Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Raadsvergadering van 31 oktober 2023 1 2
3.a 4
5
5.a 5.b 6
7
8
9
Opening en vaststellen agenda Agenda_Raadsvergadering_31_oktober_2023 (3) Rondvraag Raadsleden kunnen tot uiterlijk de maandag voorafgaand aan de raadsvergadering voor 12.00 uur korte en duidelijke vragen stellen aan het college van burgemeester en wethouders. Indien er geen vragen zijn vervalt de rondvraag. BESPREEKSTUKKEN (waarover debat en besluitvorming plaatsvindt) Duurzaamheidsagenda 2023-2026 (23.63) Raadsvoorstel Duurzaamheidsagenda 2023-2026 (23.63) Raadsbesluit 23.63 Bijlage 1 Duurzaamheidsagenda 2023-2026 (23.63) Bijlage 2 Financieel overzicht Duurzaamheidsagenda 2023-2026 (23.63) Bijlage 3 Burgerakkoord (23.63) 101023 Inspraak klankbordgroep 231013 Punten voor raadsleden met betrekking tot duurzaamheidsagenda Onderzoek rekenkamercommissie ‘Samen werken voor Rheden’ (23.64) Raadsvoorstel Onderzoek rekenkamercommissie Samen werken voor Rheden 23.64) Raadsbesluit 23.64 Rapport samenspel (23.64) Presentatie rekenkamercommissie samenspel 2364 Aanvullende reactie college op rapport rekenkamercie Memo aanbevelingen rekenkameronderzoek samen werken voor Rheden Motie vreemd aan de orde van de dag Hospice Rozenheuvel HAMERSTUKKEN (waarover alleen besluitvorming plaatsvindt) Bestemmingsplan Rheden-Centrum 2022 (23.58) Raadsvoorstel Vaststelling bestemmingsplan Rheden-Centrum 2022 (23.58) Raadsbesluit 23.58 2358 aangepast nav voorbereidende vergadering Rheden-Centrum 2022_vast
te stellen bestemmingsplan Bijlage I Nota van zienswijzen bestemmingsplan Rheden-Centrum 2022 (23.58) Bijlage II Nota van wijzigingen bestemmingsplan Rheden-Centrum 2022 (23.58) NL.IMRO.0275.BPRC2019-VA01-verbeelding (23.58) Bp op pilot ruimtelijke plannen nl Wijziging begroting ODRA 2023 (23.62) Raadsvoorstel Wijziging begroting ODRA 2023 (23.62) Raadsbesluit 23.62 Aanbiedingsbrief gewijzigde begroting ODRA 2023 - Rheden (23.62) Gewijzigde begroting 2023 versie 1.1 (23.62) Brief aan ODRA met zienswijze - concept (23.62) GMR regioarrangement (23.59) Raadsvoorstel Regioarrangement Groene Metropoolregio (23.59) Raadsbesluit 23.59 Bijlage 1 Rapport Regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Bijlage 2 Aanbiedingsbrief Regioarrangement GMR A-N (23.59) Bijlage 3 Overzicht ruimtelijke trajecten Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (23.59) Bijlage 4 Nieuwsbericht provincie Gelderland regioarrangementen (23.59) Bijlage 5 Tijdlijn Samenwerken aan Gelderland (23.59) Bijlage 6 kaarten regioarrangement GMR (highres) 01. LEEFBARE STEDEN EN DORPEN_A3 02. ORDENENDE NETWERKEN_A3 03. PERSPECTIEF LANDELIJK GEBIED_A3 04. KAART REGIOARRANGEMENT_A3 04.01 KAART REGIOARRANGEMENT LEGENDA LEEFBARE STEDEN EN DORPEN 04.02 KAART REGIOARRANGEMENT LEGENDA ORDENENDE NETWERKEN 04.03 KAART REGIOARRANGEMENT LEGENDA PERSPECTIEF LANDELIJK GEBIED 05. AGENDA UIT TE WERKEN GEBIEDEN_A3 06.
KAART VERSTEDELIJKINGSPROGRAMMA_A3 KAARTEN TOTAAL A3_2023.07.11 Verordening BI-zone Centrum Rheden 2024-2028 (23.57)
Raadsvoorstel Verordening BI-zone Centrum Rheden 2024-2028 (23.57) Raadsbesluit 23.57 10 Besluitenlijst van de raadsvergadering van 26 september 2023 De raad wordt gevraagd de besluitenlijst vast te stellen. 09 Besluitenlijst Raadsvergadering 26 september 2023 11 Ingekomen brieven Onderstaand de verzamellijst van ingekomen brieven van de afgelopen maand met een voorstel ter afhandeling. De raad wordt gevraagd deze afhandelvoorstellen vast te stellen. Brievenlijst raad dinsdag 31 oktober 2023 12 Stukken ter kennisname Onderstaand de stukken van het college van burgemeester en wethouders aan de raad. De raad wordt gevraagd kennis te nemen van deze stukken. 12.a Vaststellen Programma Conceptueel Circulair Bouwen 2023-2030 Collegevoorstel Vaststellen Programma Conceptueel Circulair Bouwen 2023-2030 Brief intentieverklaring Regio Deal Toekomstbestendig Bouwen - CCB 230609 Programma CCB 2023 - 2030 v1.06 Format Regiodeal - Toekomstbestendig Bouwen 12.b Buurtbemiddeling jaarverslag 2022 BBM RRD jaarverslag 2022 met percentages 12.c Gemeentelijke premiebijdrage collectieve aanvullende zorgverzekering 2024 20230911 collegevoorstel bijdragen gemeentepolis 2024_v2_DEF 12.d Ontwerpbestemmingsplan Rheden, locatie Groenestraat-Oranjeweg (uitbreiding supermarkt) BW voorstel ontwerp BP Uitbreiding AH 1.
Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r.-beoordeling 2.a Rheden, locatie Groenestraat-Oranjeweg (uitbreiding supermarkt)_Toelichting 2.b Rheden, locatie Groenestraat-Oranjeweg (uitbreiding supermarkt)_Regels 2.c Verbeelding uitbreiding supermarkt NL.IMRO.0275.BPRC02-0001 3. Concept Raadsbesluit Uitbreiding AH 12.e Plan van aanpak huisvesting statushouders 2023 230905 collegevoorstel plan van aanpak statushouders 230829 PvA huisvesting statushouders gemeente Rheden def 12.f Principeverzoek ontsluitingsweg Zutphensestraatweg 5 Velp (de Elzenhof) B&W voorstel principebesluit ontsluiting De Elzenhof GEANONIMISEERD. 1. Principebrief BP Zutphensestraatweg 5 Velp (ontsluiting De Elzenhof)_Redacted GEANONIMISEERD. Planschadeverhaalsovereenkomst Zuthpensestraatweg 5_Redacted 3.
