Bijlage 1. ST. Visie MJPG 30112022
Tekst van het document
Stedenbouwkundige visie geluidsschermen Gemeente Rheden
November 2022
2 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
INHOUD 1
2
3
Inleiding 5
6
Reactie bewoners 29
7
Beoordeling per cluster 31
1.1
Aanleiding 5
1.2
Doel 5
1.3
Werkwijze 5
7.1
Algemeen 31
1.4
Leeswijzer 7
7.2
Effectiviteit 31
7.3
Ruimtelijk aanvaardbaar 31
Het MJPG in Rheden
9
7.4
Clusters Velp 32
2.1
Sanering van woningen
9
7.5
Clusters Rheden 42
2.2
Om welke woningen gaat het
9
7.6
Clusters De Steeg 56
2.3
Type maatregelen vanuit ProRail
9
7.7
Cluster Ellecom 62
2.4
Afweging van maatregelen 10
7.8
Cluster Spankeren 64
Beleidsuitgangspunten en juridisch kader
11 Bijlagen (separaat document)
3.1
Beleidskader 11
Bijlage 1: Beleidskader
3.2
Juridisch kader 11
Bijlage 2: Samenvatting resultaten reactieformulieren MJPG Rheden
3.3
Cultuurhistorische waarde 12
Bijlage 3: Nadere toelichting bij beoordeling per cluster Bijlage 4: Effectiviteit van de schermen Noorder/Zuiderparallelweg
4
5
Beschrijving ruimtelijke kwaliteiten langs het spoor
13
4.1
Velp 13
4.2
Rheden 14
4.3
De Steeg 16
4.4
Ellecom 18
4.5
Spankeren 19
Ruimtelijke visie gemeente Rheden
per afzonderlijk cluster
21
5.1
Invloed van geluidsschermen 21
5.2
Effectiviteit van geluidsschermen 21
5.3
Hoorbaarheid 22
5.4
Trillingen 22
5.5
Uitgangspunten gemeente 24
5.6
Inpassingsregels geluidsschermen 26
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 3
Dieren
Spankeren
Ellecom
De Steeg
Rheden
Velp 4 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
Spoorlijn Arnhem-Zutphen door de gemeente Rheden
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
In het kader van het Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG) worden in opdracht van het Ministerie van I&W door ProRail voor de hoofdspoorwegen
De visie heeft als doel te komen tot een beter inpasbaar maatregelenpakket in het kader van het MJPG in Rheden.
geluidsaneringsplannen opgesteld. Deze saneringsplannen omvatten maat-
1.3
Werkwijze
regelen voor woningen en andere geluidgevoelige objecten langs het spoor die
In het Akoestisch onderzoek Geluidsanering (oktober 2020) van Movares en
niet voldoen aan het wettelijk gestelde maximale geluidsniveau van 65 dB.
dBvision is aangegeven welke maatregelen voldoen aan de financiële doelmatig-
De betreffende woningen worden saneringswoningen genoemd.
heid. Dit onderzoek met de daarin voorgestelde maatregelen vormen het
Op basis van de huidige wet- en regelgeving en de uitgevoerde akoestische
vertrekpunt voor de voorliggende stedenbouwkundige visie.
berekeningen is door ProRail een 1e voorstel gedaan voor geluidsmaatregelen bij de saneringswoningen in de gemeente Rheden. Het spoor is daarbij onder-
De stedenbouwkundige visie is opgesteld op basis van de geldende en richting-
verdeeld in verschillende clusters waar bepaalde maatregelen zijn voorgesteld.
gevende beleidskaders van de gemeente. Aan de beleidskaders zijn algemene
Hierbij wordt uitgegaan van de toepassing van (de combinatie van) raildempers,
uitgangspunten voor geluidsschermen langs het spoor in gemeente Rheden
geluidsschermen en gevelisolatie.
ontleend.
Stedenbouwkundige visie
Aan de hand van deze uitgangspunten en een ruimtelijke analyse is steeds per
In de is wet opgenomen dat van een bepaalde maatregel afgezien kan worden
cluster beoordeeld welke eisen en beperkingen er gelden ten aanzien van de
als deze stuit op lokale bezwaren van stedenbouwkundige of landschappelijke
stedenbouwkundige of landschappelijke inpassing van de geluidsschermen.
aard. Als een gemeente zich niet kan vinden in de voorgestelde maatregelen
Voorafgaand aan het opstellen van deze visie is voor elk dorp -waar maatregelen
heeft zij gelegenheid om een door het College van B&W vastgestelde steden-
zijn voorzien- een informatieavond georganiseerd voor de betrokken bewoners
bouwkundige visie in te dienen. Hierin kan een gemeente aangegeven waarom
langs het spoor. De reacties naar aanleiding van deze avonden zijn meegenomen
geluidsschermen wel of niet gewenst zijn en welke maatregel zij zelf als meer
in deze visie. Van de verschillende input is een afgewogen advies per locatie
passend voorstelt.
gemaakt.
1.2
Deze stedenbouwkundige visie wordt na vaststelling door het College van B&W
Doel
Geluidsschermen zijn niet overal zondermeer stedenbouwkundig of landschap-
ingebracht in het saneringsonderzoek van ProRail. Het vaststellen van deze visie
pelijk aanvaardbaar. Om de regie te houden op een verantwoorde inpassing van
betekent dus niet automatisch dat mogelijke bezwaren tegen de plaatsing van
geluidsschermen langs het spoor in de gemeente Rheden, heeft de gemeente
geluidsschermen gehonoreerd worden. De stedenbouwkundige visie zal onderdeel
daarom gekozen voor het opstellen van de voorliggende stedenbouwkundige
zijn van het wegingskader dat het Ministerie van I&W hanteert bij de keuze van
visie. In deze visie wordt in hoofdzaak een reactie gegeven op de ruimtelijke
de definitieve maatregel voor de geluidsreductie. Hierbij worden de kosten van
aspecten van het 1e voorstel van ProRail, zoals de situering, de hoogte en de
de mogelijke maatregel afgewogen tegen de te behalen geluidsreductie en de
vormgeving van geluidsschermen en op de effecten daarvan op de leefomgeving.
ruimtelijke impact.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 5
6 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
1.4
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de uitgangspunten die vanuit het MJPG voor Rheden gelden. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de beleidsuitgangspunten van de gemeente Rheden die betrekking hebben op geluidsschermen langs het spoor. In hoofdstuk 4 wordt per dorp een beschrijving gegeven van de huidige karakteristiek van het spoor in de gemeente Rheden. Aan de hand van de beleidsuitgangspunten en de huidige karakteristiek wordt in hoofdstuk 5 de visie van gemeente Rheden beschreven op het plaatsen van geluidsschermen langs het spoor. De visie gaat in op de ruimtelijke consequenties en aanvaarbaarheid van geluidsschermen en omvat ook concrete uitgangspunten die de gemeente hanteert voor de inpassing van geluidsschermen. In hoofdstuk 6 wordt een kort overzicht gegeven van de reacties van de bewoners. In hoofdstuk 7 wordt per cluster een afweging gemaakt of en op welke manier geluidsschermen inpasbaar zijn. Deze afweging wordt steeds gemaakt op basis van de ruimtelijke consequenties van een scherm, de effectiviteit van een scherm en de reacties van de bewoners.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 7
8 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
2. Het MJPG in Rheden 2.1
Sanering van woningen
geluidsbelasting niet hoger is dan 65dB, de woning al gesaneerd is, het geen
Door een wijziging in de wetgeving is vanaf 2011 ProRail verantwoordelijk voor
geluidsgevoelig object is of dat het pand niet meer bestaat. Ook de woningen
de geluidsanering van woningen langs het spoor. Voor die tijd zijn er door de
in Dieren vallen buiten de scope. Voor deze woningen wordt een ander project
gemeente al woningen voorzien van geluidwerende maatregelen. Het sanerings-
doorlopen in het kader van Geluid Productie Plafonds.
plan van ProRail betreft woningen en andere geluidgevoelige objecten die nog niet voldoen aan de zogenaamde Streefwaarde, dat wil zeggen een geluidsbelas-
2.3
ting van maximaal 65dB op de gevel. Hierbij wordt gerekend met de maximale
Om het geluid te reduceren er terug te brengen naar de Streefwaarde gaat Pro-
geluidsproductie zoals die nu is toegestaan op het spoor (zie ook bijlage 2).
