Bijlage 18 - Beeldkwaliteitsplan (23.96)
Tekst van het document
IJssel District Beeldkwaliteitplan Velp juni 2023
Colofon
Publicatiedatum
In opdracht van
26 juni 2023
Gemeente Rheden
Adres
Voor het geheel of gedeeltelijk
SVP architectuur en stedenbouw
overnemen of bewerken van
‘t Zand 17, 3811 GB Amersfoort
artikelen dient men toestemming van de redactie te vragen. In de
meeste gevallen zal die graag
info@svp-svp.nl
worden gegeven.
Ontwerp
Voorbehoud
Imke van Leuken
Aan deze publicatie kunnen geen
Mike Wissing
rechten worden ontleend.
Tibor Kis
In samenwerking met Buro Poelmans Reesink Gelders Genootschap
2
IJssel District Beeldkwaliteitplan Velp juni 2023
IJssel District Velp
3
Inhoudsopgave
1. Inleiding Masterplan en ontwikkelplan Leeswijzer
10
2. Doelen
13
3. Achtergrond Cultuurhistorie Het gebied Stedenbouwkundige opbouw
13
4. Middelen & regels Compositie Functionele architectuur Leefbare plint In het broek Zachte binnenwereld Daklandschap Echte materialen Parels 5. Specials Ziekenhuis Toren Paviljoen ParkeerHUB 6. Proces
7 8
16 22 24 28 32 34 38 46 54 56 58 60 62 64 68 70 72 75
IJssel District Velp
5
IJss e ls t r aat rs Wate
t r aat
Winkelcentrum Velperbroek
President K ennedylaan
Bro
ek
str
aa
t
Plangebied
Lepelaarstraat
Geërfdenpark
Onderzoeksgebied Waterplas
Sn
Presikhaaf - Arnhem
6
e lw
eg
A1 2
Knooppunt Velperbroek
IJsseloord
De Beemd
1. Inleiding Het beeldkwaliteitsplan definieert de identiteit van het IJssel District en verbindt deze met culturele, historische, stedenbouwkundige, architectonische en landschappelijke waarden. In het plan worden doelen, middelen en regels vastgesteld om de algehele leefkwaliteit te waarborgen bij de ontwikkeling van deelplannen. Hierbij wordt gestreefd naar een balans tussen samenhang en diversiteit. Het beeldkwaliteitplan heeft betrekking op alle schaalniveaus, van overkoepelend tot in detail. Daarnaast speelt het plan actief in op de manier waarop het creëren van een klimaatbestendige, natuurinclusieve en duurzame leefomgeving kan bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van het plangebied. Hierdoor wordt het IJssel District een waardevolle toevoeging voor Velp. Dit beeldkwaliteitsplan is gebaseerd op het ontwikkelplan van het IJssel District in Velp. Velp staat op het punt om een belangrijke ontwikkeling te ondergaan. De komst van het IJssel District zal resulteren in een aanzienlijk aantal duurzame woningen in een groene leefomgeving. Met het plan wordt een nieuw stedelijk woongebied geïntroduceerd dat momenteel nog niet in Velp aanwezig is. Het draagt bij aan de grote vraag naar woningen in de regio. De uitgestrekte groene ruimte in het plan biedt bewoners de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en te recreëren.
Bovendien helpt deze groene ruimte bij het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering en het bevorderen van biodiversiteit. Voor de omliggende wijken ontstaat een nieuwe buurt met een groot park waar het aangenaam vertoeven is. Het plan voorziet in aangename loop- en fietsroutes en geeft een impuls aan Velp Zuid. Kortom, het IJssel District-plan wordt een waardevolle toevoeging aan Velp. Het ontwikkelplan is een uitwerking van het masterplan, dat in februari 2022 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het ontwikkelplan legt de focus op de bouw van 786 woningen in het plangebied. Deze woningen, waarvoor een Woningbouwimpuls subsidie is toegekend, zullen de komende 10 jaar ontwikkeld worden. Het ontwikkelplan bevat de stedenbouwkundige hoofdopzet en de beleidskaders en -uitgangspunten voor de verdere uitwerking. Het ontwikkelplan vormt zowel de basis voor het opstellen van het bestemmingsplan van het plangebied als voor dit beeldkwaliteitsplan. Het bestemmingsplan dient als het planologische beoordelingskader voor toekomstige bouwaanvragen, terwijl het beeldkwaliteitsplan als referentiekader dient voor de welstandstoetsing van de bouwaanvragen. Het beeldkwaliteitsplan geeft een algemeen overzicht van de richtlijnen om de ruimtelijke kwaliteit van de openbare ruimte te waarborgen.
Het is opgesteld met het oog op het creëren en behouden van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Net als het bestemmingsplan, heeft het beeldkwaliteitsplan betrekking op het plangebied. Het wordt aanbevolen om de inhoud van dit plan te gebruiken als basis voor de ontwikkeling van beeldkwaliteitsplannen voor de overige gebieden van het IJssel District (buiten het plangebied).
IJssel District Velp
7
Masterplan en ontwikkelplan Het beeldkwaliteitplan is een verdere uitwerking van de kadernota, het masterplan en het ontwikkelplan die reeds voor het IJssel District zijn opgesteld. Dit hoofdstuk geeft een terugblik op de belangrijkste uitgangspunten en aandachtspunten uit het masterplan en het ontwikkelplan. De uitgangspunten uit deze plannen zijn het vertrekpunt geweest voor de zoektocht naar een passend beeldkwaliteitplan.
In de kadernota “Velp tussen Broek en Water” zijn de
bouwvelden en verblijfsplekken. De structuur is
eerste belangrijkste kaders voor het IJssel District
opgebouwd uit zes bouwblokken die als een carré
vastgesteld. Op basis van deze nota is vervolgens het
rondom een centraal nieuwe park staan. Aan deze
Masterplan IJssel District opgesteld. Dit masterplan
structuur liggen twee assen. De Parkas die het
heeft de ruimtelijke hoofdlijnen voor het gehele
Geërfdenpark aan het winkelcentrum Velperbroek
onderzoekgebied gedefinieerd. In het masterplan zijn
verbind en de IJssel As die het centrum van Velp
een vijftal ruimtelijke ambities geformuleerd die de
verbind met de buurt.
basis hebben gevormd voor de uitwerking van het ontwikkelplan. Deze ambities geven richting en focus
Na het opstellen van het masterplan is het ontwikkel-
bij het maken van keuzes. Deze ambities zijn:
plan IJssel District opgesteld. Dit plan is een verdere uitwerking van het masterplan, waarbij de stedenbouwkundige structuur op een aantal punten is
Een stedelijke woonbuurt
aangepast. In het ontwikkelplan zijn openstaande vragen uit het masterplan beantwoord, waarbij de
Een beleefbaar landschap
focus ligt op het plangebied (zie afbeelding p. 6). Het
met kwalitatief groen
ontwikkelplan gaat in op doelgroepen, programma, financiële haalbaarheid, ontwikkelstrategie, duurzame
Een iconisch visitekaartje voor Velp
mobiliteit, parkeren, openbare ruimte en cultuurhistorie.
Een klimaatadaptief en natuurinclusief district
In het ontwikkelplan zijn zes aandachtspunten geformuleerd die mee zijn genomen in dit beeldkwali-
Slimme tijdloze woonblokken
teitplan. Deze aandachtspunten richten zich voornamelijk op de uitwerking van bouwvelden. In dit beeldkwaliteitplan worden kaders geformuleerd voor
8
De stedenbouwkundige structuur uit het masterplan
de uitwerking van bouwvelden. Deze aandachtspun-
is gericht op het maken van een landschappelijk
ten zijn meegenomen in het beeldkwaliteitplan en zijn
raamwerk dat verbonden is aan de omliggende
verwerkt in de doelen, middelen en regels van dit
buurten. Met nieuwe lijnen ontstaan er verbindingen,
plan.
Masterplankaart
voor het gehele onderzoeksgebied (inclusief voorbeelduitwerking alle bouwvelden)
Masterplan (onderzoeksgebied met voorbeelduitwerking)
Schetsontwerp inrichtingsplan (ontwikkelplan) met voorbeelduitwerking bouwvelden plangebied
Ontwikkelplan (plangebied met voorbeelduitwerking)
Energie en circulariteit
Cultuurhistorie en identiteit
Voor welk energiesysteem gaat er
De historie van het gebied is bijzon-
worden gekozen? Hoe kun oude
der en uniek. In de nieuwe ontwikke-
materialen worden hergebruikt en
ling moet worden gezocht naar pas-
welke nieuwe duurzame materialen
sende verwijzingen naar dit
worden er toegepast?
verleden.
