van de lesdoelen met een (gemiddeld) 7,9 en de ouders waarderen het met een 8,9. Vervolgens vroegen we hen dit cijfer te onderbouwen. ✓ 34,8% van de docenten gaf aan dat de uitleg, informatie en lesopbouw goed was. ✓ Een kwart (24,1%) vond de informatie herkenbaar en toepasbaar – mede door gebruik van de praktijkvoorbeelden. ✓ Een vijfde gaf aan dat de les hun bewustwording, kennis en inzicht had vergroot. ✓ Minder dan 5% gaf aan weinig tot niets geleerd te hebben. ✓ Een kwart van de ouders (26,3%) vond dat de les duidelijk en goede informatie gaf. ✓ Het heeft hun bewustwording vergroot (8%), inzicht gegeven (8%) en nieuwe dingen geleerd (13,2%) mede door de uitleg hoe er geronseld wordt (18,4%) en de praktijkvoorbeelden (13.2%). In de grafiek zijn de verschillende antwoorden van de doelgroepen samengevoegd tot vergelijkbare categorieën. De aantallen zijn percentages van het totaal aantal antwoorden per doelgroep.

Conclusie: Volgens ongeveer 80% van de docenten is het doel van de les bereikt door de kwaliteit van informatie en lesopbouw (34,8%), de heldere uitleg en gebruik van praktijkvoorbeelden en toepasbaarheid van de informatie en het vergroten van hun bewustwording, inzicht en kennis (19,5%). Datzelfde geldt voor meer dan 90% van de ouders, die vooral aangaven dat het bijdroeg aan het vergroten van bewustwording, kennis en inzicht (52,7%) en dat de informatie herkenbaar en toepasbaar is en het gebruik van praktijkvoorbeelden waardeerden.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

26

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

4.2.2 Hoeveelheid nieuwe informatie die is overgedragen We vroegen de deelnemers wat voor hen nieuwe informatie was. Dit was een gesloten vraag met mogelijkheid om bij de optie Anders een toelichting te geven. Hieronder in tabelvorm welke antwoordmogelijkheden de doelgroepen hadden.

Deelnemers aan het woord: Docenten

✓

Ouders

✓

Leerlingen ✓ ✓ ✓ Student ✓

Bij signaleren in eerste instantie niets doen, alle stappen in overleg met leerling ‘Dat je er als ouder niet alleen voorstaat. Dat samenwerken met school en zo nodig politie echt nodig is ‘Dat het gevaarlijker is dan ik dacht’ ‘Dat je zelf er gewoon heel dichtbij zit’ ‘Hoe gemakkelijk je gedist kan worden’ ‘Hoe criminaliteit in elkaar steekt’ (MBO, paardenhouderij, 17 jr)

Antwoordmogelijkheden per doelgroep bij de vraag: Wat was nieuw voor je? Docenten Ouders Omvang criminaliteit   Nabijheid criminaliteit   Impact criminaliteit   Ronselen van jongeren voor criminele activiteiten   Herkennen   Handelen - Tips - EHBO voor gesprekken Jongeren makkelijk in criminaliteit terecht komen Kleine criminaliteit en georganiseerde misdaad Uitleg over het programma   Praktijkvoorbeelden en beeldmateriaal   Anders, …  

Leerling     

Student     

 + Extra optie: Melden    





We kregen van de leerlingen (N=996) 2178, van de studenten (109) 215, van docenten (N=98) 199 en van ouders (N=23) 44 antwoorden. Deze antwoorden hebben we onderverdeeld in verschillende categorieën, waarbij we sommige reacties van de categorie Anders ook konden onderbrengen. In de bijlage Onderzoeksresultaten is de Tabel ‘Nieuws geleerd?’ te vinden, waarin alle resultaten staan. In de grafiek hebben we deze resultaten afgezet in percentages van het aantal antwoorden wat de doelgroep in totaal heeft gegeven.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

27

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Conclusie: De impact van de criminele wereld (geweld, gevaarlijk, gevolgen) maakt slechts een klein deel uit van alle gegeven antwoorden, waaruit we opmaken dat deze informatie bij de deelnemers het meest bekend is. Opvallend is dat de omvang en nabijheid van de criminele wereld en wijze van ronselen van jongeren door criminelen ongeveer de 15-20% van alle antwoorden uitmaakt – en dus nieuwe informatie was. Dit is voor alle doelgroepen hetzelfde. We mogen er dus niet vanuit gaan, dat de omvang en nabijheid van de criminele wereld en betrokkenheid van jongeren daarin voor iedereen bekend is. 4.2.3 Hoeveelheid kennis die is bijgebleven Alle doelgroepen vroegen we wat hen is bijgebleven uit de les (open vraag). We verwerkten hun antwoorden separaat en hebben deze vervolgens ingedeeld in onderstaande categorieën. Voor de vergelijking van hun antwoorden, zijn percentages berekend van het totaal antwoorden per doelgroep.

Deelnemers aan het woord: Docenten

✓

Ouders

✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Leerlingen ✓

Student

✓ ✓ ✓

‘Hoe vast jongeren in een web van criminelen kunnen zitten als ze zich laten leiden door impulsen, geld etc. ‘ ‘Dat het op onze school ook gebeurt’ ‘De kwetsbaarheid van leerlingen’ ‘Anoniem melden wist ik niet’ De concrete voorbeelden’ ‘De gewiekstheid hoe de ronselaars te werk gaan. Hoe het erin kan sluipen’ ‘1 op de 10 jongeren wordt benaderd – dat vind ik best schokkend’ ‘Henk, omdat ik totaal niet snap hoe je alleen maar meer geld wil terwijl je continu in angst leeft’ [red. Henk is een fragment van een interview met een drugsdealer en Danny Goossen, Narcostaat] ‘Voorbeelden die aansluiten bij de doelgroep’ (HBO, toegepaste psychologie, 26+) ‘Wietmanage’ (MBO paardenhouderij, 20 jr) Het geld wat je ermee kunt verdienen. Ik wil het wel gewoon legaal verdienen’ (MBO, kok, 16jr)

Bijgebleven 1. Niet veel 2. Veel 3. Alles 4. Bepaalde lesonderdelen 5. Onderwerpspecifiek N Docentalert 98 % van q Ouderalert 23 % van q Leerlingalert 996 % van q Studentalert 93 % van q

6. 7. 8. 9. q 118

1

2

Nee zeggen. Alert zijn, niet erin stappen Geen antwoord Goede presentatie, kwaliteit docenten Overig 3

8 6,8

34 984 101

31 3,1 4 4

2 2

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

94 9,4 11 10.9

4 81 68,6 27 79,3 760 76,3 75 74,9

5 17 14,4 3 8,8

6.

7

8

9

2 1,7 1 2,9

4 3,4 1 2,9

4 3,4 2 5,8

2 1,7

8 7,9

1 1,0

28

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Ongeveer 10% van alle jongeren geeft aan dat alles van de les hen is bijgebleven. Bij 75% van alle deelnemers gaat het om bepaalde lesonderdelen of onderwerpen. Deze zijn in de onderstaande tabel verder uitgewerkt. Omdat de onderdelen ‘sexting’, ‘witwassen’, ‘geldezel’, ‘VOG’ door weinig respondenten zijn benoemd, zijn deze reacties samengevoegd in de categorie ‘Overig’. Bij de leerlingen werd onder ‘Verhalen en voorbeelden’ 195 maal specifiek gerefereerd naar de input van de ervaringsdeskundige.