Rail in de saneringsplannen uit van de volgende maatregelen: maatregelen aan
2.2
Om welke woningen gaat het?
Type maatregelen vanuit ProRail
de bron, maatregelen in het overdrachtsgebied, maatregelen aan de gevel of een combinatie van deze maatregelen. Daarbij kijkt ProRail eerst naar maatregelen
In de gemeente Rheden worden de volgende woningen als saneringswoning
aan de bron en daarna in het overdrachtsgebied. Als beide maatregelen fysiek en/
aangemerkt:
of financieel onvoldoende kunnen voorzien in de benodigde geluidsreductie, wordt
•
Categorie A: Deze categorie omvat alle woningen die destijds door de
gekeken naar maatregelen aan de gevel.
gemeenten zijn gemeld aan de Minister van I&W (destijds VROM), omdat
•
•
Maatregelen aan de bron:
ze bij invoering van het Besluit geluidhinder spoorwegen in 1987 een te
Het gaat hier om het aanbrengen van raildempers. Dat zijn stalen blokken
hoge geluidbelasting hadden en momenteel nog een geluidbelasting onder
met kunststof, die aan de zijkant van een spoorstaaf worden aangebracht. Ze
vinden van meer dan 65 dB en nog niet zijn gesaneerd. De melding betreft
verlagen het geluid van passerende treinen met gemiddeld 3 decibel (dB).
de zogenoemde ‘Eindmeldingslijst‘.
Dat zorgt voor een merkbaar stiller spoor. Raildempers zijn in, in tegenstelling
Categorie B: Dit zijn woningen met een geluidbelasting van meer dan 70 dB;
tot geluidsschermen, in feite een onzichtbare geluidmaatregel. Raildempers
Het gaat hier om álle woningen langs het spoor die een geluidsbelasting
zijn al op een aantal locaties toegepast binnen de gemeente Rheden.
hóger dan 70dB hebben ongeacht wanneer ze zijn gebouwd en ongeacht of
•
Maatregelen in het overdrachtsgebied:
ze al eerder zijn gesaneerd. Woningen gebouwd na 1987 met een geluids-
Het gaat hier om het plaatsen van geluidsschermen. Voor geluidsschermen
belasting tot en met 70dB worden niet als saneringswoning aangemerkt.
stelt ProRail als basis een donkergroen cassettescherm. Deze kan worden voorzien van schanskorven of een groene begroeiing. Alternatieve oplossingen,
Binnen de scope van dit MJPG-project zijn ruim 600 woningen in de
zoals een ander type scherm of een groene inpassing van het scherm, zijn
gemeente Rheden geïnventariseerd. Daarvan komen in totaal 210 woningen
bespreekbaar. ProRail hanteert daarbij als uitgangspunt dat zij in principe niet
in aanmerking voor sanering. Dat houdt in dat ze in aanmerking komen voor
bijdraagt aan de eventuele bijkomende kosten.
geluidsmaatregelen. Dit zijn 182 woningen binnen de categorie A en 33 woningen binnen de categorie B. Voor een paar woningen geldt dat ze in beide categorieën voorkomen. Voor de overige woningen/panden geldt dat er geen saneringsmaatregelen nodig zijn. De reden hiervoor is bijvoorbeeld dat de
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 9
•
Maatregelen aan de gevel:
Voor het bepalen van de soort maatregelen hanteert ProRail het in de Wet
Het gaat hier om gevelisolatie bijvoorbeeld in de vorm van kierdichting, geluid-
milieubeheer opgenomen doelmatigheidscriterium. Dit houdt in dat de kosten
werend (dubbel) glas, geluiddempende ventilatie of het isoleren van het dak of
van een maatregel niet hoger mogen zijn dan de baten (geluidsreductie). In
gevelbetimmeringen. Deze maatregel wordt ingezet wanneer niet voldaan
bepaalde situaties zou een hoger scherm bijvoorbeeld meer geluidsreductie
worden aan de streefwaarde van 65dB op de gevel. In deze gevallen wordt
opleveren, maar als de kosten dan hoger zijn dan de behaalde geluidsreductie
eerst gevelonderzoek gedaan. Als blijkt dat het geluid ín de woning niet kan
kiest ProRail voor een lager scherm. Bij deze kosten-baten afweging kijkt ProRail
voldoen aan de wettelijk normen, worden in overleg met de bewoners gevel-
alleen naar de geluidstechnische en financiële kant van de maatregelen.
maatregelen getroffen.
2.4
Afweging van maatregelen
Het is aan de gemeente om te kijken naar de ruimtelijke effecten en inpasbaarheid van de gekozen maatregelen. De gemeente beoordeelt of de gekozen
Voor de saneringssituaties wordt afgewogen of er geluidmaatregelen mogelijk
maatregelen ruimtelijk aanvaardbaar zijn. Het gaat dan in feite alleen om de
zijn om de streefwaarde van 65dB voor de geluidbelasting op de gevel te halen.
situaties waar geluidsschermen worden voorgesteld, aangezien raildempers en
In eerste instantie wordt gekeken welke maatregelen geluidstechnisch nodig zijn.
gevelisolatie in principe geen invloed hebben op de ruimtelijke beleving. Als er
Hierbij wordt rekening gehouden met de
overwegende bezwaren zijn van stedenbouwkundig en/of landschappelijke aard,
Volgende beperkingen:
wordt dit meegenomen in de afweging. Met andere woorden, ook de ruimtelijke
•
kosten moeten opwegen tegen de baten.
Geluidschermen en –wallen kunnen niet op en direct naast een overweg komen. Ook gelden er hoogte¬beperkingen voor geluidschermen/-wallen, in
•
•
verband met het benodigde zicht, voor een zone naast de overweg. De maxi-
Alles afwegende kan uit het onderzoek straks blijken dat het vanwege de
male schermhoogte is dan 1 meter.
genoemde bezwaren voor een deel van de saneringsobjecten niet mogelijk is om
Er geldt een minimum voor de afstand tussen de geluidschermen en het hart
de streefwaarde te halen. Voor deze adressen wordt een nader bouw-akoestisch
van het dichtstbijzijnde spoor. Daarbij wordt standaard uitgegaan van een
onderzoek uitgevoerd. Hierin wordt vastgesteld of de maximale binnenwaarde
afstand van 4,75 meter.
wordt overschreden en zo ja, welke geluidsisolerende voorzieningen aan de
Aan de achterzijde van een scherm is een inspectiestrook van minimaal
gevel nodig zijn.
1 meter nodig. Vervolgens wordt bekeken of er bezwaren kleven aan deze maatregelen. Er wordt dan gekeken naar: a. De financiële doelmatigheid van de maatregelen. b. Overwegende bezwaren van stedenbouwkundige of landschappelijke aard.
10 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
3. Beleidsuitgangspunten en juridisch kader 3.1
Sanering van woningen
de gemeente terughoudend omgaan met de ontwikkeling van nieuwe hinder-
Deze stedenbouwkundige visie vormt geen nieuw beleid, maar is opgesteld op
gevoelige bestemmingen langs het spoor.
basis van de geldende en richtinggevende beleidskaders van de gemeente. In
Van belang is dat de ruimtelijke samenhang en leefbaarheid in de dorpen als
bijlage 1 wordt een overzicht gegeven van het huidige beleidskader binnen de
gevolg van de spoorlijn niet verder onder druk komt te staan. Ten aanzien van
gemeente Rheden dat betrekking heeft op de inpassing van geluidsschermen.
de toepassing van geluidsmaatregelen op en langs het spoor, heeft de gemeente Rheden de voorkeur om de geluidsoverlast te beperken door het geluid al bij de
Kort samengevat is het beleid van de gemeente Rheden gericht op:
bron te reduceren, maatregelen aan de woningen of door andere maatregelen te
•
Instandhouding van de waardevolle en bijzondere stedenbouwkundige,
treffen die met het oog op de ruimtelijke kwaliteit en samenhang in de dorpen
landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de woongebieden in
goed inpasbaar zijn.
Rheden.
3.2
Juridisch kader
•
Het duurzaam in stand houden van erfgoed.
•
Herstel van zoveel mogelijk van de waardevolle historische zichtlijnen.
•
Het bewaken van zichtrelaties en ecologische relaties met de Veluwe bij de
3.2.1 Bestemmingsplannen
realisatie van fysieke maatregelen die spoorhinder tegengaan.
