Agendabundel



Afbeelding 6: agrarisch natuurbeheer in de gemeente Rheden

We wijken gemotiveerd af van het Burgerakkoord.

16

Duurzame lunch voor basisscholen (9.5) Op 8 november 2022 heeft de gemeenteraad de motie ‘Een ontbijt voor ieder kind’ unaniem aangenomen. Deze motie raakt het voorstel 9.5, het introduceren van een duurzaam samengestelde lunch voor alle leerlingen van de basisscholen, van het Burgerakkoord. In het kader van de motie heeft er begin 2023 een verkenning onder scholen plaatsgevonden. De uitkomsten van dit onderzoek en het daarbij horende advies staan beschreven in de raadsinformatiebrief ‘Motie ‘Een ontbijt voor ieder kind’ met de datum 18 april 2023. In het verlengde van de inhoud van deze brief stellen wij voor om in de komende jaren geen verdere actie op het voorstel 9.5 te ondernemen.

Het staat op de planning om hiermee in 2024 aan de slag te gaan.

 Staat opgenomen in bestaand beleid. Inzet agrarische gronden (9.7) De gemeente Rheden heeft circa 40 ha (agrarische) grond in eigendom. Deze gronden liggen verspreid in een aantal clusters. In gebiedsgerichte projecten worden alle ruimteclaims die er zijn afgewogen. Daar waar de gronden worden ingezet voor agrarisch gebruik geldt vanuit de Omgevingsvisie Buitengebied de doelstelling voor een duurzame en natuurinclusieve landbouw. Per cluster kijken we hoe we met onze gronden hier het best aan kunnen bijdragen. Dit proces loopt nog.

 We wijken gemotiveerd af van het Burgerakkoord. Lokale, natuurinclusieve landbouw (7.1) Er spelen grote, integrale projecten die bij elkaar het hele grondgebied van de gemeente dekken. Hierin komen opgaven als de transitie van de landbouw, het watersysteem, natuurwaarden, cultuurhistorie, recreatie en landschap bij elkaar. De agrariërs, provincie, rijk, landgoedeigenaren, waterschap en gemeente zijn hierbij allemaal betrokken. In het Rivierklimaatpark loopt een pilotproject voor natuurinclusieve landbouw. In het project voor de Havikerwaard wordt door de boeren, samen met de provincie en de landgoedeigenaren onderzoek gedaan naar het toekomstperspectief voor de boeren in het gebied. Als gemeente nemen we daaraan deel en kunnen we inspelen op wat er vanuit de gemeente nodig is. Ook vanuit de Omgevingsvisie in wording wordt de ambitie voor landbouw in de gemeente opgenomen. Aanbod lokaal en regionaal voedsel (9.6) In de economische visie van de gemeente Rheden (nov. ‘22 vastgesteld door de gemeenteraad) is opgenomen dat we aan de slag gaan met het thema ‘lokale voedselketens’.

Onder het kopje ‘onze aanpak’ (paragraaf 4.2) staan hierover de volgende punten opgenomen: “We stimuleren netwerkvorming omtrent lokale voedselketens door lokale voedselketens door lokale voedselproducenten op weg te helpen richting het regionale netwerk en te koppelen aan al bestaande initiatieven” “Samen met het bedrijfsleven, de Rhedense landbouwbedrijven en het onderwijs willen wij lokale voedselproducten in beeld brengen (bijvoorbeeld door een evenement te organiseren) en stimuleren dat Rhedense inwoners meer gebruik maken van lokale producten. Waar mogelijk zoeken we de samenwerking met bestaande initiatieven. Dit alles met het doel om voedselverspilling tegen te gaan en minder CO2 uitstoot te realiseren” 17

4. Verduurzamen woningen In 2040 moet alle woningen in de gemeente Rheden aardgasvrij zijn. De gemeente heeft in 2021, net als alle andere gemeenten in Nederland, de Transitievisie Warmte vastgesteld. Dit beleidsdocument geeft een eerste richting aan de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van woningen. Ook in het Burgerakkoord wordt aandacht gevraag voor het verduurzamen van woningen. Belangrijke aandachtsvelden hierbij zijn de verduurzaming van de sociale huurwoningen (9.1), de ondersteuning van inwoners (9.2) en de financieringsmogelijkheden (9.3). In dit hoofdstuk leest u onze reactie. Ontzorging inwoners bij verduurzamen woningen (1.3) Rheden moet, net als heel Nederland, verduurzamen. Deze opgave is groot. Inwoners, ondernemers en de gemeente zelf willen ontzorgd worden. Om deze ontzorging te regelen heeft de gemeente in samenwerking met het Klimaatverbond Nederland in 2022 een verkennend onderzoek gedaan naar een Maatschappelijke EnergieDienstenOrganisatie (MEDO) In 2023 wordt een kwartiermaker aangesteld voor een vervolgonderzoek naar het ontwikkelen van een MEDO in onze gemeente of een andere ontzorgingsstructuur. Doel: Activiteiten:

Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget: Programma:

Afbeelding 7: Voorbeeld verduurzaming woning Energieverbruik sociale huurwoningen (9.1) In de Nationale prestatieafspraken van het Rijk met de VNG, Woonbond en Aedes zijn afspraken gemaakt over de uitfasering van de E, F en G-labels in de corporatiesector. De woningcorporaties moeten uiterlijk in 2028 alle woningen met een E, F en G-labels hebben verduurzaamd met uitzondering van gemeentelijke, provinciale en Rijksmonumenten en voor sloop aangemerkte woningen. Na de uitfasering van de E, F en Glabels volgt nog de verduurzaming naar de zogeheten ‘Standaard’. De ‘Standaard’ voor woningisolatie geeft aan wanneer de woning goed genoeg is geïsoleerd om aardgasvrij te worden. Het voorstel 9.1 uit het Burgerakkoord gaat verder dan de nationale Prestatieafspraken. Wij houden graag vast aan de Nationale afspraken omdat zij gebaseerd zijn op een versnelling van de verduurzaming van woningen rekening houdend dat de woningen na verduurzaming betaalbaar blijven voor de doelgroep.

Versnelling verduurzaming woningen 2023: aanstellen kwartiermaker MEDO; 2024: go/no go beslissing oprichting MEDO of andere ontzorgingsstructuur; 2024-2026: bij een ‘go’ periode van uitvoering. Een lokale en deskundige ontzorgingsstructuur voor woningeigenaren Transitievisie Warmte (2021) n.v.t, benodigde middelen worden meegenomen in de meerjarenbegroting van de energietransitie Leefomgeving

Alle woningen CO2-neutraal voor 2050 (4.4) Of het gaat lukken om in 2040, danwel 2050 CO2-neutraal te zijn als gemeente Rheden is nog niet zeker. Daarvoor zijn we ook in grote mate afhankelijk van andere, veelal landelijke ontwikkelingen. De voortschrijdende techniek gaat ons helpen, maar ook weten regelgeving zal (kunnen) bijdragen aan het sneller kunnen behalen van het doel om CO2-neutraal te worden. In de tussentijd stimuleert en faciliteert de gemeente Rheden waar mogelijk activiteiten en werkzaamheden die bijdragen aan de CO2-neutraliteit.

Als gemeente hebben we via de jaarlijkse prestatieafspraken met woningcorporaties (met name Vivare) mogelijkheden om de verduurzaming van de huurwoningen verder te brengen. Daarnaast hebben we met de landelijke gelden ter bestrijding energiearmoede een aanpak ontwikkeld die zich voornamelijk richt op huurders. Zo bieden we al geruime 18

tijd energiecoaching aan voor huishoudens en zijn er witgoedvouchers voor mensen in energiearmoede. Volgende stappen voor huurders die we nu gaan zetten zijn: • Huurders de mogelijkheid bieden om gebruik te maken van de gemeentelijke duurzaamheidslening (Toekomstbestendig Wonenregeling); • Van start gaan met een gemeentebrede Fixbrigade voor huurders en woningeigenaren. De Fixbrigade doet relatief kleine klussen gericht op snelle energiebesparing; • In het kader van het Wijkuitvoeringsplan Dieren-West gaan we van start met het BuurtKlusbedrijf. Dat is een organisatie voor en door buurtbewoners die zich ook richt op kleine energiebesparingsmaatregelen.