Fietsparkeren
Binnentuinen
In een gezond stedelijk gebied moet
Binnen de bouwvelden ligt een ge-
het zo aantrekkelijk mogelijk zijn om
combineerde uitdaging tussen ver-
de fiets te pakken. Fietsen moeten
groenen en parkeren. Beide doelen
droog, dichtbij en veilig worden ge-
moeten een plek krijgen in de uit-
stald.
werking van de bouwvelden.
Waterberging
Natuurinclusiviteit
Het IJssel District ligt op het laagste
Op de bouwvelden ligt een opgave
stukje van Velp. Het is belangrijk om
om natuurinclusieve maatregelen te
binnen de bouwvelden voldoende
treffen om de biotoop van het IJssel
ruimte te maken voor waterberging
District te versterken. Aandacht
op daken en in tuinen.
voor mens en dier.
Aandachtspunten uit het beeldkwaliteitplan
IJssel District Velp
9
Leeswijzer Het IJssel District moet een nieuwe buurt worden met een eigen identiteit en een hoge leefkwaliteit. In deze buurt streven we naar een samenhangend gebied met een eigen sfeer en karakter. Om dit te bereiken is dit beeldkwaliteitplan opgebouwd in drie delen. In deze delen worden het waarom, het hoe en
Waarom
het wat omschreven. Gekoppeld aan deze delen zijn vijf doelen gesteld, die we met acht middelen en honderd regels willen bereiken.
5 Doelen In het “waarom” worden doelen gesteld die specifiek bijdragen aan het versterken van de identiteit en de samenhang in het gebied. Deze doelen zijn gekoppeld aan de cultuurhistorische, stedenbouwkundige, architectonische en landschappelijke waarden van het gebied.
10
Hoe
Wat
8 Middelen
100 Regels
Het “hoe” is opgebouwd uit een selectie aan middelen. Deze middelen zorgen ervoor dat doelen gerealiseerd worden. De genoemde middelen vragen altijd om een integrale ontwerpoplossing. Een symbiose tussen cultuurhistorie, stedenbouw, architectuur en landschap.
Het “wat” is opgebouwd uit definities en regels die vertellen op welke wijze middelen gerealiseerd moeten worden. In het “wat” wordt helder welke kaders vast en flexibel zijn. Voor een aantal algemene thema’s wordt een basis kwaliteitsniveau geschetst waaraan moet worden voldaan.
IJssel District Velp
11
2. Doelen Het ‘waarom’ in 5 doelen Op de volgende pagina zijn de vijf doelen omschreven waaraan moet worden gewerkt bij de ontwikkeling van het IJssel District. Met deze doelen in het achterhoofd kunnen keuzes worden gemaakt die leiden tot een samenhangend gebied met een kwalitatieve leefomgeving. Het wordt helder waarom je ruimtelijke keuzes maakt. De doelen zijn niet alleen gekoppeld aan de ambities uit het masterplan maar ook aan bestaande cultuurhistorische, stedenbouwkundige, architectonische en landschappelijke waarden van het gebied. De vijf doelen worden op de volgende pagina uiteengezet. De hoofdstukken die daarop volgen beschrijven de geschiedenis, de identiteit, en de stedenbouwkundig opbouw van het IJssel District.
Doel 1
Verankerd in tijdslagen Het IJssel District kent een bewogen geschiedenis, waarin meerdere grote transformaties hebben plaatsgevonden. De geschiedenis van de plek is niet altijd voelbaar of zichtbaar. Er is bijvoorbeeld nog weinig zichtbaar van het landschap het Velpsche Broek. In de transformatie naar een stedelijke woonbuurt ligt de kans om deze tijdslaag weer zichtbaar en beleefbaar te maken. Dit geeft het IJssel District identiteit en maakt het uniek. De meest beeldbepalende tijdslaag op dit moment aanwezig is die van het na-oorlogse functionalisme. Het ziekenhuis en het kantoorgebouw van Quist zijn hier een goed voorbeeld van. Het ziekenhuis is naast zijn bijzondere verschijningsvorm ook van culturele waarde. Veel mensen in de regio heb een verleden met het gebied. Het is een identiteit die in de hoofden en harten van mensen leeft. De sfeer van het ziekenhuis zou dan ook voelbaar moeten blijven in het gebied.
Doel 2
Optimisme met een beetje lef De na-oorlogse gebouwen in het plangebied zijn in een tijd ontwikkeld die getuigde van optimisme en durf. Hoogwaardige zorg, vrijheid door de komst van de auto, licht, lucht en ruimte. Dit heeft geleid tot architectuur van lichte materialen, functionele gevelopbouwen en alzijdige gebouwen. De bouw van het vooruitstrevende ziekenhuis zette het plangebied destijds op de kaart. In de laatste decennia is het imago van het gebied juist verslechterd. Het doel is het optimisme met een beetje lef van de naoorlogse tijdsgeest weer voelbaar te maken en daarmee het gebied weer op de kaart te zetten. Binnen een kwalitatieve basis wordt er bewust vrijheid gegeven om het anders te doen.
14
Doel 3
Stedelijk en menselijk Het IJssel District krijgt kwaliteiten die een stedelijke buurt te bieden heeft. Denk aan voorzieningen, parkruimtes en betaalbare woningen. Om dat te kunnen doen wordt er compact en soms hoger gebouwd. Daarbij is het wel belangrijk dat de buurt goed aansluit op de omgeving en het menselijke perspectief. Het moet prettig voelen om in het IJssel District te wonen, werken en recreëren. Om die reden is er veel aandacht voor schaalsprongen tussen hoog- en laagbouw, zachte overgangen tussen collectief en privé en aansluiting op de omliggende buurten. Dit zorgt voor een menselijke maat waardoor iedereen zich welkom voelt in het gebied.
Doel 4
Groen en blauw
Het IJssel District staat met zijn voeten in het voormalige Velpsche Broek. De natte bodem en de diverse watergangen in de omgeving laten nog iets van dit verleden zien. In het IJssel District mag dit groen-blauwe DNA weer zichtbaar worden. Park Nieuw Velp sluit straks via het nieuwe broekbos aan op het prachtige Geërfdenpark. Deze ecologische verbinding draagt bij aan het natuurinclusief en klimaatbestendig maken van het IJssel District. In de openbare ruimte verwijzen verschillende groenblauwe lijnen naar het verleden van het broeklandschap. Gebiedeigen beplanting is sfeerbepalend in de openbare ruimte en maakt het een aangename leefomgeving.
Doel 5
Gebied met eigen identiteit Het IJssel District wordt omringd door verschillende woonbuurten en ligt afgescheiden door wegen en groen structuren. Dit zorgt samen met de bijzondere gebouwen en functies voor een gebied met een eigen identiteit. Een sterke identiteit die van oudsher al afwijkt van de aanliggende wijken. Nieuwe ontwikkelingen dienen de eigen identiteit van het gebied te behouden en te versterken. De zorgvuldig ontworpen stedenbouwkundige structuur sluit nauw aan op haar omgeving en zorgt voor de verbinding met Velp.
IJssel District Velp
15
Cultuurhistorie Dit hoofdstuk geeft een blik op de geschiedenis van het gebied. In de geschiedenis zijn twee belangrijke tijdslagen te definiëren. De tijd van het Velpsche Broek landschap en de tijd van de na-oorlogse uitbreiding. In de doelen van dit beeldkwaliteitplan is omschreven dat de ontwikkeling van het IJssel District deze tijdslagen zichtbaar moet maken en houden. De omschrijving van deze geschiedenis vormt samen met het cultuurhistorische rapport de basis voor het verankeren in de tijdslagen. Tijdslaag Velpsche Broek Het IJssel District is gelegen aan de voet van de
een bestuur en droegen gezamenlijk de financiële
Veluwezoom in het vroegere Velpsche Broek land-
lasten. In de 19e eeuw was dit bekend als
schap. Het gebied heeft altijd sterk onder invloed
Polderdistrict Het Arnhemsche en Velpsche Broek.
gestaan van de afwatering vanuit de Veluwe en
Omdat het gebied steeds meer bebouwd raakte, werd
overstromingen vanuit de IJssel. Deze gronden
het ‘ontpolderd’. Op 1 augustus 1960 werd het polder
werden waarden of broeken genoemd. Het gebied
district opgeheven en vervangen door het Dijkschap
was vroeger nat en ruig begroeid en van oorsprong
‘Het Arnhemse en Velpsche Broek’, dat zich uitslui-
niet verkaveld. De gronden werden gemeenschappe-
tend bezig hield met het beheer van de bandijk. In
lijk gebruikt door boeren in de omgeving. De dorpen
1997 is dit opgegaan in het grote Waterschap Rijn en
en boerderijen waren op hogere gronden (tegen het
IJssel.
veluwemassief) gelegen. Vandaag de dag is de voormalige polder volledig In 1364 gaf hertog Eduard van Gelre toestemming het
bebouwd en zijn er nog weinig relicten uit deze
aangrenzende Arnhemsche Broek te verdelen en kort
tijdslaag zichtbaar. Enkele kavelpatronen en eigen-
daarna is dit ook met het Velpsche Broek gebeurd.
domsgrenzen verwijzen nog naar het verleden. In de
Het terrein werd verkaveld en om het tegen overstro-
uitwerking van het IJssel District ligt de kans om deze
ming te beschermen werd voor beide broekgebieden
tijdslaag op gepast wijze zichtbaar te maken.
een gemeenschappelijke dijk aangelegd. De IJsselstraat, vanuit Velp, werd verbonden met de dijk en
Tijdslaag na-oorlogse uitbreiding
sneed vroeger door het gebied. De dijk was er vooral
Eind 19e eeuw werd Velp, met de komst van een
op gericht te verhinderen dat de landerijen
treinstation, goed bereikbaar vanuit heel Nederland.