Onderdelen en onderwerpen meest bijgebleven 1. Omvang criminaliteit (veel geld en mensen bij betrokken) 2. Impact criminaliteit (gevolgen, gewelddadig, onveilig) 3. Verhalen en voorbeelden N q 1 Docentalert 98 118 8 % van q 6,8 Ouderalert 23 34 9 % van q 26,5 Leerlingalert 996 760 106 % van q 13,9 Studentalert 93 20 % van (q) 75 26,7

4.

Nabijheid van criminaliteit (jongeren makkelijk te ronselen, slinks, het is overal 5. Herkennen en handelen (MMA, chat met FIER, praten met volwassene) 6. Overig 2 3 4 5 6 5 17 48 20 4,2 14,4 40,7 16,9 1 3 10 2 2,9 8,8 29,4 5,8 88 336 138 44 48 11,6 44,2 18,3 5,8 6,9 5 15 22 13 4 6,7 20 29,3 17,3

In onderstaande grafiek wordt zichtbaar dat elk lesonderdeel wel wordt genoemd door de respondenten. Uit het antwoord van de vorige vraag (wat was nieuw voor je) werd al duidelijk dat de impact van de criminele wereld (geweld, gevaarlijk, gevolgen) voor de deelnemers niet nieuw was. We zien dit ook in deze grafiek terug: dit onderdeel wordt het minst door de deelnemers wordt genoemd. Net als bij de vorige vraag, benoemen de respondenten ook hier de omvang en nabijheid van de criminele wereld. Opvallend is wel dat docenten de omvang van de criminele wereld (6,8%) minder is bijgebleven, dan de nabijheid van criminaliteit (waaronder ook het ronselen van jongeren door criminelen is geschaard). De laatste was 40,7% van hun antwoorden. Nabijheid en omvang van criminaliteit zit rond de dertig procent van de antwoorden van de ouders en studenten. 44,2% van alle antwoorden gegeven door de leerlingen betreft de verhalen en voorbeelden, wat een aanzienlijk groter deel van de antwoorden is die zij in totaal hebben gegeven, in vergelijking met de overige doelgroepen. Deze verhalen omvatten de elementen nabijheid en impact en geven ook aan op welke manier je ronselen van criminelen kunt herkennen en wat je kunt doen als je erin terecht komt.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

29

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Conclusie: Alle lesonderdelen blijven de doelgroepen in meer of mindere mate bij. Vergelijken we de resultaten van doelgroepen met elkaar, dan is opvallend dat docenten met name de nabijheid van de criminele wereld benoemen (40,7% van al hun antwoorden op deze vraag) en leerlingen de verhalen en voorbeelden (44,2% van al hun antwoorden op deze vraag). De impact van de criminele wereld (geweld, gevolgen en gevaarlijk) wordt door volwassenen (ouders en docenten) minder vaak benoemd dan door de leerlingen en studenten (resp. 11,6% en 6,7% van al hun antwoorden). 4.2.4 (Herkenning)signalen die zijn onthouden We vroegen docenten en ouders (open vraag) welke signalen zij zich nog konden herinneren om eventuele betrokkenheid van jongeren in de criminaliteit te herkennen. Hieronder is een verwerking van de respons (in % van totaal aantal gegeven antwoorden per doelgroep) in een grafiek gezet.

Conclusie: De docenten en ouders herinneren zich verschillende (belangrijke) signalen en met name afwijkend gedrag (resp. 40 en 25,3%) en het in bezit hebben van luxe spullen (waaronder merkkleding en (contant) geld (resp. 49,3 en 40%). Omdat we het in bezit hebben van meerdere telefoons en

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

30

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

vertrouwen op onderbuikgevoel ook belangrijke signalen vinden en deze in mindere mate worden benoemd kan dit een mogelijk verbeterpunt zijn in onze voorlichting. 4.2.5 Duidelijkheid over handelsperpectief We vroegen de docenten en ouders ook in hoeverre de vervolgstappen (handelen) duidelijk waren en kregen de volgende antwoorden. Q9: In hoeverre zijn de vervolgstappen duidelijk (N = 98) Ja Ja, maar ik zou graag de PowerPoint ontvangen waar de instanties instaan Nee Deels Totaal:

Docenten (N=98) Abs. % 86 81,1 1 0,9 3 2,8 16 15,1 106 100

Ouders (N=23) Abs. % 22 95,7 1 4,3

23

100

Conclusie: Meer dan 80% van de docenten en bijna 96% van de ouders weet welke vervolgstappen er zijn, na het herkennen van signalen. 4.2.6 Samenvattende conclusie over bereiken van lesdoelen Zoals eerder is beschreven willen we bereiken dat de doelgroepen zich bewust worden van de omvang, nabijheid en impact van de criminaliteit en dat jongeren in die wereld betrokken kunnen worden. Ook willen we hen leren hoe zij alert kunnen zijn, signalen kunnen herkennen en weten hoe te handelen. We hebben de doelgroepen hierover op verschillende manieren vragen gesteld en hieronder worden de antwoorden nogmaals op een rij gezet: ✓

✓

✓

✓

Ouders en docenten vinden dat we gemiddeld respectievelijk een 7,9 en 8,9 verdienen als cijfer voor het behalen van onze lesdoelen. Volgens 80% van de docenten en 90% van de ouders komt dit door de kwaliteit van informatie en lesopbouw, de heldere uitleg, het gebruik van praktijkvoorbeelden en toepasbaarheid van de informatie. Bijna 20% van de antwoorden van docenten en 52,7% van die van ouders gaan over het vergroten van de bewustwording, kennis en inzicht. Voor de meeste respondenten is de impact (geweld, gevolgen, gevaarlijk) van de criminele wereld niet nieuw. Opvallend is dat de omvang en nabijheid ervan èn de wijze van ronselen van jongeren door criminelen 15 tot 20% van alle gegeven antwoorden uitmaakt, op de vraag welke informatie nieuw was voor de respondenten. We mogen er dus niet vanuit gaan dat deze informatie bij iedereen bekend is. Ongeveer 10% van alle jongeren geeft aan dat ‘Alles van de les’ hen is bijgebleven. Bij 75% van alle deelnemers gaat het om bepaalde lesonderdelen of onderwerpen. Alle lesonderdelen worden ook in meer of mindere mate benoemd. Opvallend is dat bij docenten met name de nabijheid van de criminele wereld benoemen (40,7% van al hun antwoorden op deze vraag) bij blijft en bij leerlingen de verhalen en voorbeelden (44,2% van al hun antwoorden op deze vraag).

De docenten en ouders herinneren zich verschillende signalen en vooral afwijkend gedrag (resp. 40 en 25,3%) en het in bezit hebben van luxe spullen (waaronder merkkleding) en (contant) geld (resp. 49,3 en 40%). Ook weet meer dan 80% van de docenten en bijna 96% van de ouders welke vervolgstappen er zijn (handelsperspectief).

Conclusie: Volgens de deelnemers van het onderzoek zijn we erin geslaagd om het bewustzijn van hen te vergroten over de omvang, nabijheid en impact van de criminele wereld en dat jongeren hierin betrokken kunnen worden. Elk lesonderdeel omvat voor een deel van de doelgroepen nieuwe

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

31

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

informatie en ook de wijze waarop we dit doen wordt gewaardeerd (storytelling). Docenten en ouders geven aan dat zij weten op welke signalen zij moeten letten en wat hun handelsperspectief is.