Binnen de bestemmingsplannen is getracht de zorgvuldige inpassing van
Het creëren van een aantrekkelijke en samenhangende openbare ruimte, die
geluidsmaatregelen te borgen door geluidsschermen binnen de kernen niet
bijdraagt aan herkenbaarheid, verblijfskwaliteit en toegankelijkheid.
rechtstreeks mogelijk te maken. Langs het grootste deel van het spoor ligt de
Behoud en versterking van de groene kwaliteit: visueel, functioneel en
spoorbaan in de bestemmingen Verkeer of Verkeer- railverkeer. In de regels
ecologisch.
staat specifiek opgenomen: “tot een gebruik in strijd met het bestemmingsplan
Het creëren van een klimaatrobuuste openbare ruimte met beperkte overlast
wordt in elk geval gerekend het gebruiken of laten gebruiken van de gronden
of schade als gevolg van wateroverlast, hitte en droogte.
voor geluidwerende voorzieningen”.
Het stimuleren van biodiversiteit door middel van natuurinclusief ontwerpen.
Ter hoogte van Ellecom en deels bij Spankeren valt de spoorbaan binnen de
• • • •
bestemming Verkeer en vervoer van het bestemmingsplan Landelijk gebied. Hoewel de spoorlijn van groot belang is voor de ontwikkeling van de gemeente,
Binnen deze bestemming zijn bouwwerken tot 10m toegestaan. Binnen deze
ondervindt een deel van de inwoners ook overlast van het treinverkeer. Het
bestemming zijn geluidsschermen wel mogelijk.
leefmilieu in de (woon)gebieden langs het spoor komt in de toekomst mogelijk
De maatregelen uit het saneringsplan zijn echter onderdeel van een Rijksbesluit.
verder onder druk te staan. Een toename van het treinverkeer kan leiden tot
In artikel 11.43 van de Wet Milieubeheer is daarover bepaald: “Voor zover deze
aantasting van het woongenot (geluidsoverlast, trillingen) en de gezondheid
maatregelen en het bestemmingsplan niet met elkaar in overeenstemming zijn,
(slaapverstoring) van aanwonenden. De gemeente acht een verdere toename
geldt het besluit tot vaststelling of wijziging van het geluidproductieplafond
van het goederenvervoer over de spoorlijn niet acceptabel. Om de barrière-
voor de uitvoering van de daarin opgenomen maatregelen als een omgevings-
werking van het spoor tegen te gaan, wil de gemeente overgangen zoveel
vergunning …”. De wet maakt het daarmee mogelijk om zonder de gebruikelijke
mogelijk behouden, tenzij dat vanuit veiligheidsoogpunt niet gewenst is. Ook wil
uitgebreide procedure van het bestemmingsplan af te wijken.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 11
De stedenbouwkundige visie vormt daarmee een belangrijke inspraakmogelijk-
3.2.2 Welstandsnota
heid voor de gemeente bij de totstandkoming van het saneringsplan. Daarnaast
Binnen de huidige welstandsnota worden geen specifieke eisen gesteld aan
kunnen met betrekking tot de maatregelen nog zienswijzen ingediend worden
de vormgeving van de geluidwerende voorzieningen. In hoofdstuk 4 van deze
op het ontwerpbesluit van het Rijk.
visie worden concrete uitgangspunten benoemd voor de inpassing van geluidsschermen. Deze uitgangspunten vormen ook de welstandscriteria, waar de
Naast deze regels zijn in het bestemmingsplan op een aantal locaties de
geluidsschermen aan kunnen worden getoetst. Deze uitgangspunten zullen
(voor-)tuinen bij de woningen aangeduid als stedenbouwkundig waardevol.
daartoe tegelijk met de bestemmingsplannen als toetsingskader vastgesteld
Hiervoor geldt dat die gronden -naast de andere aangewezen bestemming(en)-
moeten worden door de Raad.
ook bestemd zijn voor de instandhouding en bevordering van het open stedenbouwkundige karakter van de gronden en van het representatieve straat-
3.3
beeld. Deze gronden dienen vrij te blijven van gebouwen en overkappingen. De
Formeel juridisch is sprake is van een cultuurhistorische toets als er een
bouwhoogte van erf- en perceelafscheidingen mag niet meer dan 1 m bedragen.
monument wordt gewijzigd (bijvoorbeeld bij het aanbrengen van geluidwerende
Het bouwen van een geluidsscherm vindt weliswaar plaats binnen een andere
voorzieningen in de gevel) of als er een bestemmingsplanwijziging nodig is,
bestemming, maar een hoog scherm sluit niet aan bij het streven het represen-
waarbij dan opnieuw naar de cultuurhistorische waarden moet worden gekeken.
tatieve straatbeeld in stand te houden. Deze aanduiding geldt onder andere voor
Ook is er sprake van een (strengere) welstandstoets als geluidwerende voorzie-
de woningen langs het spoor in Velp en enkele woningen in Rheden.
ningen in de straatgevels van een beeldbepalend pand leiden tot wijzigingen.
Verder is in de toelichting van het bestemmingsplan Velp 2016 beschreven dat
Onder de Omgevingswet worden gemeenten straks geacht in aanvulling op de
de periode van buitenplaatsen en villa’s heeft geleid tot een lint met een cultuur-
objectbescherming ook een aantasting van de omgeving van monumenten te
historische waarde: het spoorweglint dat zich duidelijk aftekent binnen de rest
voorkomen, ‘voor zover die aantasting een negatieve invloed heeft op het
van het dorp door de zich naar het spoor gerichte bebouwing; hierlangs staat
aanzicht of de waardering van die monumenten.’ Dat kan er op termijn toe leiden
rijkere villabebouwing in de buurt van het station en meer westwaarts de
dat er toch een toestemming nodig is voor bijvoorbeeld een hoog geluidsscherm
bebouwing van een gemengder karakter met eenvoudige woningen.
naast een monument. Voorlopig blijft het oude beleid inhoudelijk nog in stand en
Deze waardering voor aanwezige cultuurhistorische waarden komt tot
is dit nog niet aan de orde¬.
uitdrukking in de aanwijzing van beschermde gebouwde monumenten. Voor Velp geldt in die zin dat het aan het oog onttrekken van de vaak vrijstaande, voorname panden en hun tuin door hoge schermen ten koste zal gaan van de cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarden.
12 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
Cultuurhistorische waarden
4. Beschrijving ruimtelijke kwaliteiten langs het spoor Sinds 1865 loopt langs de zuidflank van de Veluwezoom de spoorlijn tussen
Daarnaast zijn er een aantal zichtlijnen die vanuit de stedenbouwkundige en
Arnhem en Zutphen aangelegd door het Rhedense landschap. Deze spoorlijn
cultuurhistorische context van belang zijn voor de herkenbaarheid van de
loopt parallel aan de dorpenroute door of langs de dorpen Velp, Rheden, De
historische groei van het dorp. Deze lijnen kruisen op sommige plaatsen het
Steeg, Ellecom, Dieren en Spankeren. De grotere dorpen beschikken over een
spoor. Zelfs wanneer de spoorwegovergang al is opgeheven zorgen deze
treinstation. Vanuit Velp, Rheden en Dieren vertrekt twee keer per uur een
structuren voor samenhang in het gebied.
stoptrein in beide richtingen. In Dieren wordt deze dienstregeling aangevuld met
Een fraai element langs het spoor in Velp is de robuuste beukenhaag die het
een intercitytrein, die eveneens twee keer per uur in beide richtingen vertrekt.
spoor aan weerszijden begeleid. De beukenhaag verzacht de aanwezigheid van
Hoewel de spoorlijn van groot belang is voor de ontwikkeling van de gemeente,
het spoor en draagt bij aan het voorname karakter van de straten. De beuken-
snijdt deze in veel gevallen door de dorpen heen en zet daarmee de leefbaarheid
haag vormt ook het enige openbare groen in de straat. Ook ecologisch gezien
onder druk. Het gaat dan niet om overlast van passagierstreinen. De bewoners
hebben de beukenhagen waarde. De hagen zijn inheems en blijven ook in de
ervaren dat de leefbaarheid rond het spoor vooral wordt aangetast door geluid
winter grotendeels dicht. Zo houden ze wind en kou tegen wat zorgt voor een
en trillingen van goederentreinen.
aangenaam microklimaat voor bijvoorbeeld insecten.