 We wijken gemotiveerd af van het Burgerakkoord. Uitbreiding energiecoaches (9.2) In het kader van het project Energiearmoede worden er momenteel energiecoaches van de Energiebank ingezet. De Energiebank helpt huishoudens met een laag inkomen (maximaal 130% van het sociaal minimum) en/of inwoners in bezit van een Gelrepas/ schuldhulpverlening. De coaches, bestaande uit vrijwilligers en ZZP-ers, komen drie tot vijf keer bij een huishouden langs. Een uitbreiding van de inkomensgrens naar modaal betekent een forse uitbreiding van de werkzaamheden van de Energiebank en/of het Rhedense Energieloket met de daarbij horende kosten. Doel: Activiteiten:

Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget: Programma:

Bewustwording energieverbruik en stimulering energiebesparing voor huishoudens tot modaal inkomen • 2023: afstemming uitbreiding energiecoaches met de Energiebank en het Regionaal Energieloket (herziening contractafspraken) • 2024-2026: implementatie uitvoering energiecoaches tot modaal inkomen • 2023 t/m 2026: jaarlijks worden 500 extra huishoudens geholpen met energiecoaching. Klimaatbeleid 2019-2022 en Armoedebeleid €150.000,- (structureel vanaf 2024 t/m 2026) Leefomgeving en Samenleving

19

Revolving fund voor verduurzamen woningen (9.3) De gemeente Rheden heeft een soort van ‘Revolving Fund’ dat bekend staat onder de naam ‘Toekomstbestendig Wonen Regeling’. Dit zijn leningen die worden verstrekt op grond van de door de raad vastgestelde Verordening Toekomstbestendig Wonen Gelderland, gemeente Rheden. Wegens het grote succes van deze regeling is het uitvoeringsbudget op dit moment op en kunnen er (voorlopig) geen nieuwe aanvragen worden ingediend. In het najaar 2023 bekijken we of het vastgestelde budget voor de regeling kan worden verhoogd of dat er iets anders voor in de plaats komt. Daarbij onderzoeken we of naast de bestaande landelijke regelingen zoals de Energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds een complementaire regeling kunnen aanbieden gericht op inwoners die om diverse redenen (BKR-registratie, starter op de woningmarkt, huurder etc.) niet in aanmerking kunnen komen voor een lening. Verder kijken we naar praktische oplossingen voor inwoners die hulp wensen bij het indienen van een aanvraag. Doel:

Activiteiten:

Beoogd resultaat:

Beleid (lokaal): Budget:

Programma:

Versnelling verduurzaming woningen (ontzorging en financiering) Let op: voor dit onderwerp volgt binnenkort een apart raadsvoorstel. • 2023-2024: voorstel maken over omgang TBW-regeling (of alternatief); • 2024: contractafspraken maken met samenwerkingspartner(s) voor ondersteuning inwoners bij aanvragen (bijv. energiecoaches of -adviseurs). • 2024: het budget voor de Toekomstbestendig Wonen Regeling (of alternatief) is verhoogd (indien mogelijk met een versoepeling in de verplichte kredietwaardigheid); • 2024: inwoners kunnen bij instanties aankloppen voor hulp bij een aanvraag. Klimaatbeleid 2019-2022

Afbeelding 8: Hulp voor inwoners bij een aanvraag

• •

Ondersteuning inwoners: €20.000,- (structureel van 2024 t/m 2026); Inleg Revolving Fund: €750.000,- (structureel van 2024 t/m 2033). Dit is exclusief rente. Als uitgangspunt is een aflossingstermijn van 10 jaar gehanteerd. Na 10 jaar kan de Revolving Fund volledig revolverend zijn. Leefomgeving

20

afgelopen jaren ondersteund met collectieve inkoopacties (inkoop), de regeling toekomstbestendig wonen (financiering), het Rhedense Energieloket (advies) en het Welstandsbeleid voor Rijksbeschermde Dorpsgezichten. In de klimaatmonitor zien we dat het aantal zonnepanelen op daken gestaag groeien (2022: ca. 17% van alle woningen, bron Klimaatmonitor 2023), maar dit is niet genoeg om te groeien naar een CO2-neutrale gemeente. We willen daarom binnenkort aan de slag met het ontwikkelen van een planmatige en meerjarige aanpak voor zon op daken. Onderdeel daarvan is hoe we om willen gaan met de netcongestie.

5. Lokale Energie De energietransitie is in volle gang. Steeds vaker is onze energie afkomstig van natuurlijke energiebronnen als wind, zon, lucht enzovoorts. De gemeente Rheden heeft in 2021 de beleidskaders Energie en Landschap en Samen Energie Opwekken vastgesteld. De voorstellen 7.6, 8.4 en 8.5 uit het Burgerakkoord raken dit beleid. In het Burgerakkoord wordt naast de opwek van duurzame energie in het buitengebied ook aandacht gevraagd voor de energietransitie in de bestaande gebouwde omgeving. De voorstellen 9.4, 10.1 tot en met 10.3 spelen in op een wijkgerichte aanpak met lokale energiecorporaties.

Doel: Activiteiten:

Beoogd resultaat: Beleid (lokaal):

Zonneladder en zon op daken (7.6) Het gebruik van de zonneladder is geborgd in het gemeentelijk beleidskader Energie en Landschap. Hierin staat de zonneladder van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) opgenomen. De zonneladder kent een voorkeursvolgende1 voor het opwekken van zonne-energie:

Budget: Programma:

1. Op daken en gevels; 2. Op onbenutte terreinen in bebouw gebied; 3. In landelijk gebied (bermen van spoor- en autowegen); 4. Op landbouw- en natuurgrond. 1

De eerste stap hoeft niet volledig gezet te zijn voordat de tweede stap gezet kan worden.

Wat betreft zon op daken ligt de focus momenteel op het benutten van grote daken. In het kader van de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) ligt er voor Rheden, net als voor de andere gemeenten in de Groene Metropoolregio, een belangrijke opgave om de grote daken te benutten. Na een pilotproject Rinaldostraat in Dieren zijn we momenteel aan de slag met het stimuleren van bedrijven op bedrijventerrein de Beemd in Velp om zonnepanelen op hun daken aan te brengen. In september 2023 wordt duidelijk of er extra geld beschikbaar komt vanuit de Regiodeal, die de regio Arnhem Nijmegen sluit met het Rijk. Hiermee kunnen maatregelen voor duurzame energie-opwek en energiebesparing op de Beemd verder worden gestimuleerd. Voor het stimuleren van zon op particuliere daken hebben we onze inwoners in de 21

Vrijwel alle geschikte Rhedense daken benutten als duurzame energiebron • 2023-2024: ontwikkeling programma Zon op dak in Rheden • 2023-2026: Uitvoering Regiodeal verduurzaming bedrijventerrein de Beemd (onder voorbehoud dat het doorgaat en uitvoerbaar is) • Zonnepanelen op grote daken: minimaal 25,5 MWp vermogen in 2030; • Zonnepanelen op particuliere daken: nog nader te bepalen. • Klimaatbeleid 2019-2022 • Beleidskader Energie en Landschap (2021) • Welstandsbeleid zonnepanelen in Rijksbeschermde dorpsgezichten (2019) • Woonvisie 2020-2026 Uitvoeringsgeld: minimaal €20.000,- (structureel vanaf 2024) Fte: n.v.t. Leefomgeving

Zonnevelden en natuur (8.4) Het genoemde percentage uit voorstel 8.4 wijkt af van het beleidskader Energie en Landschap:

eerder genoemde subsidies voor eigenaren, de Fixbrigade (speciaal ook voor de huurders) en de diverse activiteiten voor bewustwording. Een ander deel is meer wijkgericht en gaat over het ondersteunen en faciliteren van lokale initiatieven. Denk daarbij aan het buurtklusbedrijf en de energiewinkel.

“Vorm door de overheid opgekocht agrarisch landbouwgebied, en eigen grondposities van de gemeente, om in nieuwe natuur. Indien er besloten wordt dat deze gebieden ook plaats moeten bieden voor zonnevelden dan dient bij vergunningverlening 50% van de oppervlakte van de zonnevelden te bestaan uit natuur”

Al deze activiteiten zijn complementair aan de primaire aandacht voor kleinschalige en grootschalige collectieve (warmte)oplossingen. Wij stellen voor om dit in de komende periode met de werkgroep Lokale Energie verder te onderzoeken en nemen onder voorbehoud structurele middelen op in de begroting, zodat de gemeente een nog nader te bepalen rol kan spelen bij een mogelijk inwonersinitiatief voor een wijkgerichte aanpak en/of warmte- of energieoplossing.