4.3 Aanbevelen van de les aan anderen De mate waarin de doelgroepen onze les aan anderen zouden aanbevelen, geeft een indruk van de kwaliteit van de les. We vroegen het onze deelnemers. De resultaten hebben we weergegeven in percentage van het aantal respondenten (N).

Deelnemers aan het woord: Docenten:

✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Ouders:

✓ ✓ ✓

✓

Leerlingen: ✓ ✓ ✓ Studenten

✓ ✓ ✓ ✓

‘Het geeft inzicht en ruimte om met elkaar over dit thema uit te wisselen. Je maakt het bespreekbaar’ ‘Dit kan zeker helpen om het verschil te maken voor een jongere’ ‘Iedereen moet dit weten, ik merk dat ik veel te weinig kennis heb en dat er veel naïviteit is. Het is goed om bewustwording te creëren en dit ieder jaar terug te laten komen’ ‘Goede ppt [red. powerpoint], duidelijke toelichting en leuke voorbeelden’ ‘Goede rustige uitleg, niet te lang en niet te kort’ ‘Breed gedragen is belangrijk. Meerdere mensen zien immers meer dan één’ ‘Als we met z’n allen alert zijn en samenwerken kan er al heel wat ellende voorkomen worden’ ‘Iedere ouder moet hiervan op de hoogte zijn. Hoe meer ouders ervan op de hoogte zijn hoe beter we onze kinderen kunnen helpen en beschermen’ ‘Zeer nuttig. Met name door de snelle ontwikkeling en slinkse werkwijze van criminelen is er denk ik voor veel ouders veel van te leren. En tenslotte wil niemand dat zijn/haar kind in het criminele circuit terecht komt. Belangrijk om je te realiseren dat het dichterbij is dan je misschien denkt’ ‘Je denkt alles te weten, dat dacht ik ook met ouders die bij de politie en jeugddetentie werken.

Maar toch waren bepaalde manieren van ronselen nieuw voor mij’ ‘Iedereen moet dit weten en ik denk dat jongeren dan minder snel illegale dingen gaan doen’ ‘Ik ken er al vijf, die in de criminaliteit zitten’ ‘Iedereen moet weten in wat voor samenleving we leven’ ‘Het is een hele mooie en interessante les’ (MBO, zelfstandig werkend gastvrouw, 18 jaar) ‘Deze informatie heb je later nog profijt van’ (MBO horecamanagement, 16 jr) ‘Veel van onze leeftijd zitten wel in deze shit en kunnen wel hulp gebruiken’ (MBO, koksopleiding, 16 jr) ‘Het maakt indruk althans bij mij’ (HBO, lerarenopleiding, 26+ jr)

De jongeren die de les niet aanbevelen, vinden het niet nodig omdat zij het niet nodig (urgent)

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

32

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

vonden, saai of omdat de voorlichting in vrije uren geroosterd was. Conclusie: Tussen de 90-100% van de respondenten beveelt anderen de les aan. Vervolgens vroegen we de doelgroepen vervolgens naar hun onderbouwing (open vraag). Deze reacties hebben we ingedeeld in de categorieën: ‘urgentie’, ‘lesinhoud’, ‘doelstelling programma’ en ‘geen goede, te algemene voorlichting of anders’.

We zien bij studenten en leerlingen een evenredige verdeling tussen urgentie, lesinhoud en doelstellingen programma. De helft van de antwoorden van ouders gaat over de urgentie van de voorlichting en meer dan 40% over de bijdrage van de voorlichting aan onze doelstellingen. Docenten focussen naast de urgentie vooral ook op de lesinhoud (de kwaliteit van en soort informatie die wordt gegeven). Conclusie: De jongeren hebben hun argumenten evenredig verdeeld over urgentie, lesinhoud (interessant, leerzaam) en vanwege éen of meerdere programmadoelstellingen. Bij ouders ligt de nadruk op urgentie en programmadoelstellingen en bij docenten op urgentie en inhoud van de les.

4.4 Waardering van de lesinhoud Benieuwd waren we naar de waardering van de lesinhoud en wijze waarop we lesgeven. Met deze informatie kunnen we bepalen of we de inhoud of manier van lesgeven moeten aanpassen. We stelden hen hierover verschillende vragen: Vragen met betrekking tot lesinhoud Docenten/ Ouders Antwoordmogelijkheden: Welke onderdelen van de ✓ Uitleg programma les vond je het meest ✓ Uitleg over ronselen interessant? ✓ Omvang ✓ Nabijheid ✓ Divers beeldmateriaal Welke onderdelen van de ✓ Signaleren les vond je het minst ✓ Gesprek voeren interessant? ✓ Tips ✓ Anders, nl……

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

Leerlingen/ Studenten Open vraag

Open vraag

33

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

Vragen met betrekking tot lesinhoud Docenten/ Ouders Wat was het leukste onderdeel?

Niet gevraagd

Informatiebehoefte Heb je nog tips voor ons?

Open vraag: waren er onderdelen die je mistte? Open vraag

#oude ralert

#docenta lert

Leerlingen/ Studenten ✓ Persoonlijke verhalen (Peter/Roos…) ✓ Vragen over drugs en hoeveel geld verdienen ✓ Opdracht opzetten drugshandel ✓ Films ✓ Uitleg over hoe criminelen jongeren ronselen ✓ Vragen over simkaart, bankkaarten, pinnen en uitleg ✓ Uitleg over VOG ✓ Inbreng personen (wijkagent, ex-gedetineerde, etc.) ✓ Anders, namelijk... Open vraag: waarover zou je nog meer willen weten? Open vraag

4.4.1 (On)interessante lesonderdelen De vraagstelling over meest/ minst interessante onderdelen van de les aan docenten/ ouders verschilt deels met die van de jongeren. We vergelijken de resultaten van de verschillende doelgroepen met elkaar, daar waar het kan. We kregen op de vraag wat de deelnemers de meest interessante onderdelen van de les vonden veel antwoorden: 112 van de ouders, 349 van de docenten, 1125 van leerlingen en 119 van studenten. Opvallend was de lage respons van leerlingen en studenten op de open vraag ‘wat de minst interessante onderdelen waren’. Een deel van die respons omvatte ook nog eens de reactie dat deze vraag niet van toepassing is, omdat eigenlijk alles interessant was: 37,7% van de respons van leerlingen en 54,2% van studenten.

Deelnemers aan het woord: Docenten: Ouders:

Leerlingen:

Studenten

‘Alles was interessant genoeg’ Alle onderwerpen zijn nodig voor het gehele verhaal, dus het is niet dat ik iets minder interessant vond In het begin duizelde het me een beetje over de percentages van jongeren in de criminaliteit Niets, ik vond het echt een goede opzet ‘Toch hoe je het kan herkennen en wat je moet doen als je nee wilt zeggen ‘Dat je gewezen wordt op de manieren waarop jongeren bij criminaliteit betrokken raken’ Veel, vooral de dingen waar je iets kon doen’ ‘Informatie over wat je kunt doen als zoiets gebeurt’ ‘Dat ze van meer kanten dingen uitleggen’ ‘Ik vind misdaad series heel interessant. Dus dit sprak mij wel aan. Ik vond het ook verbazingwekkend hoe dichtbij het allemaal kan zijn’ (MBO, hout & meubel, 16 jr) ‘Het was concrete informatie waar je daadwerkelijk wat aan hebt, geen wazig verhaal dat je direct weer vergeet’ (mbomeubelmakerij, scheepsbouw, 17 jr) Het gedeelte dat het ook in de horeca voorkomt’ (mbohorecamanagement, 17 jr)

De reacties van leerlingen en studenten op de open vraag naar meest en minst interessante onderdelen van de les hebben we gegroepeerd in de noemers: ‘Algemeen’, Lesonderdelen’, ‘Storytelling’, ‘Specifiek onderwerp’ en ‘Wijze van lesgeven’ (zie tabel en grafieken hieronder). Op deze manier kunnen we de resultaten van leerlingen en studenten op de onderdelen (Lesonderdelen en Storytelling) vergelijken met de antwoordmogelijkheden die we ouders en docenten hebben

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

34

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

voorgelegd. We beschrijven deze noemers achtereenvolgens, met uitzondering van ‘Specifiek onderwerp’.