‘s-zomers onder water kwamen te staan, zodat deze
Welgestelden bouwden landgoederen, zoals Presik-
voor de veeteelt konden worden gebruikt. In de winter
haaf, Larenstein, Overbeek, Biljoen, Daalhuizen en
moest het IJsselwater juist wel binnenkomen,
Overhagen. De noordzijde van Velp ontwikkelde zich
vanwege het vruchtbare slib.
sterk met diverse groene villawijken. Begin 20e eeuw groeide het dorp voornamelijk ten zuiden van de
16
De organisatie van de waterbeheersing berustte bij de
spoorlijn Arnhem-Zutphen. Hier werden diverse
grondeigenaren in de polder. Zij vormden hiervoor
buurten gerealiseerd voor arbeiders uit de sociale
Tijdslaag van het Broek
Tijdslaag optimisme Ziekenhuis
IJssel District Velp
17
lagen van de bevolking. Compacte sociale buurtjes
gelukt om tot de bouw van het huidige ziekenhuis te
met laagbouw en grote hoeveelheden rijwoningen. De
komen.
groei van Velp explodeerde na de oorlog. Tijdens de
De stedenbouwkundige opzet week uiteindelijk af van
uitbreiding werd de auto een steeds belangrijker
de uitbreidingsplannen uit 1959. In het gebied ont-
vervoersmiddel. Het Rijk besloot eind jaren ‘50 om de
staat een carré aan gebouwen rondom een centrale
A12 te ontwikkelen tussen Velp en Arnhem. Deze
parkeerplaats. Naast het ziekenhuis werden kantoren,
ontwikkeling zorgde ervoor dat de landgoederen
een zusterflat, woonflats, het Esso Motor Hotel en
ingeklemd raakten en dat Velp een nieuwe entree
een tankstation gebouwd. Met deze ontwikkeling is
kreeg vanaf knooppunt Velperbroek. Met het uitbrei-
het verkavelingspatroon en de oorspronkelijke loop
dingsplan uit 1959 besloot men tevens om de verdere
van de IJsselstraat verdwenen.
groei van Velp tot aan de A12 vorm te geven. Naast ruimte voor laagbouw ontstond er ook ruimte voor
Ziekenhuis
hogere flats. Rondom het gebied zijn in deze tijdsperi-
Het ziekenhuis is het meest markante gebouw in het
ode 5 hoge flats gebouwd die een silhouet vormen in
IJssel District en een heeft een belangrijke rol in de
Velp Zuid.
identiteit van het gebied. Het type ziekenhuis waartoe dat in Velp behoort, werd breedvoetziekenhuis of
18
In deze tijdperiode veranderde het gebied drastisch.
‘Breitfuß’ genoemd en was in de tweede helft van de
Op basis van modernistische architectuur principes
jaren zestig uit de Verenigde Staten komen overwaai-
werd het gebied getransformeerd van polderstructuur
en. Bijzonder in dit type ziekenhuis is de scheiding
naar verstedelijkt gebied. Centraal in de uitbreiding
van stromen, de volumes die gekoppeld zijn aan
kwam het nieuwe ziekenhuis aan de entree van Velp.
functies in het ziekenhuis (form follows function), de
Vele jaren hebben de doktoren uit Velp moeten
compositie die hierdoor is ontstaan en de functionele
lobbyen voor een nieuw modern ziekenhuis. Deze
architectuur. Het ontwerp kwam tot stand door ir.
lobby toonde een ongekend optimisme om hoog-
Herman van Wely (1923-1987) en prof. ir. Willem G.J.
waardige zorg aan te kunnen bieden. In 1971 is het
van Mourik (1914-2006), die gezamenlijk een succes-
IJssel District Velp
19
vol architectenbureau in Arnhem hadden.
ziekenhuis met de context. Een belangrijk onderdeel hiervan is de brede voet, waaraan dit ziekenhuistype
De transformatie van het ziekenhuis naar woonge-
zijn naam dankt. In deze voet zaten alle poliklinieken
bouw vraagt om extra aandacht om de waarden die
en utilitaire ruimtes. De behandel- en onderzoeksaf-
het gebouw nu heeft vast te houden. De architectoni-
delingen zaten in een brede voet met het oog op
sche en stedenbouwkundige opzet vertellen het
flexibiliteit voor toekomstige uitbreidingsmogelijkhe-
verhaal van een tijdslaag in het gebied. Het zieken-
den. De brede voet is opgebouwd uit twee volumes.
huis vormt een belangrijk onderdeel van de identiteit
Het hogere volume beslaat twee verdiepingen en
die is opgebouwd uit collectieve verhalen over de
vouwt zich achterlangs het hoofdvolume. Het volume
geschiedenis van het ziekenhuis. Een identiteit die
heeft dezelfde banden-gevel van gewassen grindbe-
vandaag nog in de hoofden en harten van mensen
ton als het hoofdvolume. Het lagere volume aan de
leeft. Om die identiteit goed te kunnen verankeren is
linkerzijde beslaat slechts één verdieping en is vrij
de opbouw van het gebouw verder in kaart gebracht.
gesloten met slechts een smalle opening op hoogte.
Ruimtelijk is het ziekenhuis opgebouwd uit drie lagen.
De bezoekersentree van het ziekenhuis bevindt zich
De onderbouw, de toren en de opbouw, samen
op de eerste verdieping van de onderbouw. Deze
vormen zij een bijzondere compositie die waardevol
wordt ontsloten door het entreepaviljoen en de
is. De onderbouw is te verdelen in drie categorieën:
hellingbaan. Het entreepaviljoen is een sculpturaal volume dat zich verhoudt tot het grote volume van
Onderbouw
het gebouw. Bij aankomst is het direct zichtbaar waar
1. de brede voet
de entree zich bevindt. De hellingbaan maakt het
2. het entreepaviljoen
mogelijk om de entree ook met de auto te bereiken
3. de hellingbaan
(kiss+ride). Deze verloopt van entree niveau bij het entreepaviljoen, naar maaiveld niveau in beide
De onderbouw van het ziekenhuis heeft een belang-
richtingen. De logistieke entrees bevinden zich op
rijke ruimtelijke waarde in het gebied. De onderbouw
maaiveld-niveau van de brede voet; achter de helling-
introduceert het hoofdvolume en verankerd het
baan en onder het entreepaviljoen.
hellingbaan en entreepaviljoen
20
brede voet
een interessant ruimtelijk beeld. Op de koppen van Hoofdvolume
het gebouw bevinden zich uitstekende volumes. Aan
4. het hoofdvolume;
de noordzijde is hier ook een ‘schoorsteen-achtig’
5. balkons en ‘schoorsteen’
volume aan toegevoegd die boven het hoofdvolume uitsteekt.
Het hoofdvolume kenmerkt zich door de horizontale banden en de lichtgrijze/beige grindbeton platen.
Opbouw
Doordat de raampartijen ook overhoeks gezet zijn
6. drie terugliggende installatieboxen;
wordt de bandenstructuur versterkt en ontstaat er een alzijdig gebouw dat breed oogt. De uitstraling is
In drie, terugliggende, losse volumes op het dak
robuust, functioneel en oogt soms bijna brutalistisch.
bevinden zich de installatieruimtes van het Zieken-
De lichte kleur zorgt er echter voor dat het volume
huis. Door het opdelen van het volume in drie delen,
niet opvalt. Op een afstand kan het gebouw makkelijk
wordt de ruimtelijke impact beperkt. De lichte kleur
in de achtergrond verdwijnen.
van de ruimtes zorgt ervoor dat deze weg lijken te vallen in de lucht.