Concept Verbeelding 12.g Raadsinformatiebrief wachttijden wonen, rollen en vervoer Wmo b&w voorstel raadsinformatiebrief wachttijden WRV Raadsinformatiebrief wachttijden bij aanvragen wonen rollen vervoer Wmo 12.h Raadsinformatiebrief Financiële afspraken Beschermd Wonen Raadsinformatiebrief Financiële afspraken Beschermd Wonen 12.i Onderzoeksrapport Bestuurlijke toekomst gemeente Renkum BW Memo nav Onderzoek Bestuurlijke toekomst Renkum 20230926 Def Onderzoeksrapport Bestuurlijke toekomst Gemeente Renkum 20230908 12.j Samenwerking Rheden- Rozendaal B en W-voorstel Samenwerking Rozendaal – Rheden 12.k Nadere regels toewijzing woonwagenstandplaatsen gemeente Rheden Collegevoorstel nadere regels toewijzing woonwagenstandplaatsen Nadere regels toewijzing woonwagenstandplaatsen (def) 12.l Raadsbrief sociaal domein, nr. 2 BW advies raadsbrief sociaal domein nr 2 raadsbrief 2023, versie 2 oplegger raadsbrief versie 2 12.m Raadsinformatiebrief 'Jaarstukken Scholengroep Veluwezoom' BW voorstel Raadsinformatiebrief Jaarstukken Scholengroep Veluwezoom raadsinformatiebrief jaarstukken scholengroep veluwezoom.docx Begroting 2023 met meerjarenperspectief naar 2027 definitief Jaarrekening 2022, Scholengroep Veluwezoom 12.n Raadsinformatiebrief stand van zaken energietoeslag 2023 20231005 BW voorstel raadsinfobrief energietoeslag 2023
12.o
12.p
12.q
12.r
12.s
13
20231003 vervolg raadsinformatiebrief energietoeslag 2023 Voortgang Warmtenet Eerbeek, Loenen, Laag-Soeren 231010 Collegevoorstel RIB warmtenet ELL 231002 Raadsinformatiebrief voortgang warmtenet ELL.docx Bouwstenen voor bodemregels in het omgevingsplan collegevoorstel bodemregels in het omgevingsplan Bijlage 1 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - Instructieregels van het Rijk voor bodem in het Omgevingsplan Bijlage 2 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - Bestaand bodem beleid Bijlage 3 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - Verklarende woordenlijst Bijlage 4 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - Voorbereidingsbesluit bescherming grondwater Gelderland Bijlage 5 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - bouwstenen voor bodemregels voor in het Omgevingsplan Bijlage 6 bij voorstel bodemregels in omgevingsplan - Onderbouwing aanvulling landelijke regels Reglement draagvlakmeting BIZ Centrum Rheden 2024-2028.
B&W voorstel reglement draagvlakmeting BIZ Rheden 2024-2028 Reglement draagvlakmeting BIZ centrum Rheden 2024-2028 Voorontwerp bestemmingsplan ‘Velp-Centrum 2023’ collegevoorstel vrijgeven voor inspraak en vooroverleg Velp - Centrum bijlage Nl.IMRO.0275.BPVC2017-VO01-verbeelding bijlage Velp-Centrum 2023_concept_2 Wijkuitvoeringsplan Dieren-West Collegevoorstel ter inzagelegging WUP Dieren-West RIB consultatieronde WUP def WUP_ naar def concept aangepast (1) 04-10-2023 (002) Sluiting
Agenda Raadsvergadering Datum
31-10-2023
Tijd
19:30 - 22:30
Locatie
Raadzaal, Stadhuis Arnhem
Voorzitter
C. van Eert
Griffier
C. Knipping
1
Opening en vaststellen agenda
2
Rondvraag BESPREEKSTUKKEN (waarover debat en besluitvorming plaatsvindt)
4
Duurzaamheidsagenda 2023-2026 (23.63)
5
Onderzoek rekenkamercommissie ‘Samen werken voor Rheden’ (23.64) HAMERSTUKKEN (waarover alleen besluitvorming plaatsvindt)
6
Bestemmingsplan Rheden-Centrum 2022 (23.58)
7
Wijziging begroting ODRA 2023 (23.62)
8
GMR regioarrangement (23.59)
9
Verordening BI-zone Centrum Rheden 2024-2028 (23.57)
10
Besluitenlijst van de raadsvergadering van 26 september 2023
11
Ingekomen brieven
12
Stukken ter kennisname
12.a
Vaststellen Programma Conceptueel Circulair Bouwen 2023-2030
12.b
Buurtbemiddeling jaarverslag 2022
12.c
Gemeentelijke premiebijdrage collectieve aanvullende zorgverzekering 2024
12.d
Ontwerpbestemmingsplan Rheden, locatie Groenestraat-Oranjeweg (uitbreiding supermarkt)
12.e
Plan van aanpak huisvesting statushouders 2023
12.f
Principeverzoek ontsluitingsweg Zutphensestraatweg 5 Velp (de Elzenhof)
12.g
raadsinformatiebrief wachttijden wonen, rollen en vervoer Wmo
12.h
Raadsinformatiebrief Financiële afspraken Beschermd Wonen
12.i
Onderzoeksrapport Bestuurlijke toekomst gemeente Renkum
12.j
Samenwerking Rheden- Rozendaal
12.k
Nadere regels toewijzing woonwagenstandplaatsen gemeente Rheden
12.l
Raadsbrief sociaal domein, nr. 2
12.m
Raadsinformatiebrief 'Jaarstukken Scholengroep Veluwezoom'
12.n
Raadsinformatiebrief stand van zaken energietoeslag 2023
12.o
Voortgang Warmtenet Eerbeek, Loenen, Laag-Soeren
12.p
Bouwstenen voor bodemregels in het omgevingsplan
12.q
Reglement draagvlakmeting BIZ Centrum Rheden 2024-2028.
12.r
Voorontwerp bestemmingsplan ‘Velp-Centrum 2023’
12.s
Wijkuitvoeringsplan Dieren-West
13
Sluiting
23.63
Raadsvoorstel portefeuillehouder
begrotingsprogramma
Paul Hofman
1 Samenleving 2 Leefomgeving 3 Bestuur en Organisatie
draagt bij aan Global Goal(s)
b en w-vergadering
agendapunt
bijlage(n) ter inzage
19 september 2023
3
1 Duurzaamheidagenda 2023-2026 d.d. 20-09-2023; 2 Financieel overzicht Duurzaamheidsagenda 2023-2026 d.d. 21-09-2023; 3 Burgerakkoord d.d. 12-11-2022
rol raad
soort document
Ter besluitvorming
Raadsvoorstel en -besluit
voorbereidende vergadering
agendapunt
7 12 13 17
Betaalbare en duurzame energie Verantwoorde consumptie en productie Klimaatactie Partnerschappen
10 oktober 2023 raadsvergadering
agendapunt
31 oktober 2023 onderwerp
Duurzaamheidsagenda 2023-2026. INHOUD VOORSTEL 1 Instemmen met de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 waarin het Burgerakkoord onder de volgende thema’s is uitgewerkt: a Thema 1 ‘Bewustwording en Consuminderen’. b Thema 2 ‘Groen en Voedsel’. c Thema 3 ‘Verduurzamen Woningen’. d Thema 3 ‘Lokale Energie’. e Communicatie, promotie en procesbegeleiding. 2 Het college opdracht te geven om de activiteiten in de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 uit te voeren en te actualiseren binnen het door de gemeenteraad vastgestelde overkoepelende doel (Rheden CO2-neutraal in 2040) en de aangegeven financiële kaders. 3 Instemmen met het betrekken van de geraamde ontbrekende middelen bij het begrotingsvoorstel 2024-2027 zodat de raad een integrale afweging kan maken. 1 Waartoe is het voorstel gedaan? Onze aarde warmt op. Dit heeft grote gevolgen voor mens, dier en natuur. Een groep internationale wetenschappers heeft onlangs op basis van een analyse van nieuwe klimaatgegevens geconcludeerd dat de opwarming van de aarde veel sneller gaat dan eerder verwacht. Een belangrijke conclusie die het belang van ons doel ‘Rheden CO2neutraal in 2040’ nogmaals onderstreept. Wij, gemeente, inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen, staan ‘middenin’ in de opgave.
