Beleidsplan Openbare Verlichting 2021-2030 (21.03)

Het risico van letsel als gevolg van omvallende masten is zeer klein. Beleidskeuze: De gemeente kiest er vanwege kostenoverweging niet voor om masten standaard vanaf een bepaalde leeftijd op stabiliteit te controleren. Bij uitgestelde vervanging, waarbij vervanging van lichtmasten omwille van de planning van civiele projecten langer dan vijf jaar ná het verstrijken van de technische levensduur (40 jaar) wordt uitgesteld, vindt stabiliteitsmeting plaats. Hiermee wordt voorkomen dat onstabiele masten voor een langere periode blijven staan.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

24

Armaturen In de afgelopen 10 jaar zijn bijna alle Nederlandse gemeenten overgestapt op led-armaturen. In principe worden er geen conventionele armaturen meer geplaatst. Een aantal jaren geleden waren de prijzen van dit type armaturen nog flink hoger dan conventionele versies. Inmiddels is dit niet meer het geval, integendeel, led-armaturen zijn inmiddels goedkoper dan conventionele. Dit komt met name doordat er meer concurrentie is en zeer beperkt aanbod van conventionele armaturen. Beleidskeuze: De gemeente plaatst dimbare led armaturen, die in principe in 20 jaar worden afgeschreven. De gemeente streeft ernaar fietspaden in het buitengebied met detectie uit te voeren.

Lichtkleur Onderzoek wijst uit dat wit licht de toekomst heeft. Wit licht biedt duidelijk allerlei voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld geel of oranje licht. Om te beginnen wordt de ruimte als helder en natuurlijk ervaren. Verschillende praktijkonderzoeken hebben aangetoond dat men in overgrote meerderheid wit licht prettiger vindt. Het natuurlijk en helder ervaren van de ruimte geeft ook een algemeen gevoel van veiligheid. Het eerder herkennen van gezichten en andere details kan misdadigers afschrikken en resulteert in duidelijkere opnamebeelden (bijvoorbeeld bij gebruik van bewakingscamera’s). Kleuren zijn bij het witte licht beter waarneembaar met als voordeel dat zaken in de openbare ruimte scherper te zien zijn. Wit licht gebruikt daarnaast minder energie en is dus duurzamer. Dat de kleur van kunstlicht invloed heeft op mens en dier is al langer bekend. Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar de invloed van lichtkleur op mens en dier. De opkomst van LED-verlichting in haar verscheidende kleuren is hier mede aanleiding voor. Proeven tonen aan dat de invloed van kunstlicht op fauna sterk verminderd kan worden door licht van een aangepast spectrum: minder blauw en ultraviolet licht, en meer amberkleurig licht zoals in vleermuisvriendelijke verlichting wordt toegepast.

Hiermee kan worden voldaan aan de Wet natuurbescherming, zoals beschreven in hoofdstuk 4.4 Beleidskeuze: Vanwege verkeersveiligheid, gezichtsherkenning en sfeer kiest de gemeente voor de volgende lichtkleuren: - neutraal wit (4.000 Kelvin); - warm wit (3.000 Kelvin); - Amberkleurige verlichting.

Lichthinder Licht is een subjectief begrip. Wat de een als prettig ervaart, ervaart een ander als vervelend. De NPR geeft een gemeente houvast om naar een standaard te werken. Het blijft natuurlijk vervelend als inwoners klagen over instralen van verlichting in woningen of weggebruikers verblind worden bij nieuw geplaatste verlichting. Deze lichthinder kan vaak voorkomen worden door in het ontwerp deze zaken goed te betrekken. Daarnaast kan een gemeente met eenvoudige ingrepen soms hinder wegnemen, door bijvoorbeeld het plaatsen van een afschermkapje. Beleidskeuze: De gemeente wil lichthinder voorkomen door bij het ontwerp instralen in woningen en verblinding van weggebruikers zo veel mogelijk te voorkomen. Bij individuele wensen die het lichtniveau voor anderen niet aanpassen (lees: blijft voldoen aan de NPR) wordt gestreefd naar een tegemoetkoming aan deze wensen.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

25

Aanstraling en lichtarchitectuur Een gebouw, kunstwerk of andere kenmerkend object in de openbare ruimte kan bij donkerte worden aangelicht. Het doel hiervan is om de openbare ruimte bij donkerte aantrekkelijker te maken voor de gebruiker. Bij aanstraling of illuminatie is licht het middel om het object zichtbaar te maken. Aanstraling is onderdeel van lichtarchitectuur. Lichtarchitectuur is echter breder, omdat hierbij licht zelf de kunstvorm is. Aanstraling en lichtarchitectuur dienen echter beiden hetzelfde doel; het aantrekkelijker en meer leefbaar maken van de buitenruimte. Met de komst van led en connectiviteit op afstand is het nu mogelijk om nieuwe creatieve technische toepassingen te bedenken. Beleidskeuze: Aanstraling van gebouwen gebeurt in de gemeente in principe alleen vanuit particulier initiatief. Deze initiatieven moeten worden getoetst op o.a. lichtvervuiling door de gemeente.