Algemeen Lesonderdelen Storytelling Specifiek onderwerp Wijze van lesgeven Totaal:

Meest interessant Studenten N=106 Abs. % van q 57 47,9 26 21,8 27 22,7 9 119

7,6 100

Leerlingen N=958 Abs %q 373 33,2 157 14,0 509 45,2 86 1125

7,6 100

Minst interessant Studenten N=80 Abs. %q 11 13,6 43 53,1

Weet ik niet Alles interessant Storytelling Specifiek onderwerp Wijze van lesgeven Totaal:

26 1 81

32,1 1,2 100

Leerlingen N=661 Abs %q 133 20 249 37,5 72 10,8 147 22,1 63 9,5 664 100

In onderstaande tabel brachten we de resultaten van de leerlingen en studenten (voor zover mogelijk) onder bij de antwoordmogelijkheden die docenten en ouders zijn voorgelegd (i.e. Storytelling onder 7. Verhalen en de reacties over lesonderdelen onder de categorieën: 2, 3, 4, 5, 6, 10). Lesonderdelen die het MEEST interessant waren 1. Uitleg over programma 2. Omvang van de criminele wereld 3. Nabijheid van de criminele wereld (jongeren makkelijk te ronselen, slinks, het is overal 4. Impact (gevolgen, gewelddadig, onveilig) 5. Herkennen N q 1 2 3 Docentalert 98 21 26 58 % van q 349 6 7,4 16,6 Ouderalert 23 5 9 19 % van q 112 4,5 8 17 Leerlingalert 958 157 46 53 % van q 29,3 33,7 % van N (998) 4,6 5,3 Studentalert 106 26 4 7 % van (q) 15,4 26,9 % van N (98) 0,4 0,7

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

6.

4

6 23,1 0,6

Handelen (MMA, chat met FIER, praten met volwassene, gesprek voeren, tips) 7. Verhalen en (praktijkvoorbeelden) 8. Alles was interessant 9. Beeldmateriaal 10. Uitleg over hoe criminelen jongeren ronselen 5 6 7 8 9 10 54 45 69 1 19 55 15,5 12,9 19,8 0,3 5,4 15,8 16 19 8 8 24,3 16,9 7,1 7,1 509 19 45,2 12,1 51,0 1,9 3 5 11,5 19,2 0,3 0,5

35

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

Onderwerpen die het MINST interessant waren 1. Uitleg over programma 2. Omvang van de criminele wereld 3. Nabijheid van de criminele wereld (jongeren makkelijk te ronselen, slinks, het is overal 4. Impact (gevolgen, gewelddadig, onveilig) 5. Herkennen Docentalert % van q Ouderalert % van q Leerlingalert % van N (998) % van q Studentalert % van (q) % van N (98)

N 98

q 127

23 80

28 147

80

16

1 16 12,6 8 28,6

2 14 11 3 10,7 41 4,1 27,9

#docenta lert

6.

Handelen (MMA, chat met FIER, praten met volwassene, gesprek voeren, tips) 7. Verhalen en (praktijkvoorbeelden) 8. Alles was interessant 9. Beeldmateriaal 10. Uitleg over hoe criminelen jongeren ronselen

3 11 8,7

4

5 4 3,1

1 0,1 0,07

1 0,1 0,07

9 0,9 6,1

6 38 29,1 1 3,6

7 2 1,6

8 18 14,2 9 32,1

9 7 5,5 4 14,3

10 4 3,1

72 7,2 49

28 2,8 19,0 7 42,8 7,1

7 42,8 7,1

In de grafieken wordt visueel welke onderdelen de doelgroepen het meest interessant vinden. Docenten en ouders focussen hun antwoorden op ‘Lesonderdelen’ en minder op Storytelling of gebruik van beeldmateriaal (film/ fragmenten uit documentaires). Bij de jongeren was het een open vraagstelling. We zien dat bij leerlingen de interesse met name uitgaat naar Storytelling (45,2% van hun totaal aantal antwoorden). Bij de docenten en studenten is dit rond de 20% van hun antwoorden. Ouders reppen helemaal niet over de gebruikte verhalen en praktijkvoorbeelden. De respons op minst interessant is veel lager. In de grafiek zijn de aantallen berekend naar percentages van het aantal antwoorden. De percentages representeren dus veel lagere aantallen. Kijken we naar de resultaten, dan zien we dat een relatief klein aantal de verhalen en praktijkvoorbeelden het minst interessant vinden en het voor de rest verdeeld is over de verschillende lesonderdelen.  Onder de noemer ‘ALGEMEEN’ vallen uitspraken zoals ‘Alles’, “Veel: nieuwe info’, ‘Niet veel’, ‘Niets’, ‘Weet niet’ en ‘Overig’. Alleen de jongeren kennen deze noemer omdat zij hun reactie zelf moesten intypen (open vraag). Bij leerlingen konden we een derde (33,2%, 373) van al hun reacties (q=1125) en bij studenten bijna de helft (47,9% ,57) onder deze noemer plaatsen. De resultaten staan in onderstaande tabel.

Algemeen: interessant aan de les Leerlingen: N=958 Absoluut Alles 235

% van 373 63,0

% van N (958) 24,5

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

Studenten N=106 Absoluut % van q = 57 34 59,6

% van N = 106 32

36

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

Algemeen: interessant aan de les Leerlingen: N=958 Veel: nieuwe info 75 Niet veel 43

20,1 11,5

Niets

6

1,6

0

Weet ik niet

14

3,8

1,4

373

100

Overig Totaal

7,8 4,5

#docenta lert

Studenten N=106 20 35,1 2 3,6

1

1,7

57

100

18,9

In 60% van deze uitspraken wordt door beide doelgroepen aangegeven dat zij ‘Alles van de les’ interessant vinden. Zetten we deze uitspraken af tegen de volledige doelgroep, dan gaat het om bijna een kwart van de leerlingen en een derde van de studenten. Daarnaast wordt in 20% van deze respons van leerlingen en 35,1% van de studenten gemeld dat zij veel onderdelen interessant vonden en veel nieuwe informatie hebben gekregen. Van alle leerlingen (998) geven er 6 aan Niets interessant te hebben gevonden. Dat is minder dan 1%. En 4,5% van alle leerlingen vond niet veel interessant. Conclusie: Een kwart van alle leerlingen en een derde van alle studenten geeft expliciet aan dat zij ‘Alles van de les’ interessant vonden. Dit maakt respectievelijk 63% en 59,6% uit van alle antwoorden binnen de categorie “Algemeen’.  Met de noemer ‘LESONDERDELEN’ bedoelen we de categorieën 2 (omvang), 3 (nabijheid), 4 (impact), 5 (herkennen), 6 (handelen) en 10 (uitleg over hoe criminelen jongeren ronselen). Van alle reacties van leerlingen op de vraag welke onderdelen interessant waren (q=1125) gaat 14% over de noemer ‘Lesonderdelen’ (q=157). Bij studenten is dat 21,8% en gaat het om 26 antwoorden van de 119 reacties totaal. Omdat bij ouders en docenten de vraag in besloten vorm is gesteld, gaat het bij docenten om 68,2 % van hun antwoorden en bij ouders om 73,3%.

