Bijlage 1 Rapportage Criminele Geldstromen RIECON
Tekst van het document
Rapportage Criminele geldstromen in de zorg Een fenomeenanalyse in Oost-Nederland 2026 CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 2 1. | Inleiding Deze fenomeenanalyse is gericht op een groeiend maar onderschat | bestaan om zoveel mogelijk geld uit de zorg te onttrekken. Het geld dat probleem: criminele geldstromen in de zorg. De analyse laat zien | is bedoeld om zorg te leveren, wordt vervolgens voor andere doeleinden hoe de georganiseerde criminaliteit de zorg misbruikt om geld wit | gebruikt, zoals het uitkeren van hoge winsten, het financieren van andere te wassen en publiek zorggeld weg te sluizen, en welke constructies | criminele activiteiten en het aanschaffen van luxegoederen en voertuigen.2 daarbij worden gebruikt om deze praktijken te verhullen. Ook het Anti Money Laundering Centre (AMLC) heeft steeds meer Zorggeld is publiek geld dat bedoeld is voor mensen die zorg nodig hebben. | aandacht voor het fenomeen3 en heeft in opdracht van de FIOD een De zorgsector en zorgbudgetten worden echter op grote schaal misbruikt | onderzoek uitgevoerd naar de toepassing van het Cash Compensatie door criminelen.
Uit eerder onderzoek van het RIEC Oost-Nederland blijkt | Model, in onder andere de zorgsector.4 5 Het onderzoeksjournalistieke dat er stevige aanwijzingen zijn dat drugscriminelen op allerlei manieren | medium Follow the Money heeft al meerdere keren onderzoek gedaan naar gebruik maken van zorgbedrijven.1 Het RIEC-samenwerkingsverband | geldstromen en fraude in de jeugdzorg en naar specifieke zorgbedrijven.6 ziet ook dat grote en georganiseerde criminele netwerken zorgbedrijven opzetten als dekmantel om crimineel verdiend geld te vermengen met | Er bestond echter nog geen beeld van de aard en omvang van criminele reguliere geldstromen, zodat de herkomst moeilijker traceerbaar is en het | geldstromen in de zorgsector in Oost-Nederland. Deze fenomeenanalyse geld kan worden witgewassen. | brengt daarom alle transacties van 2020-2024 in kaart die door de FIU als verdacht beoordeeld zijn en gelinkt zijn aan de zorgsector in De Financial Intelligence Unit Nederland (FIU-Nederland) geeft in het | Oost-Nederland. Het gaat in totaal om 769 transacties met een totale jaaroverzicht 2025 aan dat er zorgbureaus worden opgericht die alleen | geldstroom van ruim 71 miljoen euro (dit betreft de geldstroom en niet 1 | Criminele zzp’ers in de zorg. (2023). RIEC Oost-Nederland. 2 | FIU-Nederland (2025). Jaaroverzicht 2025.
Jaaroverzicht 2025: criminele geldstromen worden slimmer en breder ingezet - FIU-Nederland. 3 | Zie bijvoorbeeld de podcast ‘zorgfraude ontmaskerd’ via https://open.spotify.com/episode/6nEKB2YiDNii178WjPoQ3a?si=dCazL_ EzTGOtSS8eUnRdeg&nd=1&dlsi=36fc8f17738347a4 en volgend verdiepend artikel: https://www.amlc.nl/witwassen-en-zorgfraude. 4 | Het Cash Compensatie Model is een witwastechniek waarbij personen een overschot aan contant geld, afkomstig uit misdrijven, ruilen (i.e., de compensatie) tegen giraal geld van (ogenschijnlijk) legitieme bedrijven in arbeidsintensieve branches met een behoefte aan contanten. Dit gebeurt door middel van gefingeerde zakelijke transacties, waardoor criminelen hun girale inkomstenstroom een ogenschijnlijk legitieme herkomst geven 5 | Snaphaan, T., Verhoeven, S., Van Bergen, K., & Van Ruitenburg, T. (2025). Compensatie als witwastechniek: Het ‘Cash Compensatie Model’ ontrafeld. In T. Snaphaan, A. Verhage, M. Hoekstra & W. Huisman (Eds.), De financiële kant van criminaliteit (Cahiers Politiestudies, nr. 76). Gompel&Svacina. 6 | Geldstromen in jeugdzorg voor het eerst inzichtelijk na groot data-onderzoek door Follow the Money (2021). het totaalbedrag, omdat hetzelfde geldbedrag soms meerdere keren is verplaatst).
De analyse geeft inzicht in financiële patronen, routes en constructies, laat zien hoe omvangrijk de geldstromen zijn en welke mechanismen passen bij witwassen, ondermijning en andere vormen van georganiseerde criminaliteit. Daarmee ontstaat beter zicht op de problematiek en de risico’s. Uit de analyse blijkt dat er allerlei constructies worden opgezet om zorggeld weg te sluizen. Dit is zorgwekkend en onaanvaardbaar: het tast de integriteit van de zorgsector aan en elke euro die wordt weggesluisd gaat direct ten koste van de zorg voor de meest kwetsbare mensen in onze samenleving, met ernstige risico’s voor patiënten en cliënten. Waar komt het geld vandaan? De Nederlandse zorg wordt grotendeels gefinancierd via vier hoofd-zorgwetten, te weten de Zorgverzekeringswet (Zvw) de Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) en de Jeugdwet. 7 8 Zorg kan geleverd worden op basis van Zorg in Natura (waarbij de gemeente, zorgverzekeraar of het zorgkantoor de zorg regelt en direct aan de zorgaanbieder betaalt) of middels een budget waarmee cliënten zelf hun zorg kunnen inkopen (PGB). 7 Naast de vier hoofdwetten wordt de zorg gefinancierd vanuit aanvullende wetten en regelingen zoals de Wet Forensische Zorg (Wfz) en de Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA).
8 Voor nadere toelichting zie brochure rijksoverheid via: Het Nederlandse zorgstelsel | Brochure | Rijksoverheid.nl 1.1 Doel onderzoek Het doel van deze fenomeenanalyse is om meer zicht te krijgen op de criminele geldstromen, bestedingen en financiële handelingen in relatie tot de zorgsector in Oost-Nederland. Het is de eerste keer dat dergelijk onderzoek wordt gedaan door het gestructureerd scoren en analyseren van RIEC-casuïstiek en verdachte transacties van de FIU-Nederland (zie kader op de volgende pagina). Uit dit onderzoek blijkt dat financieringsstromen binnen de zorg onvoldoende duidelijk te herleiden en te volgen zijn. Er bestaat geen integraal overzicht waarin alle zorggeldstromen samenkomen. Daardoor is moeilijk vast te stellen of publieke middelen zijn vermengd met criminele geldstromen of besteed worden aan criminele doeleinden. Dit bemoeilijkt toezicht, opsporing en vervolging en maakt het vrijwel onmogelijk om een volledig beeld te krijgen van de wijze waarop zorggelden worden besteed. Juist omdat zorgfinanciering grotendeels bestaat uit gemeenschaps- geld, ligt een financieringsstructuur voor de hand die transparant en traceerbaar is. Op basis van dit onderzoek blijft onvoldoende inzichtelijk op welke momenten publieke middelen mogelijk worden ingezet voor het faciliteren van criminele activiteiten.
Daarom bevelen wij aan de financiering van zorg waar mogelijk te vereenvoudigen en het financiële inzicht aan de achterkant van het zorgstelsel te vergroten. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 3
CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 4 Meldingsplichtige instellingen zoals financiële instellingen, | relatief klein deel van alle OT’s wordt uiteindelijk als VT aangemerkt. advocaten en notarissen, zijn op grond van de Wet ter voorkoming | Ter illustratie: in 2024 waren er in Nederland 3.484.373 OT’s van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) wettelijk | gemeld, waarvan 118.404 uiteindelijk verdacht zijn verklaard.11 verplicht transacties te onderzoeken en ongebruikelijke transacties (OT’s) te melden bij FIU-Nederland. Of een transactie ongebruikelijk is, hangt af van subjectieve en/of objectieve indicatoren.9 Hiervoor zijn leidraden voor verschillende beroepsgroepen en een algemene | 1.2 | Methode van onderzoek leidraad met indicatoren vanuit de Wwft. Ten behoeve van deze fenomeenanalyse zijn alle VT’s over rechtspersonen Vervolgens analyseert en verrijkt de FIU-Nederland de OT’s | en natuurlijke personen die gelinkt zijn aan de zorgsector in Oost- en onderzoekt daarmee of deze ‘verdacht’ zijn. Een OT wordt | Nederland geanalyseerd over de periode 2020 t/m 2024.12 Daarnaast is verdacht verklaard als er een direct vermoeden is van witwassen, | over dezelfde periode RIEC-casuïstiek uit Oost-Nederland bestudeerd terrorismefinanciering of onderliggende delicten, zoals fraude. | die betrekking heeft op zorgcriminaliteit.