Lichtvisie Het idee achter een lichtvisie is dat men nadenkt over de gehele uitstraling die een gemeente heeft bij donkerte en wat verlichting daarbij oproept en betekent. Tevens kan een skyline bij donkerte onderdeel worden van de uitstraling van een stad. Grote steden als Amsterdam of Rotterdam hebben een lichtvisie ontwikkeld. Maar ook een kleinere gemeente als Kampen heeft dit gedaan. Vanaf de noordzijde van de IJssel is er gekeken hoe de skyline van Kampen en het silhouet van de stad onderdeel kan worden van stadsverfraaiing. Beleidskeuze: De gemeente heeft geen lichtvisie beschreven en OVL wordt niet als separaat thema voor stadsverfraaiing bestempeld.

Lichtreclame Er kan reclame aangebracht worden aan een lichtmast. Dit kan aan de bovenkant (lichtmastreclame, minstens 4,5 meter boven de grond) of aan de onderkant (A0-reclame). De A0-reclame is niet verlicht. Lichtmastreclame is wel verlicht. Commerciële exploitanten zorgen voor aanleg van de verlichting en exploitatie. Gemeenten kunnen op deze manier inkomsten genereren met behulp van deze lichtmastreclame. De gemeente Rheden heeft in de APV (artikel 4.15) gesteld dat voor reclame een vergunning aangevraagd moet worden. Dat geldt ook voor A0-reclame en lichtmastreclame. Beleidskeuze: De gemeente Rheden staat geen reclame aan lichtmasten toe.

4.6

(Kosten)efficiënt Regie en organisatie De gemeente is verantwoordelijk voor beleidsvorming en budgetbeheer met betrekking tot de OVL. Zij sluit overeenkomsten met derden voor projecten en onderhoud van de OVL. Daarnaast is de gemeente het kenniscentrum voor strategisch beheer en het verzorgen van ambtelijke en bestuurlijke communicatie. De gemeente is op het gebied van OVL een regie-gemeente en heeft de aanleg en het onderhoud ondergebracht bij derden op basis van hiertoe gesloten contracten en/of bestekken. Het operationeel beheer bestaat uit storingsmanagement en areaalmutaties. Beleidskeuze: De gemeente wil de regie over het onderhoud blijven voeren, eventueel bijgestaan door marktpartijen. Aanvullend hierop vindt er kostencontrole op de werkzaamheden van de aannemer plaats, en wordt er steekproefsgewijs controle gedaan op de uitvoering.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

26

Vervanging De openbare verlichting heeft een economische levensduur. De masten worden economisch afgeschreven in 40 jaar, de armaturen in maximaal 20 jaar. Bij het werkelijke vervangen van de materialen wordt er ook gekeken naar storingsintensiteit, energieverbruik en of het object aan de richtlijn voldoet, het zogenaamde risico-gestuurd asset beheer. Door dit te doen worden de kosten verminderd en nemen de risico’s af.

Ondergrondse netwerk en de netbeheerder Het ondergrondse netwerk dat de openbare verlichting van stroom voorziet in de gemeente is het kabelnet van de netbeheerder Liander. Het beheer van het net bestaat in hoofdlijnen uit de realisatie van aansluitingen, onderhouden van het net, oplossen van calamiteiten aan het net en het transporteren van energie. De storingen aan het ondergrondse netwerk van Liander worden door Liander opgelost. Voor het gebruik van het netwerk van Liander (inclusief het onderhoud, vervanging en oplossen van storingen) betaalt de gemeente als afnemer een bijdrage gerelateerd aan het aantal aansluitingen aan het netwerk. Het oplossen van storingen door Liander duurt vaak te lang. Voor burgers is niet duidelijk waar de scheiding ligt tussen het eigendom van de gemeente en eigendom van de netbeheerder, en spreekt de gemeente aan op de lange hersteltijden. De doorlooptijd van ondergrondse storingen ligt echter buiten de invloedsfeer van de gemeente. Hoewel Liander een Servicelevel Agreement (SLA) heeft opgesteld, waarin zij zichzelf normtijden ten doel stelt, blijkt in de praktijk dat storingen aan de bekabeling voor openbare verlichting ondergeschikt zijn aan storingen in het laagspanningsnet. Met andere woorden, een huisaansluiting krijgt voorrang boven een OVL-aansluiting.