In het beleidskader staat onder het kopje algemene randvoorwaarden vermeld dat een initiatief minimaal 30% van het grondoppervlak voor landschappelijk inpassing en multifunctioneel ruimtegebruik (het ‘groen’) moet benutten. We willen in de komende jaren minimaal 30% als uitgangspunt blijven hanteren, omdat een verhoging naar 50% de financiële haalbaarheid van een zonneveld naar verwachting te veel onder druk zet.

Doel: Activiteiten: Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget:

Indien het gaat om de ontwikkeling van een zonneveld op een grondpositie van de gemeente, zal het streven zijn om 50% van het oppervlak voor natuurontwikkeling te benutten. Onderzocht zal worden of met een verticale opstelling van zonnepanelen een hoger percentage natuur ingepast kan worden bij de te ontwikkelen zonnevelden.

Programma:

Ontwikkeling wijkgerichte aanpak energietransitie door en voor inwoners (pilot) PM, in een later stadium uitwerken Wijkgerichte aanpak en/of warmte- of energieoplossing Klimaatbeleid 2019-2022 Transitievisie Warmte (2021) €60.000 (structureel van 2024 t/m 2026) 1 fte (structureel van 2024 t/m 2026) Leefomgeving

niet opgenomen in bestaand beleid (Beleidskader Energie en Landschap (2021)). Het streven om  Staat bij de ontwikkeling van zonnevelden op gemeentelijke gronden 50% van het oppervlak te benutten voor natuurontwikkeling wordt bij de vernieuwing van het beleid t.a.v. de opwek van zonne-energie in 2024 meegenomen.

Windmolens en vogels (8.5) Er komen voor alsnog geen windmolens in de gemeente Rheden. Mocht er op termijn toch sprake zijn van de komst van windmolens dan gaan we zorgvuldig bekijken wat de laatste (technologische) ontwikkelingen zijn op het gebied van windmolens en vogels. Op basis daarvan kunnen we specifieke randvoorwaarden stellen.

 We ‘parkeren’ dit onderwerp tijdelijk. Wijkgerichte energietransitie (9.4 en 10.1 t/m 10.3) De energietransitie in de gebouwde omgeving is volop in beweging en zal in de komende jaren versnellen. We doen ervaring op in diverse wijken met een wijkgerichte aanpak. We faciliteren wijken, kernen en buurten in de beweging van onderop door ondersteunende maatregelen en samenwerking. Een deel van het faciliteren en ondersteunen zal zich richten op de gehele Rhedense samenleving. Denk daarbij aan

Afbeelding 9: Educatie over duurzaamheid 22

6. Communicatie In de uitvoeringsfase van de Duurzaamheidsagenda wordt de reeds in gang gezette communicatie over de agenda (proces, inhoud en uitvoering) vervolgd. We informeren de gemeentelijke organisatie en de Rhedense samenleving op structurele basis over de uitvoering van de agenda. Communicatiemiddelen Om de Duurzaamheidsagenda en de ontwikkelingen hieromtrent blijvend onder de aandacht te houden zetten we analoge en digitale communicatiemiddelen en -kanalen in, zoals bijvoorbeeld een pagina in de Regiobode, een Duurzaamheidsdasboard op www.watisjouwrheden.nl en/of bijeenkomsten met inwonersgroepen. Beoogd resultaat/effect Zoveel mogelijk inwoners, ondernemers en partners zijn op de hoogte van de Duurzaamheidsagenda en de ontwikkelingen hieromtrent. Zij laten zich hierdoor inspireren en doen, indien gewenst, actief mee. Financiën en personeel In de looptijd van de Duurzaamheidsagenda is voor de communicatieactiviteiten 0,22 FTE (8 uur per week) nodig. Deze personele capaciteit is geborgd binnen de reguliere begroting. Voor de uitvoering van de communicatieactiviteiten (bijv. de opmaak van communicatie-middelen of filmopname) is jaarlijks € 25.000,- nodig.

23

7. Duurzaamheidsagenda 2023-2026 in één oogopslag In de bijlage van deze agenda vindt u het overzicht als apart document.

24

8. Financiën Om de uitvoering van de Duurzaamheidsagenda 2023-2024 in de organisatie te borgen is tijdelijk extra capaciteit nodig. De extra kosten voor de procesbegeleiding en -ondersteuning zijn geraamd op €40.000,- op jaarbasis (0,4 fte). In het bijbehorende raadsvoorstel ‘Duurzaamheidsagenda 2023-2026’ vindt u een toelichting op de totale kosten van de agenda.

25

9. Vooruitblik Wij hopen dat de agenda u inzicht heeft gegeven in de aansluiting van de voorstellen uit het Burgerakkoord op vigerende (beleids-)plannen en visies (punt 1 uit de motie ‘Uitkomsten Burgerberaad’ (29 november 2022)). Voor enkele voorstellen is de aansluiting nog niet optimaal, maar kan een (kleine) aanpassing of aanvulling van vigerend beleid al voldoende zijn. In de periode 2023-2026 gaan we samen met onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen zichtbaar aan de slag om de genoemde punten tot uitvoering te brengen. Zoals u heeft kunnen lezen, sluiten niet alle voorstellen uit het Burgerakkoord naadloos aan bij het huidige beleid. Voor enkele onderwerpen hebben we in deze Duurzaamheidsagenda een concreet voorstel gedaan, maar niet voor alles omdat de uitwerking hiervan meer tijd en onderzoek vraagt. Hiermee gaan we de komende jaren, parallel aan de uitvoering zichtbaar aan de slag!

26

Nr.

Onderwerp

Themanr. Duurzaamheidsagenda

Uitvoeringsjaren Categorie

Gemeentelijk Beleid

2023

2024

2025

Financiën 2026

2023

2024

2025

2026

Regulier budget

Extra FTE

Programma

Thema

1.3 Ontzorging inwoners bij verduurzamen woningen

Verduurzamen Woningen

Aanvulling bestaand beleid

Transitievisie Warmte (2021)

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

2.1 Gedrags- en communicatiedeskundige

Bewustwording en Consuminderen

Nieuw beleid

Nog te ontwikkelen

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

2.2 Doorontwikkeling www.watisjouwrheden.nl

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

2.3 Advies tot aan de keukentafel

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

2.4 CO2-voetafdruk en CO2-doelen per wijk

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

nvt

€ 25.000

€ 25.000

€ 25.000

nee

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

3.1 Duurzaamheidsplatform - oprichting

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

nvt

€ 40.000

€ 40.000

€ 40.000

nee

0,75

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

3.2 Duurzaamheidsplatform - communicatiekanaal (zie 3.1)

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

3.3 Duurzaamheidsplatform - promotieteam (zie 3.1)

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

zie 3.1

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

4.4 Alle woningen CO2-neutraal voor 2050

Verduurzamen Woningen

Bestaand beleid

Woonvisie 2020-2026 Transitievisie Warmte (2021)

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

Volkshuisvesting Energie- en warmtetransitie

5.1 Groenbeheer: van mono naar permacultuur

Groen en Voedsel

Aanvulling bestaand beleid

IBOR en Biodiversiteitsplan nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

Biodiversiteit, erfgoed en landschap Inrichting en Beheer Openbare Ruimte

5.2 Duurzaamheidsbudget vergroten

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Diverse beleidsplannen

nvt

€ 35.000

€ 35.000

€ 35.000

nee

0,4

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

6.1 Meerjarenprogramma Consuminderen

Bewustwording en Consuminderen

Nieuw beleid

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

PM

PM

Leefomgeving

Nieuw thema

6.2 Toetsing beleid op CO2-uitstoot

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

nvt

€ 30.000

€ 10.000

€ 10.000

nee

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

6.3 Voorlichting vlees- en zuivelconsumptie

Bewustwording en Consuminderen

Nieuw beleid

nvt

PM

PM

PM

PM

PM

PM

Samenleving

Nieuw thema

6.5 Voorlichting consuminderen en pakketbezorging

Bewustwording en Consuminderen

Nieuw beleid

nvt

PM

PM

PM

PM

PM

PM

Leefomgeving

Nieuw thema en Mobiliteit en Infra

7.1 Lokale natuurinclusieve landbouw

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Omgevingsvisie Buitengebied (2019)