De categorie ‘Uitleg over het programma’ is hierbij buiten beschouwing gelaten, omdat dit onderdeel alleen hen betreft. Alle resultaten zijn vervolgens in onderstaande grafieken verwerkt.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

37

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

In de grafiek “meest interessante lesonderdelen’ zien we een evenredige verdeling van scores over de verschillende onderdelen, met uitzondering van het lesonderdeel ‘impact’. Ouders, docenten en studenten geven aan het lesonderdeel ‘Handelen’ éen van de meest interessante onderdelen te vinden – bij leerlingen ontbreekt deze. Leerlingen zijn vooral positief geïnteresseerd in de onderdelen ‘Omvang’, ‘Nabijheid’ en ‘uitleg over de ronselpraktijken’. Conclusie: Elk onderdeel van de les wordt door een deel van de respondenten wel interessant gevonden, met uitzondering van het lesonderdeel ‘Impact’. Mogelijk dat dit verband houdt met het antwoord op de vraag ‘Wat was nieuw voor je?’, waaruit bleek dat het geweld, de gevolgen van criminele activiteiten en dergelijke voor de doelgroepen bekend was. Bij docenten zien we dat het lesonderdeel ‘Handelen’ minder interessant gevonden werd. Dit was ongeveer een derde van hun reacties. We zullen vervolgonderzoek doen naar de achterliggende reden.  We maken in onze les veel gebruik van verhalen en praktijkvoorbeelden. We scharen dit onder de noemer ‘STORYTELLING’. Verhalen vertellen we door het laten zien van filmfragmenten van interviews, maar ook door gewoon ‘vertellen’. Bij de lessen voor leerlingen en studenten sluit soms ook een ervaringsdeskundige aan, met zijn eigen verhaal (wat ontvouwd wordt, doordat de doelgroep vragen mag stellen).

Deelnemers aan het woord: Leerlingen

Docenten Studenten

‘De verhalen van jongeren die in de criminaliteit kwamen’ ‘Dat je kon zeggen wat je dacht en dat je echt de verhalen van mensen hoorde ‘De verhalen die Hamza vertelde en hoe eerlijk hij was’ ‘Hamza, dat hij zo open is over wat hij allemaal heeft gedaan’ ‘Om een kijkje in het leven van een crimineel te krijgen’ ‘De concrete voorbeelden’ ‘Het verhaal van Peter en Indy’ ‘Dat er veel verhalen werden verteld over hoe te voorkomen’ (schoonheidsspecialisme, 20 jr) ‘Waargebeurde verhalen’ (MBO paravetinair, 22 jr)

Leerlingen Mate van interesse: Storytelling

Meest (N=958) Absoluut

Perspectief crimineel Ervaringsdeskundige Fragmenten film/ documentaire Verhalen Totaal:

11 279 28 191 509

% van 509 2,2 54,8 5,5 37,5 100

Minst (N=80) % van N (958) 1,1 29,1 2,9 19,9

Absoluut 7 39 26 72

% van 72 9,7 54,2 36,1 100

% van N (80) 8,8 48,8 36,25

% van N = 958

% van q = 7

% van N=106

0,07 0,04 0,3 7,5

Studenten Mate van interesse: Storytelling

Perspectief crimineel Ervaringsdeskundige Fragmenten film/ documentaire Verhalen Totaal:

Meest (N=106) Absoluut % van q = 27 0 7 25,9 1 3,7 19 70,4 27 100

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

% van N=106

Minst (N=80) Absoluut 4 3 7

-

100

38

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Leerlingen vinden verhalen en praktijkvoorbeelden erg interessant: het omvat 45,2% (509) - bijna de helft van alle antwoorden (1125). Slechts 72 reacties, 7,5% van de leerlingen, vindt dit het minst interessant. De interesse voor storytelling is bij studenten (22,7% van al hun antwoorden) en docenten (19,8 van al hun antwoorden) veel lager. Het percentage wat dit het minst interessant vindt ligt gelijk: 7% (aantal afgezet tegen totaal aantal studenten. In vergelijking met het vertellen van verhalen, zijn de gebruikte fragmenten van films en documentaires minder interessant. Analyseren we de reacties van leerlingen en studenten met betrekking tot verhalen/ storytelling, dan wordt specifiek de inbreng van de ervaringsdeskundige bij de helft van de reacties van de leerlingen en bij een kwart van de studentenantwoorden genoemd. De inzet van de ervaringsdeskundige heeft meer plaatsgevonden op het voortgezet onderwijs, wat het lagere aantal kan verklaren. Conclusie: Het vertellen van verhalen door de trainers, lokale zorg- en veiligheidspartners en de ervaringsdeskundige boeit de leerlingen en studenten meer dan het gebruik van filmfragmenten en documentaires. Ook de bijdrage van de ervaringsdeskundige wordt door bijna een derde van het aantal leerlingen gewaardeerd – slechts 0,07% van de leerlingen waardeert dit onderdeel minder.

 We hebben een vol lesprogramma, waarin we streven om onze doelgroep aan het denken te zetten over het thema jongeren en criminele uitbuiting. Dit doen we door een afwisselend programma aan te bieden, met interactie (zeker met de jongeren en ook met de lokale zorg- en veiligheidspartners die bij de les aan kunnen schuiven), feitelijke informatie te brengen en door storytelling. Hoewel we er niet direct om vroegen, kregen we van de jongeren naar aanleiding van onze vraag wat zij interessant vonden aan onze les een aantal reacties die samenhangen met onze WIJZE VAN LESGEVEN.

Deelnemers aan het woord: Leerlingen ‘Dat je alle antwoorden kan zien en zelf kan meedoen’ (leerling) ‘Ze betrekken je erbij met vragen en zo’ (leerling) ‘Er wordt goed, veel en duidelijk uitgelegd’ (leerling) ‘Hoe het werd verteld en er waren ook mensen met veel ervaring (leerling) Studenten ‘Dat er iemand voor de klas stond die er ook echt verstand van had’ (MBO, interieurbouw, 19 jr)

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

39

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Studenten Wijze van lesgeven Interactie met leerlingen Docent heeft kennis van zaken Uitleg Totaal:

Meest (N=106) Absoluut 3 1 5 9

% van q = 9 33,3 11,1 55,6 100

Minst (N=80) Absoluut 1 1

% van q =.1 100 100

In totaal krijgen we 95 positieve en 64 minder positieve reacties (dat is afgezet naar totaal aantal leerlingen ongeveer 3%) op onze wijze van lesgeven. 6,9% van de leerlingen vindt onze wijze van lesgeven interessant en 9% van de studenten. Leerlingen Wijze van lesgeven Interactie met leerlingen Lesopbouw en enthousiasme Uitleg Aanwezigheid ketenpartners Mentimeter Duur van de les Technische storingen of anders Totaal:

Meest (N=958) Abs % van 86 25 29,1 30 34,9 10 11,6 7 8,1 14 16,3 86 100

% van N (958) 2,6 3,1 1,0 0,07 0,1 6,9

Minst (N=80) Abs % van 63 36 57,1 16 25,4 2 0,3 4 0,6 5 0,8 63 100

% van N (958) 0,4 1,7 0,02 0,04 0,05 3,0

Van alle jongeren benoemen 42 (inclusief gebruik van Mentimeter) onze interactie met hen positief. Tijdens de les stellen we ook veel vragen en betrekken hen via Mentimeter, waarbij iedereen antwoorden kan inbrengen. 36 leerlingen (van de 998) vinden deze interactie juist minst interessant en hebben waarschijnlijk de voorkeur voor een passieve lesvorm. 34,9% van alle positieve reacties over de wijze van lesgeven gaat over de lesopbouw en het enthousiasme waarmee de trainers de les geven. We krijgen vaak de vraag of 90 minuten niet te lang is voor een les aan de leerlingen, ongeacht het niveau. Slechts 4 leerlingen benoemen de lesduur als ‘lang’. Conclusie: We krijgen 95 complimenten over onze wijze van lesgeven, waarbij meer dan de helft gaat over de interactie die we hebben met de jongeren (we stellen veel vragen en maken gebruik van Mentimeter) en een derde (34.9%) over de lesopbouw en het enthousiasme van de trainers. De les wordt door minder dan 1% van de jongeren als ‘lang’ ervaren.  De noemer SPECIFIEKE LESONDERWERPEN wordt in dit hoofdstuk niet nader beschreven: het gaat om relatief kleine aantallen. De reacties van de leerlingen en studenten uit onderstaande tabel ‘Specifieke onderwerpen’ zijn verwerkt in de tabellen ‘Onderwerpen die het MEEST interessant waren’ en ‘Onderwerpen die het MINST interessant waren’.

We hebben hun resultaten met betrekking tot ronselpraktijken (creditboys, geldezels, sexting, witwassen) bij categorie 10 ‘Uitleg over hoe criminelen jongeren ronselen’ gevoegd. Er was 1 student die de uitleg over de Verklaring omtrent gedrag niet interessant vond. Deze is buiten de resultaten gelaten. Specifieke onderwerpen studenten over lesonderdelen 1. Aanbiedingen (sim- bankkaart etc.) 2. Witwassen 4. 3. Sexting 5. MEEST interessant tijdens de les MINST interessant aan de les N q 1 2 3 4 5 N q Leerlingalert 958 157 19 80 147 % van q 12,2 % van N (998) 1,9

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

Ronselen VOG 1 18 12,2 1,8

2 7 0,5 0,7

3 3 0,2 0,3

4

5

40

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

Specifieke onderwerpen studenten over lesonderdelen 1. Aanbiedingen (sim- bankkaart etc.) 2. Witwassen 4. 3. Sexting 5. MEEST interessant tijdens de les MINST interessant aan de les N q 1 2 3 4 5 N q Studentalert 106 26 1 - 80 16 % van q 3,8 - % van N (106) 0,9 % van N (80) % van N (98)

4.4.1.1

#docenta lert

Ronselen VOG 1 3 18,8 3,8 3

2 3 18,8 3,8 3

3 1 6,3 1,2 1

4 1 6,3 1,2 1

Leukste onderdeel van de les Deelnemers aan het woord:

‘Het is niet echt leuk, vooral interessant en schokkend om dit allemaal te horen’ (leerling) ‘Alles’ (leerling) ‘Alles’ (MBO, interieurbouw, 26+)

We vroegen de jongeren wat zij het leukste onderdeel van de les vonden. Hieronder zijn de resultaten verwerkt in de tabel. Leukste onderdeel 1. Storytelling 2. Voorbeelden en verhalen van personen (wijkagent, ex-gedetineerde) 3. Quiz over drugs en hoeveel geld je ermee kunt verdienen 4. Uitleg over hoe jongeren geronseld worden 5. Vragen over simkaart, bankkaarten, pinnen en uitleg N q 1 2 3 Leerlingalert 996 1220 345 309 117 % van q 28,3 25,3 9,6 % van N (996) 34,6 31 11,7 Studentalert 109 155 46 26 18 % van N (109) 42,2 23,9 16,5 % van q (155) 29,7 16,7 11,6

6. 7. 8. 9. 10. 11.

4 112 9,1 11,7 21 19,2 13,5

Films en documentaires Opdracht opzetten drugshandel Uitleg verklaring omtrent gedrag Alles was leuk Niks was leuk Anders

5 97 8 9,7 15 13,8 9,7

6 97 8 9,7 10 9,2 6,5

7 71 5,8 7,1 8 7,3 5,2

8 47 3,9 4,7 6 5,5 3,9

9 18 1,5 1,8

10 7 <1 <1

11

5 4,6 3,2

Conclusie: Leerlingen en studenten hebben aangegeven één of meerdere onderdelen in de les leuk te vinden, op 7 leerlingen na die niks leuk vonden. 16 leerlingen gaven aan alles van de les leuk te vinden.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

41

5 1 6.3 1,2 1

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

In de les wordt veel gebruik gemaakt van informatieoverdracht door middel van storytelling en voorbeelden (onder punt 1 en 2) en dit vinden de jongeren vooral leuk. Dit maakt 53,6% uit van alle respons van de leerlingen en 46,4% van de studenten. 4.4.2 Aanvullende informatiebehoefte We stelden de docenten en ouders de vraag of er onderwerpen die zij misten in de voorlichting. De jongeren hebben we de open vraag gesteld of zij nog behoefte hadden aan informatie en wat voor soort informatie. In onderstaande grafieken staan de resultaten aangegeven.

Deelnemers aan het woord: Docenten

Leerlingen

Studenten

✓

✓

✓ ✓

‘Mocht nog dieper ingaan op de signalen, als ik iets moet noemen. Docenten voelen zich hier denk ik onzeker door.’ Hoe worden collega’s beschermd nadat er iets is gesignaleerd (denk aan auto’s vernielen etc.)’ ‘Over hoe je iemand anders kunt helpen’ ‘Over wat voor invloed het heeft op mensen als het wel lukt om uit de handel te komen’ ‘De straffen die je krijgt’ ‘Of je met een strafblad minder verdient’ ‘Hoe drugs werken’ ‘Persoonlijke verhalen’ (MBO, paardenhouderij, 17jr) ‘Drugs in de buurt’ (hbo-lerarenopleiding, 26+ jr.)