Een VT en RIEC-casus is in de Hierbij wordt bijvoorbeeld gekeken of de (rechts)persoon | analyse meegenomen als de betrokken persoon of het (zorg)bedrijf13 uit de al in een artikel 9 Wpg-onderzoek10 voorkomt of er andere | regio Oost-Nederland komt of directe linken heeft met zorgbedrijven die opsporingsinformatie en inlichtingen zijn over de betrokkenen. | gevestigd zijn in Oost-Nederland. Dan kan bijvoorbeeld gedacht worden Na verdachtverklaring wordt deze verdachte transactie (verder: | aan transacties tussen een persoon of bedrijf elders in het land met een VT) gedeeld met opsporings- en inlichtingendiensten. Slechts een | zorgbedrijf of eigenaar/bestuurder van een zorgbedrijf dat is gevestigd in 9 | Bij objectieve indicatoren gaat het om vaste grensbedragen die bij overschrijding gemeld dienen te worden. Er is één subjectieve indicator: dat is wanneer de instelling een transactie vermoedt waar iets crimineels achter zit, zoals witwassen of terrorismefinanciering.
10 | Artikel 9 onderzoek betreft een onderzoek in verband met de handhaving van de rechtsorde in een bepaald geval: wetten.nl - Regeling - Wet politiegegevens - BWBR0022463 11 | Bron: FIU Jaaroverzicht 2024: https://www.fiu-nederland.nl/wp-content/uploads/2025/07/FIU-NL-jaaroverzicht-2024.pdf 12 | In het kader van proportionaliteit en dataminimalisatie zijn niet de volledige VT-dossiers beschikbaar gesteld en beoordeeld, maar enkel de vrije tekst/meldtekst die door de meldende instantie is aangeleverd. 13 | Een ‘zorgbedrijf’ is niet voorafgaand aan de analyse afgebakend tot een bepaalde sbi-code of tot een bepaalde rechtsvorm of zorgvorm. In de analyse zitten dus allerlei soorten zorgbedrijven, van zzp’ers en eenmanszaken tot aan BV’s, zorgintermediairs en zorg-uitzendbureaus, met verschillende sbi-codes die zorg leveren onder de noemer van thuiszorg, dagbesteding, jeugdzorg, etc. In de VT’s is op basis van text-research gezocht op verschillende zoektermen, bijvoorbeeld ‘zorg’, ‘PGB’ en ‘zorgonderneming’. Vervolgens is de VT gelezen om te bepalen of het ook daadwerkelijk gaat om een zorgbedrijf in Oost-Nederland en niet om een match enkel op het woord ‘zorg’. Bijvoorbeeld: ‘beZORGdienst’. Oost-Nederland. Naast zorgbedrijven kan een VT ook betrekking hebben op PGB-houders en informele PGB-zorgverleners.
14 De analyse betreft ook transacties die eerder dan 2020 hebben plaatsgevonden, maar onderdeel zijn van een FIU-dossier uit de onderzoeksperiode (2020 t/m 2024). In totaal leverde de analyse 769 verdachte transacties en transacties uit RIEC casuïstiek op met diverse financiële handelingen en geldbedragen. In alle geanalyseerde VT’s werd daarnaast 179 keer door de melder een opmerking gemaakt over het gedrag van de klant in relatie tot het rekeninggebruik. Alle transacties en opmerkingen over de klant zijn vervolgens gestructureerd gescoord aan de hand van de witwasindicatoren en -risico’s zoals deze zijn beschreven door het AMLC. De lijst bestaat uit meer dan 360 witwasindicatoren. Voor de haalbaarheid van deze fenomeenanalyse is een compacte lijst gecreëerd op basis van de meest relevante indicatoren. Bij de selectie van deze indicatoren is gekeken naar de relevantie gebaseerd op hoe vaak deze voorkomen in witwasonderzoeken en de praktische toepasbaarheid. 15 Sommige indicatoren zijn samengevoegd om overlap te voorkomen en de lijst behapbaar te houden. Uiteindelijk zijn met deze werkwijze zes hoofdcategorieën en 32 subcategorieën geselecteerd. Zie bijlage 1 voor een compleet overzicht. De hoofcategorieën zijn: contant geld, money transfers, verhullende structuren, klantprofiel, investeringen en het gebruik van specifieke middelen.
14 Als u zorg geeft aan uw naaste, zoals een familielid, partner of kennis, dan spreken we over een informele PGB-zorgverlener. Daarvoor dient een zorgovereenkomst met de naaste worden afgesloten. 15 Hiervoor zijn bronnen zoals het AMLC, het FIU-Nederland Jaaroverzicht, rapport van het Financial Action Task Force (FATF), National Risk Assessment (NRA), nieuwsartikelen en diverse kennisdocumenten over witwassen geraadpleegd. 16 Artikel 4 van het Besluit voorschrift informatiebeveiliging rijksdienst – bijzondere informatie Er zijn enkele belangrijke beperkingen van en kanttekeningen bij het onderzoek waarmee rekening moet worden gehouden bij de interpretatie van de resultaten: • De analyse is geen bewijs voor strafbare feiten zoals witwassen. Het geeft slechts indicaties daarvan. • Het blijft moeilijk om uitspraken te doen over de daadwerkelijke omvang van het probleem. Er wordt immers gekeken naar wat we al weten en hebben geregistreerd in de informatiesystemen. • Vermoedelijk gaat het hier om het topje van de ijsberg en is de werkelijke omvang veel groter. Voor dit onderzoek is bijvoorbeeld niet gekeken naar de meldingen van OT’s. Dat kan ook niet zomaar, omdat OT’s in Nederland aangemerkt zijn als staatsgeheim. 16 Ook kan het zijn dat de FIU-onderzoekers VT’s hebben gemist. Wanneer een OT als verdacht wordt aangemerkt, krijgt de melder hiervan een notificatie.
Daardoor kan het voorkomen dat meldinstanties extra onderzoek doen naar deze (rechts)persoon en daardoor meer gaan melden. Deze nieuwe OT’s kunnen worden gemist, als de FIU deze niet omzet naar een VT. Dit kan niet worden gecontroleerd, omdat OT’s zijn geclassificeerd als staatsgeheim, zoals hierboven toegelicht. • In het verlengde daarvan is het van belang te vermelden dat de meldteksten van VT’s niet altijd concretiseren om welke bedragen het gaat. Bijvoorbeeld: Bedrijf X ontvangt in totaal 150.000 euro aan inkomsten, een groot deel hiervan is afkomstig van een zorgbedrijf CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 5
en de rest van een bouwbedrijf. Het grootste gedeelte wordt contant opgenomen”. In dit soort gevallen is de transactie wel gescoord op de witwasindicatoren, maar zijn geen bedragen genoteerd en meegenomen in de analyse. Hierdoor is de daadwerkelijke omvang van de verschillende categorieën geldstromen niet inzichtelijk geworden en ligt deze hoger dan beschreven in deze rapportage. • In het kader van proportionaliteit en dataminimalisatie zijn de volledige FIU-dossiers niet beoordeeld (en ook niet beschikbaar gesteld), maar enkel de tekst die door de melder is aangeleverd. Dit betekent dat niet alle details van een bankrekeninganalyse in de VT zijn verwerkt. Om deze reden waren de onderzoekers afhankelijk van de input in de vrije tekst van de melder. Hierin zaten grote verschillen. De ene meldtekst was erg gedetailleerd en volledig, de andere juist minimalistisch. Dit betekent dat niet elke VT met hetzelfde gewicht beoordeeld kan worden. • Ondanks dat de onderzoekers van het RIEC Oost-Nederland een gestandaardiseerde werkwijze hebben gehanteerd en met het principe van vier ogen hebben gewerkt tijdens het analyseren van de transacties, blijft het beoordelen van de informatie deels subjectief . Dit geldt ook voor de meldgroep die in eerste instantie de OT heeft gemeld en toegelicht, en voor de FIU-analist die deze daarna verdacht heeft verklaard.