Opvallend aan het hoofdvolume zijn de twee knikken links van het entreepaviljoen. Door deze ingreep wordt het brede volume onderbroken en ontstaat er
bijzondere compositie die ontstaat door de opbouw van het gebouw
beddentoren met horizontale banden in gevel
installaties in dakopbouw
IJssel District Velp
21
Het gebied Het gebied is vandaag de dag een diverse verzameling aan gebouwen en functies. Het Ziekenhuis en het grote parkeerterrein domineren het ruimtelijke beeld. De andere gebouwen in het gebied zijn lager en hebben alle een functionele uitstraling. De gebouwen staan in een carré opstelling rondom het centrale parkeerterrein. Het gebied wordt omrand door stevige groenstructuren en wegen. Dit zorgt voor een introvert gebied, dat zich afkeert van haar omgeving.
Het eerste wat opvalt in het plangebied vanaf de
De architectuur van de gebouwen in het gebied kent
President Kennedylaan is de imposante entree, door
geen sterke uitgesproken samenhang. Het is een
het massieve ziekenhuisgebouw met aan weerszijden
divers palet aan kleuren en materialen. Alle gebouwen
grote volwassen bomen. Wie doorloopt komt op het
hebben een functionele modernistische architectuur.
centrale parkeerterrein terecht. Alle gebouwen zijn als
Qua opbouw valt op dat veel gebouwen een gescha-
een carré opgesteld rondom dit parkeerterrein.
keld volume zijn. Volumes zijn zorgvuldig samenge-
Tussen het parkeerterrein en de entrees naar de
steld en vormen een compositie. Qua gevelopbouw
gebouwen liggen vaak nog privé parkeerterrein. Dit
zijn er zowel horizontale banden, verticale banden als
zorgt ervoor dat er weinig structuur en samenhang in
grids te vinden. De materialen die zijn gebruikt waren
het gebied wordt gevoeld.
vaak onbewerkt. Pas in recentere jaren zijn verschillende gevels overgeschilderd waardoor originele kleuren en materialen niet meer zichtbaar zijn. De meeste gebouwen hebben een helder gedefinieerde entree. In de meeste gevallen wordt middels een luifel de entree geaccentueerd. Tegenover het grijze parkeerterrein kent het gebied verschillende randen die juist erg groen zijn. De singel, de achterzijde van het ziekenhuis en rondom de waterplas staan stevige groenstructuren met veel grote bomen. Deze structuren zorgen er samen met de omliggende wegen wel voor dat het gebied zich afsluit naar de omgeving. Het gebied is slecht verankerd met de omgeving en voelt op zichzelfstaand.
22
IJssel District Velp
23
Stedenbouwkundige opbouw In het masterplan is een ruimtelijke hoofdstructuur vastgelegd voor de ontwikkeling van het IJssel District. Een stedelijke buurt met veel ruimte voor groen. In het ontwikkelplan zijn enkele aanvulling gedaan op de stedelijke structuur. Deze structuur vormt de basis voor de beeldkwaliteit, welke in dit document verder wordt uitgewerkt. Daarbij is gezocht naar balans tussen samenhang en contrast. Een flexibel raamwerk waarbinnen alle ontwikkelingen op hun eigen tempo kunnen plaatsvinden.
De stedenbouwkundige structuur van het IJssel
gesteld stedelijk bouwblok. De bouwblokken
District komt voort uit de ambitie om het gebied
bestaan uit alzijdige gebouwen die naast elkaar
optimaal te verbinden met de omgeving. Dit gebeurt
staan. Elk gebouw wordt onderscheiden door eigen
met twee assen die zich door het gebied bewegen.
woningtypes. De korrel van de gebouwen (die het
Enerzijds de Parkas die zorgt voor een verbinding
blok samen vormen) sluit aan bij de omgeving en
tussen het Geërfdenpark en het Winkelcentrum
menselijke schaal van Velp Zuid. De gebouwen staan
Velperbroek. Anderzijds de voormalige loop van de
aan doorlopende groenstructuren, waarbij overgan-
IJsselstraat die met de nieuwe IJsselas een verbin-
gen tussen privé en openbaar met zorg zijn ontwor-
ding maakt tussen het gebied en het centrum van
pen. De compositie van de bouwblokken is zorgvuldig
Velp. Daartussen loopt een fijnmazige structuur van
geregisseerd en bestaat uit een rustige, warme basis
stadsstraten en compacte straten die op meer
in materiaal en kleur. Met optimisme en lef wordt op
punten het gebied aan zijn omgeving verankerd. Deze
zorgvuldig gekozen plekken contrast en kleur toege-
structuur loopt door de groene landschappelijke
voegd. Herhaling van gebouwen door het plangebied
onderlegger die in het gebied zorgt voor samenhang.
zorgt voor herkenbaarheid in het gebied. De gebouwen worden beëindigd met een door-ontworpen en
Tussen de verbonden structuur ontstaat ruimte voor
(deels) toegankelijk daklandschap dat vanaf maaiveld
zes bouwvelden. Deze zes bouwvelden staan in
beleefbaar is. Met deze opzet ontstaat er “samen-
carréopstelling rondom een centraal groen park.
hang door middel van diversiteit” die past bij de
De huidige structuur wordt dus vertaald van carré
diversiteit aan gebouwen die in het gebied blijven. Dit
rondom een grijs parkeerterrein naar carré rondom
zorgt ervoor dat het gebied zijn eigen uitstraling blijft
een groen park. Dit park is gekoppeld aan de assen-
houden.
structuur en is daarmee goed verbonden met de omliggende buurten. Het park wordt hiermee van
Binnen de structuur van bouwvelden is ruimte voor
toegevoegde waarde voor heel Velp. Bij de entree’s
drie specials; drie gebouwen die op stedenbouwkun-
van het gebied en centraal in het park onstaan
dige schaal een belangrijke rol spelen en afwijken van
bijzondere plekken in de openbare ruimte.
de opzet met samengestelde blokken. Het eerste speciale gebouw is het ziekenhuis. Het ziekenhuis
Op de meeste bouwvelden is ruimte voor een samen-
24
vormt een rustpunt in de structuur en behoudt zijn
De verankering met de omgeving is de basis van de stedenbouwkundige structuur
Binnen de structuur ontstaat een carré van bouwvelden rondom een centraal park
Op een aantal bouwvelden is ruimte voor bouwblokken die zijn samengesteld met gebouwen. De korrel en diversiteit zorgt voor aansluiting met bestaande gebouwen in het gebied en de omliggende buurten
Drie speciale gebouwen in het hart van het plan. Het ziekenhuis als historisch icoon. De woontoren als nieuw icoon en het paviljoen als unieke functie in het gebied.
IJssel District Velp
25
brede en robuuste uitstraling. Het gebouw is een historisch icoon waarbij lange lijnen en repetitie passen bij de uitstraling. Kleuren en materialen sluiten aan bij de huidige uitstraling. Nieuwe bebouwing aan het ziekenhuis volgt de stedenbouwkundige structuur. Alleen aan de voorkant van het ziekenhuis moet worden gezocht naar een opzet waarbij de bijzondere compositie van het ziekenhuis bewaard blijft. De woontoren op bouwveld F vormt een tegenhanger van het ziekenhuis en wordt een nieuw icoon. Deze toren krijgt een lichte kleur en steekt boven alle bebouwing uit. De toren is slank en heeft een horizontale geleding waarmee het contrast met het ziekenhuis wordt opgezocht. Het laatste speciale gebouw is het paviljoen op bouwveld C. Het gebouw ligt op het kruispunt tussen de twee belangrijke assen uit de stedenbouwkundige structuur. In dit gebouw komt een horecavoorziening voor de buurt. Door zijn unieke vorm en functie mag het gebouw een bijzondere uitstraling krijgen die afwijkend is van de rest.
Samenhang Landschappelijke onderlegger
Verscheidenheid Specials
Inrichting buitenruimte Schaal van gebouwen Woningtypes
Stedenbouwkundige structuur
Herhaling van gebouwen Rustige Basis in Materiaal & Kleur Overgang privé-openbaar
Schema samenhang en verscheidenheid
26
Daklandschap Contrast in Materiaal & Kleur
Bijzondere plekken in de openbare ruimte
E
A2 A1
B
F
C D1
G D2
Stedenbouwkundig plan (met voorbeelduitwerking)
IJssel District Velp
27
4. Middelen & regels Het ‘hoe’ in 8 middelen De vijf eerder genoemde doelen dragen bij aan de eigen identiteit en samenhang van het gebied. Hoe deze waarden worden bereikt is te lezen in de volgende hoofdstukken. In deze hoofdstukken staan acht middelen centraal die allen bijdragen aan een of meerdere doelen. Deze middelen behoeven altijd een integrale ontwerpopgave. Op de volgende pagina zijn de acht middelen samengevat.