De komende jaren kunnen wij met de Duurzaamheidsagenda 2023-2026, als uitwerking van het Burgerakkoord, mooie stappen zetten richting een CO2-neutrale gemeente dichtbij de behoefte van onze inwoners en (voor een deel) ook samen met onze inwoners. Wat is de aanleiding? Op 29 november 2022 heeft de gemeenteraad het ‘Burgerakkoord Rheden CO2’ neutraal’ (d.d. 12 november 2022) besproken en één op één overgenomen. Met de motie ‘Uitkomsten Burgerberaad’ heeft de gemeenteraad het college onder meer gevraagd om: ‘Aan te geven in hoeverre de uitkomsten van het burgerberaad in de vigerende visies en plannen passen, dan wel waar herijking van het beleid en of financiering nodig is’. ‘ ‘De (overige) uitkomsten van het burgerberaad uit te werken tot een Duurzaamheidsagenda en hierbij aan te geven wat globaal de CO2-effecten zijn per voorstel uit het burgerberaad’. pagina
1
ons kenmerk
23.63V
23.63
In maart 2023 is de gemeenteraad door middel van een raadsinformatiebrief (d.d. 28-02-2023) geïnformeerd over de tussenstand van de Duurzaamheidsagenda en op 4 oktober 2023 heeft er een informele kennismaking tussen raadsleden en de klankbordgroep en werkgroepen plaatsgevonden. Voor u ligt de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 met de titel ‘Samen in Transitie naar een CO2-neutraal Rheden in 2040’. De agenda is in samenspraak met de klankbordgroep en de werkgroepen van het burgerberaad tot stand gekomen. 2 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? • Burgerakkoord ‘Rheden CO2-neutraal’ (2022). • Nationaal Klimaatakkoord (2019). • Beleidskader ‘Aan de slag voor een duurzaam klimaat’ (2019-2022). Voor de vier thema’s uit de Duurzaamheidsagenda zijn verschillende (beleids)kaders van kracht. Dit overzicht vindt u in bijlage 2. 3 Wat willen wij bereiken? De Duurzaamheidsagenda 2023-2026 levert een bijdrage aan de opgave om CO2-neutraal te worden. Hiermee zijn wij er echter nog niet. Naast de voorgestelde activiteiten uit de agenda zal de gemeente in de komende jaren vanuit de RES, de provinciale Energievisie, de Transitievisie Warmte, het Biodiversiteitplan, de Woonvisie, de Mobiliteitsvisie, het Watertakenplan enzovoorts, verschillende ontwikkelingen en activiteiten in gang zetten om de CO2-uitstoot fors te verminderen en onze omgeving aan te passen aan het veranderende klimaat.
4 Wat gaan wij ervoor doen? In de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 staat per thema uitgewerkt aan welke doelen wij de komende jaren werken, welke activiteiten hierbij horen en wat de beoogde resultaten zijn. Vrijwel alle beleidsvelden leveren een bijdrage aan de uitvoering: wonen, landbouw, natuur, economie, mobiliteit, energie, armoede, adaptatie, communicatie en onderwijs. 5 Wat zijn de financiële consequenties? Het college zal de raad bij de Begroting 2024-2027 een voorstel doen voor de dekking van de middelen die nodig zijn voor de uitvoering van de Duurzaamheidsagenda ter hoogte van € 500.000,00. Eerder dit jaar is, in de Kadernota 2024 die overigens niet is vastgesteld, al een voorzichtige prognose gemaakt van die middelen. Voor het bepalen van de hoogte van het totale benodigde budget richten wij ons op wat er in de voorliggende Duurzaamheidsagenda wordt opgevoerd. Daarbij nemen wij ook de ruimte om de onvoorziene kansen die zich voordoen te kunnen benutten. Voor de inleg van het ‘revolving fund’ (voorstel 9.3 uit het Burgerakkoord) volgt op termijn een apart raadsvoorstel. In de bijlage staat het budget uitgesplitst per voorstel uit het Burgerakkoord.
pagina
2
ons kenmerk
23.63V
23.63
Inzicht verloop beschikbaar budget:
Budget (zoals voorgesteld bij de begroting 2024): Af: aangegane verplichtingen: Bij: inkomsten: Beschikbaar: Gevraagd budget: a Bewustwording en Consuminderen b Groen en Voedsel c Verduurzamen woningen d Lokale Energie e Communicatie, promotie en procesbegeleiding Beschikbaar voor onvoorzien:
Struct./ Inc.
S I S S S
2024
2025
2026
500.000
500.000
500.000
500.000
500.000
500.000
- 215.000 - 20.000 - 20.000 - 170.000 - 65.000
- 215.000 - 20.000 - 170.000 - 65.000
- 215.000 - 20.000 - 170.000 - 65.000
10.000
30.000
30.000
6 Wat zijn de risico’s? De urgentie en omvang van de opgave ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’ vraagt ons om nieuwe wegen te bewandelen. In de Duurzaamheidsagenda staan verschillende activiteiten die voor zowel gemeente als inwoners nieuw zijn. Uit de praktijk moet blijken of de beoogde resultaten haalbaar zijn, passen binnen de gestelde (financiële) kaders en het gewenste effect hebben. Dit alles vraagt ruimte om samen te leren en te groeien in een aanpak die past bij Rheden. Risico voorstel Energiecoaches Vooralsnog zijn er geen middelen opgenomen voor voorstel 9.2 Uitbreiding energiecoaches, daar staat € 150.000,00 voor geraamd. Vanaf 2024 mag iedereen met een inkomen tot 150% van het wettelijke minimumloon gebruikmaken van de energiecoaches. Op basis van een tweetal rijkssubsidies kunnen wij alle huurders en alle inwoners met een woning tot WOZ-waarde van € 350.000,00 ondersteuning bieden. De groep die hier niet onder valt maar wel een inkomen tot 150% van het minimumloon heeft zullen wij in eerste instantie bekostigen vanuit de bestaande middelen voor energie coaching. Als er grote belangstelling bestaat is er een kans dat er in de loop van 2024 onvoldoende middelen beschikbaar zijn. Zodra het financiële plafond in zicht is zullen wij om aanvullende middelen vragen of zoeken naar een andere financiering. Deze post beschouwen wij dan ook als een financieel risico.