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

7.2 Ondersteuning initiatieven voedselproductie en biodiversiteit

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Biodiversiteitsplan 2022-2032 nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

Vernieuwing omgevingsbeleid Biodiversiteit, erfgoed en landschap Inrichting en Beheer Openbare Ruimte

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Samenleving

Onbekend

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

Biodiversiteit, erfgoed en landschap Inrichting en Beheer Openbare Ruimte

7.3 Centrale coördinatie van vrijwilligers

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

nvt

7.4 Minder gras en verharding

Groen en Voedsel

Aanvulling bestaand beleid

IBOR en Biodiversiteitsplan

7.5 Verduurzamen maai- en zaaibeleid

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

IBOR en Biodiversiteitsplan

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

Inrichting en Beheer Openbare Ruimte

7.6 Zonneladder en zon op daken

Lokale Energie

Bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022 Beleidskader Energie en Landschap (2021) Welstandsbeleid zonnepanelen in Rijksbeschermde dorpsgezichten (2019) Woonvisie 2020-2026

nvt

€ 20.000

€ 20.000

€ 20.000

nee

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie Volkshuisvesting

7.7 Informeren, communiceren en commiteren

Bewustwording en Consuminderen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Bestuur en Organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

8.1 Vergroening als leidend uitgangspunt

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Biodiversiteitsplan 2022-2032

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

Alle thema's binnen leefomgeving

8.2 Voortgang groenbeheer en ondersteuning inwonersinitiatieven

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Beheerplan Groen 2021-2025

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

8.3 Opiniepanel ontwikkelen en evalueren vergroeningsmaatregelen

Groen en Voedsel

Gemotiveerd afgeweken

nvt nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Leefomgeving

Inrichting en Beheer Openbare Ruimte Biodiversiteit, erfgoed en landschap Inrichting en Beheer Openbare Ruimte

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Leefomgeving

nvt

nvt

nvt

nvt

ja

regulier

Leefomgeving

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Leefomgeving

nvt

€ 150.000

€ 150.000

€ 150.000

nee

regulier

Welzijn en Leefomgeving

nvt

€ 20.000

€ 20.000

€ 20.000

nee

regulier

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Samenleving

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Leefomgeving

8.4 Zonnevelden en natuur

Lokale Energie

Aanvulling bestaand beleid

8.5 Windmolens en vogels

Lokale Energie

Tijdelijk geparkeerd

Beleidskader Energie en Landschap en Samen Energie Opwekken (2021) Beleidskader Energie en Landschap en Samen Energie Opwekken (2021) Woonvisie 2020-2026 Biodiversiteitsplan 2022-2032

8.6 Natuurinclusieve woningbouw en 3-30-300

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

9.1 Energieverbruik sociale huurwoningen

Verduurzamen Woningen

Gemotiveerd afgeweken

Nationale en lokale prestatieafspraken

9.2 Uitbereiding energiecoaches

Verduurzamen Woningen

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

9.3 Revolving fund voor verduurzamen woningen - ondersteuning inwoners Verduurzamen Woningen (excl. inleg revolving fund) 9.4 Wijkgerichte energietransitie - collectieve oplossingen (zie 10.1) Lokale Energie

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022

Aanvulling bestaand beleid

Transitievisie Warmte (2021)

9.5 Duurzame lunch voor basisscholen

Groen en Voedsel

Gemotiveerd afgeweken

Onbekend

9.6 Aanbod lokaal en regionaal voedsel

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Economische Visie (2022)

9.7 Inzet agrarische gronden

Groen en Voedsel

Bestaand beleid

Omgevingsvisie Buitengebied (2019)

10.1 Wijkgerichte energietransitie wijkgerichte energieoplossingen 10.2 Wijkgerichte energietransitie - wijkgerichte aanpak (zie 10.1)

Lokale Energie

Aanvulling bestaand beleid

Lokale Energie

Aanvulling bestaand beleid

10.3 Wijkgerichte energietransitie - lokale energiecooperatie (zie 10.1)

Lokale Energie

Aanvulling bestaand beleid

Klimaatbeleid 2019-2022 Transitievisie Warmte (2021) Klimaatbeleid 2019-2022 Transitievisie Warmte (2021) Klimaatbeleid 2019-2022 Transitievisie Warmte (2021)

nvt Communicatie, promotie en procesbegeleiding

Algemeen DZ-agenda

TOTAAL (excl. inleg revolving fund) 9.3 Inleg Revolving Fund Dit is een bijlage van de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 waarin de onderwerpen verder zijn uitgewerkt. Laatste actualisatie: 18 september 2023

Energie- en warmtetransitie Biodiversiteit, erfgoed en landschap Energie- en warmtetransitie Biodiversiteit, erfgoed en landschap Biodiversiteit, erfgoed en landschap Inrichting en Beheer Openbare Ruimte Volkshuisvesting Volkshuisvesting Energie- en warmtetransitie Energie- en warmtetransitie Financiële bestaanszekerheid

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

regulier

Bestuur en organisatie

Onbekend Economische ontwikkeling Biodiversiteit, erfgoed en landschap vernieuwing omgevingsbeleid Vastgoedportefeuille

nvt

€ 60.000

€ 60.000

€ 60.000

nee

1

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

zie 10.1

Leefomgeving

Energie- en warmtetransitie

nvt

€ 25.000

€ 25.000

€ 25.000

nee

0,4

Bestuur en organisatie

Inwonersparticipatie (burgerberaad)

€ 405.000

€ 385.000 € 385.000

€ 750.000

€ 750.000 € 750.000

2,55

Burgerakkoord Rheden CO₂-neutraal 12 november 2022

Hoe wordt Rheden CO₂-neutraal voor 2040?

Toelichting: Dit document bevat Het volledige Burgerakkoord Rheden CO₂-neutraal, de dan QR deze poster voor je Heb jij je opgegeven?Scan Hang raam wie er nog meer gaan. zoals dat en op zie 12 november 2022 code om de www.G1000Vliedberg.nl tot stand is gekomen. Je vindt hierin dus uitgebreide alleen de aangenomen beslispunten terug. voorstellen te bekijken. Burgerakkoord Rheden CO₂-neutraal

1

BURGERAKKOORD Rheden CO₂-neutraal 12 november 2022 Wij, Burgers van Rheden, in vergadering bijeen op 12 november 2022 in de Ontmoetingskerk in Dieren besluiten als volgt:

1. Aan de Bak! Titel: Topprioriteit maken: 100% productie en opslag van energie op lokaal niveau! 1.3 Burgers en de gemeente Rheden gaan een team vormen dat als doel heeft: organiseren dat bewoners worden ontzorgd t.b.v. verduurzaming woning.

2. Hoe verklein ik mijn CO2-footprint? Titel: Hoe verklein ik mijn CO2 voetafdruk? Ga met actieve burgers de wijk in, om mensen te informeren over hoe men kan bijdragen aan een oplossing. 2.1 Betrek een gedragswetenschapper en communicatiedeskundige bij de communicatie richting de burger, zodat het iedereen duidelijk wordt, dat CO2 reductie een noodzaak is en voordelen met zich meebrengt. 2.2 De website watisjouwrheden.nl uitbreiden met CO2 besparingen door kleine tot grote gedragsveranderingen, van gordijnen voor de ramen tot minder vlees/zuivel. 2.3 Advies tot aan de keukentafel: De gemeente faciliteert actieve burgers die doelgroepgericht de wijk in gaan, om de burgers te informeren over de noodzaak van CO2 reductie, inzicht te geven in hun persoonlijke verander mogelijkheden en te motiveren tot actie. 2.4 Een online CO2 voetafdruk berekening wordt toegevoegd aan de website: watisjouwrheden.nl, zodat inzicht wordt geven in de persoonlijke verander mogelijkheden. Met het invullen van persoonlijke CO2 doelen per wijk, kan een competitie worden opgezet, om zo de hele gemeente te motiveren en in beweging te brengen.