Het ‘wat’ in 100 regels De middelen brengen focus aan bij het maken van ontwerpen voor het plan. Om tot een basiskwaliteitsniveau te komen worden een aantal heldere definities en regels opgesteld waaraan voldaan moet worden. Deze zorgen ervoor dat de doelen en middelen gerealiseerd worden
Middel 1
Compositie Het gebied krijgt een hoge, stedelijke dichtheid. Om menselijke maat toe te voegen in het gebied, worden de bouwblokken opgeknipt in alzijdige gebouwen met een menselijke korrel. De compositie van de samengestelde bouwblokken is zorgvuldig vormgegeven en vormt een evenwichtig geheel. Daarmee sluit de nieuwe bebouwing aan op bestaande bebouwing in het gebied. De verhouding tussen onderlinge gebouwen, zowel oud en nieuw, is in balans met elkaar waardoor schaalsprongen logisch aanvoelen.
Middel 2
Functionele Architectuur De gebouwen in het gebied kennen een functionele architectuur met heldere gevelopbouwen. Deze uitstraling is een belangrijk kenmerk van de naoorlogse geschiedenis van het plangebied. De gefaseerde ontwikkeling vraagt om een zorgvuldige aansluiting tussen bestaand en nieuw. Aansluiten op wat behouden blijft zorgt in dit geval voor samenhang. Ook in de nieuwbouw wordt gekozen voor een heldere gevelopbouw. Gevels kennen een grid dat strookt met de logica van de krachtsafdracht. Zo wordt de eigen identiteit van het gebied niet alleen behouden, maar ook versterkt.
Middel 3
Leefbare plint Voor een goede aansluiting tussen gebouw en maaiveld wordt ontworpen volgens de principes van ‘stad op ooghoogte’. Een goede relatie tussen binnen en buiten, zachte overgangen en een fijne plint dragen bij aan de leefbaarheid en menselijke maat van het gebied. Zowel bij het ziekenhuis (brede voet met bijzondere functies i.c.m. hellingbaan en entree) als bij de de andere gebouwen met geaccentueerde entrees is extra aandacht besteed aan deze overgangen. Bovendien ligt in deze overgangszone een kans om te vergroenen en het ‘Velpsche Broek’ weer zichtbaar te maken.
Middel 4
In het broek Het gebied staat met z’n voeten in ‘Het Broek’. Het Broek is straks beeldbepalend voor de uitstraling van de openbare ruimte. Het natte karakter met lange verkavelingslijnen mag weer zichtbaar worden. Daarmee komt een verstopte tijdslaag weer tot leven. Beplanting, profielen en ruimtes worden afgestemd op het zichtbaar maken van het Velpsche Broek. Dit resulteert tevens in een gebied dat natuurinclusief en klimaatbestendig is. 30
Middel 5
Zachte binnenwereld De buitenzijde van de bouwblokken heeft een stedelijk karakter. Juist aan de binnenzijde van de bouwblokken is ruimte om te verzachten. Hier moet de menselijke maat en schaal goed voelbaar zijn. Er is een fijn leefklimaat waarin beplanting overal is verwerkt. De binnentuinen hebben een overwegend groen karakter en parkeeroplossingen zijn uit het zicht ontworpen. De binnentuinen bergen water en stimuleren contact tussen bewoners.
Middel 6
Daklandschap Het doorontworpen daklandschap wordt als vijfde gevel behandeld en is duidelijk onderdeel van de ontwerpopgave. De beperkte private buitenruimtes op het maaiveld worden aangevuld met toegankelijke buitenruimtes op het dak. Op het daklandschap is ruimte voor een beetje lef door architectonische verbijzonderingen. Plantenkassen, opbouwen en/of pergola’s zijn sfeerbepalend en bieden beschutting. Water irrigatie en energieopwekking zijn onlosmakelijk verbonden met de opgave, maar vanaf maaiveld uit het zicht ontworpen.
Middel 7
Echte materialen Door op een gedurfde manier om te gaan met materiaalechtheid wordt lef getoond in het gebied. Materialen worden toegepast zoals ze bedoeld zijn, zonder aspecten te verhullen of het product te bewerken. Er is ruimte om nieuwe materialen toe te passen die duurzamer zijn of die passen bij de optimistische uitstraling. De materialen die in het gebied aanwezig zijn kunnen mits passend bij de uitstraling worden hergebruikt. Daarbij is het goed om deze zichtbaar te maken en om combinaties tussen oude en nieuwe materialen te maken.
Middel 8
Parels Een ingetogen en rustige basis laat het toe om op sommige plekken verrassingen toe te voegen in het plan. Op strategische plekken worden zogenoemde ‘parels’ ingezet om het gebied op de kaart te zetten. Deze kleinschalige pareltjes zijn architectonisch bijzonder, optimistisch en gedurfd. Door de parels op meerdere plekken in het plan terug te laten komen ontstaat er samenhang en herkenbaarheid tussen de verschillende bouwblokken. IJssel District Velp
31
Middel 1
Compositie De middelen en regels in dit hoofdstuk hebben als doel om de samengestelde bouwblokken te voorzien van een fijne compositie. De bouwblokken worden samengesteld uit alzijdige gebouwen die schouder aan schouder naast elkaar staan. Om samenhang te creëren tussen oude en nieuwe gebouwen dient er te worden gezocht naar evenwichtige composities. De verhouding tussen de onderlinge gebouwen is in balans. De beperkte maat van de gebouwen draagt bij aan de menselijke schaal in het gebied.
Bouwblokken
er een minimale sprong van 1 meter terug te worden
De bouwblokken in het gebied zijn samengesteld en
gemaakt. Door deze verspringing worden de individu-
opgebouwd met gebouwen die een alzijdig karakter
ele gebouwen van het bouwblok beter leesbaar.
hebben. De gebouwen die het bouwblok vormen zijn samen een evenwichtige compositie. De compositie
Op de hoeken van het bouwblok staan gebouwen op
is a-symetrisch en gebouwen zijn in verhouding met
de rooilijn. De hoeken dragen bij aan het beleefbaar
elkaar. De gebouwen kenmerken zich door een een-
maken van de nieuwe stedenbouwkundige structuur
voudige vormentaal en eenduidige vormen. De gevels
en zorgen voor een stedelijke uitstraling.
(gebouwen) zijn vierkant of rechthoekig. Gebouwen zijn logisch en functioneel vormgegeven en vormen
Setbacks
een sterk ensemble. De wisselende bouwhoogte
Setbacks kunnen bijdragen aan de menselijke maat
zorgt voor een prettige afwisseling. Een geregisseer-
en schaal in het gebied. Gebouwen hoger dan 5 lagen
de verscheidenheid van compacte gebouwen vormen
dienen een setback te krijgen om hier een bijdrage
een bouwblok.
aan te leveren. Daarnaast dienen setbacks te worden toegepast daar waar twee gebouwen dezelfde hoogte
Korrelgrootte
hebben. Het achterliggende gebouw dient dan een
De gebouwen zijn herkenbare eenheden binnen het
setback te krijgen.
blok. De grootte en lengte van de gebouwen varieert in de gevelwand en zorgt voor een prettige afwisseling en menselijke maat en schaal.