7 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? De Duurzaamheidsagenda is in samenspraak met de klankbordgroep, kerngroep en de werkgroepen van het Burgerberaad tot stand gekomen. Hiervoor hebben in de afgelopen periode verschillende overleggen plaatsgevonden. Deze overleggen hadden een constructief karakter waarin op een transparante wijze de ontwikkelingen en uitdagingen t.a.v. proces en de inhoud van de Duurzaamheidsagenda zijn besproken. Wij zijn ontzettend blij met de inzet en betrokkenheid van deze inwoners. 8 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? Gemeentebrede communicatie De reeds in gang gezette communicatie over de Duurzaamheidsagenda krijgt in de uitvoeringsfase een vervolg zodat onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rondom de agenda. Wij zetten hiervoor verschillende analoge en digitale communicatiemiddelen in.
pagina
3
ons kenmerk
23.63V
23.63
Deelnemers Burgerberaad (incl. partners) De oorspronkelijke deelnemers van het Burgerberaad worden persoonlijk per e-mail over het besluit van de raad geïnformeerd. Klankbordgroep De klankbordgroep wordt per e-mail en telefonisch over het besluit van de raad geïnformeerd. Op 6 november 2023 gaan wij met de klankbordgroep in gesprek over het besluit en over de volgende fase. Gemeenteraad De gemeenteraad wordt jaarlijks via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de stand van zaken van de Duurzaamheidsagenda. Bij fundamentele wijzigingen over de doelen en de (financiële) kaders wordt dit gemeld via de P&C-cyclus. 10 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Omgang wijzigingen De gemeenteraad wordt, indien van toepassing, via de P&C-cyclus op de hoogte gebracht van fundamentele wijzigingen over de doelen en de (financiële) kaders. Duurzaamheidsmonitor In de motie heeft de gemeenteraad het college opgedragen om globaal de CO2-effecten per voorstel uit het Burgerakkoord inzichtelijk te maken. In 2024 ontwikkelen wij een brede duurzaamheidsmonitor waarin onder andere onderwerpen uit de Duurzaamheidsagenda worden gevolgd om de voortgang te meten. Op basis daarvan vindt er jaarlijks een evaluatie plaats. Daarnaast ontwikkelen wij een interactieve dashboard(s) voor het volgen en monitoren van de resultaten.
Voor zover dat binnen de wettelijke begrenzingen valt, zullen de monitor en de dashboards (grotendeels) openbaar zijn, zodat inwoners de voortgang zelf kunnen volgen. Velp, 19 september 2023 Burgemeester en wethouders van Rheden, Carol van Eert, burgemeester. Martin Rommers, waarnemend secretaris.
pagina
4
ons kenmerk
23.63V
23.63
gemeente Rheden
Raadsvergadering 31 oktober 2023 Agendapunt 4 DR
Raadsbesluit De raad van de gemeente Rheden; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 september 2023;
besluit:
1 In te stemmen met de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 waarin het Burgerakkoord onder de volgende thema's is uitgewerkt: a Thema 1 'Bewustwording en Consuminderen'. b Thema 2 'Groen en Voedsel', c Thema 3 'Verduurzamen Woningen', d Thema 3 'Lokale Energie', e Communicatie, promotie en procesbegeleiding. 2 Het college opdracht te geven om de activiteiten in de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 uit te voeren en te actualiseren binnen het door de gemeenteraad vastgestelde overkoepelende doel (Rheden C02-neutraal in 2040) en de nog aan te geven financiële kaders. 3 In te stemmen met het betrekken van de ontbrekende geraamde middelen bij het begrotingsvoorstel 2024-2027 zodat de raad een integrale afweging kan maken. Arnhem, 31 oktober 2023
voorzitter. '
pagina
1
ons kenmerk
23.63B
Duurzaamheidsagenda 2023-2026 Samen in transitie naar een CO2-neutraal Rheden in 2040
Rheden, 20 september 2023
2
Voorwoord Dagelijks zetten onze inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties én de gemeente zelf, stappen richting een CO2-neutraal Rheden in 2040. Een inwoner die de fiets pakt, een ondernemer die zonnepanelen plaatst, de school die klimaatlessen verzorgt, de gemeente die natuurvriendelijk maait en ga zo maar door. Mooie voorbeelden van hoe de klimaatopgave begint door te dringen in ons dagelijkse leven en we bewust en soms onbewust bijdragen aan één van de grootse maatschappelijke opgave van deze tijd. Met een indrukwekkend Burgerakkoord ‘Rheden CO2-neutraal’ (12 november 2022) in onze handen hebben we de afgelopen periode gewerkt aan voorliggende Duurzaamheidsagenda 20232026 met de titel ‘’Samen in transitie naar een CO2-neutraal Rheden in 2040’ . Alleen samen kunnen we Rheden CO2-neutraal maken. Ook deze agenda is in afstemming met de klankbord-, kern- en werkgroepen van het G1000 Burgerberaad tot stand gekomen. Wij maken graag van de gelegenheid gebruik om hen te bedanken voor hun inzet, betrokkenheid en enthousiasme gedurende het proces.
“Het maakt mij trots dat het Burgerakkoord en daarmee onze inwoners dé inspiratiebron zijn geweest voor de Duurzaamheidsagenda 2023-2026. Ik kijk er naar uit om samen met onze inwoners een zichtbaar vervolg te geven aan het Burgerberaad”
“Het tegengaan van klimaatverandering is urgenter dan ooit. Het klimaat is al aan het veranderen en dat zien we in extreem weer wereldwijd: hitte, droogte en extreme regenval. Met het tegengaan van klimaatverandering werken we bovendien ook aan een mooiere en schonere leefomgeving. Maar dit kunnen we alleen samen laten slagen! Het Burgerakkoord en de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 zijn onze routekaart om samen met elkaar actie te gaan ondernemen. Maar bovendien is het de basis om met elkaar over in gesprek te blijven. Elkaar blijven inspireren, uitdagen en helpen. Zo doen we dat in Rheden!”