81,6% van de docenten miste geen informatie in de les. Van de overige 18,4% had 6,2% nog wel meer info willen hebben over het voeren van gesprekken met jongeren, het signaleren en vervolgstappen. Twee hadden graag wat meer interactie gehad en nog meer voorbeelden. De interactie met docenten, zeker tijdens webinars is inderdaad wat minder dan in een fysieke sessie. Voor de overige wordt verwezen naar de tabel ‘Docenten: onderwerpen die miste’ in de Bijlagen. 73,9% van de ouders vond de informatie voldoende. Van de overige 26,1 % (6 reacties) waren er 2 benieuwd naar de lokale zorg- en veiligheidspartners. Voor de overige wordt verwezen naar de tabel ‘Ouders: onderwerpen die miste’ in de Bijlagen. Ongeveer de helft van de leerlingen gaf een antwoord op de vraag, waarvan 27,8% geen en bijna een kwart wel behoefte had aan aanvullende informatie. Driekwart van de studenten beantwoordde de vraag, waarbij 42,5% een informatiebehoefte had.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

42

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

246 leerlingen gaven 346 reacties met soort informatiebehoefte en van 45 studenten kregen we 54 reacties. We hebben deze reacties geclusterd naar onderwerpen. In de bijlagen is een uitgebreide tabel te zien van deze geclusterde informatie. Onderstaande tabel is daarvan een samenvatting. Behoefte aan soort informatie Criminaliteit algemeen Drugs-gerelateerde onderwerpen Gevolgen van criminaliteit: gevangenis, straffen Herkennen en handelen (o.a. eruit stappen) Persoonlijke verhalen (o.a. ervaringsdeskundige) Onderwerp specifiek Totaal:

Studenten (N=45) Absoluut % van q 15 29,4 10 19,6 5 9,8 2 3,9 9 17,6 10

19,6

51

100

% van N 33,3 22,2 11,1 0,4 20.0 22,2

Leerlingen (N=246) Absoluut % van q 95 31,1 33 10,8 48 15,8 22 7,2 90 29,6 16

5,3

304

100

% van N 38,8 13,4 19,5 8,9 36,6 6,5

In de grafiek is duidelijk zichtbaar dat een derde van de informatiebehoefte van studenten uitgaat naar (nog meer) informatie over criminaliteit in het algemeen. Bij leerlingen is dat ook zo en daarbij gaat een derde van alle soorten informatiebehoefte van hen ook om (nog meer) persoonlijke verhalen. Als we inzoomen op ‘persoonlijke verhalen’ (Zie tabel ‘soort informatiebehoefte van Leerlingen in de bijlagen), dan blijkt dat een groot deel gaat om de inbreng van de ervaringsdeskundige. Een vijfde van beide doelgroepen zou ook informatie willen over drugsgebruik en nog meer over de drugsindustrie. De overige antwoorden zijn gefragmenteerd en leiden niet tot een duidelijke behoefte om andere onderwerpen aan het programma toe te voegen. Wel is het mogelijk om bijvoorbeeld een overzicht te bieden van soorten delicten en de strafmaat. Conclusie: Het merendeel (ongeveer driekwart) van de doelgroepen heeft geen informatiebehoefte en/of vindt dat de informatie in de les voldoende is. De respondenten die wel een informatiebehoefte hadden, hebben aangegeven wat voor soort informatie. Bij docenten en ouders gaat het om een relatief klein percentage met diverse onderwerpen, waaruit we geen duidelijke conclusie kunnen trekken. Bij de jongeren is dit veel duidelijker.

De helft van het totaal aantal studenten en een kwart van het totaal leerlingen gaf respons over de soort informatie waaraan behoefte was. Hun respons betrof ongeveer 30% behoefte aan informatie over criminaliteit in het algemeen en voor ongeveer 20% aan drugs-gerelateerde onderwerpen (gebruik en industrie). Een derde van de respons van de leerlingen betrof ook nog behoefte aan nog meer persoonlijke verhalen, waarbij de inbreng van een ervaringsdeskundige wordt gewaardeerd. 4.4.3 Tips (verbetersuggesties) De jongeren hebben we gevraagd of zij tips hebben om onze les (wijze van lesgeven of lesinhoud) te verbeteren. Van het totaal aantal leerlingen (N=996) hebben er 683 een reactie gegeven (68,6%) en van de 98 studenten gaven er 92 een reactie (95,8%).

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

43

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #stud en talert

#leerlingalert

#oude ralert

#docenta lert

Deelnemers aan het woord: ‘Geen tip, ik vond het al heel goed’ (leerling) ‘Meer Hamza-time’ (leerling) [red. nog meer gelegenheid om vragen te stellen aan ex-gedetineerde] ‘Microfoonruis was vervelend, verder leuk gedaan en vond het interessant (leerling)

Tips om de les te verbeteren Leerlingalert % van N1 % van N2 % van q1 % van q2 Studentalert % van q

N N1=683, N2= 996 683 (=68,6% van 996) 996

92

q q1= 731

q2= 680 731 680 92

Nee 586 85,8 58,8 586 80,2 86,2 88 96

Ja 94 13,4 9,4 94 12,9 13,8 4 4

Geen antwoord/ weet ik niet 49 7,2 4,9 6,7 -

‘Nee, geen tip’ was 86,2% van de antwoorden van de leerlingen en 96% van de studenten. De resterende 13% (i.e. 9% van het totaal aantal leerlingen heeft tips met betrekking tot manier van lesgeven (o.a. nog interactiever (10), aanvulling met ex-gedetineerde (27), uitleg (6, bondiger) en overige zaken (46, o.a. lesduur, techniek en persoonlijke feedback). In de bijlage is een tabel opgenomen, waarin deze tips van leerlingen op rij gezet zijn. Er waren vier studenten met tips, waarbij 1 over de structuur van de voorlichting en 3 over de lesduur (de een wilde een kortere voorlichting terwijl de ander juist meer tijd voor de voorlichting zou willen, maar dan met een ingelaste pauze). Conclusie: Onze jongeren zijn tevreden over de les. Slechts 13% van alle antwoorden van leerlingen en 4% van de studenten bevatte concrete tips om de les te verbeteren. De helft van deze tips ging over de manier van lesgeven (interactie meer of juist minder, bondige uitleg) en de andere helft over andere zaken, zoals techniek of persoonlijke feedback. 4.4.4 Samenvattende conclusie over lesinhoud Om een indruk te krijgen in hoeverre de lesinhoud door de doelgroep wordt gewaardeerd en op welke punten wij deze kunnen verbeteren hebben we onze doelgroepen gevraagd naar wat zij wel/niet interessant vonden van de les en aan jongeren ook welke onderdelen jongeren zij het leukst vonden.

We vroegen hen naar aanvullende informatiebehoefte en tips. Op basis van onderstaande resultaten is onze conclusie dat de onze doelgroepen de lesinhoud interessant, leuk en volledig vinden, want: ✓ Een kwart van alle leerlingen en een derde van alle studenten geeft expliciet aan dat zij ‘Alles van de les’ interessant vonden;

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

44

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

✓ Elk onderdeel van de les wordt door een deel van de respondenten wel interessant gevonden, met uitzondering van het lesonderdeel ‘Impact’. Mogelijk dat dit verband houdt met het antwoord op de vraag ‘Wat was nieuw voor je?’, waaruit bleek dat het geweld, de gevolgen van criminele activiteiten en dergelijke voor de doelgroepen bekend was. Bij docenten zien we dat het lesonderdeel ‘Handelen’ minder interessant gevonden werd. Dit was ongeveer een derde van hun reacties. We zullen vervolgonderzoek doen naar de achterliggende reden; ✓ Het vertellen van verhalen door de trainers, lokale zorg- en veiligheidspartners en (soms ook) de ervaringsdeskundige boeit de leerlingen en studenten meer dan het gebruik van filmfragmenten en documentaires. Ook de bijdrage van de ervaringsdeskundige wordt door bijna een derde van het aantal leerlingen positief ervaren. Zij vinden Storytelling en gebruik van voorbeelden ook leuk: het maakte 53,6% van alle reacties van leerlingen en 46,4% van de studenten uit. Slechts 0,07% van de leerlingen waardeert informatieoverdracht door verhalen minder. ✓ Jongeren vonden minimaal één of meerdere onderdelen in de les leuk, 16 leerlingen vonden “Alles in de les’ leuk en 7 leerlingen niks.