3. Duurzaamheidsplatform Titel: Duurzaamheidsplatform 3.1 Het oprichten van een Kernteam CO2-neutraal Rheden in 2040 als aanvulling op en verbetering van de website www.watisjouwrheden.nl. Met als doel hier een duurzaamheidsplatform van te maken waar we de inwoners en betrokkenen van de gemeente Rheden niet alleen informeren, bewustmaken, motiveren en adviseren op het gebied van energiebesparende maatregelen en duurzaam leven, maar waar we ze ook samenbrengen. 3.2 Het communicatiekanaal zijn voor het communiceren van alle uitkomsten van het Burgerberaad en de voortgang van de realisatie van de initiatieven en van andere wensen en behoeften vanuit de inwoners. 3.3 Het opzetten van een promotieteam met vrijwilligers dat actief ervoor zorgt dat het duurzaamheidsplatform grote bekendheid krijgt in de gemeente Rheden. 2

4. Gemeentelijk Energiebedrijf Titel: Een perspectief, een Gemeentelijk Energiebedrijf (GEB) 4.4 Vóór 2050 worden alle woningen in de gemeente Rheden energie (CO2) neutraal. Titel: Vergroening en Betrokkenheid

5. Lokale Zelfvoorziening Titel: Vergroening en Betrokkenheid 5.1 In aansluiting op het huidige biodiversiteits- en groen plan speelt de gemeente een sturende rol in uitbesteden Groenbeheer zodat het huidige openbare groen van mono naar Permacultuur transformeert 5.2 Duurzaamheidsbudget vergroten en actiever het gebruik hiervan bevorderen d.m.v. uitgave praktische nieuwsbrief en één loket voor informatie en aanvragen

6. Minder = meer Titel: Rheden consuminderend op weg naar CO2-neutraal in 2040! 6.1 De gemeente Rheden stelt samen met bedrijven en burgerraad een meerjaren-programma ‘consuminderen op het gebied van voeding, mobiliteit en wonen’ op, waarmee burgers, bedrijven en de gemeente worden gestimuleerd te consuminderen op het vlak waar zij kunnen bijdragen. 6.2 Alle beleidsdocumenten en voorstellen die de thema’s voeding, mobiliteit en wonen raken worden getoetst op CO2 uitstoot inclusief de verborgen impact alvorens goedgekeurd dan wel aangenomen te worden in de gemeenteraad; 6.3 De gemeente gaat in de periode 2023 – 2027 actief voorlichting geven over de impact van vlees- en zuivelconsumptie op het milieu op alle scholen en in de fysieke en online media; 6.5 De gemeente gaat voorlichting geven over de CO2-impact van het kopen van (te veel) “spullen” zoals kleding maar ook huishoudelijke artikelen; tegelijk gaat zij actief het “aan huis bezorgen” terugdringen door verkeersmaatregelen (autoluw) en burgers stimuleren om de pakketjes af te halen bij een distributiepunt.

7. Natuur, onze bondgenoot Titel: Samen onze omgeving en ons voedsel vernatuurzamen 7.1 Lekker gezond van eigen grond: Lokale, natuurinclusieve landbouw stimuleren door investeringszekerheden voor agrariërs te vergroten en afzetmogelijkheden voor lokale producten vergroten. 7.2 Ondersteun bewonersinitiatieven: Bewonersinitiatieven voor lokale natuurinclusieve voedselproductie en flora-verrijking van de ruimte ondersteunen in zowel om aanloopkosten als inschakeling van deskundige begeleiding in ontwerp en uitvoering.

Burgerakkoord Rheden CO₂-neutraal

3

7.3 Coördineer inzet van vrijwilligers: Organiseer een centrale coördinatie van vrijwilligers op het gebied van de natuurinclusieve landbouw als het vergroenen. 7.4 Van het gras af: Verminder het oppervlak aan grasvelden en verharde oppervlakken, incl muren, daken en bedrijfsterreinen. Deze niet-klimaatbestendige oppervlakten vervangen door biodiversere (inheemse) begroeiing en landschapselementen. 7.5 Verduurzaam maai- en zaaibeleid: Maak het openbaar groen en onderhoud ervan bioiverser en duurzamer door een meer klimaatbestendige en fauna-vriendelijke keuze aan flora en pas frequentie en wijze van maaien en onderhoud hierop aan. 7.6 Hanteer de zonneladder: Op weg naar een natuurinclusieve energietransitie. Gebruik groene ruimte zuinig en indien mogelijk dubbel, zoals wateropslag en gevarieerde ondergroei en randen. Start uitrol opwekking van zonne-energie op daken. 7.7 Informeer, communiceer en committeer: Informeer niet alleen via digitale en papieren media, maar ook door persoonlijk contact in wijk of straat. Neem betrokkenen mee in het waarom en gewenste effect van activiteiten in hun buurt of werkgebied. Zorg voor opvolging. Sluit aan bij gelijksoortige projecten en initiatieven.

8. Groen beleid Titel: Gemeente, focus op Vergroening - benut de vriendelijke uitstraling van de natuur om het maatschappelijk draagvlak naar CO2-neutraliteit te vergroten 8.1 Gebruik vergroening als leidend uitgangspunt in alle ruimtelijk beleidsterreinen. Omdat natuur en biodiversiteit als sympathiek worden ervarn vergroten we het draagvlak op alle beleidsterreinen ten gunste van het klimaat. 8.2 Vergroen: 1, Versnel de uitvoering van ‘Gemeentelijk Beheerplan Groen 2020-2025’; 2, vergroot de directe hulp aan burgerinitiatieven die vergroenen zoals subsidieregelingen. Dit om minder CO2 uit te stoten en meer CO2 op te vangen, en de effecten van droogte, stortregens en hitte te verminderen. 8.3 Ondersteun een representatief, permanent opiniepanel bestaande uit burgers en organisaties om maatregelen ter vergroening van Rheden zowel te ontwikkelen als te toetsen. 8.4 Vorm door de overheid opgekocht agrarisch landbouwgebied, en eigen grondposities van de gemeente, om in nieuwe natuur. Indien er besloten wordt dat deze gebieden ook plaats moeten bieden voor zonnevelden dan dient bij vergunningverlening 50% van de oppervlakte van de zonnevelden te bestaan uit natuur. 8.5 Installeer vogelvriendelijke windmolens indien er besloten wordt dat die er toch moeten komen.

Randvoorwaarden, bijvoorbeeld: één rode of zwarte wiek, een detectiesysteem met stilstandvoorziening voor vogels, niet boven bos of in vogelrijke gebieden en geen linten van windmolens want dan kunnen vogels er niet voorbij. 8.6 Rheden zet in op natuurinclusieve woningbouw. ‘3-30-300’ wordt de norm: minstens 3 bomen zichtbaar uit elke woning, minstens 30% bladerdek in elke wijk en maximaal 300 meter van het dichtstbijzijnde park of stadsbosje.

4

9. Solidair duurzaam Titel: Solidair verduurzamen, CO2-reductie en welzijn gaan hand in hand 9.1 Alle sociale huurwoningen hebben in 2028 een lager energieverbruik dan 75 kWh/m2 per jaar voor het verwarmen van de woning. De gemeente maakt daarvoor samen met de Huurders Vereniging Rheden prestatieafspraken met Vivare. 9.2 Fors intensiveren van energiecoaching waarbij de gratis toegang tot energiecoaches wordt uitgebreid tot inwoners met een modaal inkomen. Hiervoor maakt de gemeente voldoende structurele middelen vrij in de begroting. 9.3 Instellen van een ‘revolving fund’ _voor verduurzamingsmaatregelen aan woningen van eigenaren die in aanmerking komen voor energiecoaching. Te beheren door een onafhankelijke stichting. Gemeente Rheden stelt een startbedrag ter beschikking van twee miljoen euro. 9.4 De gemeente neemt het initiatief tot het aanjagen van de realisatie van collectieve wijkgerichte energieneutrale oplossingen. Zij doet dat in wijken waarin meer dan 30% van de woningen uit sociale huur en/of middenhuurwoningen bestaan. 9.5 Introductie van een (duurzaam samengestelde) lunch voor alle leerlingen van de basisscholen in de gemeente Rheden voor het schooljaar 2023 – 2024, in samenspraak met lokale producenten, schoolbesturen en gemeente.