Een transactie is dus door twee verschillende instanties in twee fases beoordeeld: eerst als ongebruikelijk (door de meldende instantie) en daarna als verdacht (door de FIU). • De analyse betreft ook transacties die eerder dan 2020 zijn gedaan, maar onderdeel zijn van een FIU-dossier uit de onderzoeksperiode (2020 t/m 2024). Dit kan een vertekend beeld geven van de daadwerkelijke aard en omvang over de periode 2020 t/m 2024. • Wanneer alle geanalyseerde transacties bij elkaar worden opgeteld, levert dat een totale waarde op van €71.697.598. Hierbij is het van belang om te vermelden dat dit gaat om de totale geldstroom, waarbij overlapping voorkomt. Er zijn bijvoorbeeld meldingen waarin eerst een overboeking van 3000 euro van een atypisch bedrijf naar een zorgbedrijf wordt gemeld, gevolgd door een contante opname van 2000 euro. Hoewel dit bij elkaar opgeteld 5000 euro is, betreft dit dus dezelfde geldstroom. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 6
1.3 Leeswijzer Hierna volgt per categorie een overzicht van de resultaten van de analyse van de verdachte transacties en RIEC-casuïstiek. Deze resultaten worden toegelicht met voorbeelden van financiële handelingen. Om de resultaten van de analyse goed te interpreteren, is het volgende van belang: Een ongebruikelijke transactie wordt door de FIU na eigen analyse verdacht verklaard wanneer er voldoende grond is voor het vermoeden van witwassen, terrorismefinanciering of een ander onderliggend misdrijf. Bij verdachte transacties is altijd aanvullend onderzoek nodig naar de verschillende financiële handelingen, betrokkenen en netwerken om daarmee de context goed te begrijpen en vast te kunnen stellen of er daadwerkelijk sprake is van een strafbaar feit. Deze analyse vormt dus geen bewijs voor strafbare feiten, maar geeft alleen aanwijzingen voor verdachte, ongebruikelijke en branchevreemde financiële activiteiten. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 7
CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 8 2. | Resultaten Figuur 1 In totaal hebben de transacties betrekking op 259 unieke natuurlijke | Figuur 1 personen/eenmanszaken, 96 B.V.’s, 17 Stichtingen en 8 V.O.F.’s. Wanneer alle geanalyseerde transacties bij elkaar worden opgeteld, levert dat een totale waarde op van € 71.697.598. Hierbij is het nogmaals van belang om | Verhullende structuren | € | 57.492.847 te vermelden dat dit gaat om de totale geldstroom, waarbij overlapping | Totaal | Contant geld | € | 9.177.623 voorkomt. Er zijn bijvoorbeeld meldingen waarin eerst een overboeking | transacties | Investeringen | € | 4.986.412 van 3000 euro van een atypisch bedrijf naar een zorgbedrijf wordt gemeld, | € 71.697.598 gevolgd door een contante opname van 2000 euro. Hoewel dit bij elkaar | Money transfers | € | 40.716 opgeteld 5000 euro is, betreft dit dus dezelfde geldstroom. De resultaten hebben voornamelijk betrekking op de volgende categorieën: 1. Contant geld | verhullende structuren 2. Money Transfers | contant geld 3. Verhullende structuren | 2.1 | Contant geldinvesteringen money transfers 4. Investeringen VOORBEELD: Elke categorie wordt toegelicht met een voorbeeld uit het onderzoek.
| De klant17 ontvangt hoge inkomsten van verschillende niet legitiem ogende bedrijven en lijkt zich bezig te houden met dropshipping.18 Hij ontvangt daarnaast onder andere PGB-gelden van de SVB en een 259 | 17 | uitkering van het UWV vanwege gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. €71 | unieke | Stichtingen | Een deel van het geld wordt zonder beschrijving of onder vermelding miljoen | personen/ | van ‘teruggave lening’ doorgeboekt naar een ander persoon die ook eenmans-zaken bij de bank in onderzoek is. Ook neemt de klant meerdere keren per 769 | dag forse bedragen contant op. In ruim 8 maanden gaat het om een verdachte | 96 | 8 transacties | BV’s | VOF’s | bedrag van meer dan €60.000. 17 | ‘De klant’ betreft een persoon of bedrijf dat financiële diensten, zoals een betaalrekening of spaarrekening, gebruikt van de financiële instelling (zoals een bank) die heeft gemeld. 18 | Dropshipping is bedrijfsmodel waarbij een winkel producten verkoopt zonder die zelf op voorraad te hebben. De dropshipper koopt de producten bij een derde partij in en laat ze direct naar de klant te zenden. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 9 In de zorg zijn contante transacties niet gebruikelijk.
Zorgbudgetten | Wat zien we? worden vanuit de verstrekkende instanties altijd giraal betaald, declaraties | • | De totale contante geldstroom in de onderzochte periode bedraagt door zorgaanbieders moeten controleerbaar en transparant zijn en | ruim 9 miljoen euro (€9.177.623). Die stroom bestaat uit verschillende bovendien past contant geld niet bij een professionele bedrijfsvoering | handelingen met contant geld.: van een zorgbedrijf. Ook een deel van het salaris van personeel dient | – | De meldingen over contante opnames bedragen in totaal 8,5 giraal te worden betaald.19 Het gebruik van contant geld is dus opvallend | miljoen euro (€8.429.099, 124 transacties). De gemelde bedragen en atypisch. Om die reden is in de transacties gekeken naar contante | lopen uiteen van 65 euro tot 476 duizend euro aan contante geldstromen, waaronder contante opnames en contante stortingen. | opnames door eenzelfde persoon/bedrijf in een bepaalde periode. Een mogelijke verklaring voor het storten van contante gelden door | – | Bijna 7 ton (€693.524, 30 transacties) is contant gestort. De gemelde zorgbedrijven is het inbrengen van illegaal verdiend geld, waardoor het | bedragen lopen uiteen van 650 euro tot aan 89,5 duizend euro. vermengd wordt met zorggelden, of het creëren van een fictieve omzet.
| – | Overige meldingen (€55.000, 4 transacties) gaan over het Mogelijke verklaringen voor contante opnames zijn bijvoorbeeld het (deels) | vervoeren van contant geld tussen Nederland en Turkije, het fysiek zwart uitbetalen van medewerkers of schijnzelfstandigen, het geld buiten | bewaren van contante gelden in huis) en het contant uitbetalen van het toezicht willen houden (bijvoorbeeld vlak voor een faillissement) en het | personeel. gebruik van zorggeld voor money transfers naar het buitenland. | • | In vrijwel alle gevallen is onbekend wat de bestemming is van het contante geld. • | Sommige dossiers gaan over contante opnames die snel na elkaar volgen. VOORBEELD: | • | Opvallend zijn B.V.’s die grote bedragen contant geld opnemen, Een eenmanszaak, actief in ambulante jeugdzorg, neemt in een | bijvoorbeeld een B.V. die in een periode van 3,5 jaar bijna 4 ton aan periode van ruim 2 jaar bijna 2 ton aan contanten op | contanten opneemt. in Nederland, Duitsland en Dubai. | • | Pintransacties in het buitenland, waaronder Turkije, Dubai, Armenië, Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk, Portugal en Seychellen. • | Contante opnames direct nadat er een overboeking heeft plaatsgevonden tussen het zorgbedrijf en de privérekening van de eigenaar of bestuurder.20 19 | Het minimumloon dient altijd giraal te worden betaald.