Beperkingen in de capaciteit van monteurs en materieel bij de netbeheerders zorgt dan voor langere oplostijden voor kabelstoringen in het OVL net dan gewenst. Het alternatief voor het gebruik van het OVL-net van Liander is een eigen OVL-net. Voordeel van de aanleg en exploitatie van een eigen net is, dat de gemeente voor wat betreft kosten en doorlooptijden niet meer afhankelijk is van de netbeheerder, hetgeen de flexibiliteit vergroot. De gemeente bepaalt zelf waar en wanneer uitbreiding of aanpassing van het net plaatsvindt. In geval van kabelstoringen bepaalt de gemeente zelf de prioriteit. Nadeel is echter, dat de kosten voor aanleg en onderhoud volledig voor rekening van de gemeente komen. De ervaring bij andere gemeenten leert dat de exploitatiekosten van een eigen OVL-net hoog zijn. Daarnaast zijn de kosten, die gemoeid zijn met het optuigen en in stand houden van de (interne) organisatie om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichtingen die voor een netbeheerder gelden, fors. Beleidskeuze: De gemeente kiest ervoor om geen eigen ondergronds netwerk aan te leggen, maar om gebruik te blijven te maken van het netwerk van Liander.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

27

4.7

Innovatie Smart Lighting Nieuwe technologie verandert het beheer van de openbare verlichtingsinstallatie. Door connectiviteit via het internet is het mogelijk om op afstand de openbare verlichting te besturen. Dit maakt het mogelijk om vanachter een computer te communiceren met de lichtmast. Met behulp van deze technologie kan:  online het verlichtingsniveau worden gedimd, eventueel dynamisch worden gedimd via sensoren,  het energieverbruik per lichtmast exact worden vastgesteld, en  storingen automatisch worden gesignaleerd. Met behulp van dergelijke systemen kan het energieverbruik verder naar beneden worden gebracht, omdat licht op maat geboden kan worden: de juiste hoeveelheid licht op het juiste moment. En daarmee ook minimale verlichting, dus minimaal verbruik, indien de situatie het toelaat. Doordat storingen online kunnen worden waargenomen, zijn schouwrondes niet meer nodig en kunnen storingen snel worden verholpen. Gevolg is dat een groter deel van de installatie - dan nu het geval is ook daadwerkelijk doet waarvoor zij is neergezet. Keerzijde van dergelijke dynamische systemen zijn de kosten. De besparing van energiekosten, weegt nog niet op tegen de investering die nodig is. Op dit moment is het echter nog zo dat, als er gekozen wordt voor dergelijke systemen, de aanvullende kwalitatieve voordelen de doorslag moeten geven.

Deze kwalitatieve voordelen zijn: (1) maximale reductie energieverbruik en (2) online sturing op afstand. In de gemeente Rheden zijn ruim 800 armaturen voorzien van dynamische systemen (Philips CityTouch).

Via smart Lighting naar smart city Nieuwe technologie brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee, die de functie van de mast nog verder zullen oprekken. Doordat technologie steeds compacter wordt kunnen bestaande functies geïntegreerd worden in het armatuur of de lichtmast. De lichtmast staat er immers toch al. Er hoeft bijvoorbeeld geen aparte mast met camera te worden geplaatst, maar een camera kan nu geïntegreerd worden in het armatuur. Of waar nu een aparte installatie is geplaatst voor verkeerstellingen, kan dit nu geïntegreerd worden in de lichtmast. Het voordeel hiervan is dat er minder objecten in de openbare ruimte geplaatst kunnen worden. Door deze combinatie van functies gaat de buitenruimte er aantrekkelijker uitzien en nemen de kosten voor het onderhoud af. Door de compactheid van deze technieken kunnen ze breder worden ingezet, maar misschien nog wel meer omdat de kosten hiervan nu lager zijn en waarschijnlijk nog verder zullen dalen. Het feit dat de verlichting verbonden is met het internet biedt - naast de smart lighting voordelen – bovendien een aantal aanvullende smart city mogelijkheden. Er kan op afstand bijvoorbeeld via sensoren andere informatie verkregen worden of informatie via digitale billboards worden aangedragen.

Innovatieve smart city oplossingen Op dit moment zijn er verschillende bedrijven bezig om - met innovatieve toepassingen - de buitenruimte beter te maken. Hieronder een greep uit enkele nieuwe toepassingen:  Meting van luchtkwaliteit en online doorgave: Met behulp van detectoren kan luchtvervuiling worden gedetecteerd. Door deze technologie kan de gemeente additionele maatregelen nemen, als luchtvervuilingswaardes bepaalde grenswaarden overstijgen. De gemeente kan met deze technologie investeren in de volksgezondheid van haar inwoners. Tevens zijn er nu bedrijven die toepassingen hebben die actief het fijnstof uit de lucht afzuigen. Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