Dorus Klomberg
Paul Hofman
Wethouder Inwonersparticipatie Klimaatadaptatie en Groen
Wethouder Natuur, Landschap en Biodiversiteit Milieu en Klimaatmitigatie
Rheden, 20 september 2023
3
Inhoudsopgave Voorwoord
3
1 Inleiding 1.1 Aanleiding
5 5
1.2 De klimaatopgave
5
1.3 Samenwerking inwoners en partners
6
1.4 De Duurzaamheidsagenda 2023-2026
6
1.5 Burgerakkoord in samenhang met klimaatopgave
6
1.6 Leeswijzer
6
2 Bewustwording en Consuminderen 2.1 Bewustwording
8 8
2.2 Agenda Bewustwording
8
2.3 Consuminderen
12
2.4 Agenda Consuminderen
12
3 Groen en Voedsel
14
4 Verduurzamen woningen
18
5 Lokale energie
21
6 Communicatie
23
7 Duurzaamheidsagenda in één oogopslag
24
8 Financiën
25
9 Vooruitblik
4
26
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Op 29 november 2022 heeft de gemeenteraad van Rheden het ‘Burgerakkoord Rheden CO2-neutraal’1 (d.d. 12 november 2022) behandeld en de motie ‘Uitkomsten Burgerberaad’ aangenomen. De gemeenteraad heeft het college gevraagd om:
1
Het Burgerberaad G1000Rheden In 2022 heeft de onafhankelijke stichting G1000 in opdracht van de gemeente Rheden een G1000Burgerberaad over het thema klimaat georganiseerd. Ruim 400 ingelote inwoners en mensen vanuit de overheid, werkgevers en vrijdenkers hebben zich gebogen over de vraag “Hoe wordt Rheden in 2040 CO2-neutraal?” en gewerkt aan concrete voorstellen. De voorstellen die een meerderheid van stemmen heeft behaald zijn verwerkt in het ‘Burgerakkoord Rheden CO2-neutraal’. Het Burgerakkoord is overhandigd aan alle partners van de G1000Rheden waaronder de gemeente Rheden. De klankbordgroep (bestaande uit deelnemers van het burgerberaad), monitort de opvolging van het burgerakkoord. De voorliggende Duurzaamheidsagenda is in afstemming met de klankbordgroep en werkgroepen tot stand gekomen.
1) “Aan te geven in hoeverre de uitkomsten van het burgerberaad in de vigerende visies en plannen passen, dan wel waar herijking van het beleid en of financiering nodig is” 2) “De (overige) uitkomsten van het burgerberaad uit te werken tot een duurzaamheidsagenda en hierbij aan te geven wat globaal de CO2-effecten zijn per voorstel uit het burgerberaad” Voor u ligt de Duurzaamheidsagenda 2023-2026 met de titel ‘Samen in Transitie naar een CO2-neutraal Rheden in 2040’. De agenda is in samenspraak met de klankbordgroep en de werkgroepen van het burgerberaad tot stand gekomen.
1.2 De klimaatopgave Ons klimaat verandert. In de afgelopen eeuw is de temperatuur wereldwijd gestegen. Een groep internationale wetenschappers heeft onlangs, na analyse van nieuwe klimaatgegevens, geconcludeerd dat de opwarming van de aarde ongekend snel gaat, veel sneller dan verwacht. Nederland warmt sinds 1951 twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde (bron: KNMI). Het tempo van de temperatuurstijging gaat zo snel dat het ecosysteem op aarde niet goed mee kan evolueren. Steeds vaker krijgen we te maken met extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval, zware stormen, maar ook langere perioden van droogte en hitte. Als de uitstoot van broeikasgassen in hetzelfde tempo doorgaat, wordt het steeds warmer op aarde. Dit heeft grote gevolgen voor mens, natuur en milieu, zoals het uitsterven van planten- en dierensoorten, tekorten aan drinkwater en voedsel, gebieden die onbewoonbaar worden en een toename van infectieziekten. Dit alles maakt dat we voor een enorme opgave staan om de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen te verlagen om de verdere opwarming van de aarde tegen te gaan (mitigatie) en tegelijkertijd onze leefomgeving aan te passen aan het veranderende klimaat (adaptatie). In 2050 moet onze leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust zijn ingericht (Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie (DPRA).
Afbeelding 1: Impressie G1000Burgerberaad Rheden 5
Vanuit het doel ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’ zijn we op lokaal niveau al voortvarend aan de slag met de klimaatopgave. Het doel ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’ en de daarbij horende lokale klimaatdoelen komen voort uit het ‘Beleidskader voor de klimaataanpak 2019-2022’. In lijn met de nieuwe Omgevingswet worden de doelen voor het klimaat geïntegreerd in de nieuwe instrumenten van de Omgevingswet zoals de Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma’s en Omgevingsplannen. Deze instrumenten zijn nog volop in ontwikkeling. In afwachting hiervan blijven de klimaatdoelen uit het beleidskader 20192022 van kracht.
besluitvorming online te raadplegen op het platform www.watisjouwrheden.nl en op verzoek voor inwoners ook analoog te raadplegen. 1.5 Burgerakkoord in samenhang met klimaatopgave We staan voor een grote opgave ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’. In het Burgerakkoord zijn ideeën opgenomen die bijdragen aan dit doel en nauw verwant zijn aan de leefwereld van onze inwoners. Dit is een prachtige opbrengst van het Burgerberaad want voor de transitie naar een CO2-neutrale gemeente hebben we onze inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties ontzettend hard nodig. De Duurzaamheidsagenda is een uitwerking van het Burgerakkoord in doelen, acties en beoogde resultaten waarvoor de gemeente zichzelf verantwoordelijk stelt. Daar waar we afwijken van het akkoord of kiezen voor een andere invulling vindt u zoals afgesproken een zwaarwegende motivatie waarom we moeten afwijken.
1.3 Samenwerking inwoners en partners De Duurzaamheidsagenda is in samenspraak met de klankbordgroep1 van het Burgerberaad tot stand gekomen. De klankbordgroep bestaat uit deelnemers van het Burgerberaad die op vrijwillige basis namens de Burgerraad de opvolging van het Burgerakkoord bewaakt en als klankbordgroep voor de gemeente en andere partners optreedt bij het uitvoeren van het Burgerakkoord. Naast de klankbordgroep zijn er inhoudelijke werkgroepen actief die zich buigen over de thema’s lokale energie, de natuur onze bondgenoot, openbaar groen, verduurzaming woningen en bewustwording en consuminderen.
De Duurzaamheidsagenda levert een mooie bijdrage aan de opgave om CO2-neutraal te worden. Hiermee zijn we er echter nog niet. Naast de voorgestelde activiteiten uit de agenda zal de gemeente in de komende jaren in het kader van o.a. de Regionale Energiestrategie (RES), de regionale of provinciale Energievisie, de Transitievisie Warmte, de Woonvisie en het Beleidskader Energie en Landschap nog verschillende ontwikkelingen en activiteiten in gang zetten om onze CO2-uitstoot fors te verminderen. Indien deze ontwikkelingen en activiteiten de Duurzaamheidsagenda versterken en/of aanvullen, zullen wij hier naar verwijzen. Zo houden onze inwoners zicht op wat we doen, wanneer, waarmee en waarom op weg naar Rheden CO2-neutraal in 2040. We werken daarbij zowel aan mitigatiekant, het verlagen van de CO2-uitstoot als de adaptatiekant, het aanpassen van onze omgeving aan het veranderende klimaat.