✓ We kregen 95 complimenten over onze wijze van lesgeven, waarbij meer dan de helft gaat over de interactie die we hebben met de jongeren (we stellen veel vragen en maken gebruik van Mentimeter) en een derde (34.9%) over de lesopbouw en het enthousiasme van de trainers. De les wordt door minder dan 1% van de jongeren als ‘lang’ ervaren. ✓ Het merendeel (ongeveer driekwart) van de doelgroepen heeft geen informatiebehoefte en/of vindt dat de informatie in de les voldoende is. ✓ We konden geen conclusie trekken over de informatiebehoefte van docenten en ouders: dit ging om een relatief klein percentage met diverse onderwerpen. ✓ De helft van het totaal aantal studenten en een kwart van het totaal leerlingen gaf respons over hun informatiebehoefte: 30% gaf aan behoefte te hebben aan informatie over criminaliteit in het algemeen en afgerond 20% aan drugs-gerelateerde onderwerpen (gebruik en industrie). Een derde van de respons van de leerlingen betrof ook nog behoefte aan nog meer persoonlijke verhalen, waarbij de inbreng van een ervaringsdeskundige wordt gewaardeerd. ✓ Onze jongeren zijn tevreden over de les. Slechts 13% van alle antwoorden van leerlingen en 4% van de studenten bevatte concrete tips om de les te verbeteren.

De helft van deze tips ging over de manier van lesgeven (interactie meer of juist minder, bondige uitleg) en de andere helft over andere zaken, zoals techniek of persoonlijke feedback.

4.5 Jongeren en criminaliteit We hebben de docenten en ouders gevraagd of zij signalen herkennen bij hun leerlingen, studenten of kinderen. Hierbij kunnen we mogelijk inzicht krijgen in de alertheid van deze doelgroepen en op de urgentie. Jongeren hebben we gevraagd op welke manier voorkomen zou kunnen worden dat jongeren in de criminaliteit stappen en wat jongeren nodig zouden hebben om niet in de criminaliteit te stappen. 4.5.1 Signaleren Van alle docenten (N=98) gaf 56,1% aan geen bijzonderheden te hebben geconstateerd bij hun leerlingen/ studenten. Een vijfde geeft aan ‘nog niet’, wat impliceert dat de alertheid bij deze docenten aanwezig is. In totaal geeft 20% aan dat er signalen bij leerlingen/ studenten zijn opgevallen, waarbij twee refereren naar het verleden en 3 ‘niet meer dan normaal’. Van de 23 ouders geven er 19 (82,6%) aan dat bij hun eigen kinderen geen dingen zijn opgevallen en 1 geeft aan ‘bij mijn eigen kinderen niet’, wat de indruk wekt dat het wel is opgevallen bij andere kinderen.

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

45

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Deelnemers aan het woord: ‘Niet direct, we hebben het er wel over gehad tijdens het avondeten’ (Moeder) ‘Ja, een leerling die vaak zegt rijk te willen worden (docent) ‘Twijfel over bepaalde dure kledingstijl, stoer gedrag en roken. Voorkomen is beter dan genezen’ (docent) ‘Ja, helaas wel’ (docent)

Mooi is dat een ouder aangeeft dat ze naar aanleiding van de les er met de kinderen over heeft gesproken tijdens het avondeten. Dit krijgen tijdens de ouderbijeenkomsten structureel terug van ouders: dat zij over het onderwerp met de kinderen praten – en daarmee behalen we het doel om het taboe over dit onderwerp te doorbreken.

Q10: Zijn er dingen opgevallen bij eigen kinderen (N = 23) Bij mijn eigen kinderen niet Nee Niet direct, we hebben het er wel over gehad tijdens het avondeten Nog niet, maar ga er wel beter op letten Ja (in verleden, niet meer dan normaal, recent, drugs) Misschien Geen antwoord Totaal:

Ouders N=23 Absoluut % van q 1 4,3 19 82,6 1 4,3

Docenten (N=98) Absoluut % van q 55

56,1

2

8,7

23

100

19 19 1 4 98

19,4 19,4 0,1 0,4 100

Conclusie: Het overgrote deel van ouders (82,6%) en docenten (56,1%) heeft (nog) geen signalen opgevangen bij jongeren van mogelijke betrokkenheid in de criminele wereld. Met de voorlichting zijn we ‘op tijd’. 4.5.2 Jongeren over voorkomen van criminaliteit We vroegen de jongeren (leerlingen en studenten) wat er volgens hen nodig is om te voorkomen dat jongeren in de criminaliteit terecht komen. Dit was een open vraag. Deelnemers aan het woord: Leerlingen

Studenten

‘Sterk in je schoenen staan’ ‘Door voorlichting te geven op scholen en aan ouders, zodat mensen er thuis ook over praten’ ‘Blijf in contact met mensen om je heen’ ‘Naar de mentor gaan en helpen’ ‘Niet mijn probleem’ ‘Goed uitkijken en het er met je ouders over hebben of het goede vrienden van je zijn’ (MBO, meubelmaker, 19 jr.) ‘Zorg dat je de basiskennis hebt over hoe gemakkelijk je verleid kunt worden’ (MBO, voedingsexpert/ technologie, 18 jr.)

Evaluatie bewustwordingslessen #Alertprogramma

46

VOORKOMEN VAN AANWAS JONGEREN IN DE CRIMINELE WERELD #leerlingalert

#stud en talert

#oude ralert

#docenta lert

Hun reacties hebben we vervolgens ingedeeld in vier categorieën: ✓ Eigen vaardigheden inzetten: hieronder valt onder andere nee zeggen/ weerstand bieden, alert zijn, anderen behoeden en helpen, melden en hun vragen aan volwassenen ✓ Educatie (voorlichting) ✓ Externe factoren (stabiele omgeving, familie, goede rolmodellen, support van volwassene/ vrienden/ iemand die je vertrouwt en alternatieven hebben zoals inkomen, opleiding, kansen om wat te kunnen bereiken, taboe is eraf) ✓ Overig Van de 659 leerlingen kregen we van 458 studenten antwoorden op de vraag en van de 89 studenten 79. Vijf leerlingen voelden zich niet verantwoordelijk als jongeren in de criminaliteit zouden stappen: “Boeit me niet”. Hieronder is alle respons van de jongeren per doelgroep verdeeld in de bovengenoemde categorieën. In de bijlagen geven de tabellen 6.5.5 en 6.5.6 een specificatie van alle antwoorden per doelgroep en per categorie. Voorkomen dat jongeren in de criminaliteit stappen door… Eigen vaardigheden inzetten Educatie: Externe factoren Overig Totaal

Studenten (N=72 Absoluut % van q 82 28 34,1 22 26,8 28 34,1 4 4,9 82 100

% van 72 38,9 30,6 38,9 0,6 109

Leerlingen N=458) Absoluut % van q 237 47,7 133 26,8 108 21,7 19 3,8 497 100

% van N 51,7 29,0 23,6 4,1 108

In deze grafiek zien we dat studenten hun antwoorden evenredig verdeeld hebben over de verschillende categorieën: het inzetten van eigen vaardigheden (34,1%), educatie (26,8%) en externe factoren (34,1%). Bij leerlingen ligt de nadruk (bijna de helft van de antwoorden) op het inzetten van eigen vaardigheden en de overige factoren (educatie en externe factoren) maken ieder ongeveer een kwart van de antwoorden uit.