28













Detectie van gebruikers op basis van IP-adressen. Technologie maakt het mogelijk om IPadressen van mobiele telefoons waar te nemen. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld tellingen worden gedaan (crowd controle) en/of afwijkende IP-adressen op opvallende tijdstippen op bepaalde locaties worden gedetecteerd. Deze informatie kan direct worden doorgezet naar de politie, zodat zij gericht kan surveilleren. Dergelijke technieken staan op gespannen voet met privacy. Als deze is geborgd, dan kunnen gemeenten met deze technieken inbraken verminderen en de veiligheid vergroten. Geluidsmeting en geluidscamera’s: Met behulp van geluidscamera’s kunnen incidenten in de openbare ruimte worden gedetecteerd. Denk aan opstootjes, glasgerinkel of geweerschoten. Bij dergelijke incidenten kan dan weer direct een signaal naar de politie gaan, die gericht ter plaatse kan gaan. Hiermee kunnen gemeenten de veiligheid vergroten. De gemeenten Eindhoven en Tilburg hebben dergelijke geluidscamera’s inmiddels geplaatst in hun uitgaansgebieden. Luchtvochtigheid-, luchttemperatuur- en grondtemperatuurmeting. Als wegbeheerder draagt de gemeente zorg voor een veilige weg. Op het moment dat zij weet waar de ondergrond is bevroren kan zij gericht gaan strooien. Dit bevordert de verkeersveiligheid. Parkeerdetectie: In stedelijke gebieden kan het lastig zijn om een parkeerplek te vinden.

Dit leidt ertoe dat auto’s soms grote afstanden moeten afleggen om een parkeerplek te vinden. Als een automobilist via een app ziet waar een parkeerplek vrij is, kan deze gericht naar deze parkeerplek worden geleid. Hiermee worden onnodige rijbewegingen voorkomen. Laadpaal via de lichtmast: Nederland is koploper in het gebruik van elektrische auto’s. De verwachting is dat het aantal elektrische voertuigen gaat toenemen. Om het laden van deze voertuigen te faciliteren zijn laadpunten nodig. De Rai Vereniging schat in dat er in 2030 1,8 miljoen publieke laadpunten staan (Bron: Rai Vereniging). Het ligt voor de hand om de laadfunctie te gaan combineren met het verlichtingsobject. Enkele producenten hebben deze kans gezien en hebben een laadlichtmast op de markt gebracht. 5G via de lichtmast. 5G wordt waarschijnlijk de nieuwe telecomstandaard en maakt veel sneller mobiel internet mogelijk. Als een aantal hobbels zijn genomen dan zal begin volgend decennium de uitrol verder plaatsvinden. Kenmerk van het netwerk is dat er meer en kleinere zendmasten nodig zijn om een goed werkend netwerk te krijgen. Wil een gemeente voorkomen dat er allerlei aanvullende objecten geplaatst moeten worden in de buitenruimte, dan kan zij ervoor kiezen om dit te combineren met de lichtmast. Het lichtmastareaal is namelijk al wijdverspreid.

De connected lichtmast Waar de lichtmast de drager van het licht was, zien wij een hele reeks nieuwe technieken en toepassingen ontstaan die de komende jaren het gebruik van de buitenruimte gaan beïnvloeden. Welke toepassingen daadwerkelijk wortelschieten is nog ongewis. Wat wel waarschijnlijk lijkt is dat deze connectiviteit er komt, eenvoudigweg omdat nieuwe technieken de buitenruimte beter gaan maken. De voordelen die het met zich meebrengt zijn divers en onmiskenbaar. Nieuwe toepassingen op basis van online technologie zullen ervoor zorgen dat de buitenruimte veiliger, duurzamer en prettiger wordt voor haar gebruikers. Het ligt voor de hand om de lichtmast hiervoor te gaan gebruiken. Naast de vraag welke toepassingen in de praktijk succesvol zullen zijn en de investeringen die daar mee gemoeid zijn, zijn er ook belangrijke juridische bezwaren die opgelost moeten worden. Welke data mogen verzameld worden en door wie en worden deze op de juiste manier bewaard en gebruikt. De gemeente zal ervoor moeten zorgdragen dat privacy en het voldoen aan Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) op de juiste manier wordt geborgd.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

29

Regeren is vooruitzien Investeringen in de openbare ruimte worden voor langere periodes gedaan. Dit is ook het geval met openbare verlichting. Lichtmasten staan er 40 jaar en armaturen moeten minimaal 20 jaar meegaan. Dit betekent dat beslissingen die nu genomen worden belangrijke consequenties hebben voor de toekomst. Willen gemeenten op termijn hun voordeel doen van deze nieuwe technologieën, dan zullen zij willen voorkomen dat er op dat moment een geheel nieuwe ondergrondse- en bovengrondse infrastructuur moet worden aangelegd. Regeren is immers vooruitzien. De gemeente kan bij nieuwbouw of renovatie van bestaande infrastructuur voorzieningen treffen, zodat op termijn inpassing van smart city technieken mogelijk is en daarmee aanzienlijke additionele investeringen worden voorkomen. Als de gemeente Rheden gelooft in deze nieuwe technieken dan kan zij nu al keuzes maken waardoor herinvestering in de toekomst wordt voorkomen. Beleidskeuze: De gemeente zal vanuit andere beleidsterreinen bepalen welke stappen zij op smart city technieken wil gaan zetten. Op deze manier kan de gemeente invulling geven aan haar innovatieve ambitie. Beleidskeuze: Aangezien de gecombineerde functie lichtmast en laadpaal nog in de kinderschoenen staat, kiest de gemeente er nu niet voor om dit grootschalig te gaan toepassen.