1 De klankbordgroep telt circa 35 deelnemers. Het dagelijkse contact van de gemeente met de
klankbordgroep loopt via de kerngroep. Deze kerngroep bestaat uit een afvaardiging van de klankbordgroep.
1.4 De Duurzaamheidsagenda 2023-2026 De Duurzaamheidsagenda is een uitwerking van het Burgerakkoord conform de opdracht van de raad. Zoals de term ‘agenda’ al doet vermoeden, bevat de agenda een overzicht van doelen, activiteiten en beoogde resultaten, uitgezet in tijd en geld. In welke mate deze beoogde resultaten worden behaald, hangt af van verschillende factoren. Voor de uitvoering van de Duurzaamheidsagenda worden ‘nieuwe’ wegen bewandeld, waarbij we in sommige gevallen afhankelijk zijn van instemming van derden. We weten op voorhand niet voor welke uitdagingen we komen te staan en of onze eerste inschatting over de planning, personele inzet, financiën enzovoorts in de praktijk juist is.
1.6 Leeswijzer Na deze inleiding volgen er vier hoofdstukken waarin de onderwerpen uit het Burgerakkoord zijn verdeeld over de thema’s ‘Bewustwording en Consuminderen’, ‘Groen en Voedsel’, ’Verduurzaming Woningen’ en ‘Lokale Energie’. Elk voorstel uit het Burgerakkoord (de cijfers refereren aan het Burgerakkoord) is inhoudelijk uitgewerkt. Hierbij is onderscheid gemaakt:
De agenda gaat over de periode 2023-2026. Het ligt in de planning om op termijn ook een doorkijk te geven naar de lange termijn (2030-2040). Eventuele bijstellingen van de activiteiten gedurende de looptijd van de agenda worden via de Planning- en Controlcyclus gerapporteerd. De verantwoording over de doelen, beoogde resultaten en financiële middelen van de verschillende onderwerpen vindt plaats binnen het begrotingsprogramma van het betreffende thema. De (bijgestelde) agenda is na
• voorstellen die al zijn opgepakt; • voorstellen die aansluiten bij bestaand beleid of een aanvulling vragen; • voorstellen die om nieuw beleid vragen. Daar waar het om nieuw beleid gaat is een voorstel gedaan voor het doel, de activiteiten, het beoogde resultaat, benodigde financiën/Fte e.d. 6
Hierna volgen de hoofdstukken communicatie (6), financiën (7 en 8) en geven we knopte vooruitblik naar de periode na vaststelling van de Duurzaamheidsagenda (9).
7
2.2 Agenda Bewustwording
2. Bewustwording en Consuminderen
Doorontwikkeling www.watisjouwrheden.nl (voorstellen 2.1 en 2.4) In de afgelopen periode is de website www.watisjouwrheden.nl aangevuld met voorbeelden van (kleine) CO2-besparingen en een CO2-voetafdruk van Milieucentraal. We gaan dit verder uitbouwen, zodat de website meer taakgericht wordt en snel handelingsperspectieven biedt voor de belangrijkste vragen van inwoners, bijvoorbeeld ‘de 5 tips als ik mijn jaren-30 woning wil verduurzamen’. Dit doen we samen met de werkgroep Consuminderen en Bewustwording. We vinden het belangrijk dat we vindbaar en zichtbaar zijn voor alle inwoners. Dit gaan we stap voor stap in samenspraak met inwoners verbeteren. Door steeds beter te monitoren, meten we de effecten hiervan en passen we dit continu aan. Om bewustwording binnen de gemeente te vergroten doen we mee met landelijke gedragsveranderingscampagnes die bij onze doelen aansluiten. Verder breiden we de website www.watisjouwrheden.nl uit met de thema’s klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarnaast zijn op de website van het Energieloket Rheden verschillende tips en kleine maatregelen te vinden die gerelateerd zijn aan de verduurzaming van een woning.
2.1 Bewustwording We zijn in transitie naar een CO2-neutraal Rheden in 2040. Inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties én de gemeente, ieder op zijn of haar eigen manier en tempo. Om ons doel te bereiken is veel meer nodig om gedragsverandering en beweging op gang te brengen, zowel intern als extern. In de afgelopen jaren werkte de gemeente aan de bewustwording van de verschillende doelgroepen over de opgave. Zo is er bijvoorbeeld een specifieke website over de klimaatopgave ontwikkeld, zijn er klimaatspecials in de Regiobode verschenen en hebben verschillende inwoners een energiecoach op bezoek gehad. In de komende jaren blijven we aandacht besteden aan bewustwording en communicatie, maar gaan we onder de noemer ‘Activatie’ inwoners ook stimuleren om in beweging te komen. Hiervoor ontwikkelen we apart beleid. In het Burgerakkoord wordt het belang van een goede communicatie voor de verschillende doelgroepen onderstreept. Zo wordt er voorgesteld om een gedragsdeskundige (2.1) bij de communicatie richting de burger te betrekken, het platform www.watisjouwrheden.nl (2.2 en 2.4) verder uit te breiden en daarnaast een duurzaamheidsplatform op te richten (3.1 t/m 3.3). In dit hoofdstuk leest u wat we de komende jaren gaan doen.
Reeds opgepakt. Gedrags- en communicatiedeskundige en beleidsplan activatie (voorstel 2.1) Juni 2023 zijn er twee beleidsmedewerkers activatie en bewustwording met gedragskennis bij de gemeente begonnen. Zij gaan aan de slag met het ontwikkelen van beleid voor de activatie van inwoners, ondernemers en medewerkers van de gemeente binnen de opgave Rheden CO2-neutraal in 2040. Dit beleid is naar verwachting eind 2024 gereed. We willen hiermee meer mensen bewust maken van de impact van hun eigen gedrag en hen makkelijk bereikbare stappen onder aandacht brengen om hen te verleiden om duurzamere keuzes te maken. Ondertussen experimenteren we al om ervaring op te doen en samen met inwoners te zien wat goed werkt om in nieuw beleid over te nemen. We werken nu veel in Dieren-West dat als eerste aardgasvrij moet worden. We gaan daarbij actief op zoek naar aanknopingspunten in de verschillende kernen van de gemeente. De eerste drie maanden zijn we aan de slag met: • Inloopbijeenkomst Energie in Wijk 30 juni 23 in Dieren-West als mini-festival; • Opzetten van een Energiewinkel in Dieren, waar we ervaringen meenemen voor andere kernen;
Afbeelding 2: Impressie digitaal platform www.watisjouwrheden.nl 8
• We onderzoeken in samenwerking met RIQQ hoe we een wijkgerichte campagne ontwikkelen om de cohesie in de wijk te ondersteunen; • Schrijven we mee aan een gemeentebrede campagne voor isolatiemaatregelen van Winst uit je Woning en monitoren het effect hiervan. Doel: Activiteiten:
Beoogd resultaat:
energie. We breiden deze monitor uit naar wijkniveau om zo gerichter te bepalen wat er in een wijk nodig is om de doelen te behalen. Verder onderzoeken we met onze inwoners op welke manier wij het verduurzamen van een wijk kunnen stimuleren en of we mogelijk een spelelement kunnen inbrengen. Doel: Activiteiten:
Activatie van inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) instellingen en de gemeente ter ondersteuning van de klimaatopgave. • 2023-2024: het ontwikkelen van beleid voor de activatie van bewoners; • 2023: het organiseren van activiteiten bij dorpsfeesten in Velp en Rheden om aandacht te vraag voor de impact van eigen gedrag (i.s.m. klankbordgroep); • 2024: het adviseren van de interne organisatie over het beïnvloeden van gedrag; • 2023-2024: het ontwikkelen van een campagne met culturele insteek voor het activeren en betrekken van inwoners bij de opgave; • 2024-2026: uitvoering en evaluatie beleid (samen leren en ervaring op doen). • Eind 2024: het beleidsplan activatie is vastgesteld door de gemeenteraad; • 2024: de gemeentelijke organisatie weet adviseurs met kennis van gedragsverandering binnen de klimaatopgave te vinden; • 2024-2026: de eerste activiteiten zijn uitgevoerd.