Voorschotten en al het salaris dat boven het minimumloon uitkomt, mogen cash uitbetaald worden. Ook dienen deze contante uitbetalingen op een loonstrook te worden vermeld. 20 | Privé onttrekkingen zijn gebruikelijk bij een eenmanszaak, maar ook dan is context, frequentie en hoogte van de overboeking bepalend in hoeverre het een legitieme overboeking betreft. Figuur 2 Contante opnames Contante stortingen Overige meldingen Contant geld € 9.177.623 Contante opnames € 8.429.099 Contante stortingen € 693.524 Overige meldingen € 55.000 Figuur 2 VOORBEELDEN: Een bank meldt activiteiten op de privérekening van een persoon die een zorgbedrijf heeft in de thuiszorg. Vanuit de zakelijke rekening wordt in een half jaar tijd een bedrag van bijna 20.000 euro overgeboekt naar de privérekening, waarna dit vrijwel direct contant wordt opgenomen. Onduidelijk blijft wat er vervolgens met dit geld gebeurt. Een zorgbedrijf (B.V.) actief in de thuiszorg en verpleging ontvangt voornamelijk Persoonsgebonden budgetgelden (PGB-gelden) van de Sociale verzekeringsbank (SVB). Er zijn geen uitgaande zorgkosten zichtbaar op de rekening, maar de rekening wordt wel gevoed met contante stortingen. De herkomst van dit geld is onduidelijk. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van het geld, bijna 60 duizend euro, contant opgenomen en gaat een ander gedeelte van het geld naar de privérekening van de bestuurder.
21 Dit is een digitaal, internationaal betaalplatform waarmee gebruikers eenvoudig geld kunnen versturen naar meer dan 130 landen in ruim 70 valuta’s. De meldinstantie vraagt vaak naar het bestedingsdoel van de contante opnames, maar daar wordt in veel gevallen geen gehoor aan gegeven of geen duidelijkheid over gegeven. In de gevallen dat er wel antwoord is gegeven, wordt gezegd dat ‘men graag beschikt over contante gelden’, ‘de zorgverlener liever zijn salaris in cash wil ontvangen’, ‘het een contante lening betreft voor een vriend of familielid’ of ‘de contante gelden gebruikt worden om allerlei zaken van te betalen, zoals dagelijkse kosten, een rijschoolopleiding en gokken’. 2.2 Money transfers VOORBEELD: Op een dag wordt in totaal bijna vierduizend euro ontvangen van één van de eigen zorgbedrijven van bestuurder (B.V.). Deze gelden worden gelijk doorgeboekt via Trustly Group AB, t.b.v. WorldRemit.21 De gelden vanuit het zorgbedrijf worden dus aangewend voor Money Transfers. Deze transacties zijn ook uitgevraagd bij de klant, maar hier heeft de klant geen inzicht in willen geven. Overboekingen van Nederlandse zorgaanbieders naar het buitenland via digitale betaalplatforms passen niet bij een normale bedrijfsvoering van een zorgaanbieder.
Het gaat hierbij om het verrichten van een money transfer waarbij een digitaal platform wordt gebruikt om geld van persoon A naar persoon B te versturen. Internationale geldstromen komen in de zorgsector vrijwel niet voor omdat de zorgaanbieder, zorgbehoevenden, personeel en overige kosten en diensten zich in Nederland bevinden. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 10
Wat zien we? • In de analyse zien we 19 money transfers terug van in totaal €40.716. • Bij 16 transacties wordt een betaalplatform gebruikt dat enkel bedoeld is voor internationale overboekingen. • De bestemming van het geld is vaak onduidelijk. • De transfers worden gedaan door eenmanszaken of natuurlijke personen. Figuur 3 Money transfers € 40.716 16 transfers internationaal overboeking 3 transfers internationaal en/of nationaal Figuur 3 VOORBEELD: Op één dag worden er in 10 minuten meerdere transacties gedaan via een betaalplatform. Het geld is afkomstig van een overboeking van het eigen zorgbedrijf (eenmanszaak). Het bestedingsdoel is onbekend, mogelijk worden hier Money transfers mee verricht. VOORBEELD: Bestuurders van een zorgbedrijf (B.V.) hebben een eigen online- geldtransport website opgezet om gelden naar het buitenland te kunnen sturen. Dit platform is niet alleen voor henzelf bruikbaar, maar ook voor hun directe omgeving. 2.3 Verhullende structuren VOORBEELD: De gelden worden veelal volledig of gedeeltelijk overgeboekt naar de spaarrekening van de klant, later geheel of gedeeltelijk contant opgenomen en vervolgens weer teruggeboekt/ gestort op eigen rekening of naar een ander zorgbedrijf. Redenen voor deze overboekingen, de herkomst van de gelden en het bestedingsdoel zijn niet duidelijk.
Klant heeft hierop summier geantwoord en aangegeven dat het om transacties met bedrijven van familieleden gaat en het mogelijk gaat om o.a. leningen, etentjes en vakanties. Klant heeft hier geen ondersteunende documentatie voor aangeleverd. Om de werkelijke aard, herkomst of bestemming van transacties te verbergen, wordt gebruik gemaakt van verhullende constructies/ structuren. Onder deze categorie valt bijvoorbeeld het ‘rondpompen’ van geld via verschillende rekeningen, het overboeken van geld naar privérekeningen en het inzetten van katvangers bij het uitvoeren van CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 11
CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 12 transacties.22 In de geanalyseerde transacties zien we verschillende | 2.3.1 | Overboekingen tussen het zorgbedrijf verhullende structuren terug. | en de privérekening. Wat zien we? | VOORBEELD: Het totaalbedrag aan privéonttrekkingen richting • De totale geldstroom binnen de categorie ‘verhullende structuren’ | vier verschillende rekeningen van persoon X bedraagt in ruim 3 bedraagt 57,4 miljoen euro (€57.492.847). Die stroom bestaat uit | maanden tijd €165.000. Dit bedrag is niet passend bij een onlangs verschillende subcategorieën verhullende structuren: | opgerichte zorgonderneming (B.V.). Het verspreiden van deze Figuur 3 | gelden brengt bovendien een versluierende werking met zich mee. Figuur 4 In 95 transacties zien we geld dat wordt overgeboekt van de zakelijke rekening van een zorgbedrijf naar de privérekening van de eigenaar of bestuurder van het bedrijf. In totaal gaat het om een geldstroom van bijna Verhullende | 12,8 miljoen euro (€12.755.958). structuren € 57.492 .847 | Het is toegestaan om geld van een zakelijke rekening naar een privérekening over te boeken en zeker bij een V.O.F. en eenmanszaak is dit gebruikelijk. Over deze overboekingen hoeft geen aparte verantwoording te worden afgelegd aan de Belastingdienst, maar ze moeten wel correct in de administratie worden verwerkt als privéopnames.
Dit geldt ook voor een B.V.: een bestuurder mag geld overmaken naar zijn of haar Rondpompen van geld via verschillende bankrekeningen | € | 21.483.522 | privérekening, bijvoorbeeld als salaris of winstuitkering. Wordt er meer Overboekingen tussen het zorgbedrijf en de privérekening | € | 12.755.958 | overgemaakt? Dan moet dit aangemerkt worden als lening van de B.V. (dit Ongebruikelijke transacties betreffende bedrijfsactiviteiten | heet de rekening-courantschuld). Hoewel dergelijke overboekingen dus & buitenlandse bankrekeningen | € | 11.554.595 toegestaan zijn - mits ze op de juiste manier in de administratie worden Overboekingen die worden gedaan naar familie en derden | € | 8.222.119 | vastgelegd - vergroten ze wel het risico op fraude. Dit komt doordat ze de Onverklaarbare leningen | € | 3.007.986 transparantie van de administratie verminderen en daarmee de controle Overige verhullingen en gebruik specifieke middelen | € | 468.667 | op de zorggelden bemoeilijken. 22 | Een katvanger is een persoon die in naam eigenaar of houder is van bankrekeningen, bedrijven, voertuigen of onroerende goederen, om de werkelijke eigenaar (vaak een crimineel) buiten het bereik van justitie en de Belastingdienst te houden. Uit de analyse blijkt dat meer dan een derde van de totale geldstroom in deze categorie (37%) overboekingen van B.V.’s naar privérekeningen betreft.