Zhaga connector Bij de vervanging van bestaande armaturen kan de gemeente ervoor kiezen dat de armaturen worden voorzien van een zogenaamde Zhaga connector. Dit is een door alle leveranciers toepasbare universele aansluitvoorziening waarmee later het armatuur alsnog kan worden voorzien van een connector en er dus connectiviteit tot stand kan worden gebracht. Zij hoeft dan niet het armatuur in zijn geheel te vervangen. Het lijkt erop dat leveranciers zich conformeren aan deze standaard en dat dit op lange termijn de standaard zal blijven. Beleidskeuze: De gemeente kiest ervoor dat armaturen bij nieuwbouw en vervanging standaard worden voorzien van een Zhaga connector.

Continu spanning Op dit moment worden de meeste lichtmasten in de openbare ruimte pas van stroom voorzien bij donkerte. Dit betekent dat als er andere functies aan de mast worden gekoppeld deze pas werken als de verlichting aan is. Wil een gemeente dit voorkomen, dan zal de mast continu moeten worden voorzien van stroom (dit betekent niet dat er stroom wordt verbruikt, dat gebeurt pas als er een ingeschakeld object aan wordt gekoppeld). Dit betekent dat de netwerkbeheerder de bereidheid moet hebben om het net continu onder spanning te zetten. Dit is nog geen gemeengoed. Op dit moment is er een beperkt aantal initiatieven om hierover de discussie met de netbeheerders aan te gaan. Beleidskeuze: Omdat gemeente Rheden geen eigen net exploiteert, is ze afhankelijk van de ontwikkelingen bij netbeheerder Liander, wat betreft continu spanning op het netwerk. De gemeente volgt de ontwikkelingen op dit gebied.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

30

Glasvezel Voor het transport van een grote hoeveelheid data vanuit de mast via het internet, volstaat een simpele (draadloze) verbinding niet. Hiervoor is een zwaardere voorziening nodig, bijvoorbeeld via glasvezel. Als een gemeente bijvoorbeeld cameratoezicht wil verbinden dan is een glasvezelvoorziening nodig om deze beelden goed te kunnen waarnemen. De lichtmasten moeten geschikt gemaakt worden, omdat het overdrachtspunt van glasvezelkabel naar databekabeling via een apart serviceluik bereikbaar moet zijn. Het aanleggen van een glasvezelnet en het toepassen van hiervoor geschikte lichtmasten is vanwege de hoge investeringskosten op dit moment nog niet rendabel. Beleidskeuze: De gemeente kiest er in verband met hoge kosten - op dit moment - niet voor om masten te gaan verbinden via glasvezel.

Uitrol 5G-netwerken Momenteel zijn telecombedrijven bezig met het uitrollen van 5G-netwerken en worden gemeenten hierover benaderd. Met 5G kan er veel sneller internet worden geïmplementeerd. Voor 5G is echter een veel fijnmaziger netwerk nodig. Het netwerk van lichtmasten lijkt daar geschikt voor. De keerzijde van het 5G netwerk is dat er artsen en wetenschappers zijn die de schadelijke gezondheidseffecteneffecten benoemen. Zij proberen het uitrollen van het 5G-netwerk te blokkeren, totdat er meer zekerheid is over de gevolgen van 5G. De implementatie stuit mogelijk op verzet van uit de inwoners. De gemeente is al vanuit een inwoner gewezen op de mogelijke gezondheidsrisico’s van 5G. Beleidskeuze: De gemeente volgt de ontwikkelingen op het gebied van het 5G netwerk, maar kiest er op dit moment - niet voor om hierin te gaan voorzien.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

31

5

Scenario

5.1

Uitgangspunten Aan de hand van de evaluatie van het huidige beleid en de beschreven gewenste situatie, visie en keuzes is een nieuw beleid geformuleerd. Het nieuwe beleid betekent voortzetting van de huidige uitgangspunten en toevoegingen van actuele inzichten. Het beleid kent de volgende hoofduitgangspunten:

Veiligheid Verlichting wordt aangebracht conform de richtlijn NPR13201. Bij nieuw te plaatsen verlichting (uitbreiding) wordt dimbare LED-verlichting toegepast en bij vervanging wordt conventionele verlichting vervangen door dimbare LED-verlichting. LED-verlichting wordt in warm witte (3000K) of neutraal witte (4000K) of Amberkleurige lichtkleur toegepast en nieuwe armaturen worden voorzien van Zhaga connector. De gemeentelijke gebiedsindeling en de functies van de weg (verkeer of verblijf), is leidend voor het soort openbare verlichting. Vanwege de grote investeringen die gemoeid zijn met het conformeren aan het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW), conformeert de gemeente zich niet standaard aan het PKVW. De gemeente verlicht vrijliggende voet- en fietspaden alléén indien er geen verlichte alternatieve route beschikbaar is. Indien bij deze paden tóch verlichting aangebracht wordt, zal bij het lichtontwerp rekening gehouden worden met het voorkomen van schijnveiligheid. Met name door een goede gelijkmatigheid te realiseren en het mee-verlichten van de directe omgeving. Achterpaden en openbaar gebied met een recreatief karakter wordt niet verlicht. In strijdige situaties tussen energiebesparing en veiligheid prevaleert de veiligheid. De gemeente heeft de Installatieverantwoordelijkheid voor Openbare Verlichting nog niet ingeregeld, dit wordt in 2021 gerealiseerd.

Duurzaamheid De gemeente streeft energiebesparing na. In het beleidsplan zijn de doelstellingen in 2030 vanuit het Klimaatakkoord als ambitie opgenomen. De gemeente past standaard statisch dimmen toe (dimregime 3A of 50-30%) om het energieverbruik verder terug te dringen. De gemeente verlicht alleen waar en wanneer dat nodig is. De gemeente probeert lichtvervuiling, strooilicht en lichthinder te voorkomen. Hierbij spelen de “Wet Natuurbescherming” en de “Richtlijnen Openbare Verlichting Natuurgebieden” van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) een leidende rol. Fietspaden in het buitengebied worden bij vervanging uitgevoerd met detectie. Het buitengebied wordt terughoudend verlicht, hiervoor geldt het uitgangspunt “niet verlichten tenzij” en wordt rekening gehouden met de wet Natuurbescherming, Natura2000 en het Gelders Natuurnetwerk.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

32

Kosten Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen. Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan verplaatsing van masten wel plaatsvinden. De gemeente maakt gebruik van aluminium masten met kunststof grondstukbeschermer, en worden in 40 jaar afgeschreven. Masten van aluminium worden niet geschilderd. Masten van staal worden periodiek geschilderd, rekening houdend met het vervangingsmoment. Bij keuze voorgestelde scenario worden de stalen masten niet meer geschilderd. De LED-armaturen worden in 20 jaar afgeschreven.

Kwaliteit Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en hebben een CE-keurmerk. Bij geplande armatuurvervanging worden masten van staal (ongeacht de leeftijd) vervangen door een aluminium mast. De OVL-installatie dient wat betreft installatietechnische veiligheid te voldoen aan de veiligheidsvoorschriften, de gemeente hanteert hiervoor de Nederlandse normen NEN 1010 en NEN 3140.

5.2

Volledig verledden in periode tot 2030 Hoe de gemeente de openbare verlichting (OVL) de komende beleidsperiode kan verbeteren, is uitgewerkt in een scenario. Het scenario geeft inzicht in de investeringen en de gevolgen die deze investeringen hebben. Investeringen hebben impact op het energieverbruik en op de exploitatiekosten. Deze exploitatiekosten bestaan uit energiekosten en onderhoudskosten. De gevolgen van het scenario op de exploitatiekosten is bepaald op de lange termijn. Het scenario is uitgewerkt op basis van het prijspeil 2020 en is niet geïndexeerd. Daarnaast hebben de investeringen effect op meer kwalitatieve aspecten, die lastiger uit te drukken zijn in cijfers. Denk aan het gevoel van veiligheid of beleving van de kwaliteit van de openbare ruimte. In het scenario is een richting aangeven wat een inwoner waarschijnlijk ervaart bij deze kwalitatieve aspecten. Het scenario heeft als uitgangspunt, alle conventionele armaturen uiterlijk in 2030 te vervangen voor dimbare ledverlichting. De fietspaden in het buitengebied worden uitgevoerd met detectieverlichting: Harderwijkerweg (96 stuks) in 2021 en Middachterallee (64 stuks) in 2022. Masten worden vervangen op basis van de afschrijvingstermijn. Masten waarvan de afschrijvingstermijn reeds is verstreken worden binnen 4 jaar vervangen.

Stalen masten (ongeacht de leeftijd) worden vervangen op het moment dat het armatuur wordt vervangen. Armaturen worden vervangen op basis van de afschrijvingstermijn. Armaturen waarvan de afschrijvingstermijn reeds is verstreken worden binnen 4 jaar vervangen. Conventionele armaturen waarvan de afschrijvingstermijn ná 2030 verstrijkt worden vóór 2030 vervangen, zodat in 2030 het areaal volledig met LED-lichtbronnen is uitgerust en de maximaal haalbare energiebesparing wordt bereikt. Hiermee wordt waarschijnlijk aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord in 2030 voldaan, echter de verbruiksgegevens van 2013 zijn niet bekend maar worden de verbruiksgegevens van 2010 als referentie gehanteerd (zie paragraaf 0).