4.1
Omdat het spoor in Velp een belangrijk deel uitmaakt van het straatprofiel, zal
Velp
Het spoor snijdt door het hart van het dorp Velp en vormt een fysieke scheiding
de impact van schermen erg groot zijn.
tussen de noordkant en zuidkant van Velp. Onder invloed van de verbeterde bereikbaarheid door de aanleg van de straatweg en het spoor werd de gemeente Rheden en in het bijzonder Velp een aantrekkelijke vestigingsplaats voor welgestelden. Langs het spoor ontstonden in de gemeente – meestal aan een Noorder- en Zuiderparallelweg – linten van bebouwing met rijkere villabebouwing in de buurt van het station en meer op afstand bebouwing van een gemengder karakter met eenvoudige woningen. De ontwikkeling van de villabouw rondom de spoorzone en het station die na 1865 werden gebouwd is van grote waarde voor de historie en stedenbouwkundige ontwikkeling van het dorp Velp. Het spoorweglint tekent zich duidelijk af binnen de rest van het dorp door de zich naar het spoor gerichte bebouwing. Een deel van deze bebouwing zijn monumenten of behoren tot de beeldbepalende panden van onze gemeente. Deze panden vallen net als monumenten onder een hoog welstandsniveau en worden gekoesterd in het straatbeeld.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 13
4.2
Rheden
4.2.1 Algemeen De spoorlijn loopt in Rheden door de noordzijde van het dorp parallel aan de Arnhemsestraatweg. Het spoor scheidt de bebouwing langs de Arnhemsestraatweg van de rest van het dorp. En het spoor scheidt het dorp Rheden ook van haar directe verbinding met de Veluwe. Door de vele spoorwegovergangen gelegen in de zichtas van de oude schaapsdriften wordt het visuele contact met de Veluwe in het dorp behouden. Deze relatie wordt in de structuurvisie benoemd als een grote kwaliteit voor het dorp Rheden en moet behouden blijven. Ook daar waar eventueel spoorwegovergangen worden opgeheven is het van belang dat de visuele relatie wel behouden blijft.
4.2.2 Clusters: Arnhemsestraatweg A, B en C De noordzijde van de spoorlijn loopt bijna in z’n geheel langs de achtertuinen van de woningen aan de Arnhemsestraatweg. De erfafscheidingen variëren hier van waardevolle groenstructuren met grote bomen tot aarden wallen en gebouwde erfafscheidingen in soorten en maten. Het spoor ligt op een aantal plaatsen hoger of juist lager dan de aangrenzende erven. Ten zuiden van het spoor ligt het bedrijventerrein Haveland. In tegenstelling tot Velp is er geen duidelijke fysieke relatie tussen beide zijden van het spoor. De Havelandseweg is een ruimtelijke drager in het dorp. De weg biedt vanuit het zuiden een waardevol doorzicht op de Veluwe. Deze moet als zichtlijn worden behouden. Andersom dienen ook de zichtlijnen vanaf landgoed de Valkenberg over het IJsseldal behouden te blijven. De omgeving van de weg heeft nog een groen karakter, aansluitend op de parkweide voor het landhuis. Het is belangrijk dat geluidschermen deze kwaliteit niet ondermijnen. Hoge schermen direct aan weerszijden van de Havelandsweg zijn daarmee niet wenselijk.
14 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
Om de waardevolle kwaliteiten te borgen staan o.a. bij Arnhemsestraatweg nrs. 39 en 41 de tuinen aan weerszijden van de Havelandsweg in het bestemmingsplan aangeduid als stedenbouwkundig waardevol. Dit houdt in dat de openheid van deze tuinen behouden moet blijven en bebouwing en erfafscheidingen hoger dan 1m niet zijn toegestaan. Dit geldt ook voor het erf bij Arnhemsestraatweg 1. Ten oosten van de Schaarweg ligt een groenzone. Hier is het van belang dat de zichtlijnen op de Steegse Haven niet worden verstoord.
4.2.2 Clusters: Parallelweg C en Holtbankseweg De omgeving van het spoor kent hier twee gezichten. Aan de noordzijde loopt het spoor bijna in zijn geheel langs achtertuinen van de woningen aan de Arnhemsestraatweg. De achtertuinen zijn hier overwegend groen afgeschermd met robuuste opgaande heesters en bomen. Aan de zuidzijde loopt het spoor langs de voorzijden van de woningen aan de Parallelweg en bepaalt het uitzicht voor de betreffende woningen. De ruime afstand tot de percelen aan de Arnhemsestraatweg en de opgaande beplanting langs de achtererfgrenzen van de Arnhemsestraatweg geeft de woningen aan de Parallelweg een vrij en fraai groen uitzicht. Over de Holtbankseweg loopt een belangrijke zichtlijn vanuit het dorp naar de Veluwe. STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 15
4.3
De steeg
4.3.1 Cluster: Parallelweg In De Steeg loopt de spoorlijn midden door het dorp, parallel aan de Hoofdstraat. Deels langs achterkanten en deels aan straatzijde. Net als in Velp is ook hiervan oudsher al sprake van bebouwing die direct op het spoor georiënteerd is. Dit geldt vooral voor de noordzijde van het spoor. Aan de zuidzijde is de oriëntatie van bebouwing op het spoor beperkt. Hier is de bebouwing van oorsprong meer georiënteerd op de Hoofdstraat en de Diepensteeg. De afstand van de woningen tot het spoor is beperkt. De impact van de spoorlijn als barrière tussen de twee dorpsdelen is groot. De spoorlijn is nadrukkelijk aanwezig in het straatbeeld. Het wensbeeld vanuit structuurvisie geeft dan ook aan dat eventuele geluidsschermen bescheiden moeten zijn qua formaat en qua ruimtelijke impact.
16 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
4.3.2 Cluster: Hoofdstraat Aan de westzijde van De Steeg loopt de bebouwing van het dorp geleidelijk
infrastructuur. De bebouwing is hier met de rug naar het spoor gekeerd en
over in de bebouwing van Rheden. Hoofdstraat en spoor kruisen hier elkaar
ontleent de ruimtelijke kwaliteit met name aan het omliggende landschap van
met een spoorwegviaduct, waardoor de omgeving sterk wordt bepaald door
de Veluwezoom aan de noordzijde en het IJsseldal aan de zuidzijde.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 17
4.4
Ellecom
Ellecom is een dorp dat gekenmerkt wordt door historische allure met karakteristieke (villa) bebouwing, buitenplaatsen en sporen van het agrarische verleden. De spoorlijn ligt hier ten noorden van het dorp, waardoor de invloed van de spoorlijn op de leefkwaliteit in het dorp kleiner is in vergelijking met de andere dorpen. Bij Ellecom ligt het spoor op een hoog talud. Het spoor vormt vooral een fysieke barrière tussen het dorp en de Veluwe, maar visueel is deze relatie wel aanwezig en hoort bij de kwaliteiten van Ellecom. Geluidsschermen op een spoordijk kunnen evenwel een behoorlijke impact hebben op de omgeving. Vooral als ze belangrijke zichtlijnen in het landschap wegnemen en/of landgoederen en dorpen doorsnijden. Het zicht op de Veluwe en het zicht terugkijkend vanuit het bos richting het dorp en landgoed Avegoor is bepalend voor de cultuurhistorische waarde van het gebied. Ook de doorzichten vanuit de tuin van villa Irene over het spoor heen naar de stuwwal zijn cultuurhistorisch waardevol. Belangrijk is dat de fysieke en visuele relatie tussen dorp en bos wordt behouden.