9.6 Creëren van economische bloei door in winkelcentra en op de weekmarkt het aanbod aan lokaal en regionaal geproduceerd voedsel met een kleine CO2-voetafdruk toegankelijker voor iedere Rhedenaar te maken, samen met agrariërs, ondernemers en gemeente. 9.7 Agrarische gronden in eigendom van de gemeente alleen inzetten voor projecten die bijdragen aan de CO2 doelstelling.

10. Wijkgerichte energievoorziening Titel: Naar een wijkgerichte energievoorziening – CO2 neutraal maar wel lekker warm! 10.1 We ontwikkelen in Rheden wijkgerichte energie-oplossingen: lokale oplossingen van de energievraag waar je samen meerdere energiebronnen combineert afhankelijk van wat er voorhanden en/of logisch is zoals zon, wind, warmte, batterijopslag. 10.2 We werken in Rheden met een wijkgerichte aanpak om de energietransitie vorm te geven waarbij de gemeente en de wijkbewoners samenwerken met een heldere rolverdeling. De gemeente zorgt voor expertise, ervaring uit andere projecten en coördinatie. 10.3 Een lokaal op te richten energie-coöperatie wordt eigenaar van het wijkenergiesysteem. In de coöperatie participeren de wijk en de gemeente in een door de wijk gekozen verhouding. Door, voor en van de burgers. Aldus vastgesteld en besloten te Dieren, gemeente Rheden, d.d. 12 november 2022 de leden: De ondertekende versie is op verzoek in te zien.

Burgerakkoord Rheden CO₂-neutraal

5

Inleiding (Corinne Daemen) Goedenavond raadsleden van de gemeente Rheden Een aantal van jullie heeft aan de wieg gestaan van de burgerraad die in de gemeente Rheden is gehouden. Duizenden burgers zijn benaderd om mee te denken over de wijze waarop Rheden in 2040 CO2-neutraal zou kunnen worden. Vierhondervijftig mensen waren enthousiast en verzamelden zich in sporthal Theothorne. Ze gingen met elkaar in gesprek over thema’s die belangrijk zijn. Zo’n tweehonderd burgers kregen de smaak te pakken en werkten deze thema’s met elkaar verder uit naar concrete voorstellen. Een groot deel werd door een meerderheid als beslispunt aangenomen. Zo ontstond vorig jaar het burgerakkoord. Op voorstel van een grote meerderheid van deze gemeenteraad is op 29 november het burgerakkoord overgenomen waarbij de beslispunten bouwstenen zouden moeten vormen van een duurzaamheidsagenda. Een agenda waarin beleid en projecten wordt samengebracht en die de weg uitstippelt naar een CO2-neutraal Rheden. Wij, Corrie, Rik, David en ik zijn leden van de klankbordgroep die uit de burgerraad is gevormd om de gemeente Rheden te volgen bij het maken van de duurzaamheidsagenda. We willen dit inspraakmoment gebruiken om onze indruk te geven en daarnaast nog een aantal extra concrete aanvullende voorstellen te doen. Dit doen we aan de hand van de 4 gehanteerde thema’s in de duurzaamheidsagenda.

Maar allereerst onze algemene indruk. Wij zijn super blij dat er nu een duurzaamheidsagenda ligt die in een cocreatieproces tussen ambtenaren en leden van de klankbordgroep tot stand is gekomen. Blij dat de gemeente onze voorstellen serieus heeft genomen want het is echt nodig om een tandje bij te zetten. Met elkaar als burgers, ambtenaren, raadsleden aan de slag te gaan en daarbij ook bedrijven en maatschappelijke organisaties weten te bereiken. Daarbij ben ik er inmiddels van overtuigd dat wij als klankbordgroep een grote groep Rhedense burgers vertegenwoordigd die ervan doordrongen is dat we zelf in actie moeten komen om onze eigen CO2voetafdruk te verkleinen en onze eigen leefomgeving natuurbewust in te richten zodat we de aarde minder belasten. Een bevestiging daarvan kreeg ik van Karin de Gelder, schrijver van de duurzaamheidsagenda, die vertelde dat 335 deelnemers aan de burgerraad de ontwikkelingen hiervan nog steeds willen volgen. Wij zijn dan ook nog niet klaar. We willen deze burgers bereiken, hun ideeën en activiteiten ondersteunen en in samenwerking met de gemeente de duurzaamheidsagenda uitvoeren. Vorige week spraken we al af om ook met u als raadsleden contact te houden. Dan de inhoudelijke aandachtspunten. Thema Verduurzamen woningen (Corinne Daemen) We vinden met name dat de communicatie richting burgers beter kan.

De burger heeft behoefte aan duidelijkheid over de gevolgen van de energietransitie bij hen in de wijk. Dit in relatie tot de verduurzaming van zijn eigen woning. Zowel de generieke als wijkgerichte aanpak moet op een heldere manier worden uitgelegd zodat elke burger, en niet alleen degenen die in Dieren-west wonen,

mogelijkheden ziet en handvatten krijgt om zelf, met anderen in de buurt, met hulp van een energiecoach aan de slag kan. Het is belangrijk dat er beweging ontstaat. Elk type woning heeft daarbij specifieke aandachtspunten wat wellicht vraagt om maatwerk bij vergunningverlening. Ten slotte stellen we voor om met verhuurders, zoals Vivare en andere woningcorperaties concrete prestatieafspraken te maken met betrekking tot het verduurzamen van woningen en wijze van invulling van de energietransitie bij huurwoningen. Daarbij vinden wij ook dat het aanbrengen van zonnepanelen op daken van huurwoningen qua regels en uitvoering soepeler moet kunnen verlopen. Lokale Energie (Corry Lassche) Ik spreek namens de werkgroep Lokale Energie. Wat ons betreft begint de energie transitie met het verduurzamen van de woningen, zoals net door de vorige spreker al aangehaald. We zien, horen en begrijpen hoe complex deze materie is. We onderkennen de tegengestelde belangen van de diverse partijen. Als werkgroep hebben we een aantal concrete punten uit de duurzaamheidsagenda die we willen benadrukken en SMART willen maken. Hoe zien we dat? •

•

•

Maak de diverse deelprojecten uit de duurzaamheidsagenda meetbaar. Maak nu een 0-meting en toets deze elke 2-3 maanden op behaalde resultaten en deel deze informatie met de burgers. Het geeft de Gemeente meer grip op (bij)sturing en creëert betrokken burgers. Blijf met de werkgroepen in gesprek over de nu nog onvoldoende of niet uitgewerkte punten. Zoek daarin, hoe klein soms ook, de ruimte voor een volgende stap in concreet maken of onderzoeken van een deelonderwerp. Ga en blijf in gesprek met de diverse partijen bij gemeente overstijgende knelpunten. Ze als gezegd, een mijnenveld van regels, wetgeving en belangen. Zoek ook hier de ruimte voor en met elkaar om de complexiteit te ontwarren.

Laten we vooral elkaar blijven opzoeken en spreken. Een volgende stap naar een blijvende samenwerking en Nieuwe Democratie 😉. Groen en Voedsel (David Dilrosun) Ik spreek in namens de werkgroep Groen & Voedsel. Over het samenwerkingsverband met de gemeente verwijs ik naar eerdere sprekers. Wij zien de duurzaamheidsagenda als een goed begin maar desalniettemin denken wij dat er ruimte is voor verbetering. Enkele voorbeelden: Het punt over de schoollunch is omgevormd tot een schoolontbijt op 2 scholen in zwakkere wijken. Als reden voor afwijken werd gegeven dat schoolbesturen teveel obstakels zagen. Maar, er zijn voorbeelden (in bijvoorbeeld Landgraaf, geen rijke gemeente), dat dit initiatief bijzonder goed werkt. De originele drijfveer was gezondheid, door betere voeding kunnen kinderen beter concentreren, waardoor ze betere cijfers halen. Het BMI gaat omlaag, en de kinderen leren goede gewoontes aan. Hier wordt bijvoorbeeld een financiële bijdrage gevraagd van ouders die in lijn is met wat ze anders zouden uitgeven. In Rheden