Het overgrote deel van de geanalyseerde transacties in deze categorie betrof een overboeking vanuit een eenmanszaak naar een privérekening. Hoewel dit dus niet direct fout is, zijn er redenen waardoor deze transacties toch als verdacht zijn aangemerkt. Ten eerste worden contante opnames gedaan direct na de overboeking. Ten tweede komt het voor dat het bedrag dat naar de privérekening wordt overgeboekt niet lijkt op een normale uitbetaling van salaris of winst, bijvoorbeeld omdat het gaat om buitenproportionele bedragen. 2.3.2 Overboekingen die worden gedaan naar familie en derden. VOORBEELD: Een eenmanszaak in de zorg heeft corona-subsidie ontvangen, maar gebruikt dit geld niet voor het betalen van zorgpersoneel of andere zorguitgaven. In plaats daarvan wordt het voornaamste deel van de subsidie in meerdere transacties overgeboekt naar een ander zorgbedrijf, waarover eerder ondermijningssignalen in relatie tot drugs zijn gemeld. Een zorgbedrijf hoort geld te besteden aan het personeel, eventueel de huur van een pand, zorgmaterialen en andere zorggerelateerde uitgaven voor een goede bedrijfsvoering. Een overboeking naar een familielid zonder 23 UBO staat voor ‘ultimate beneficial owner’. Dit is de eigenaar, een belanghebbende, of de persoon die zeggenschap heeft.
Het gaat hierbij om overboekingen die worden gedaan door (eigenaren van) zorgbedrijven naar familieleden, andere zorgbedrijven van bekenden in het eigen netwerk of onbekende particulieren duidelijke bedrijfsmatige reden past niet in een normaal bestedings- patroon van een zorgbedrijf. Familieleden of bekenden kunnen gebruikt worden als tussenrekening, om geld wit te wassen of voor zelfverrijking. Er zijn 90 van dit soort overboekingen gedaan met een totaalwaarde van 8,2 miljoen euro (€8.222.119). In veel gevallen is er geen logische bedrijfsmatige reden voor de overboeking. Met andere woorden: de meldinstantie ziet geen bewijzen van diensten die geleverd zijn om deze overboekingen te verklaren. VOORBEELD: Klant ontvangt een half miljoen aan PGB-gelden. Verder ontvangt de persoon geen salaris of zijn er geen andere terugkerende inkomsten te zien. Een groot gedeelte van het geld wordt doorgeboekt naar de rekeningen van de dochters. Daarna wordt het geld weer doorgeboekt naar een andere betaalrekening van de klant en wordt een deel van het geld vervolgens contant opgenomen. De overboekingen naar familieleden en derden worden vaak gevolgd door een contante opname. Het verhullen van geldstromen gaat gepaard met valse facturen waarbij een familielid of bevriend zorgbedrijf facturen stuurt voor allerlei diensten, terwijl deze diensten in werkelijkheid niet worden geleverd.
Het komt daarnaast voor dat geld heen en weer gaat tussen zorgbedrijven, waarbij uiteindelijk dezelfde UBO 23 het voor het zeggen heeft. Door geld via verschillende personen of bedrijven te laten CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 13
lopen, wordt het steeds lastiger om te achterhalen waar het geld vandaan is gekomen en waar het uiteindelijk terechtkomt. VOORBEELDEN: Een eenmanszaak in de zorg maakt zonder aantoonbare verklaring geld over naar een ander zorgbedrijf dat in verband is gebracht met drugscriminaliteit en zorgfraude. Bovendien zijn op de rekening van het zorgbedrijf enkel en alleen deze twee transacties te zien. De rekening wordt verder niet gebruikt. Meerdere personen en zorgbedrijven ontvangen geld van één specifiek uitzendbureau (B.V.) van ZZP’ers in de zorg gevestigd in Oost-Nederland. Er worden echter na de overboekingen zaken verricht met de gelden die reden zijn tot melden: contante opnames, geld wordt gebruikt voor gokken en gelden worden doorgeboekt naar privérekeningen. Het opvallende is vooral dat het zorgbedrijf dezelfde facturen (incl. dezelfde factuurnummers) blijft gebruiken en dat de geleverde diensten volgens de melder niet plausibel lijken (bijv. meerdere dagen achter elkaar 15 uur aaneengesloten werken). De rekening van het zorgbedrijf (B.V.) wordt gevoed door PGB- gelden, echter zijn er geen zorggerelateerde uitgaven waar te nemen. De uitgaven gaan grotendeels naar drie andere bedrijven met eenzelfde UBO. Volgens de meldingen lijkt er geen zorg geleverd te worden.
Het feit dat de onderneming zeer kort heeft bestaan en daarna niet meer bestaat, doet sterk vermoeden dat hier sprake is van zorgfraude, witwassen of een andere vorm van verhulling van criminaliteit. In twaalf transacties was duidelijk te zien dat het ging om bedrijven zonder (reële) economische activiteiten. Het bedrijf leverde geen zorg en had geen zorggerelateerde uitgaven. Vermoedelijk gaat het hier om katvangers of dekmantelbedrijven. 2.3.3 Ongebruikelijke transactie betreffende bedrijfs- activiteiten & buitenlandse bankrekeningen. VOORBEELD: Het zorgbedrijf (B.V.) ontvangt geld van een uitzendbureau actief in glasvezelkabels leggen. De gelden worden daarna weer doorgeboekt naar een ander uitzendbureau en derden. Hierdoor ontstaat versluiering. We zien overboekingen tussen zorgbedrijven en niet-zorggerelateerde bedrijven in binnen- en buitenland, waaronder Italië, Duitsland, Spanje, Polen, Marokko, Denemarken en België. Het gaat bijvoorbeeld om een bouwbedrijf, schoonmaakbedrijf, een groothandel in kleding, groothandel in voedingsmiddelen, transportbedrijf en schoonheidssalon. In totaal gaat het om 84 transacties met en waarde van ruim 11 miljoen euro (€11.554.595). VOORBEELD: Klant is werkzaam voor een zorgbedrijf in de thuiszorg, maar meer dan de helft van het inkomen bestaat uit voorgereden kilometers. Dit is behoorlijk ongebruikelijk.
Een andere klant ontvangt ook geld van dit thuiszorgbedrijf en ontvangt daarnaast ook nog inkomsten van twee andere zorgbedrijven die dezelfde UBO hebben. Ook hierbij bestaat het overgrote deel van het inkomen uit kilometer onkostenvergoeding. Dit gedeelte is hoger dan het daadwerkelijke salaris. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 14
Sommige onkostenvergoedingen, waaronder de (onbelaste) reiskosten- vergoeding, worden door de werkgever aan de werknemer uitbetaald zonder dat de werkgever daarover belasting hoeft af te dragen. In transacties wordt gezien dat werknemers in sommige gevallen meer onkostenvergoedingen krijgen dan loon. Dit kan betekenen dat het bedrijf loon vervangt voor een onkostenvergoeding en daarmee mogelijk loonbelasting probeert te ontwijken. De werkgever houdt op deze manier onderaan de streep meer over. 2.3.4 Onverklaarbare leningen: VOORBEELD: Er zijn op de rekening van een zorgbedrijf (B.V.) opmerkelijke transacties geconstateerd. In totaal wordt in 1,5 jaar bijna 500.000 euro aan PGB gelden ontvangen. Deze worden onder andere aangewend voor een lening aan een zorgbedrijf (B.V.) waarover eerder een melding is gedaan. Er is geen aanvullende informatie over de reden van deze lening en het is opmerkelijk dat PGB-gelden worden uitgeleend aan een andere partij en niet gebruikt worden voor het leveren van zorg. Zorggeld kan via schijnleningen worden weggesluisd naar derden of voor privégebruik. Op papier lijkt het een lening, maar in werkelijkheid is er geen echte terugbetalingsintentie.
In de transacties zien de melders dat zorgbedrijven leningen verstrekken aan anderen of aan zichzelf (of deze ontvangen) onder de noemer van ‘lening’, ‘lening teruggave’, ‘privé lening’ of ‘aflossing lening’. Hiervoor ontbreken volgens de melders logische economische verklaringen, zoals documentatie over de lening (aflostermijnen, rentepercentages en looptijd). Bovendien zien melders dat de lening niet wordt terugbetaald. Het totaalbedrag aan onverklaarbare leningen betreft 3 miljoen euro (€3.007.986, 55 transacties totaal). VOORBEELD: Persoon X maakt bijna 35.000 euro over aan persoon Y onder de vermelding van ‘lening teruggave’. Persoon X heeft dit geld ontvangen via factuurbetalingen van diverse bedrijven, waaronder zorgbedrijven. Het is onduidelijk welk bestedingsdoel het geld heeft. Ook de relatie tussen de twee personen is onbekend. Ook na onderzoek en navraag bestaan grote twijfels over de legitimiteit van deze lening. 2.3.5 Rondpompen van geld via verschillende bankrekeningen VOORBEELD: Tussen de rekeningen van zorgbedrijf X en zorgbedrijf Y (B.V.’s met dezelfde bestuurders/aandeelhouders) wordt regelmatig geld over en weer geboekt. In totaal wordt er bijna anderhalf miljoen euro rondgepompt in een periode van ruim anderhalf jaar. Deze melding is verdacht verklaard omdat de bedrijven in onderzoek zijn bij verschillende overheidsorganisaties.