18 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
4.5
Spankeren
Spankeren is een rustig dorp met een open karakter. Het dorp wordt gekenmerkt door een eenvoudige ruimtelijke opbouw en een sterke relatie met het omliggende agrarische gebied. Dit contact is onder ander goed waarneembaar in het zuidelijke en oostelijke deel van Spankeren. Het spoor loopt in Spankeren langs de zuidzijde van het dorp en loopt daarbij over het bedrijventerrein, kruist de lintbebouwing langs de Overweg loopt verder langs de verspreid liggende woonbebouwing aan de oostzijde van Spankeren. De oostzijde van Spankeren vormt het oudste deel van het dorp. Spankeren bestond oorspronkelijk uit bebouwing en akkertjes ten westen van de Bockhorstweg en rond de kruising van de Bockhorstweg met de Dorpenweg. Ten oosten van de Bockhorstweg lag een open eng die zicht bood naar het noorden, oosten en zuiden. In de loop der tijd is het zwaartepunt van het dorp meer naar het westen komen te liggen. De oorspronkelijke kern heeft daardoor veel van de haar kwaliteiten behouden en heeft nog altijd een landelijk karakter. Ook het contrast tussen de oudere kern met het open (enk)landschap ten oosten van de Bockhorstweg is nog steeds aanwezig. De bebouwing en erfbeplanting rond de oude kern geven nog steeds een wat dichter beeld dan de omgeving van de open eng met verspreid staande boerderijen.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 19
20 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
5. Ruimtelijke visie gemeente Rheden 5.1
Invloed van geluidsschermen
In algemene zin vormt een geluidsscherm altijd een inbreuk op de ruimtelijke
Verder vormen schermen niet alleen een barrière voor mensen, dit geldt ook
leefomgeving. Of dit nu hoog of laag is, een geluidsscherm brengt altijd een
voor flora en fauna. Een aaneengesloten en dicht scherm doorsnijdt het leef-
scheiding aan die in principe los staat van de behoefte aan een ruimtelijke
gebied van planten en dieren en kan er ook toe leiden dat dieren klem komen
afbakening. Een geluidsscherm vormt daarmee al snel een ruimtelijk obstakel,
te zitten tussen spoor en scherm.
tenzij dit op een natuurlijke manier samenvalt met een gewenste ruimtelijke afbakening. Een geluidsscherm aan achterzijden van percelen heeft dan ook
5.2
een heel andere impact op de leefomgeving dan een geluidsscherm aan de
Om te kunnen beoordelen of een geluidsscherm ruimtelijk acceptabel is, is
Effectiviteit van geluidsschermen
voorzijden van percelen.
het ook vooral van belang te kijken wat de effectiviteit van een scherm is ten opzichte van de ruimtelijke impact op de omgeving. Ofwel: wegen de baten van
Vooral als een scherm hoger is dan 1,5m en mensen er vanuit hun woning of op
geluidsreductie op tegen de ruimtelijke kosten. In sommige gevallen levert een
straat niet meer overheen kunnen kijken wordt dat al snel als onprettig ervaren.
scherm relatief weinig geluidsreductie op en zijn alsnog maatregelen aan de
In het dagelijks gebruik zorgt de spoorlijn natuurlijk al voor een beperking in het
gevel nodig, terwijl de impact op de omgeving wel groot is. In zo’n geval vormt
gebruik van de leefruimte. Maar met hoge gesloten schermen in de spoorzone
een scherm een onevenredige aantasting van de ruimtelijke kwaliteit.
wordt de belevingsruimte nog meer verkleind. Naast beperking van het zicht kan een hoog scherm ook ten koste gaan van de daglichttoetreding en zonlicht in de
In het akoestisch rapport van Movares en dBvision is onder andere berekend
straat.
hoeveel geluidsreductie per cluster nodig is om aan de streefwaarde van 65 dB te voldoen. Per geluidsmaatregel wordt aangegeven hoeveel procent van de
Ook de vormgeving van geluidsschermen in de spoorzone is van grote invloed
benodigde geluidsreductie daarmee kan worden bereikt. Bij een geluidsreductie
op bewoners en gebruikers van de openbare ruimte. Een kaal scherm heeft
van 100% voldoen alle woningen binnen het cluster aan de streefwaarde.
doorgaans een harde uitstraling en versterkt de verstening van de openbare
Om te kijken wat de noodzaak en effectiviteit van een geluidsscherm is, is het
ruimte. Een begroeid scherm oogt daarentegen een stuk vriendelijker en draagt
van belang te kijken hoe effectief een scherm is ten opzichte van de toepassing
bovendien bij aan de vergroening, de biodiversiteit en het klimaat. Een kale
van alleen raildempers. Daar waar een hoog scherm ruimtelijk op voorhand niet
geluidswand is bovendien gevoelig voor graffiti. Een begroeide geluidswand kan
acceptabel is, moet ook gekeken worden of een lager scherm nog steeds
dan voorkomen dat de schermen worden beklad.
effectief is. Als blijkt dat een lager scherm nog maar nauwelijks bij zal dragen
De visuele scheiding van een scherm zou bijvoorbeeld verminderd kunnen
aan de geluidsreductie vormt deze in principe alsnog een onevenredige aantasting
worden door een transparant scherm toe te passen. De ervaring leert echter
van de ruimtelijke kwaliteit.
dat transparante schermen al snel vuil worden of beklad worden met graffiti. De kans is groot dat er na verloop van tijd er alsnog een ondoorzichtig scherm staat, dat bovendien een onverzorgde en smoezelige uitstraling heeft.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 21
5.3
Hoorbaarheid
5.4
Trillingen
Vanuit ruimtelijk perspectief en vanuit de beleving van de bewoners vormt
Het MJPG is alleen gericht op het reduceren van de geluidsbelasting van het spoor.
de hoorbaarheid van de geluidsreductie een belangrijke maatstaf voor de
Een groot deel van de hinder die wordt ervaren wordt echter bepaald door trillingen.
effectiviteit van een scherm. Als met de toepassing van een scherm getalsmatig
Veel bewoners geven aan veel meer overlast te ervaren van trillingen dan van
voldaan kan worden aan de streefwaarde, maar niemand ervaart een duidelijk
geluid. Deze trillingen worden vooral veroorzaakt door goederentreinen. Gelet op
geluidsverschil, dan wordt een scherm ook niet als effectief ervaren. Wettelijk
de mate van overlast die wordt ervaren zullen maatregelen tegen de overlast van
gezien wordt dan voldaan aan de normen. Ruimtelijk gezien vormt een dergelijk
goederentreinen en trillingen in het bijzonder, veel meer kunnen bijdragen aan het
scherm dan in principe een onaanvaardbare aantasting van de ruimtelijke
verbeteren van de leefbaarheid rond het spoor dan maatregelen tegen geluid. Er
kwaliteit. Het dient dan immers alleen een getalsmatig doel, maar draagt niet
bestaat zelfs een kans dat met de plaatsing van schermen de trillingen nog sterker
bij aan de leefbaarheid. Voor de bewoners zal een dergelijk scherm vooral
worden ervaren, omdat een deel van het geluid wegvalt. Dit kan betekenen dat
ook teleurstelling en frustratie oproepen aangezien een dergelijk scherm de
met schermen weliswaar voldaan kan worden aan de wettelijke normen, maar dat
verwachting van minder geluidsoverlast niet waar zal maken.
dit niet per definitie bijdraagt aan een beter leefklimaat. Aangezien er nog geen wetgeving is met betrekking tot trillingen, worden hier vanuit het Rijk ook nog geen
Als vuistregels voor de hoorbaarheid van geluidsreductie wordt het volgende
concrete maatregelen voor getroffen. ProRail doet wel onderzoek naar het ontstaan
aangehouden:
van trillingen en maatregelen om deze te beperken.
•
Duidelijk hoorbare geluidreductie bij 5dB en meer;
•
Mogelijk enig hoorbare geluidreductie bij 2-5 dB;
De frequentie van passerende goederentreinen, het harde rijden, veelal ’s nachts
•
Geen hoorbare geluidreductie bij 0–2 dB.
rijden en het vervoer van gevaarlijke stoffen, maken dat goederenvervoer over het spoor als zeer hinderlijk wordt ervaren. Het roept ook de vraag op of het
Spoorwegovergangen
überhaupt wenselijk is om goederentreinen op deze manier door (dicht)bewoon-
De afscherming en waarneming van geluid wordt beïnvloed door de aanwezig-
de gebieden te laten rijden. Het is in ieder geval duidelijk dat met het
heid van spoorwegovergangen. Dit geldt met name in Velp en Rheden.
aanbrengen van geluidsmaatregelen de problemen rond het spoor maar gedeel-
Bij spoorwegovergangen kunnen immers geen schermen worden geplaatst. Dit
telijk zullen worden opgelost. Om de leefbaarheid rond te spoor werkelijk te
houdt in dat er afwisselend meer en minder geluid ervaren zal worden. Dit effect
verbeteren zal op een veel omvangrijkere schaal naar oplossingen gezocht
kan als vervelend worden ervaren. Er is geen echter onderzoek bekend naar de
moeten worden, in het bijzonder voor het goederentransport. En gezien de druk
beleving van mensen hierover.
op het goederenvervoer gaat het hierbij om urgent probleem. Overigens is de verwachting dat de maatregelen tegen geluidshinder geen belemmering zullen vormen voor toekomstige maatregelen tegen trillingshinder, aangezien trilling maatregelen ín de grond vereist en niet, zoals bij geluid, boven de grond.