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

33

In dit scenario wordt in 2030 61% energiebesparing (ten opzichte van 2010) gerealiseerd. Er wordt een verbetering van de installatietechnische veiligheid gecreëerd. De extra kosten voor het deel slimme verlichting aan de fietspaden in het buitengebied (kosten voor een communicatiemodule, abonnement en een detectiesensor d.m.v. Zhaga connectoren) zijn in de berekeningen meegenomen. In onderstaande tabel is het effect van het scenario op de doelstellingen weergegeven: Doelstelling Veilig

Duurzaam

Kostenefficiënt

Kwaliteit

Effect voorgesteld scenario De huidige situatie wordt sterk verbeterd. In 2030 is de gehele installatie van dimbare led armaturen voorzien, waarvan het overgrote deel aan de richtlijn NPR zal voldoen. De installatie wordt lichttechnisch, elektrotechnisch én qua materiaal technisch verbeterd. LED-verlichting wordt toegepast en armaturen worden versneld vervangen om aan het Klimaatakkoord te voldoen. Met dit scenario wordt fors op energie bespaard. Het gebruik van circulaire aluminium lichtmasten draagt positief bij aan de duurzaamheidsambitie van de gemeente. Toekomstige nieuwe duurzame innovaties worden meegenomen in de afweging, omdat alle armaturen door het toepassen van Zhaga connectoren zijn voorbereid op toekomstige innovaties, zoals telemanagement en sensoren. Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LEDlichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. De onderhoudskosten nemen af, met name omdat LED-verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. In 2030 zullen vrijwel alle masten van aluminium zijn en behoeven geen periodieke conservering (schilderen). De armaturen met connectiviteit (fietspaden buitengebied) kunnen zelf storingen melden, waardoor defecten eerder worden gesignaleerd. Het gemeentelijk KCC wordt hierdoor ontlast en de onderhoudsaannemer kan vroegtijdig gericht op pad worden gestuurd.

De algemene verlichtingskwaliteit en de beeldkwaliteit gaat erop vooruit door de extra investering. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid, de eenheid in masten en goede functionele led verlichting zorgt voor een prettige leefomgeving. Door het toepassen van kwalitatief goede verlichting conform de geldende richtlijnen wordt de veiligheid in de openbare ruimte verbeterd in situaties waar de huidige verlichting niet voldoet.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

34

In de tabellen hieronder is het financiële effect van het scenario weergegeven, uitgesplitst naar kostensoorten. Scenario: Volledig verledden in 2030

Referentie 2020

2021

2022

2023

2024

2025

€

494.070 €

676.801 €

882.372 €

682.921 €

496.057 €

385.430

Beheer- en Onderhoudskosten

€

92.826

€

92.826

€

91.442

€

90.058

€

88.674

€

87.290

toename/afname t.o.v. 2020

€

-

€

-

€

-1.384

€

-2.768

€

-4.152

€

-5.536

Energie- en netwerkkosten

€

€

125.064

€

123.603

€

122.142

€

120.681

toename/afname t.o.v. 2020

€

Investering masten en armaturen

€

toename/afname t.o.v. 2020

€

Kosten OVL (totaal)

126.525 -

€

126.525

€

264.719 -

€

-1.461

€

-2.922

€

-4.383

€

-5.844

€

424.950

-

€

648.366

€

451.760

€

257.741

€

159.959

€

+160.232

€

+383.648

€

+187.042

€

-6.977

€

-104.759

€

97.859 62.101

Aantal te vervangen masten

333

Investering masten

€

183.783

€ €

413 €

207.483

139.254

€

101.914

€

Aantal te vervangen armaturen

€

244.327

288.177

€

152.707

€

436

Investering armaturen Extra investering slimme verlichting fietspaden

Energiebesparing t.o.v. 2013

44%

341

152.084

207.433

€

105.657

€

-

€

-

€

481

53%

119

€

839

47%

233 245

56%

144

58%

59%

Overige kosten

€

10.000

€

32.500

€

17.500

€

17.500

€

27.500

€

Inrichting IV-organisatie

€

-

€

15.000

€

-

€

-

€

-

€

17.500 -

Instandhouding IV-schap

€

-

€

10.000

€

10.000

€

10.000

€

10.000

€

10.000

Inspecties

€

-

€

5.000

€

5.000

€

5.000

€

5.000

€

5.000

Incidentele stabiliteitsmetingen

€

-

€

2.500

€

2.500

€

2.500

€

2.500

€

2.500

Opstellen bestekken

€

10.000

€

-

€

-

€

-

€

10.000

€

-

Totaal

Scenario: Volledig verledden in 2030

2026

2027

2028

2029

2030

periode

€

234.492 €

341.695 €

243.876 €

304.074 €

271.018 €

4.518.738

Beheer- en Onderhoudskosten

€

85.906

€

84.521

€

83.137

€

81.753

€

80.369

€

865.976

toename/afname t.o.v. 2020

€

-6.921

€

-8.305

€

-9.689

€

-11.073

€

-12.457

€

-62.285

Energie- en netwerkkosten

€

119.220

€

117.760

€

116.299

€

114.838

€

113.377

€ 1.199.509

Kosten OVL (totaal)