Rooilijn De buitenzijde van de bouwblokken heeft geen grote uitkragingen en volumes vallen niet buiten de rooilijn van het bouwveld. Geleding ontstaat juist door diepte en reliëf in de gevel. Op een aantal plekken in het bouwblok verspringt de rooilijn met maximaal 2 meter naar binnen. Hier ontstaat ruimte voor privé buitenruimten op het maaiveld. Daar waar twee gebouwen van dezelfde hoogte naast elkaar staan dient
hoeken in de rooilijn en de rooilijn verspringt naar binnen
h
h h
b
h
b
h
b
h h
h zijnb even breed óf breder b gebouwen dan hoogb b
h
b
b
bouwblokken zijn a-symetrisch
twee korrels met gelijke hoogte naast elkaar = sprong in rooilijn + het achterste blok krijgt een setback
setbacks gaan mee de hoek om
Regels •
bouwblokken zijn niet symmetrisch opgebouwd
•
gebouwen zijn even breed óf breder dan hoog
•
gebouwen zijn niet breder dan 37,5 meter
•
gebouwen met gelijke hoogte naast elkaar = sprong in rooilijn van minimaal 1 meter + het achterste blok krijgt een setback
•
gebouwen zijn onderscheidend t.o.v. elkaar (in materiaal/kleur en/of verhouding van gevelgrid)
•
gebouwen zijn alzijdig en staan naast elkaar op de grond
•
de hoeken van de bouwblokken zijn bebouwd en gesloten
•
indien nodig is het mogelijk om de onstluiting van twee gebouwen te koppelen
•
gebouwen springen minimaal 1 en maximaal 2 meter terug t.o.v. de rooilijn van het bouwveld
•
gebouwen hoger dan 5 lagen hebben een setback
•
setbacks bij gebouwen die op een hoek staan gaan mee de hoek om
•
setbacks zijn minimaal 1,6m terugliggend t.o.v. gevel
Middel 2
Functionele architectuur De bestaande gebouwen in het gebied worden gekenmerkt door een functionele opbouw. Deze vormentaal is een belangrijk onderdeel van de eigen identiteit van het plangebied. De bebouwing die wordt toegevoegd heeft eenzelfde systematische opbouw, waarin het principe van de de constructie afleesbaar is in de gevel. De hoogbouw in het gebied, het ziekenhuis en de toekomstige toren, hebben een sterke richting (horizontaal resp. verticaal) in hun geleding. De architectuur van de overige gebouwen, de middenbouw, verbindt deze twee richtingen door een sterk grid in de gevelexpressie. Architectonische uitstraling
gelaagde opbouw. Zo wordt bijvoorbeeld een plint,
De gebouwen zijn alzijdig ontworpen, de gevelop-
middenstuk en/of kroon onderscheiden door een
bouw is systematisch, laat de constructie zien en is
schaalsprong in het grid. In de plint en kroon kan ook
goed van verhoudingen. De architectuur is tijdloos,
gekozen worden om twee verdiepingen samen te
niet nostalgisch, rustig en stoer. Het materiaalgebruik
voegen in het grid.
is eenduidig en helder. Door de systematisch opbouw ontstaat een sterk grid in de gevel welke ingevuld
Vlakindeling
wordt met terugliggende vlakken. Hierdoor ontstaat
De vlakindeling is ondergeschikt aan het grid. De
geleding en schaduwwerking in de gevel.
vlakindeling ligt terug t.o.v. het grid. Gevelopeningen zijn groot en onderdeel van de vlakvulling. Ook door
34
Binnen de eenvoudige volumes wordt in de uitwer-
verandering van de vlakindeling kan een plint of kroon
king van de gevel extra aandacht besteed aan een
geaccentueerd worden.
b
h
b
b
opbouw grid
overwegend verticaal
overwegend horizontaal
neutraal grid
- kolommen geven schaduw en
- vloeren geven schaduw en
- richting wordt door materiaalkeuze
geleding
geleding
bepaald
- dakrand ligt op grid
- dakrand is ontworpen als ‘dubbele - dakrand is ontworpen als ondervloer’
deel van het grid
schaalsprong in gevelgrid
accent in plint:
geen accent:
accent in kroon:
grid is 2x zo breed
grid is overal gelijk
grid is 2x zo breed
Regels •
gevels zijn opgebouwd uit een grid
•
het gevelgrid staat op de grond
•
een plint, middenstuk en/of kroon wordt zichtbaar gemaakt door een schaalsprong in de gevel
•
schaalsprongen in het grid zijn in verhouding (bijvoorbeeld verhouding 1:2 of 2:3)
•
de vlakinvulling ligt minimaal 150mm terug t.o.v. het grid om dieptewerking te creëren
•
dakrand is onderdeel van het grid en met zorg gedetailleerd
•
bij een setback verspringt de dakrand per hele of halve gridmaat
•
bij een setback loopt het grid door (eventueel met schaalsprong)
•
bij een setback wordt de dakrand (deels) balustrade
IJssel District Velp
35
Buitenruimten
Buitenruimte buiten de gevellijn
Bij voorkeur liggen privé buitenruimtes zo veel
Wanneer er gekozen wordt voor uitkragende buiten-
mogelijk aan de binnenzijde van een blok. Vanwege
ruimtes mag dit niet ten koste gaan van de kwaliteit
de oriëntatie is het wel mogelijk om buitenruimtes
van de leefbare plint. Om kwaliteit van de groenvoor-
aan de buitenzijde van bouwblokken te creëren.
ziening aan de rooilijn te garanderen, worden uitkragende delen toegestaan vanaf 4m van het maaiveld.
Buitenruimte binnen de gevellijn
Gebouwen met uitkragende buitenruimtes liggen bij
Buitenruimtes aan de buitenzijde van de bouwblokken
voorkeur 1 à 2 meter terug ten opzichte van de
worden bij voorkeur binnen de rooilijn opgelost en
rooilijn.
uitgevoerd als loggia of frans balkon. Buitenruimten zijn onderdeel van de gevel en liggen binnen de
Balkons zijn afzonderlijk afleesbaar en zijn duidelijk
rooilijn door een terugliggende vlakindeling, bijvoor-
onderdeel van de architectuur. Een balkon doorsnijdt
beeld door loggia’s of franse balkons. De relatie
het grid niet en is onderdeel van de vlakinvulling. De
binnen-buiten is zo groot mogelijk door grote gevel-
balustrades zijn (half)dicht en bieden privacy en
openingen.
beschutting tegen windhinder. Bovendien wordt een rommelig beeld voorkomen door individuele oplossin-
Balustrades zijn transparant ontworpen en onderdeel
gen. De onderzijde van de uitkragende delen (6e
van de vlakinvulling. Ook in het geval van een galerij
gevel) dient net zo hoogwaardig afgewerkt te worden
loopt de gevel in de rooilijn door. Het plafond van de
als de gevel.
buitenruimtes (6e gevel) is mee-ontworpen en onderdeel van de architectuur.
Regels (inpandige buitenruimten) •
buitenruimtes zijn onderdeel van de gevel
•
balustrades zijn opengewerkte hekwerken
•
gevelopeningen aan een inpandige buitenruimte hebben geen borstwering
•
het plafond van de buitenruimte (6e gevel) is mee-ontworpen en heeft een volwaardige afwerking
36
+4.0m
principe buitenruimte
principe buitenruimten, indien uitkragend
Regels (uitkragende buitenruimen) •
balkons zijn onderdeel van de gevel
•
balkons zijn incidenteel en afzonderlijk afleesbaar
•
een balkon doorsnijdt het grid niet
•
uitkragingen zijn vanaf 4m boven peil toegestaan
•
uitkragingen zijn maximaal 1,6m
•
balustrades zijn minimaal voor de helft dicht ontworpen
•
gevelopeningen naar de buitenruimten hebben geen borstwering
•
de onderzijde van het balkon (6e gevel) is meeontworpen en heeft een volwaardige afwerking
IJssel District Velp
37
Middel 3
Leefbare plint Een goede overgang tussen privé en openbaar draagt bij aan de leefbaarheid van het gebied. Het gaat om de relatie tussen binnen en buiten. Transparantie, geleding, ritme en afwisseling zijn belangrijke thema’s bij de gevel. Zowel het interieur (programmering, verdiepingshoogte, verlichting en materialisatie) als inrichting van de openbare ruimte (verharding, beplanting, water) spelen een belangrijke rol voor een leefbare plint. De middelen en regels in dit hoofdstuk gaan in op de elementen die van essentieel belang zijn voor een leefbare plint. Leesbaarheid
Stadsstraat en randen
De plint is het belangrijkste onderdeel voor het
Rondom de bebouwing ligt een groene strook van 2m
creëren van een fijne beleving in het gebied. Om de
breed. In deze zone is ruimte voor waterberging en
leefbaarheid te vergroten, heeft de begane grond van
beplanting. Hierdoor staan gebouwen met hun voeten
de bebouwing een extra hoge verdiepingshoogte. Dit
in het groen. Deze strook is onderdeel van de open-
zorgt voor voldoende lichtinval en menselijk maat en
bare ruimte en ademt de sfeer van het Velpsche
schaal. De plint in het IJssel District kent geen blinde
Broek landschap. Als het gebouw terug ligt is er
gevels.
ruimte voor een compacte voortuin met eventueel een geveltuin.