22 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 23
5.5
Uitgangspunten gemeente
Het streven vanuit het MJPG is erop gericht om de geluidsbelasting onder of
Hoewel raildempers en maatregelen aan de gevel ruimtelijk gezien te
naar de streefwaarde van 65dB te brengen. De gemeente Rheden stelt daarbij
verkiezen zijn boven schermen blijft hierbij vaak wel het nodige geluid in de
als voorwaarde dat een geluidsmaatregel geen onevenredige aantasting van
buitenruimte bestaan. Dit kan als veel overlast worden ervaren en het is dan
de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit mag veroorzaken. Het gaat daarbij niet
ook van belang om dit mee te nemen in de afweging. Het is immers ook heel
alleen om de leefbaarheid voor bewoners, maar ook voor flora en fauna.
waardevol om zonder geluidsoverlast ‘s nachts een raam open te kunnen
Geluidsschermen hebben van alle mogelijke geluidsmaatregelen de grootste
zetten en buiten in de tuin een gesprek te kunnen voeren.
ruimtelijke impact door hun scheidende werking. Vanuit stedenbouwkundige en landschappelijk oogpunt is het om die reden van belang om de inzet van
3 Maatregelen aan de gevel
geluidsschermen zoveel mogelijk te beperken. In principe zijn geluidsschermen
Als blijkt dat geluidsschermen niet wenselijk zijn, weinig effectief zijn en/of
alleen ruimtelijk acceptabel als de effectiviteit groot is en de ruimtelijke impact
onvoldoende geluidsreductie opleveren wordt gekeken naar de mogelijkheden
beperkt.
voor maatregelen aan de gevel.
Om de keuze voor schermmaatregelen zo lang mogelijk uit te stellen is de
Aandachtspunt hierbij is dat het aanbrengen van betere kierdichting en/of
volgende maatregelvolgorde opgesteld:
dikker glas gevolgen kan hebben voor de uitstraling van de monumentale bebouwing langs het spoor. Het is van belang vroegtijdig met de gemeente
1 Maatregelen aan de bron Zoveel mogelijk inzetten op maatregelen aan de bron. Deze betreffen
in contact te treden over de wijze van uitvoering en eventueel benodigde procedures.
bijvoorbeeld: vervangen houten liggers door betonnen liggers, aanbrengen raildempers, spoorlassen vervangen door voegloos spoor, maatregelen treffen
Voldoen aan streefwaarde en binnenwaarde
aan bruggen, viaducten en spoorwegovergangen.
Op de locaties waar een scherm ruimtelijk niet aanvaardbaar is zal in veel gevallen niet voldaan kunnen worden aan de streefwaarde van 65dB op de
2 Maatregelen in het overdrachtsgebied (geluidsschermen)
gevel. Er wordt dan gekeken naar gevelmaatregelen. Maar als blijkt, dat met
Een geluidsscherm is denkbaar als de baten van een geluidsscherm opwegen
gevelmaatregelen ook niet voldaan kan worden aan de wettelijke binnenwaarde,
tegen de ruimtelijke kosten. Daarbij is het van belang dat:
zal waarschijnlijk alsnog een schermmaatregel genomen moeten worden.
•
De verwachting is dat binnen Rheden met de toepassing van minimaal raildem-
het scherm de ruimtelijke kwaliteit en de leefbaarheid niet onevenredig
aantast. Dit houdt o.a. in dat de bestaande ruimtelijke waarden voldoende
pers en gevelisolatie overal aan de wettelijke binnennorm kan worden voldaan.
behouden kunnen blijven en dat geluidsmaatregelen de belangrijke
Dit zal natuurlijk altijd getoetst moeten worden. Voor iedere saneringswoning
visuele ‘contact’-locaties tussen spoor en dorp niet mogen blokkeren.
waar niet aan de streefwaarde wordt voldaan wordt apart een onderzoek gedaan
het scherm hoorbaar effectief bijdraagt aan de geluidsreductie
naar de binnenwaarde.
•
24 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 25
5.6
Inpassingsregels geluidsschermen
Als blijkt dat geluidsschermen geplaatst moeten en kunnen worden dan is het
•
De plaatsing van de schermen mag niet ten koste gaan van de water-
van belang zorgvuldig aandacht te besteden aan de situering en vormgeving
bergende functie van greppels en spoorsloten. Het is daarom niet wenselijk
van de schermen. Deze twee aspecten bepalen in grote mate de beleving en
schermen in een greppel of voor een greppel (wat een blokkade zou kunnen
mogelijke hinder van het scherm. De inpassing van geluidsschermen vraagt om
vormen voor afwatering) te realiseren.
maatwerk. Ten aanzien van de situering en vormgeving van de schermen is het volgende van belang:
Om bovenstaande uitgangspunten te borgen dienen de uitwerking van het
•
Uitgaan van een eenduidig continu beeld: een aaneengesloten scherm met
saneringsplan en de plaatsing van schermen in nauw overleg met de gemeente
één hoogte
Rheden te worden afgestemd.
•
Aan de straatzijde is het scherm maximaal 1,5m hoog t.o.v. de straat zodat
•
Het scherm wordt begroeid uitgevoerd, zodat het scherm bijdraagt aan een
bewoners nog over het scherm heen kunnen kijken groen beeld, behoud van groen en bijdraagt aan een klimaatrobuuste omgeving. Als het scherm aan beide zijden ervaarbaar is vanuit de openbare ruimte dient het scherm ook aan beide zijden te worden begroeid. Bij voorkeur wordt uitgegaan van een kokowall-principe. •
De begroeiing van het scherm draagt bij aan de biodiversiteit door uit te gaan van een diversiteit aan bijvriendelijke klimplanten die op verschillende momenten bloeien.
•
Het scherm wordt waar mogelijk voorzien van passeermogelijkheden voor
•
Bij voorkeur wordt waar mogelijk ook het aangrenzende terrein beplant met
•
Bij de plaatsing van de schermen dient zoveel mogelijk rekening te worden
flora en fauna om de barrièrewerking te beperken of voorkomen. een variatie aan bijvriendelijke planten en heesters. gehouden met de inpassing van bestaande bomen en heesters. Als het niet mogelijk blijkt om waardevolle bomen te sparen dan dienen deze gecompenseerd te worden door ProRail.
26 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 27
28 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
6. Reactie bewoners In de maanden juni en juli 2022 heeft de gemeente Rheden vijf bewoners-
Uit de reactieformulieren komt naar voren dat alle respondenten veel waarde
bijeenkomsten georganiseerd, zowel voor de bewoners van de saneringswoningen
hechten aan de kwaliteit van hun woonomgeving. Uit de reactieformulieren
als voor de direct betrokken omwonenden. De avonden waren bedoeld om de
blijkt ook dat hoge schermen aan de voorzijde van woningen op veel weerstand
bewoners te informeren over de plannen van ProRail in het kader van het MJPG
stuiten. Bij geen van de respondenten wordt het voorstel van ProRail voor hoge
en om de eerste aanzet van de gemeente voor een stedenbouwkundig visie op
schermen binnen de betreffende clusters als voorkeur aangemerkt.
het MJPG te presenteren. Om de mening van de bewoners hierover te peilen is de bewoners gevraagd aan de hand van een reactieformulier een aantal vragen
Aan de bewoners is de keuze voor het type geluidsscherm niet specifiek voor-
te beantwoorden. In bijlage 2 zijn de resultaten van deze reacties samengevat.
gelegd. De gemeente is van mening dat het belangrijk is om de schermen zoveel mogelijk begroeid uit te voeren omdat dit ten goede komt aan de ruimtelijke
Er zijn 135 reactieformulieren binnengekomen. Hieruit komt naar voren dat
kwaliteit en de doelen van de gemeente voor vergroening, biodiversiteit en het
de geluidsoverlast wisselend wordt ervaren. Van alle respondenten geeft 28%
klimaat. Ook is het een effectief middel tegen graffiti. Dit is tijdens de bewoners-
erg veel geluidsoverlast van het railverkeer te ondervinden. 39% ervaart
avond uitgelegd. Geen van de respondenten heeft ook aangegeven wel te willen
redelijk veel geluidsoverlast van het railverkeer en 28% geeft aan weinig tot
kunnen kiezen danwel de voorkeur te hebben voor een ander type scherm. De
geen geluidsoverlast te ervaren. De overige 5% geeft geen reactie.
respondenten maken zich vooral zorgen over graffiti zolang de schermen nog
De mate waarin hinder wordt ondervonden van geluid is persoonlijk en hangt
niet dichtgegroeid zijn.
vaak samen met de specifieke situering en indeling van de woning en voor-/ achtertuin t.o.v. het spoor. Uit de reacties blijkt namelijk niet dat de bewoners
Belangrijkste opmerkingen
met de hoogst berekende geluidsbelasting ook allemaal aangeven de meeste
•
Een veel gemaakte opmerking is dat de bewoners vooral heel veel hinder
hinder te ervaren. En andersom, dat de bewoners met de laagst berekende
ervaren van de goederentreinen. Met name de trillingen, het snelle rijden en
geluidsbelasting ook aangeven de minste hinder te ervaren.