Door geld rond te pompen via verschillende rekeningen, ontstaat een ondoorzichtige geldstroom en is niet duidelijk wie of wat het uiteindelijke bestedingsdoel is. In 141 transacties met een totaalwaarde van 21,4 miljoen euro (€21.483.522) is te zien dat geld via verschillende bankrekeningen wordt rondgepompt. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 15
VOORBEELD: Het geld wordt meerdere keren heen en weer geboekt tussen zorgbedrijf X, zorgbedrijf Y en de privérekening van de eigenaar van zorgbedrijf Y. Op dezelfde data van deze overboekingen vinden vervolgens contante opnames plaats. Eén transactie laat een opvallende verhulling zien. De persoon in kwestie lijkt namelijk meerdere rollen te vervullen: die van werknemer, klant, gemachtigde en onderaannemer. Door verschillende zorgondernemingen op te richten en gebruik te maken van verschillende privérekeningen, lijkt er in eerste instantie een legitieme geldstroom over en weer te bestaan, maar in werkelijkheid wordt de geldstroom hierdoor ondoorzichtig gemaakt. Het gebruik van katvangers of stromannen is een gebruikelijke manier om geld rond te pompen. De rekening van een ‘schone’ derde wordt dan ingezet in opdracht van een crimineel. Daardoor is het lastiger om de geldstroom direct aan hem te verbinden. Het vermoeden van het gebruik van katvangers of stromannen zien we enkele keren terug in de transacties (in 4 transacties met een totaalwaarde van €446.000). In één van deze transacties zien we meerdere zorgondernemingen die tegelijkertijd op naam van een persoon zijn gezet, waarna er overboekingen plaatsvinden, zonder dat hiertoe aanleiding is of een economische reden.
Vanwege de leeftijd (begin 20) van de derde en de geringe ervaring om meerdere ondernemingen te besturen, is hierbij het vermoeden dat sprake is van een katvanger. 2.3.6 Overige verhullingen en gebruik specifieke middelen In de transacties is gekeken naar de betrokkenheid van liefdadig- heidsinstellingen. Donaties aan een stichting of een goed doel lijken op het eerste gezicht legitiem, maar voor een zorgbedrijf is dat ongebruikelijk, omdat zorggelden niet zomaar ‘weg worden gegeven’. In de transacties is geen betrokkenheid van liefdadigheidsinstellingen gezien. In een enkel geval is wel genoemd dat het zorgbedrijf via nepdonaties geld overmaakt naar het buitenland (bedrag onbekend). In werkelijkheid is de begunstigde van deze gift gelieerd aan de donateur of het zorgbedrijf. Op die manier worden gelden onttrokken aan het zorgbedrijf zonder dat daar een zakelijke grondslag voor is. In 12 transacties was sprake van bedrijven waarbij geen reële economische activiteit is geconstateerd. Bijvoorbeeld dat er geld werd ontvangen door een zorgbedrijf dat niet meer bestaat. In slechts één geval was hier een specifiek bedrag aan gekoppeld (namelijk €19.982). In 4 transacties was sprake van de inzet van derden (katvangers) met een totaalbedrag van €446.000. Het gebruik van specifieke middelen, zoals virtuele betaalmiddelen en prepaid betaalmiddelen kwam enkele keren voor.
Het gaat hierbij om de aankoop van giftcards (2.685) en het gebruik van PayPal of Google Pay als betaalplatform (bedrag onbekend). CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 16
CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 17 2.4 | Investeringen VOORBEELD: | VOORBEELD: Er wordt melding gemaakt over een bedrijf (B.V.) dat zich volgens | Klant ontvangt PGB-gelden en corona-subsidie, maar de de SBI-codes bezighoudt met uiteenlopende bedrijfsactiviteiten, | gelden worden gebruikt voor de aankoop van een woning in waaronder woonbegeleiding, jeugd- en verslavingszorg en de | Oost-Nederland. Daarnaast is het opvallend dat de klant een verkoop van goud en juwelen. De gelden die afkomstig zijn van | tweede huis aankoopt, terwijl uit de historie blijkt dat er vaker voornamelijk zorggerelateerde bedrijven worden door dit bedrijf | beslag is gelegd op de rekening door gerechtsdeurwaarders. aangewend voor luxegoederen zoals goud, juwelen en auto’s. Figuur 5 Investeringen door zorgbedrijven hoeven op zichzelf geen indicator voor Figuur 5 witwassen te zijn, omdat er meerdere legitieme en bedrijfsmatige redenen kunnen zijn om zaken zoals voertuigen en vastgoed te kopen. Pas wanneer de betrokken personen voorkomen in eerdere opsporingsonderzoeken of wanneer de investeringen atypisch zijn, worden de transacties als verdacht verklaard. Denk bij atypische investeringen aan het aankopen van vastgoed | Investeringen in het buitenland of het aankopen van goud en juwelen.
Bovendien liggen | € 4.986.412 personeelskosten van legitieme zorgbedrijven doorgaans boven de 60% van de totale omzet. Vanuit dat oogpunt zou er niet veel geld overblijven voor andere zaken zoals investeringen. In de geanalyseerde transacties komt naar voren dat zorggelden 86 keer zijn gebruikt om te investeren in goederen of zaken, met een totaalwaarde | Vastgoed en/of verbouwingen | 27 | € | 1.943.704 van bijna 5 miljoen euro (€4.986.412). Het gaat dan om investeringen | Goud | 3 | € | 1.943.501 in bijvoorbeeld cryptovaluta, goud en (verbouwingen van) vastgoed. | Inzet bij kansspelactiviteiten | 12 | € | 329.406 Daarnaast zijn meldingen gedaan over de aankoop van auto’s en horloges | Horloges en/of sieraden | 8 | € | 282.098 en meldingen over de inzet van geld bij kansspelen (gokken). | Cryptovaluta | 8 | € | 272.264 Voertuigen | 14 | € | 119.619 Overige luxegoederen24 | 14 | € | 95.820 24 | Vakantie, kleding/tassen/parfum van luxe merken als Gucci of Louis Vuitton, exclusieve honden, jacuzzi en vuurwerk. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 18 2.5 | Klantprofiel VOORBEELD: | VOORBEELD: Er worden dure sieraden aangekocht. Op x-moment is bijna | Persoon X heeft niet meegewerkt aan het klantonderzoek. 20.000 euro overgemaakt naar een juwelier. De aankoop | De rekening hebben wij inmiddels opgeheven.
Dit doen we wordt voorafgegaan door een overboeking van de zakelijke | vanwege het ongebruikelijke rekeningpatroon, bestaande rekening van het zorgbedrijf (B.V.) naar de privérekening van | uit hoge inkomsten van verschillende niet legitiem ogende de UBO. Het aankopen van dure sieraden past niet binnen de | bedrijven, waarbij de gelden voornamelijk contant worden bedrijfsactiviteiten van een zorgbedrijf. | opgenomen. We hebben vermoedens van witwassen. Het valt op dat het totaalbedrag aan investeringen relatief laag is | Banken zijn als poortwachter verplicht zorgvuldig klantonderzoek te ten opzichte van het totale gemelde bedrag van alle geanalyseerde | doen naar mogelijke ‘integriteitsrisico’s’ zoals witwassen en terrorisme- transacties, terwijl de beeldvorming is dat veel geld wordt geïnvesteerd in | financiering en kunnen in dat kader vragen stellen aan de klant. luxegoederen en vastgoed en dat eigenaren van dubieuze zorgbedrijven in dure voertuigen rondrijden.25 Er zijn meerdere redenen te bedenken voor | 179 keer is door de melder een opmerking gemaakt over het gedrag van dit relatief lage bedrag. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de aanschaf van | de klant in relatie tot het rekeninggebruik.