toename/afname t.o.v. 2020

€

-7.304

€

-8.765

€

-10.226

€

-11.687

€

-13.148

€

Investering masten en armaturen

€

11.866

€

121.914

€

16.940

€

89.983

€

59.772

€ 2.243.253

toename/afname t.o.v. 2020

€

-252.853

€

-142.805

€

-247.778

€

-174.736

€

-204.947

€

-403.934

€

1.059.654

Aantal te vervangen masten Investering masten

11 €

6.691

Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen

105 €

12 €

Extra investering slimme verlichting fietspaden €

Energiebesparing t.o.v. 2013

74.045

11 €

7.884

111

81 €

54.189

21

48 €

31.309

83

66

5.175

€

47.869

€

9.056

€

35.794

€

28.463

€

928.979

-

€

-

€

-

€

-

€

-

€

254.621

€

210.000

59%

60%

60%

61%

61%

Overige kosten

€

17.500

€

17.500

€

27.500

€

17.500

€

17.500

Inrichting IV-organisatie

€

-

€

-

€

-

€

-

€

-

Instandhouding IV-schap

€

10.000

€

10.000

€

10.000

€

10.000

€

10.000

Inspecties

€

5.000

€

5.000

€

5.000

€

5.000

€

5.000

Incidentele stabiliteitsmetingen

€

2.500

€

2.500

€

2.500

€

2.500

€

2.500

Opstellen bestekken

€

-

€

-

€

10.000

€

-

€

-

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

35

-65.740

Index CityTouch

Conventionele verlichting Dimmen

Dimregime Dynamisch dimmen

Energiekosten

GVVP

Lamp remplace LED

NPR13201 PLL verlichting

SOX/SON lampen

Platform voor tweeweg connectiviteit met armaturen. Armaturen die zijn uitgerust met CityTouch kunnen op afstand ingesteld worden (lumenstroom en dimscenario), uitgelezen worden (o.a. status en verbruik) en automatisch berichten versturen (bijvoorbeeld storingen melden). Verlichting op basis van gasontlading. Het reduceren van het lichtniveau. Wordt veelal toegepast in de late avond en nachtelijke uren, wanneer de verkeersintensiteit afneemt. Het reduceren van het lichtniveau in vooraf gedefinieerde stappen (tijdstip en percentage). Dimsysteem waarbij het armatuur is uitgerust met een sensor. Het lichtniveau wordt daarmee afgestemd op gebruik, gebruikers en omgeving. Variabele kosten die de energieleverancier rekent voor de levering van energie:  Energie Leveringstarief per kWh  Energiebelasting  Opslag Duurzame Energie Vaste kosten die de netbeheerder rekent voor de instandhouding van een energieaansluiting:  Periodieke aansluitvergoeding  Vastrecht Transport  Capaciteitstarief  Meterdienst Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan. Beleidsdocument waarin het verkeers- en vervoersbeleid van de gemeente is vastgelegd. Het preventief vervangen van een lichtbron (lamp) op basis van (door de fabrikant opgegeven) servicelevensduur. Light Emitting Diode (licht uitstralende diode).

Verlichting op basis van een halfgeleidercomponent dat licht uitzend als er een elektrische stroom in de doorlaatrichting wordt gestuurd. De Nederlandse Praktijkrichtlijn voor de kwaliteitscriteria openbare verlichting Conventionele fluorescentielamp, bestaande uit een met gas gevulde glazen buis welke aan de binnenzijde is bedekt met een fluorescerende stof. Tussen twee elektroden aan weerszijden van de buis vindt gasontlading plaats, waardoor de kwikdamp in het gas ultraviolet licht uitzendt. In de fluorescerende laag wordt de ultraviolette straling omgezet in zichtbaar licht. Er zijn lagedruknatriumlampen (SOX), die de kenmerkende geel/oranje kleur hebben en hogedruknatriumlampen

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

36

Specials

VRI

Zhaga-connector

Slimme verlichting

(SON), die een wat minder oranje en wat intensere lichtbundel verspreiden. Lichtobject voor functionele of decoratieve verlichting, opgebouwd uit niet-standaard (speciaal ontworpen) mast en/of armatuur. Verkeersregelinstallatie. Installatie ten behoeve van het regelen van verkeersstromen middels optische en akoestische signalen. Zhaga is een consortium dat zich richt op het standaardiseren van specificaties voor interfaces tussen LED-armatuur en driver, met als doel uitwisselbaarheid tussen producten van verschillende fabrikanten mogelijk te maken. Verlichting voorzien van een dimregime en/of beweging sensoren.

Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Rheden 2021 - 2030

37