zouden bijvoorbeeld kinderen die in aanmerking zouden komen voor een schoolontbijt, niet hoeven te betalen. In onze gemeente zou deze schoollunch goed combineerbaar kunnen worden met duurzaamheidsdoelen. Wij vermoeden dat de schoolbesturen te vroeg zijn gecontacteerd; een dergelijk initiatief vergt een grondige voorbereiding. Ook bij de uitvoering van het punt over de lokale afzet van voedselproducten hebben we enkele kanttekeningen. De gemeente zou dit proces kunnen faciliteren door middel van bijvoorbeeld vergunningverlening of het beschikbaar stellen van panden. We kunnen inspiratie halen bij appeltje eitje in Arnhem of bij Pantry (een onbemande winkel) in Wilp. Een dergelijk initiatief past perfect binnen het beleidsplan “Economische Bloei” van gemeente Rheden. Het gebiedsperspectief natuur inclusieve landbouw Veluwezoom-IJssel wordt ook het belang van lokale verkoop benadrukt. Met betrekking tot de coördinatie van vrijwilligers; de gemeente zou groepen vrijwilligers kunnen faciliteren door middel van bijvoorbeeld een platform waar verschillende groepen vrijwilligers met elkaar in contact kunnen komen, zowel in het fysieke als het sociale domein. We zouden graag meer ambitie zien en we werken graag mee aan een concretere uitvoering! Consuminderen en Bewustwording (Rik Bokhorst) Ik spreek in mede namens de werkgroep bewustwording en consuminderen.

Over de totstandkoming van de duurzaamheidsagenda en onze algemene indruk verwijs ik naar de voorgaande sprekers De duurzaamheidsagenda zien wij als een goed begin, maar we zijn wel van mening dat de agenda het absolute minimum is, gelet op de klimaatveranderingen en waar Rheden nu staat, zoals o.a. uit de klimaatmonitor ’23 blijkt. Wij zijn van mening dat er (veel) meer nodig is. Kijk alleen maar naar de 4 nieuwe klimaatscenario’s die het KNMI gisteren uitgebracht heeft; in alle scenario’s wordt het in alle seizoenen warmer: ’s winters minder vorst en meer regen, ’s zomers met meer tropische dagen en droger, maar met zwaardere buien. En dit is niet iets dat aan het eind van deze eeuw komt, maar nu al bezig is zoals we allen deze zomer ervaren hebben. Vandaar ook onze uitspraak: de duurzaamheidsagenda zou (veel) ambitieuzer moeten zijn. Concreet zou ik als voorbeeld voor de vlgd. punten uit de duurzaamheidsagenda verbeteringen willen noemen: Ptn 2.1 “activatie inwoners, ondernemers instellingen en de gemeente”: het beoogd resultaat: eind 2024 beleidsplan is vastgesteld door de gemeenteraad. Moet veel ambitieuzer maak er ½ 2024 van. Ptn. 2.4 “CO2 Voetafdruk..” Beoogd resultaat 2025 50% van de inwoners heeft wel een gehoord van de CO2 voetafdruk 25% heeft er ook daadwerkelijk iets mee gedaan. Moet veel ambitieuzer maak er 2024 van.

Bij de punten voor consuminderen lijkt de opstelling erg afwachtend; het is inderdaad een complex onderwerp en aanhaken bij landelijke of Europese ontwikkelingen is prima, maar wacht niet af, en maak parallel ruimte om plaatselijke initiatieven te ondersteunen (budget!) Ptn 6.3 Voorlichting vlees-en zuivelconsumptie lijkt onder tafel verdwenen.

Gezien de tijd zal ik niet alle punten noemen; maar ik denk dat het duidelijk is wat wij met ambitieuzer bedoelen. Een complete lijst met voorstellen wordt apart in een mail naar de raadsleden gestuurd. Het is duidelijk dat er veel geld nodig is, maar ik ben er van overtuigd dat hoe langer je wacht met het nemen van maatregelen hoe duurder het wordt. De klimaatveranderingen zullen een grote impact hebben en terecht wordt in de duurzaamheidsagenda genoemd dat we - burgers en gemeente – het samen moeten doen. Daarom: neem het extra stimuleren van samenwerking met vrijwilligers duidelijker op in de agenda; het kan bovendien mogelijk helpen kosten te beperken. Samenvattend zou ik willen afsluiten met een oproep aan de gemeenteraadsleden om in ieder geval de duurzaamheidsagenda aan te nemen, maar het liefst natuurlijk met meerdere amendementen/ moties waarin een aanscherping / verbetering van een aantal punten wordt meegenomen. Ik dank U voor uw aandacht.

Geachte raadsleden bijgaand – als aanvulling op onze inspreekronde – een lijstje met de punten van de duurzaamheidsagenda, waarop wij commentaar hebben.

Bewustwording en consuminderen. • • • • • • •

• •

Beoogde doelen zouden veel ambitieuzer moeten: Blz. 9. Ptn 2.1 “ Activatie…” vervroeg beoogd resultaat van eind 2024 naar ½ 2024. Blz. 9 Ptn 2.4 “CO2 voetafdruk…” vervroeg beoogd resultaat van 2025 naar 2024 Blz. 10 Ptn 3.1; 3.2; 3.3 “digitaalplatform…” vervroeg beoogd resultaat van 2026 naar 2025 Blz. 10 Ptn. 2.3) “Advies tot aan de keukentafel’ wel erg afwachtend geformuleerd, Stel op zijn minst een termijn ( bv. ½ 2024) waarop er een voorstel voor aanpak moet liggen Blz. 10 Ptn. 7.7; “Informeren ..” mooi zoals het beschreven is maar is er ook budgettaire ruimte om dit te bewerkstelligen? Blz. 12 Consuminderen. Bij de punten voor consuminderen lijkt de opstelling erg afwachtend, het is inderdaad een complex onderwerp en aanhaken bij landelijke of Europese ontwikkelingen is prima, maar maak parallel ruimte om plaatselijke initiatieven te ondersteunen (budget!) Blz. 12 Ptn 6.3 lijkt onder tafel verdwenen. Blz. 13 Ptn 6.2 “toetsing beleid..” kijk eerst of je met bestaande regelingen (MER) uit de voeten kan.

Verder: •

Inzetten op verbetering communicatie met burgers, werven enthousiasmeren burgers

Groen en Voedsel •

• •

Blz 14 ptn 7.3. Met betrekking tot de coördinatie van vrijwilligers; de gemeente zou groepen vrijwilligers kunnen faciliteren door middel van bijvoorbeeld een platform waar verschillende groepen vrijwilligers met elkaar in contact kunnen komen, zowel in het fysieke als het sociale domein. Blz 17. Ptn 9.5. Het punt over de schoollunch is – naar onze mening onterecht – afgezwakt tot een schoolontbijt op 2 scholen in zwakkere wijken Blz 17. Ptn 9.6 . lokale afzet van voedselproducten, de gemeente kan dit faciliteren door vergunningverlening of het beschikbaar stellen van panden.

Verduurzamen woningen. •

de communicatie richting burgers kan beter. De burger heeft behoefte aan duidelijkheid over de gevolgen van de energietransitie bij hen in de wijk. Dit in relatie tot deverduurzaming van zijn eigen woning. Zowel de generieke als wijkgerichte aanpak moet op een heldere manier worden uitgelegd zodat elke burger mogelijkheden ziet en

•

•

•

•

handvatten krijgt om zelf, met anderen in de buurt, met hulp van een energiecoach aan de slag kan. Het is belangrijk dat er beweging ontstaat. Communicatie kan in de vorm van een pagina in de Regiobode, berichten op social media waarbij projecten en activiteiten specifieke aandacht krijgen maar ook specifiek richting wijken en buurten in briefvorm of door het organiseren of ondersteunen van bijeenkomsten en aktiviteiten. Elk type woning heeft specifieke aandachtspunten. Onderzoek de mogelijkheden van het toepassen van maatwerk voor actviteiten waarbij woningen en gebouwen verduurzaamd worden. Kom tot concrete afspraken met woning/gebouwverhuurders, zoals Vivare en andere woningcorperaties met betrekking tot het verduurzamen van woningen en wijze van invulling van de energietransitie bij huurwoningen. Zorg dat het aanbrengen van zonnepanelen op daken van huurwoningen qua regels en uitvoering soepel kan verlopen.