Beleid (lokaal): Budget:
Klimaatbeleid 2019-2022 (4e doel)
Programma:
Bestuur en Organisatie1 1 Deze opgave is van invloed op alle domeinen. In aansluiting op het ‘Burgerberaad’ kiezen we ervoor om dit onderdeel hier onder te brengen.
Beoogd resultaat:
Beleid (lokaal): Budget: Programma:
Duurzame gedragsverandering in wijken ter bevordering van de klimaatopgave. • 2023-2024: CO2-voetafdruk van Milieu Centraal onder de aandacht brengen en mogelijk uitbreiden; • 2024: het onderzoeken en ontwikkelen van een voorstel voor het stimuleren van wijken/inbrengen van een spelelement (‘competitie’). Waarna in 2025 de uitvoering volgt. • 2025: - 50% van de inwoners heeft wel eens gehoord van de CO2-voetafdruk; - 25% van de inwoners heeft er ook daadwerkelijk iets mee gedaan. • 2025: Wijken worden gestimuleerd om te verduurzamen en/of zijn op een inspirerende wijze met elkaar in ‘competitie’ Klimaatbeleid 2019-2022 (4e doel) € 25.000,- structureel van 2024 t/m 2026 Fte: n.v.t. Leefomgeving
n.v.t.
Duurzaamheidsplatform (voorstellen 3.1, 3.2 en 3.3) De website ‘watisjouwrheden.nl’ is ontwikkeld met als doel om een digitaal platform te worden voor inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) instellingen en de gemeente. We willen een duurzame beweging op gang brengen waar steeds meer mensen aan gaan bijdragen. De website watisjouwrheden.nl is hiervan een onderdeel. Daarnaast ontwikkelen we een brede community waarop we fysiek en digitaal mensen willen samenbrengen om elkaar te helpen en inspireren. Dit ontwikkelen we samen met de werkgroep Consuminderen en Bewustwording.
CO2-voetafdruk en CO2-doelen per wijk (competitie) (2.4) “De CO2-voetafdruk berekening” van Milieu Centraal is reeds geplaatst op watisjouwrheden.nl. Via de online CO2-voetafdruk tool van Milieu Centraal kunnen mensen hun eigen voetafdruk laten berekenen. De uitslag laat zien hoeveel ‘aardes’ jouw leefstijl kost en in de uitslag lezen zij direct suggesties waar zij de eigen voetafdruk kunnen verkleinen. Zo worden inwoners bewust van de impact van hun eigen gedrag. In 2023 bekijken we hoe we de voetafdruk verder onder de aandacht kunnen brengen en mogelijk kunnen uitbreiden. In het kader van ‘Rheden 450 jaar’ heeft de werkgroep bewustwording en consuminderen het initiatief genomen voor het organiseren van een ‘Duurzaamheidsstraatje’ tijdens de dorpsfeesten in Velp en Rheden. Deze momenten gebruiken we om het platform ‘watisjouwrheden.nl’ en de ‘CO2-voetafdruk’ onder de aandacht te brengen.
De voorstellen uit het Burgerakkoord over een ‘Duurzaamheidsplatform’ sluiten hierop aan en onderstrepen de behoeften aan het samenbrengen van partijen (3.1), het centraal stellen van een communicatiekanaal voor het Burgerakkoord (3.2) en het genereren van bekendheid onder inwoners over het platform (3.3). Om hierop te anticiperen, starten we in 2023 met het oprichten van een ‘kernteam CO2-neutraal Rheden in 2040’. Het kernteam buigt zich over de doorontwikkeling van het platform in de geest van het Burgerakkoord. De werkgroep bewustwording en
In 2021 en 2023 is een gemeentebrede Klimaatmonitor uitgevoerd die meet waar we staan met onze CO2-doelen en met de doelen voor de opwek en het besparen van 9
consuminderen wordt gevraagd of zij (of leden van de werkgroep) hierin actief willen meedenken. Doel: Activiteiten
Beoogd resultaat:
Beleid (lokaal): Budget:
Programma:
vergemakkelijken. Dit kunnen we bijvoorbeeld bereiken via projecten op gebied van leefbaarheid en biodiversiteit, waar mensen samenwerken om hun eigen leefomgeving te vergroenen. Het mooie resultaat is direct zichtbaar, anders dan met de energietransitie die toch vrij technisch en abstract is. Via de verbindingen die zo tussen inwoners onderling ontstaan, kunnen inwoners vervolgens ook makkelijker samenwerken in bijvoorbeeld het samen kopen van een buurtbatterij, elkaar helpen met klussen of het regelen van zonnepanelen op alle huizen in hun eigen straat.
Een stevige digitale fundering voor de bewustwordings- en communicatieopgave ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’. • 2023: het oprichten van een kernteam ‘CO2-neutraal Rheden in 2040’; • 2024: verkenning, planvorming en uitvoering platform (incl. promotie); • Structureel: promotie platform. • 2024: het digitale platform is operationeel; • 2026: - 75% van de inwoners heeft wel eens van het platform gehoord; - 25% van de inwoners heeft er ook actief gebruik van gemaakt. Klimaatbeleid 2019-2022 (doel 4) €40.000,- (structureel van 2024 t/m 2026) Fte: 0,75 (incl. faciliteren van het ‘platform’, de ‘keukentafel’ gesprekken en de faciliterende ondersteuning bij activiteiten vanuit de samenleving) Bestuur en Organisatie1 1 Deze opgave is van invloed op alle domeinen. In aansluiting op het ‘Burgerberaad’ kiezen we ervoor om dit onderdeel hier onder te brengen.