Het gaat dan om het weigeren vastgoed niet als ongebruikelijk is verklaard, aangezien zorgbedrijven ook | of niet aanleveren van klantinformatie en het niet kunnen beantwoorden panden nodig hebben voor hun bedrijfsactiviteiten. Bovendien betreft het | van aanvullende vragen om overboekingen op te helderen, waardoor genoemde bedrag van bijna vijf miljoen uitsluitend girale overboekingen | herkomst en/of bestemming van de gelden onvoldoende inzichtelijk blijven. en zien we investeringen door middel van contant geld niet; dat geldt ook | In 27 gevallen heeft de bank de klantrelatie om die reden ook beëindigd. voor investeringen in het buitenland. Ten aanzien van de voertuigen kan | Inkomend en uitgaand betalingsverkeer wordt daarmee geblokkeerd en het zijn dat er gebruik gemaakt wordt van huurvoertuigen, zoals ook bleek | het resterende saldo wordt op een tussenrekening “geparkeerd” of wordt uit het onderzoek naar criminele ZZP’ers in de zorg.26 | naar een andere tegenrekening overgemaakt.27 25 | Die beeldvorming blijkt onder andere uit signalen en mediaberichtgeving, zie bijvoorbeeld: Dure auto’s, luxe horloges en designertassen: zo pakt Utrecht zorgcriminaliteit aan - RTV Utrecht 26 | RIEC Oost-Nederland (2023). Criminele ZZP’ers in de zorg - een fenomeenanalyse.
27 | Bij ernstige vermoedens van witwassen, fraude of witwassen kan een bank de klant registreren in het extern verwijzingsregister (EVR). Dit is een gezamenlijk register van financiële instellingen en daarmee worden andere financiële instellingen gewaarschuwd. Het is opvallend wanneer klanten niet reageren wanneer de bank vragen stelt. Dit zegt mogelijk veel over de wijze waarop iemand een zorgbedrijf leidt. Van een legitiem bedrijf zou verwacht worden dat er moeite wordt gedaan om opheldering te geven. Het zou bovendien eenvoudig moeten zijn om facturen en andere financiële informatie te overhandigen, als de administratie van het zorgbedrijf op orde is. Verder is het opvallend dat meerdere zorgondernemingen er ook andere activiteiten op na houden. Het gaat hier bijvoorbeeld om de combinatie van zorg met de verkoop van juwelen en kleding, horeca, dropshipping en transport. In de analyse is gekeken naar de financieringsbron van de geldstromen. In ruim 90% van de gevallen is hier helaas niets opgenomen in de meldtekst en blijft de herkomst van het geld in het kader van dit onderzoek dus onbekend.28 In de transacties waar hier in de meldtekst wel over is gerapporteerd, zijn de meeste zorggelden afkomstig van de sociale verzekeringsbank (SVB) en betreft het PGB-gelden.
Bij een aantal andere transacties kwam het geld van een zorgintermediair, gemeenten, zorgverzekeraars en andere zorgaanbieders. Ook was sprake van zorggelden vanuit verschillende bronnen, zoals ook blijkt uit nevenstaand voorbeeld: 28 Dit wil niet zeggen dat de financieringsbron bij de meldende instantie niet bekend is, maar zegt iets over de aard van de meldtekst die in het kader van dit onderzoek is verstrekt. De onderliggende bankrekeningen en volledige FIU-dossiers zijn namelijk niet door ons ontvangen en beoordeeld. VOORBEELD: Betreft een thuiszorgonderneming (B.V.). In een periode van bijna vier jaar zijn de totale inkomsten van deze thuiszorgonderneming (B.V.) 8,5 miljoen euro. Bijna 3 miljoen is afkomstig van meerdere gemeenten in de regio Oost-Nederland, ruim 2 miljoen van de SVB en 1,3 miljoen van een zorgverzekeraar. Daarnaast wordt er 15 duizend euro contant gestort. Vervolgens gaat 2,5 miljoen euro naar de eigen spaarrekening en wordt ruim 60 duizend euro contant opgenomen. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 19
CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 20 3. | Cash Compensatie Model Om inzichtelijk te maken of er sprake is geweest van crimineel geld dat de | aan contant geld, bijvoorbeeld om hun personeel zwart uit te betalen zorgketen is ingebracht, is ook gekeken naar aanwijzingen van het cash | en daarmee de personeelskosten te drukken. Criminelen hebben vaak compensatie model (CCM): | beschikking over veel contant geld, bijvoorbeeld door hun verdiensten in de drugshandel. Middels het CCM worden vraag en aanbod van contant geld ‘Het Cash Compensatie Model is een witwastechniek waarbij personen | bij elkaar gebracht. Criminelen geven hun contanten aan deze bedrijven en een overschot aan contant geld, afkomstig uit misdrijven, ruilen (i.e., de | middels fictieve facturen vanuit bedrijven gelieerd aan de crimineel, komt compensatie) tegen giraal geld van (ogenschijnlijk) legitieme bedrijven in | het geld vervolgens giraal terug bij de crimineel. Hiermee is het contant arbeidsintensieve branches met een behoefte aan contanten. Dit gebeurt | geld witgewassen. door middel van gefingeerde zakelijke transacties, waardoor criminelen een girale inkomstenstroom met een ogenschijnlijk legitieme herkomst | De zorgsector is kwetsbaar voor deze witwastechniek, omdat de krijgen.’ 29 30 | sector zeer arbeidsintensief is en veel gebruik wordt gemaakt van detacheringsbureaus, onderaannemers en zzp’ers.
Daarnaast zijn Zie een visuele weergave van het Cash Compensatie Model op de volgende | urenregistraties en diensten moeilijk te controleren en kan in een krappe pagina. | arbeidsmarkt de verleiding voor zorgbedrijven groot zijn om creatief om te gaan met personeelsbetalingen om daarmee kosten te drukken en Bedrijven in arbeidsintensieve sectoren zijn bijvoorbeeld sectoren als de | personeelstekorten te voorkomen. bouw, pakketbezorging en de zorg. In deze sectoren wordt veel gewerkt via (onder)aannemingsconstructies, met zzp’ers en de uitzendbureaus. In deze sectoren wordt gezien dat sommige bedrijven behoefte hebben 29 | Snaphaan, T., Verhoeven, S., Van Bergen, K., & Van Ruitenburg, T. (2025). Compensatie als witwastechniek: Het ‘Cash Compensatie Model’ ontrafeld. In T. Snaphaan, A. Verhage, M. Hoekstra & W. Huisman (Eds.), De financiële kant van criminaliteit (Cahiers Politiestudies, nr. 76). Gompel&Svacina.
30 | Zie voor meer informatie over het cash compensatie model een animatie van de FIU via: Cash Compensatie model (CCM) - FIU-Nederland[1107849640] Cash Compensatie Model Crimineel Illegaal verkregen contant geld Giraal geld (op basis van neppe factuur) Uitzendbureau Legitieme zzp’ers en werknemers voor het uitzendbureau Illegale of criminele zzp’ers en werknemers voor het uitzendbureau Contante betaling aan personeel Legale geldstroom Deze afbeelding is gebaseerd op een afbeelding vanuit het programma Samen Weerbaar Gelderland-Zuid. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 21
Op basis van de meldingen van verdachte transacties, kan niet worden geconstateerd of er sprake is van het cash compensatie model. Wel zijn er diverse indicaties van het model terug te zien. We zien de volgende patronen en onderdelen die passen bij de methodiek van het cash compensatie model, waaronder: • Contante stortingen: deze kunnen passen bij het inbrengen van crimineel geld. • Regelmatige overboekingen naar dezelfde personen of zorgbedrijven zonder duidelijke omschrijving, facturen of contractuele relatie en leningen zonder documentatie, voorwaarden en aflossingstermijnen. Onlogische overboekingen en onverklaarbare leningen kunnen passen bij het ‘uitbetalen’ van het girale geld naar de criminele partij. Deze constructies dienen als dekmantel voor de geldstromen. • Het rondpompen van gelden. Door meerdere schakels te gebruiken wordt het volgen van de geldstroom onoverzichtelijk. Het rondpompen van gelden kan passen bij het verhullen van de herkomst van het geld. Om daadwerkelijk vast te stellen of er sprake is van het cash compensatie model is verdere verdieping nodig op casusniveau. Casus over Cash Compensatie Model Jan31 ligt onrustig in bed. Jan is 34 en werkt als vrachtwagen- chauffeur. De vele nachtritjes en lange afstanden maken dat hij graag vroeg zijn bed in duikt als hij een paar nachten thuis slaapt.