Lokale Energie •

•

•

Maak de diverse deelprojecten uit de duurzaamheidsagenda meetbaar. Maak nu een 0meting en toets deze elke 2-3 maanden op behaalde resultaten en deel deze informatie met de burgers. Het geeft de Gemeente meer grip op (bij)sturing en creëert betrokken burgers. Blijf met de werkgroepen in gesprek over de nu nog onvoldoende of niet uitgewerkte punten. Zoek daarin, hoe klein soms ook, de ruimte voor een volgende stap in concreet maken of onderzoeken van een deelonderwerp. Ga en blijf in gesprek met de diverse partijen bij gemeente overstijgende knelpunten. Ze als gezegd, een mijnenveld van regels, wetgeving en belangen. Zoek ook hier de ruimte voor en met elkaar om de complexiteit te ontwarren.

Tot slot willen wij nog een link naar de klimaatscenario’s van het KNMI toevoegen welke deze week gepubliceerd werden. https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/knmi23klimaatscenario-s

T.a.v. het punt van de schoollunches volgt er nog een extra toelichting. Zo nodig staan wij klaar om eventuele verdere vragen te beantwoorden of extra toelichting te geven.

23.64

Raadsvoorstel portefeuillehouder

begrotingsprogramma

N.v.t.

3. Bestuur en Organisatie

griffievoorstel

bijlage(n) ter inzage

1 rol raad

soort document

Ter besluitvorming

Raadsvoorstel en -besluit

Voorbereidende vergadering

agendapunt

10 oktober 2023 raadsvergadering

agendapunt

31 oktober 2023 onderwerp

Onderzoek rekenkamercommissie ‘Samen werken voor Rheden’. INHOUD VOORSTEL De aanbevelingen in het rapport ‘Samen werken voor Rheden’ overnemen. 1 Wat is de aanleiding? Zowel vanuit de gemeenteraad als vanuit de ambtelijke organisatie is aangegeven dat er een behoefte bestaat aan een onderzoek naar de samenwerking binnen en het functioneren van de driehoek tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie. Het is belangrijk dat de gemeenteraad en het college duidelijk opereren vanuit hun eigen rol, dat deze rollen herkend en gerespecteerd worden en dat het informatieverkeer tussen de gemeenteraad, het college en ambtelijke organisatie daarop is afgestemd. Dit was voor de rekenkamercommissie aanleiding om onderzoek te doen naar de samenwerking tussen de gemeenteraad, het college en de organisatie. 2 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? Verordening Rekenkamercommissie. 3 Wat willen wij bereiken? Het doel van het onderzoek was om: • Inzicht te krijgen in het huidige functioneren van het samenspel tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie en binnen de gemeenteraad. Met specifieke aandacht voor elkaars rollen. • Bouwstenen aan te reiken voor de verbetering in de interactie tussen de gemeenteraad, het college en ambtelijke organisatie en binnen de gemeenteraad.

De centrale onderzoeksvraag luidde: Hoe effectief is het samenspel tussen de gemeenteraad en het college (en de ambtelijke organisatie)?

pagina

1

ons kenmerk

23.64V

23.64

De centrale onderzoeksvraag is uitgewerkt in de volgende deelvragen: 1 Welke spelregels zijn vastgelegd voor de interactie tussen de gemeenteraad, het college en ambtelijke organisatie? 2 Hoe wordt hiermee in de praktijk omgegaan en hoe wordt dat beleefd? 3 Hoe is de rolverdeling tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie? 4 Wordt er ook volgens die rolverdeling gehandeld en hoe wordt dat ervaren? 5 Hoe verloopt de informatievoorziening tussen de gemeenteraad en het college? 6 Hoe is de ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie, qua kwaliteit en capaciteit, en hoe wordt deze ervaren? 7 Welke raadsinstrumenten worden wel en welke niet gebruikt? 8 Hoe wordt de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad beoordeeld? 9 Hoe wordt de praktijk van het vergaderen beoordeeld? 10 Hoe wordt de externe oriëntatie van de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie beoordeeld? 4 Wat gaan wij ervoor doen? Naar aanleiding van het onderzoek van de rekenkamercommissie worden de volgende conclusies getrokken: 1 Gemeenteraad, college en organisatie willen van voldoende naar goed. 2 De spelregels zijn beschreven en oriëntatie op de samenleving heeft aandacht. 3 Op de relatie tussen gemeenteraad en ambtelijke organisatie staat spanning.

4 Elke partner (gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie) heeft zijn eigen aandachtspunten. 5 De raadsvoorstellen zijn niet goed afgestemd op de behoefte en rol van de gemeenteraad. 6 De sfeer in de gemeenteraad is goed, het debat kan beter. Op basis van deze conclusies doet de rekenkamercommissie een aantal aanbevelingen die zij in 3 categorieën heeft verdeeld, te weten: I Neem de inwoners van Rheden als vertrekpunt. II Stimuleer een cultuur van samenwerken. III Versterk het eigen functioneren. De aanbevelingen zijn veelal van toepassing op zowel de raad, het college als de ambtelijke organisatie, maar soms alleen op 1 of 2 partners en kunnen als volgt worden samengevat: Ad I: Neem de inwoners van Rheden als vertrekpunt Raad, college en ambtelijke organisatie: 1 Blijf inzetten op het verkleinen van de afstand tot de inwoner. Ad II: Stimuleer een cultuur van samenwerken Raad, college en ambtelijke organisatie: 2 Leg afspraken vast in het Rhedens Manifest en bespreek de voortgang jaarlijks. 3 Organiseer een pilot Mondeling vragen stellen. 4 Besluit tot het opstellen van een toekomstagenda.

pagina

2

ons kenmerk

23.64V

23.64

Ad III: Versterk het eigen functioneren Raad, college en ambtelijke organisatie: 5 Verbeter format en kwaliteitsbewaking van raadsvoorstellen. Raad: 6 Organiseer een training over de meer proactieve raadsinstrumenten. 7 Maak met elkaar afspraken om tot een effectiever debat te komen. College: 8 Betrek de gemeenteraad eerder bij belangrijke dossiers en maak meer gebruik van een startnotitie. Ambtelijke organisatie: 9 Faciliteer dat medewerkers een politieke antenne ontwikkelen en het afdoen van verzoeken van de gemeenteraad. Voor een toelichting op de aanbevelingen wordt verwezen naar het bijgaande onderzoeksrapport van de rekenkamercommissie. 5 Wat gaat het kosten? Aan het voorstel zijn geen kosten verbonden. 6 Wat zijn de risico’s? Niet van toepassing. 7 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? Het onderzoeksrapport is voor bestuurlijk wederhoor voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders. Deze bestuurlijke reactie is integraal opgenomen in het onderzoeksrapport. Blijkens deze reactie kan worden vastgesteld dat het college zich herkent in de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. In het nawoord van dit rapport spreekt de rekenkamercommissie uit dat zij het jammer vindt dat het college geen inhoudelijke bestuurlijke reactie op de aanbevelingen heeft gegeven.

Dit ondanks de eerdere toezegging om dit bij toekomstige rapporten aan te geven, zodat hierover in de raad een goede discussie kan worden gevoerd. Dit nawoord van de rekenkamercommissie is eveneens integraal opgenomen in het onderzoeksrapport. 8 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? Niet van toepassing. 9 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Niet van toepassing. Velp, 26 september 2023 Namens de rekenkamercommissie Rheden, Sjaak Leenders, secretaris.

pagina

3

ons kenmerk

23.64V

23.64

gemeente Rh ede PI

Raadsvergadering 31 oktober 2023 Agendapunt 5 GR

Raadsbesluit De raad van de gemeente Rheden; gelezen het voorstel van de rekenkamercommissie d.d. 26 september 2023; besluit:

de aanbevelingen in het rapport 'Samen werken voor Rheden' over te nemen. Arnhem, 31 oktober 2023

pagina

i

ons kenmerk

23.64B

Samen Werken voor Rheden Onderzoek naar het samenspel tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie

Rekenkamercommissie Rheden Versie: Definitief rapport Datum: 27 september 2023

Inhoud

1

Inleiding ...................................................................................................................... 3

2

Opzet onderzoek ........................................................................................................... 4

3

4

2.1

Onderzoeksvragen ................................................................................................... 4

2.2

Aard en vorm van het onderzoek ............................................................................... 4