Type overgangen De overgang tussen openbaar/collectief-privé zijn
Compacte straat
mee-ontworpen in het inrichtingsplan. Door een
De compacte straten hebben een semi-openbaar
zorgvuldige inpassing wordt de overgang tussen
karakter en dragen een menselijk gevoel uit. In het
privé-openbaar verzacht. De overgang zorgt soms
midden van het profiel ligt een groene strook met
voor privacy en soms voor interactie. In het plan zijn
hetzelfde karakter als het groen aan de stadsstraten.
vier verschillende type overgangen te definiëren:
Woningen staan direct aan de straat, waar een margezone is aangeduid door een andere materialisa-
Parkzijde
tie in bestrating. Deze margezone biedt ruimte aan
De woningen gelegen aan het park dragen bij aan de
bankjes en planten in potten. Vergroening wordt
leefbaarheid en veiligheid van het park. De ontsluiting
meegenomen in de gevel waar plantenbakken en
en oriëntatie van de woning zijn op het park gericht.
entrees terug liggen t.o.v. de gevellijn. Geveltuinen zijn
Een margezone aan de gevel biedt de bewoners
in de margezone mogelijk, waar de zone verhard is.
privacy en beschutting. Deze zone wordt zoveel mogelijk ingevuld door openbaar groen. Waar de zone
Voorzieningenplint
verhard is, is ruimte voor geveltuinen.
Op meerdere plekken in het plan is ruimte voor voorzieningen. Deze voorzieningen hebben vaak
Aan de parkzijde verspringt de rooilijn op bepaalde
publieke functies die zowel bijdragen aan het stede-
plekken naar binnen. Hier ontstaat ruimte voor
lijke karakter van de straat, als aan de veiligheid. De
individuele voortuinen. De margezone loopt in dezelf-
gevel op de begane grond is zo transparant mogelijk
de lijn door en vormt een groene barrière voor privacy
ontworpen en nodigt uit. Ook hier ligt een 2m groene
en beschutting.
strook aan de bebouwing. Openingen in de groene strook markeren de entree’s van de voorzieningen.
38
type overgangen parkzijde stadstraten en randen compacte straat voorzieningenplint (positie voorzieningen n.t.b.)
Regels •
begane grond met woonfunctie is minimaal 3,6 meter hoog
•
begane grond met voorziening is minimaal 4,5 meter hoog
•
aan de openbare ruimte grenzen geen blinde gevels langer dan 5m
IJssel District Velp
39
Privé Openbaar
Ma
rg e
zo n
e
Privé Openbaar
G ro
ene
zo n
e
Privé Openbaar
Ma
rg e
zo
ne G ro
en
ez
on
e
Privé Openbaar
G ro
40
ene
zo n
e
Regels parkzijde •
tegen de kavelgrens ligt in de openbare ruimte een margezone van 1 meter breed
•
bij verspringing van rooilijn ontstaat een privé voortuin met een groene erfafscheiding. Geen gebouwde erfafscheiding, hekje of schutting. Erfscheidingen zijn niet hoger dan 1,2 meter
•
type erfafscheiding wordt per gebouw ontworpen
•
onderbrekingen van de groene zone voor entrees zijn geminimaliseerd
•
geveltuinen zijn mogelijk
stadsstraten en randen •
tegen de kavelgrens ligt in de openbare ruimte een groene zone van 2 meter met inheemse beplanting waarin water zichtbaar wordt geïnfiltreerd en afgevoerd
•
bij verspringing van de rooilijn ontstaat een privé voortuin met een groene erfafscheiding. Geen gebouwde erfafscheiding, hekje of schutting. Erfscheidingen zijn niet hoger dan 1,2 meter
•
per gebouw is de type erfafscheiding gelijk
•
onderbrekingen van de groene zone voor entrees zijn geminimaliseerd
compacte straat •
margezone van 1 meter breed met een andere bestrating
•
vergroening d.m.v. plantenbakken/potten
•
in het midden van het profiel ligt een groene zone met inheemse beplanting waarin water zichtbaar wordt afgevoerd
•
geveltuinen zijn mogelijk
voorzieningenplint •
tegen de kavelgrens ligt in de openbare ruimte een groene zone van 2 meter met inheemse beplanting waarin water zichtbaar wordt geïnfiltreerd en afgevoerd
•
onderbreking van de groenzone markeert de entree
•
entree’s liggen in het gevelgrid
•
de vlakvulling van het gevelgrid is transparant en de functie in de plint is leesbaar vanaf de straat
IJssel District Velp
41
h b
Regels (woongebouwen) •
de entree van een woongebouw is niet weggestopt in of om de hoek
•
de maat en schaal van de entree verhoudt zich tot maat en schaal van het gebouw
•
de entree is een veelvoud van de vlakindeling - de hoofdentree is minimaal 2 hele vlakken - entree van parkeergelegenheid presenteert zich in de gevel als minimaal 1 heel vlak - fietsenstalling presenteert zich in de gevel als minimaal 1 heel vlak (mogelijk onderdeel van hoofdentree / entree parkeergelegenheid)
•
het detailniveau t.p.v. de entree is hoger dan de rest van het gebouw
•
het interieur van de entreehal is zichtbaar vanaf de openbare ruimte
•
collectieve of publieke entree’s liggen minimaal 60cm terug t.o.v. de gevellijn
•
woningen op de begane grond hebben een deur naar de openbare ruimte
Regels (individuele woningen) •
de voordeur is onderdeel van de vlakvulling
•
de voordeur ligt minimaal 20cm terug t.o.v. gevellijn
•
de voordeur wordt verbijzonderd door bijvoorbeeld: - een luifel - ruimte voor plantenbak
Regels (publieke functies)
42
•
de entree is herkenbaar en uitnodigend
•
wanneer een publieke functie meerdere verdiepingen beslaat, wordt de entree gemarkeerd door een vide
Entree’s
Individuele woningen
Er is een onderscheid aangebracht tussen entree’s
Wanneer een woning individueel wordt ontsloten
van appartementengebouwen en enkelvoudige
wordt de entree met zorg ontworpen. De entree zorgt
woningen. Beide zijn met aandacht ontworpen en
voor een subtiele en geleidelijke overgang tussen
dragen bij aan het gevoel van ‘thuiskomen’ door een
openbaar en privé. De voordeur is onderdeel van de
zorgvuldige overgang tussen privé en openbaar.
vlakvulling van het grid.
Woongebouwen
De bewoner heeft de mogelijkheid om beplanting te
De entrees van de gebouwen zijn uitnodigend en
plaatsen. De plek om dit te doen is meeontworpen in
groen. De entrees van woongebouwen dragen bij aan
het architectonisch ontwerp door bijvoorbeeld een
de compositie van het bouwblok. Deze zit op een
vaste plantenbak of geveltuin.
herkenbare plek en is niet weggestopt in de hoek.
Entree’s publieke functies Het detailniveau ter plaatse van de entree is hoger
De entree’s van de publieke functies zijn duidelijk
dan de rest van het gebouw. Het geeft extra aandacht
herkenbaar en uitnodigend. De entree is onderdeel
aan het gevoel van thuiskomen. De uitstraling is open
van de transparante plint waardoor de entreehal van
en licht en de entree heeft overmaat. De bebouwde
buiten zichtbaar is. De entreehal draagt bij aan een
fietsenstallingen zijn opgenomen in het volume en
warm welkom voor de bezoekers.
hoogwaardig vormgegeven als onderdeel van de
De hoogte van de entreehal past bij de grootte van de
entree van de gebouwen. Je kunt naar binnen kijken
functie. Wanneer de functie meerdere verdiepingen
en ziet activiteit.
beslaat, wordt de entreehal gemarkeerd door een vide van ten minste twee lagen hoog.
De entree’s van de woongebouwen zijn duidelijk herkenbaar en vindbaar. De entree bestaat uit de openbare ruimte vóór het gebouw én de binnenruimte van de entreehal. Entree’s zijn terugliggend en mogen verbijzonderd worden door een sculpturaal element zoals een luifel. Woningen op de begane grond hebben een (voor)deur en leefruimte aan de openbare ruimte om ogen op straat te creëren.
IJssel District Velp
43
Fietsparkeren Een van de belangrijke functies die een plek moet krijgen in de plint is ruimte voor fietsenbergingen. Het is belangrijk om het zo aantrekkelijk mogelijk te maken om de fiets te pakken. Dit stimuleert duurzame mobiliteit en is gezond. Om die reden zijn er regels opgenomen voor het fietsparkeren. Deze zijn onderverdeeld in regels voor woongebouwen en regels voor individuele woningen. Een makkelijker bereikbare gemeenschappelijke fietsenberging is
Aantal fietsparkeerplekken die nodig zijn per woning
echt van meerwaarde. Goede bereikbaarheid is daarom een voorwaarde voor een goed functionerende gemeenschappelijke fietsenberging.