31 In verband met belangen en afbreukrisico’s in lopende onderzoeken zijn alle namen in dit voorbeeld gefingeerd. Hij is op tijd naar bed gegaan, maar al vanaf 22.00 uur hoort hij geluiden op straat. Het is erg onrustig buiten, dus hij schrikt steeds wakker. Om 2.00 uur valt hij eindelijk in slaap, totdat hij om een uurtje of 3.00 weer wakker schrikt. Het is de deurbel. Voor de deur staat een politieagent die hem vraagt om mee te lopen. Jan ziet een afzetlint om zijn portiek heen. De politieagent vertelt Jan rustig wat er aan de hand is. Een oplettende overbuurman had de politie gebeld over een granaat aan de hendel van zijn voordeur. Niemand heeft gezien wie deze er precies aan heeft gehangen, maar dit is een bekende afschriktactiek uit het criminele milieu. Jan heeft de schrik goed te pakken. De granaat is gelukkig niet afgegaan, maar dat had natuurlijk wel gekund. Hij heeft twee dochters van zes en vier jaar, wat als zijn kinderen de granaat hadden gevonden? Pas weken later blijkt dat de granaat daar is opgehangen in verband met zijn jongere broer Tom. Jan weet dat Tom zich al enkele jaren bezighoudt met drugs en andere louche zaken. Wat hij niet wist is dat Tom schulden heeft bij de verkeerde mensen, en dat hij die probeert af te lossen met werkzaamheden in de drugs én in de zorg.
De mensen die de schulden wilden innen, probeerden Tom onder druk te zetten door Jan en zijn familie te bedreigen. Het was voor de politie het begin van een nader onderzoek: hoe ziet dit netwerk er precies uit? Hoe is dit criminele drugsmilieu verweven met de zorg? Het onderzoek van de politie leidt naar Klaas, de eigenaar en bestuurder van uitzendbureau Oprade. Oprade is een uitzend- en bemiddelingsbureau in de zorg. Klaas heeft het goed voor elkaar. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 22
Hij had het perfecte idee om met zijn uitzendbureau het geld vanuit een drugsnetwerk wit te wassen, en zijn winst te maximaliseren. Het enige wat hij nodig had is een netwerk van jongvolwassenen die ook geïnteresseerd waren om een extra zakcentje in de zorg te verdienen. Tom, een jongeman van 25 jaar, was er één van. Die was hem nog wat geld en een wederdienst verschuldigd, omdat hij een jaar geleden drugsgeld was kwijtgeraakt. Via Tom kwam Klaas in contact met nog zo’n 30 jonge mannen. Oprade laat de jongens geld dat zij illegaal in de drugs verdienen cash afleveren bij het uitzendbureau, en geeft hen daar geld via de bankrekening voor terug. Een uitruil dus, maar Klaas houdt natuurlijk net iets meer geld voor zichzelf, voor de moeite. De grote truc? Hij doet alsof hij de jongens in dienst heeft of inhuurt als zzp’ers in de zorg, met formele facturen en dienstbetrekkingen. Op papier krijgen de jongens dus netjes loon uitbetaald voor werkzaamheden in de zorg. Hij huurt af en toe ook mensen in die illegaal in Nederland verblijven. Ideaal voor klusjes her en der, en die vinden het geen enkel probleem om cash betaald te krijgen. Die mensen zet hij natuurlijk niet op de loonlijst, want dat is te traceren door de overheid. Bovendien is cash betalen een stuk goedkoper. Een win-win, noemt Klaas het zelf.
De politie kan moeilijk de vinger leggen op Klaas’ constructie, want op papier doet hij het prima. Oprade fungeert namelijk ook als écht uitzendbureau, af en toe draaien de jongens ook een zorgdienst. Als zzp’er in de zorg verdien je tenslotte prima en vraagt er toch bijna nooit iemand naar je papieren. De zorgaanbieders denken allemaal dat Klaas de papieren wel geregeld zal hebben. Klaas fungeert als de ideale bemiddelaar: onopvallend voor de overheid, maar een onmisbare schakel voor het criminele drugsnetwerk. Klaas draait met Oprade op papier een omzet van zo’n 20 miljoen euro in de periode van 2021-2025. Hij krijgt vooral geld binnen van zorgbedrijven die zijn zzp’ers inhuren. Indirect bestaat zijn omzet dus vooral uit overheidsgeld dat naar de zorg had moeten gaan, maar die zorg is maar voor een klein deel daadwerkelijk geleverd. Ongeveer 12 miljoen daarvan betaalt hij aan loon en salaris. Dit is een vrij laag bedrag aan personeelskosten – zeker voor een uitzendbureau - maar daar maakt Klaas zich niet zo druk om. Dat weet toch bijna niemand. Vijf miljoen euro boekt hij heen en weer via verschillende bankrekeningen van Oprade, zodat hij een deel kan versluieren en wegsluizen. Jaarlijks maakt Oprade op deze manier een miljoen euro over naar bedrijven in andere EU-landen.
Een ander deel van het geld investeert Klaas in vastgoed buiten de EU, het is tenslotte niet verboden om ambities te hebben om naar het buitenland uit te breiden. Mocht Oprade ooit compleet ontmanteld worden, dan heeft Klaas in ieder geval een zakcentje voor zijn oude dag, veilig in Dubai en Marokko. CRIMINELE GELDSTROMEN IN DE ZORG - 23
4. Slotbeschouwing en aanbevelingen Dit is de eerste keer dat binnen het RIEC Oost-Nederland in de vorm van een pilot op grote schaal en op gestandaardiseerde wijze VT’s zijn geanalyseerd op het thema zorgcriminaliteit. De resultaten geven thematisch inzicht in de aard van witwasrisico’s rondom zorgcriminaliteit en de onderliggende modus operandi. Ook geeft het een beter beeld om hoeveel geld het gaat waarmee vermoedelijk wordt gefraudeerd in de zorg. De pilot-methodiek laat duidelijke signalen zien van ongebruikelijke, verdachte en branchevreemde financiële handelingen met geld dat bedoeld is voor de zorg, maar biedt geen volledig zicht op de daadwerkelijke criminele geldstromen binnen de zorg. De signalen en indicaties kunnen alleen worden bevestigd of ontkracht met aanvullend (strafrechtelijk) onderzoek. Deze analyse beschrijft daarom vooral een papieren werkelijkheid: het laat patronen zien die afwijken van wat normaal is in de zorg en aanleiding geven tot nader onderzoek. De methodiek kan in het RIEC-samenwerkingsverband gebruikt worden als signalerend instrument. Een verdere verrijking van de verdachte transacties met informatie van partners kan vervolgens helpen bij de interpretatie van de afwijkende financiële handelingen en patronen.
Hoewel de eerder genoemde beperkingen duidelijk maken dat de pilot niet het beoogde inzicht heeft opgeleverd, laat deze analyse wel zien hoe kwetsbaar de zorg – nog altijd – is voor ondermijnende criminaliteit. Daarnaast onderstreept de analysemethodiek dat inzicht krijgen in criminele geldstromen in de zorg een belangrijk knelpunt blijft en verbetering noodzakelijk is. Daarnaast sluiten wij ons aan bij de volgende aanbevelingen uit eerder onderzoek: • Besteed binnen toezicht-, handhavings- en opsporingsonderzoeken meer aandacht aan het herkennen van signalen die kunnen wijzen op het gebruik van het Cash Compensatie Model (Van Beek en Eikhoudt: Cash(en) in de zorg, 2025). • Vergroot de pakkans bij ernstige overtredingen door beter inzicht te verkrijgen in de benodigde toezichts- en handhavingscapaciteit en deze capaciteit daar in te zetten waar risico’s niet acceptabel zijn (Algemene Rekenkamer: Door de mazen van toezicht en handhaving, 2025). • Maak duidelijke afspraken met de politie en het Openbaar Ministerie over de voorwaarden voor strafrechtelijke vervolging, de benodigde informatie voor dossieropbouw en de prioritering van zorgfraudezaken. Werk samen en stel vast of zorgfraude als prioriteit wordt gezien. (KA- Research en Bureau Bervoets: Zorgeloos?, 2025).