’s nachts rijden worden als zeer hinderlijk ervaren. Veel respondenten zien
Van alle respondenten wil 44% wel een scherm en 47% geen scherm. 9%
dan ook meer heil in maatregelen tegen de overlast van de goederentreinen
heeft de voorkeur voor een andere oplossing of maakt geen keuze. Voor de
(zoals minder goederentreinen laten rijden, snelheid verminderen) dan
keuze van wel of geen scherm speelt niet alleen de geluidsbelasting, maar vooral ook de situering en zichtbaarheid (voor- of achterzijde) een grote rol.
maatregelen tegen het geluid. •
Veel respondenten willen graag meer inzicht in wat een scherm voor hen gaat
Bij woningen die met de achtertuin of zij-tuin aan het spoor grenzen wordt in
betekenen ten aanzien van de geluidsreductie. Ze vinden dat ze dan pas een
verhouding veel vaker gekozen voor een scherm, dan bij woningen die met de
goede afweging kunnen maken.
voortuin aan het spoor grenzen. In Hoofdstuk 7 is de reactie van de bewoners per cluster aangegeven.
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 29
30 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
7. Beoordeling per cluster 7.1
Algemeen
In dit hoofdstuk wordt per cluster een korte afweging gemaakt voor de geluids-
daarmee te veel geweld wordt aangedaan. De kosten zijn dan altijd te groot,
maatregel die ruimtelijk aanvaardbaar is. Om een goede afweging te kunnen
ook al is de geluidsreductie van een scherm ook groot.
maken is steeds gekeken naar de ruimtelijke impact en effectiviteit van de
Ook de mening van de bewoners weegt hierin mee. Een groot deel van de
door ProRail voorgestelde schermoplossing, de effectiviteit van alternatieve
bewoners heeft hiervoor een reactieformulier ingevuld. Deze bewoners worden
schermoplossingen en de reactie van de bewoners. De beoordeling is in dit
hierna aangeduid als respondenten.
hoofdstuk beknopt weergegeven. Een uitgebreide toelichting op de beoordeling is opgenomen in bijlage 3. Verder wordt bij de voorgestelde schermen per cluster steeds uitgegaan van de inpassingregels voor de geluidsschermen uit paragraaf 5.6.
7.2
Effectiviteit
Bij het bepalen van de effectiviteit is alleen gekeken naar de saneringswoningen. Om inzicht te krijgen in die effectiviteit heeft de gemeente samen met dBvision en Movares gekeken naar het effect en effectiviteit van de voorgestelde geluidsschermen. Per cluster is steeds aangegeven wat het effect is als alleen raildempers worden toegepast en wat het effect is als er (hoge of lage) schermen worden toegepast. Daarbij is steeds eerst vermeld hoeveel dB nog met maatregelen gereduceerd moet worden om aan de streefwaarde te kunnen voldoen. Hierbij is dan al rekening gehouden met de geluidsreductie van al bestaande raildempers.
7.3
Ruimtelijk aanvaardbaar
In algemene zin vormt een scherm altijd een inbreuk op de ruimtelijke leefomgeving. Een scherm kan in ruimtelijk opzicht dan ook alleen verantwoord worden als daar voldoende baten tegenover staan in de vorm van geluidsreductie en/of dat er op andere manieren een meerwaarde gecreëerd kan worden zoals bijvoorbeeld vergroening. In principe geldt: hoe minder geluid een scherm reduceert hoe kleiner de baten. Vanuit ruimtelijk perspectief is het daarbij veel belangrijker dat een scherm hoorbaar veel geluid reduceert dan dat de streefwaarde wordt behaald. In een aantal gevallen is een scherm op voorhand ruimtelijk niet aanvaardbaar, omdat de bestaande ruimtelijke kwaliteit STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 31
7.4
Clusters Velp
7.4.1 Cluster: Kastanjelaan •
Aantal saneringswoningen: 5
Alternatieve voorstellen gemeente •
1: Laag scherm naast bestaande hek van maximaal 1,5m t.o.v. de straat. Aan twee zijden begroeid.
•
2: Minischerm direct langs het spoor.
•
Scherm loopt geheel evenwijdig aan spoor
Met een laag scherm worden zichtrelaties niet verstoord. Een groene inpassing draagt bij aan een vriendelijk straatbeeld en de gewenste vergroening en voorkomt verdere verstening van de leefomgeving. Let op! De getoonde profielen zijn op basis van de huidige situatie, er is nog geen rekening gehouden met de reconstructie van de Kastanjelaan. Effectiviteit van het scherm •
Nog benodigde geluidsreductie tot streefwaarde: ca 2,5dB
•
Met Scherm 3m wordt streefwaarde gehaald, maar is ruimtelijk niet aanvaardbaar.
•
Met laag scherm en raildempers wordt streefwaarde ook gehaald.
Huidige situatie Kastanjelaan
•
Minischerm heeft in geluidsreductie geen meerwaarde t.o.v. standaard
1e voorstel ProRail
•
Met alleen raildempers wordt grootste deel van geluidsreductie al behaald.
•
Scherm 3m hoog (1m t.h.v. Gasthuislaan)
•
Een laag scherm heeft vooral effect op de begane grond, de geluidsreductie
•
Scherm verspringt ter hoogte van spoorwegovergang
scherm 1m.
zal daar naar verwachting hoorbaar zijn. Op de verdieping zal men het effect van een scherm naar verwachting niet ervaren.
Ruimtelijk De Kastanjelaan maakt deel uit van de stedenbouwkundig en cultuurhistorische waardevolle bebouwing langs het spoor. Het scherm ligt aan de voorzijde van de woningen. Een scherm van 3m langs de Kastanjelaan vormt een onevenredige aantasting van de huidige kwaliteiten en zichtrelaties en is daarmee ruimtelijk niet aanvaardbaar.
32 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
saneringswoning Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: scherm 3m
Scherm 3m hoog
(Globaal profiel op basis van huidige situatie)
rijksmonument geluidsscherm 1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: minischerm+raildempers
Scherm dichtbij spoor-minischerm+raildempers
beeldbepalend pand cluster ProRail
(Globaal profiel op basis van huidige situatie)
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: begroeid scherm max 1,5m + raildempers
Begroeid scherm max 1,5m bij bestaand hek
(Globaal profiel op basis van huidige situatie)
saneringswoning + gevelonderzoek (o.b.v. voorstel ProRail)
raildempers
monument
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 33
Reactie bewoners •
Meeste respondenten geven voorkeur aan minischerm/laag scherm
•
Respondenten hebben voorkeur voor haag als begroeiing i.p.v. klimop.
Afweging •
Voor wat betreft de streefwaarde heeft een laag scherm een zeer beperkte meerwaarde ten opzichte van alleen raildempers. Uit ruimtelijk oogpunt vormt een scherm daarmee in principe een onevenredige aantasting van de ruimtelijke kwaliteit.
•
De meerderheid van de respondenten geeft echter aan dat zij graag een scherm willen. De bewoners zullen daar alleen op de begane grond enig profijt van hebben.
Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: scherm 3m
•
Gezien de beperkte effectiviteit van een scherm is de groene inpassing nadrukkelijk een voorwaarde voor de ruimtelijke aanvaardbaarheid van een scherm. Een beukenhaag sluit dan aan bij de inrichting elders langs het spoor. Klimop is geen alternatief aangezien deze ook bestaande hoge hek zal begroeien. Een minischerm is uit oogpunt van kosten en ruimtelijke inpassing niet wenselijk.