Regels (woongebouwen) •
er hoeft slechts door één deur te worden gegaan om de fietsenstalling te bereiken
•
deuren naar de fietsenberging openen elektronisch
•
fietsenbergingen zijn gelegen op het maaiveld niveau
•
fietsenbergingen mogen zichtbaar zijn in de plint
•
fietsenbergingen zijn bij voorkeur gekoppeld aan de entreehal of een stijgpunt in het gebouw
•
het aantal fietsplekken per fietsenstalling voldoet (ten minste aan) de meest recente versie van de ‘Amsterdamse Bouwbrief’
Regels (individuele woning) •
individuele woningen hebben in een bebouwde berging ruimte om fietsen te stallen
•
het is ook mogelijk om in een naastgelegen fietsenberging (van een woongebouw) ruimte te creëren voor de fietsparkeerplekken van individuele woningen. Hierbij mag de loopafstand niet meer dan 37,5 meter bedragen
44
IJssel District Velp
45
Middel 4
In het broek De balans in stedelijkheid wordt in het IJssel District gezocht door het maximaliseren van groen in de openbare ruimte. Hierbij ligt als doel om in de openbare ruimte aan te sluiten bij de geschiedenis van het Velpsche Broek. Het natte en waterrijke karakter mag zichtbaar en beleefbaar worden. Beplanting is inheems, weelderig en ruig. In de openbare ruimte zorgen strakke stedelijke lijnen in paden en gebouwen voor kaders waarbinnen weelderig groen de ruimte krijgt. Op diverse plekken is ruimte om te spelen, bewegen, rusten en ontmoeten.
Park Nieuw Velp
In het park wordt een shared space principe ge-
Centraal in het plan ligt Park Nieuw Velp. Dit park
hanteerd voor fietsers en wandelaars. Doorgaande
vormt de hart van de buurt en is compleet autovrij.
structuren zijn niet dominant vormgegeven en zorgen
Het park is van toegevoegde waarde voor heel Velp
niet voor een barrière in het park.
Zuid. In het park is ook ruimte voor interactie met water. Je Midden in het park ligt de hellingbaan van het zie-
moet water kunnen voelen, aanraken of je moet er
kenhuis. Om de geschiedenis van het ziekenhuis
mee kunnen spelen. Op die manier wordt het verle-
beleefbaar te houden blijven delen van de hellingbaan
den zichtbaar en beleefbaar. Daarnaast is het ge-
als relict in het park aanwezig. De hellingbaan wordt
wenst om ergens in het park een grotere open ruimte
meerdere keren doorbroken om belangrijke fiets- en
te maken waarin het mogelijk is om (buurt)activeiten
looproutes niet te blokkeren. Tevens ontstaan er zo
te organiseren.
zichtrelaties tussen de twee kanten van het park. De relicten die van de hellingbaan achterblijven die-
Stadstraten
nen ieder op een eigen manier geactiveerd te worden.
De stadstraten zijn rechte straten met aan weerszij-
De baan kan ingepakt worden om een ligweide te
den langsparkeerplaatsen met daartussen bomen.
maken en er kunnen speelelementen aan gekoppeld
De bomen zijn van een smalle en hoge soort die op
worden. In de hogere delen kan een kleine buurt-
den duur een dek vormen in de straat. De groene
functie worden toegevoegd, welke bijdraagt aan het
zones met beplanting voor de gevel zorgen voor
activeren van het park.
waterberging en scheiding tussen straat en woning. Deze zone verwijst door zijn lange lijn, waterberging
De paden in het park zijn langgerekt, recht en met
en inheemse beplanting naar de geschiedenis van het
ronde afbuigingen. Dit lijnenspel verwijst naar de
broek.
historische polderverkaveling die ooit in het gebied aanwezig was. Paden zijn gekoppeld aan zichtbare
Parkas
waterinfiltratie bijvoorbeeld met een geultje in of
De parkas is de autovrije flaneerroute van het IJssel
naast het pad.
District en heeft een bomenrij, schaduwrijke zitplekken en uitzicht over Park Nieuw Velp. Het is een echte
46
stadsstraat voorplein entreepark west
entreepark oost
ijs s
Park Nieuw Velp
pa r
kas
e l as broekbos
waterkant
bestaande situatie
mogelijkheid voor nieuwe situatie
belangrijkste fiets- en wandelroute wordt geblokkeerd
de hellingbaan ligt als een (bruikbaar en/of toeganke-
door opgaande hellingbaan
lijk) relict in het park. Meerdere ingrepen in de hellingbaan voorkomen dat de belangrijkste routes niet geblokkeerd worden door de hellingbaan. IJssel District Velp
47
plek om te verblijven en te ontmoeten. De meerstam-
als entreeplein voor de wijk om mensen af te zetten
mige bomen geven karakter aan deze monumentale
of pakketjes bij de toren te bezorgen. De auto kan op
as.
deze wijze tot de rand van het park komen zonder overlast te bieden in het park.
IJssel As De IJssel As loopt van de Broekstraat het gebied in.
Waterkant
Deze as verwijst naar de weg die hier vroeger rich-
De parkas eindigt bij de waterkant aan de waterplas.
ting de IJssel ging. De enkele bomenrij en beplanting
De oever is natuurvriendelijk en veilig voor kinderen
moet qua soorten verwijzen naar de IJssel en de
en heeft daarom een flauw talud. Er is ruimte voor
uiterwaarden.
bankjes om aan het water te kunnen zitten. De oever zelf krijgt een biodiverse inrichting en biedt beschut-
Voorplein
ting aan vogels en kleine zoogdieren.
Het voorplein markeert de entree naar het Ziekenhuis. Deze entree ligt op de begane grond en wordt
Broekbos
gemarkeerd door een grote luifel (bestaand). Aan de
De parkas eindigt in broekbos. Dit stukje bos vormt
linkerzijde van de entree bevindt zich een buurtfunc-
een verlenging van het Geërfdenpark en is belangrijk
tie in de relict van de helling. Aan de rechterzijde
voor de natuurinclusiviteit van het gebied. Uitlopers
bevindt zich een grote ronde border met een doorlo-
van het water trekken het bos in met groene oevers.
pende zitbank met daarin de 4 bestaande platanen.
Het broekbos is rustig en heeft een natuurlijk karak-
De bestrating bij dit voorplein is bijzonder en helpt bij
ter.
het markeren van de entree.
Beplanting Entreepark west
Beplanting in het plan is bij voorkeur inheems en
Het entreepark ten westen van bouwveld B vormt de
heeft een natuurlijk karakter met veel gebruik van
aansluiting met de naastgelegen buurt. Er is op dit
grassen, wilde bloemen en inheemse heesters en
moment veel groen aanwezig en dat dient zo veel
bomen. De beplanting is waar mogelijk opgebouwd
mogelijk bewaard te blijven. Het parkje ligt langs de
uit lagen die elkaar versterken. Er is sprake van een
Roncalli basisschool. Het is belangrijk dat in dit parkje
extensief beheer-regiem dat het natuurlijke karakter
een speel/sport functie wordt toegevoegd die door de
onderstreept. Het gebruik van niet inheemse beplan-
naastegelegen buurt en school gebruikt kan worden.
ting is alleen mogelijk om een specifiek bloeiseizoen
Op deze wijze wordt het IJssel District verankerd.
te versterken.
Entreepark oost Op de kop van wijkontsluitingsweg vanaf de President Kennedylaan ontstaat een klein pleintje aan de voet van de toren in bouwveld F. Dit plein kan dienst doen
48
Regels •
de hellingbaan van het ziekenhuis blijft als relict in het park en wordt minimaal 2 keer doorbroken.
•
in het park is ruimte voor interactie met water
•
in het park is ruimte voor een grotere open plek waar het mogelijk is om (buurt)activeiten te organiseren
•
entreepark west krijgt een speel/sport functie die door de naastegelegen buurt en school gebruikt kan worden
•
de oever van de waterkant heeft een flauw talud (minimaal 1:3 en bijvoorkeur 1:10) en biodiverse inrichting
IJssel District Velp
49
Materialisatie en inrichtingselementen
Het toe te passen verhardingsmateriaal bestaat
Verharding in het plan kent een verloop van rode- of
zoveel mogelijk uit een halfverharding en is daarmee
aardetinten vanaf de randen van het plan naar een
waterdoorlatend. In het geval van verharding d.m.v.
lichte grijs/beige tinten in het hart van het plan (Park
tegels wordt deze toegepast in lichte tinten.
Nieuw Velp). De donkere rode- of aardetint kleurige straatstenen zijn afgestemd met de straten in Velp-
Compacte woonstraten
zuid. Hierdoor ontstaat er een goede aansluiting van
In tegenstelling tot de stadstraten worden de wegge-