•
Uit de reconstructieplannen voor de Kastanjelaan blijkt dat er onvoldoende ruimte is om zowel een scherm als een haag langs de Kastanjelaan in te passen.
Conclusie 1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: minischerm+raildempers
Stedenbouwkundige visie Kastanjelaan Geen scherm, wel raildempers en gevelonderzoek Aangezien er onvoldoende ruimte is voor de groene inpassing van een scherm is op deze locatie een scherm uit ruimtelijk oogpunt niet aanvaardbaar. Het is wenselijk hier volledig in te zetten op de toepassing van raildempers en gevelisolatie. (In het kader van de reconstructie van de Kastanjelaan wordt nog wel gekeken naar de inpassing van een beukenhaag).
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: begroeid scherm max 1,5m + raildempers
34 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
Stedenbouwkundige visie Kastanjelaan Raildempers+gevelonderzoek
saneringswoning saneringswoning + gevelonderzoek (o.b.v. voorstel ProRail)
geluidsscherm raildempers cluster ProRail
rijksmonument monument beeldbepalend pand
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 35
7.4.2 Cluster: President Kennedylaan-Emmastraat (Oost) •
Aantal saneringswoningen Pres. Kennedylaan: 8 (appartementen)
Reactie bewoners
•
Aantal saneringswoningen Emmastraat (oost): 2
Uit de reactieformulieren volgt geen duidelijke voorkeur. Van de respondenten woont niemand in een van de saneringswoningen aan de Kennedylaan of
1e voorstel ProRail
Emmastraat.
Voorstel ProRail en gemeente op 4 juli -…(situatie) •
Geluidsscherm 1m
Afweging
•
Aanvulling op bestaande raildempers bij spoorwegovergang Emmastraat
•
Effect van een scherm van 1m is beperkt, maar draagt op maaiveld/begane grond wel bij aan de leefbaarheid door hoorbare geluidsreductie.
Ruimtelijk
•
Door de beperkte hoogte zal het scherm bij een situering langs de zij-erfgrens weinig impact hebben op de ruimtelijke beleving, mits deze groen is ingepast.
Ruimtelijk is een scherm van 1m goed inpasbaar mits deze samenvalt met de erfafscheiding en aan beide zijden groen ingepast met diverse klimplanten.
•
Wel wenselijk om beide schermdelen te verbinden tot één aaneengesloten scherm t.b.v. samenhang. Dit biedt mogelijk ook enige geluidsreductie op
Effectiviteit van het scherm-Kennedylaan •
Nog benodigde geluidreductie tot streefwaarde: ca 0,5dB
•
Met scherm 1m wordt de streefwaarde gehaald.
•
Met alleen raildempers wordt benodigde geluidsreductie ook al zo goed als
•
Los van de streefwaarde reduceert het scherm tot 9 dB op de begane grond.
gehaald.
maaiveld voor omwonenden. Conclusie Stedenbouwkundige visie Emmastraat (oost) en President Kennedylaan
Voor de appartementen op de begane grond heeft dit scherm daarmee wel
Een begroeid scherm van 1m bij de erfgrens vanaf Emmalaan tot aan
veel meerwaarde.
President Kennedylaan Een scherm van 1m op of direct naast de erfgrenzen is ruimtelijk aanvaardbaar
Effectiviteit van het scherm- Emmastraat-(oostzijde)
mits de schermen aan beide zijden worden begroeid. Daarbij is het ten behoeve
•
Nog benodigde geluidsreductie tot streefwaarde: ca 4,7dB
van de ruimtelijke samenhang wenselijk uit te gaan van één aaneengesloten
•
Met scherm 1m wordt de streefwaarde niet gehaald. Verschil met alleen
scherm langs het spoor in plaats van twee losse delen.
raildempers is minimaal. •
De overschrijding van de geluidsbelasting blijft met de beoogde maatregelen hoog (ca 4dB) vanwege de spoorwegovergang. Een scherm is daarmee niet effectief t.a.v. de streefwaarde.
•
Los van de streefwaarde zal het effect van het 1m hoge scherm op de begane grond wel duidelijk hoorbaar zijn. Wonen is hier echter alleen toegestaan op de verdieping. Het scherm heeft mogelijk wel enig geluidsreducerend effect voor de omliggende woningen.
36 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
saneringswoning saneringswoning + gevelonderzoek (o.b.v. voorstel ProRail) geluidsscherm raildempers cluster ProRail rijksmonument monument beeldbepalend pand Huidige situatie President Kennedylaan
Huidige situatie Emmastraat (oost)
Voorstel ProRail/gemeente 4 juli ‘22: begroeid scherm 1m
Voorstel ProRail/gemeente 4 juli ‘22: begroeid scherm 1m
Voorstel ProRail/gemeente op 4 juli ‘22: 2x begroeid scherm 1m
Stedenbouwkundige visie Emmastraat - Pres. Kennedylaan Begroeid scherm 1m, doorlopend vanaf Emmastraat tot Pres. Kennedylaan
STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN | 37
7.4.3 Clusters rond Noorder en Zuider Parallelweg
1e voorstel ProRail Voorstel ProRail en gemeente op 4 juli -…(situatie)
Betreft de clusters: Noorder Parallelweg-Emmastraat(west),
•
variërende schermhoogten van 1,5, 2, 3 en 4m (1m nabij spoorweg-
•
bestaande raildempers
Zuider Parallelweg (B,D) en Middellaan
overgangen)
Ruimtelijk De schermen liggen aan de voorzijde van de woningen. De bebouwing binnen deze clusters maakt deel uit van de stedenbouwkundig en cultuurhistorische waardevolle bebouwing langs het spoor. Bestaande beukenhagen zijn waardevol. Hoge en in hoogte variërende schermen tasten de bestaande kwaliteit en zichtrelaties onevenredig aan en zijn ruimtelijk niet aanvaardbaar. Alternatieve voorstellen gemeente •
1: Laag scherm/minischerm dichtbij spoor + behoud bestaande beukenhaag
•
2: Laag scherm, maximaal 1,5m hoog t.o.v. de straat, t.p.v. huidige beukenhaag, groen ingepast
Met een laag scherm wordt de zichtrelatie niet verstoord. Lagere schermen zijn daarmee eventueel denkbaar. Er is echter weinig ruimte om schermen goed in te passen. Belangrijk aandachtspunt daarbij is het behoud van de waardevolle beukenhaag langs het spoor. Als het niet mogelijk blijkt om met de plaatsing van een scherm de beukenhagen te behouden, dan is eventueel een scherm denkbaar ter plaatse van de huidige hagen, mits groen ingepast.
Totaal •
Aantal saneringswoningen: 40 (Emmastraat (oost) 2, Noorder Parallelweg 21, Zuider Parallelweg B 12, Zuider Parallelweg D 3, Middellaan 2).
Alle saneringswoningen binnen de clusters Emmastraat (west), Noorder Parallelweg (B en D) en Middellaan hebben een adres aan de Noorder of Zuider Parallelweg of grenzen met hun percelen direct aan één van beide wegen. De Zuider en Noorder Parallelweg vormen hier samen één stedenbouwkundig samenhangend geheel. Het is daarmee wenselijk om een en dezelfde maatregel te kiezen voor al deze clusters. Om die reden worden deze clusters ook als één geheel beoordeeld. 38 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN
Zuider Parallelweg
Noorder Parallelweg
Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: wisselende schermhoogte tot 3m
Scherm variërend van 2 tot 4m rand weg
Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: wisselende schermhoogten tot 4m
1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1m t.o.v. spoor
Scherm max 1m dichtbij spoor/minischerm
1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1m t.o.v. spoor
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1,5 t.o.v. weg
Scherm max 1,5m t.p.v. huidige haag
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1,5m t.o.v. weg
STEDENBOUWKUNDIGE STEDENBOUWKUNDIGEVISIE VISIEMJPG MJPG//GEMEENTE GEMEENTERHEDEN RHEDEN | | 39 37
Cluster Middellaan
Situatie rond Noorder en Zuider Parallelweg
Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: scherm 2m
Voorstel ProRail op 4 juli ‘22: wisselende schermhoogten tot 4m
1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1m t.o.v. spoor
1e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1m t.o.v. spoor
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1,5m t.o.v. weg spoor
2e voorstel gemeente op 4 juli ‘22: max 1,5m t.o.v. weg
40 | STEDENBOUWKUNDIGE VISIE MJPG / GEMEENTE RHEDEN