Advies tot aan de keukentafel (2.3) Het ‘Advies tot aan de keukentafel’ is een belangrijk onderdeel van het beïnvloeden van gedrag en we zullen als gemeente een faciliterende rol nemen om de gesprekken tot stand te laten komen. Op dit moment voeren de energiecoaches op aanvraag al gesprekken met inwoners thuis. De Energiebank wil de ‘keukentafelgesprekken’ uitbreiden met de mogelijkheid van groepsgesprekken. We stellen capaciteit beschikbaar om hierover met elkaar na te denken. Afbeelding 3: Rhedense animatiefilm over de klimaatopgave (klik op de afbeelding)
Informeren, communiceren en committeren (7.7) Het breed informeren van onze inwoners is een noodzakelijke basis, maar dan begint het pas. Mensen moeten in gesprek en in beweging komen. Op allerlei manieren gaan we het gesprek met inwoners en tussen inwoners faciliteren. Met partnerorganisaties of wijkbewoners organiseren we kennissessies over bijvoorbeeld warmtepompen of klimaatadaptatie in de wijk. Het thema duurzaamheid zichtbaar op jaarlijks 1 groter evenement in elke kern waar veel mensen op af komen, zoals met het duurzame laantje dat in 2023 reist langs Velp, Dieren en Rheden. Hiervoor hebben we ook enthousiaste inwoners nodig die dit willen organiseren en met andere inwoners in gesprek gaan. In klein verband zoeken we naar manieren op dialoog op gang te brengen, ook tussen inwoners onderling, zoals bijvoorbeeld in een energiecafé of buurthuis. Uiteindelijk hebben we nodig dat wijken meer cohesie krijgen en weer meer zelforganiserend worden. We zoeken naar koppelkansen om een beweging in de wijk te 10
Duurzaamheidsbudget vergroten (5.2) Wij willen de betrokkenheid en energie van onze inwoners graag vasthouden en versterken. Voor (georganiseerde) inwonersgroepen die graag zelf iets willen doen, ontwikkelen we een laagdrempelige subsidieregeling in aanvulling op bestaande budgetten en/of regelingen (van bijv. het Rijk, provincie, gemeente of waterschap) zodat we initiatieven in de komende jaren kunnen ondersteunen. Hiermee hopen we jaarlijks 5 á 7 initiatieven te ondersteunen. Doel:
Stimulering inwonersinitiatieven1 op het gebied van lokale energie, groen, natuur, bewustwording, consuminderen en verduurzamen woningen2 1
hieronder worden initiatieven van (georganiseerde) inwonersgroepen verstaan indien er geen andere subsidieregeling voor beschikbaar is. • 2023-2024: ontwikkeling, implementatie en promotie subsidieregeling; • 2024-2026: uitvoering subsidieregeling. • De regeling treedt uiterlijk 1 april 2024 in werking; • We ondersteunen jaarlijks vijf á zeven inwonersinitiatieven. 2
Activiteiten: Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget: Programma:
• € 35.000,- structureel (2024 t/m 2026) • 0,4 fte structureel voor projectondersteuner (2024 t/m 2026) Bestuur en Organisatie1 1 Deze opgave is van invloed op alle domeinen. In aansluiting op het ‘Burgerberaad’ kiezen we ervoor om dit onderdeel hier onder te brengen.
11
2.3 Consuminderen
Daarnaast zullen we de landelijke ‘Menukaart afvalpreventie VANG Huishoudelijk afval’ en de landelijke campagne ‘De knop moet om’ van de Rijksoverheid) en (mogelijk) Europese ontwikkelingen op dit gebied volgen en hier in de toekomst lokaal op aanhaken. Vanzelfsprekend zullen, waar mogelijk, kansen in het reguliere werkproces worden benut. In het kader hiervan zal in 2024 samen met inwoners en ondernemers onderzocht worden op welke wijze lokaal impact gemaakt kan worden. De komende periode verkennen we de mogelijkheden hiervoor in relatie tot de afvalstoffenheffing. In afwachting van deze verkenning hebben wij vooralsnog geen (extra) middelen in de begroting vrijgemaakt.
De klimaatopgave vraagt van ons allemaal om duurzamer te gaan leven. Minder spullen kopen, spullen delen, kapotte spullen repareren en/of dingen zelf maken. We staan voor een enorme uitdaging om samen minder te consumeren, ofwel consuminderen. Het Burgerakkoord vraagt onder de titel ‘Minder=Meer’ aandacht voor het thema ‘consuminderen’. De gemeente wordt daarin gevraagd een meerjarenprogramma consuminderen op te stellen (6.1), alle beleidsplannen en voorstellen te toetsen op de CO2 -uitstoot (6.2) en voorlichting te geven over Meerjarenprogramma consuminderen (voeding, mobiliteit en wonen) de impact van consumeren (6.3 en 6.5).
We verkennen de mogelijkheden om vanuit de gemeentelijke afvaltaak hierin stappen te zetten.
Consuminderen is een nieuw onderwerp voor de gemeente. In dit hoofdstuk leest u wat dit voor de komende jaren betekent.
2.4 Agenda Consuminderen Op dit moment spelen er kleinschalige initiatieven in de gemeente die onder het thema ‘Consuminderen’ kunnen worden geschaard. Een voorbeeld zijn de Repaircafés waar apparaten, speelgoed, kleding en andere gebruiksvoorwerpen worden gerepareerd. Een ander voorbeeld is de Ketting Kledingruil, een duurzaam alternatief voor kleding kopen. Naast deze initiatieven is er op dit moment geen gemeentelijk beleid voor Consuminderen. Bij Consuminderen denken we snel aan spullen, maar ook ons verbruik van water vraagt aandacht. De drinkwatervoorraden staan onder grote druk door klimaatverandering en economische groei. De doelstelling van de provincie Gelderland en Vitens is 20% waterbesparing. Meerjarenprogramma Consuminderen, voorlichting en verkeer (6.1, 6.3 en 6.5) Meerjarenprogramma Consuminderen (6.1, 6.3 en 6.5) Onze ecologische voetafdruk is groot. We blijven (te) veel spullen kopen. Het is bij uitstek een thema dat op heel veel verschillende niveaus aangepakt moet worden. Van Europese en landelijke regelgeving tot onze individuele keuzes als we boodschappen doen. Hierop heeft de gemeente alleen lang niet altijd invloed. Uit onderzoek blijkt dat het ratio zelden een echte rol speelt bij het doen van aankopen. Ons onbewuste brein is gevoelig voor allerlei claims van buitenaf. Om dit te kunnen beïnvloeden, is uiterst complex.
Het thema ‘Voedselverspilling’ wordt opgenomen in het Grondstoffenplan.
Afbeelding 4: voorlichting op scholen (de Klimaatweek) 12
Verkeersbeleid i.r.m. autoluwe wijken en deelauto’s (6.1 en 6.5) Wij werken momenteel aan een gemeentelijke Mobiliteitsvisie met bijbehorend uitvoeringsprogramma. In de visie komen thema’s als leefbaarheid en verkeersveiligheid aan bod. De invulling van deze onderwerpen is nog niet bekend. De Mobiliteitsvisie wordt halverwege 2024 verwacht. De gemeente heeft een faciliterende rol op het gebied van deelmobiliteit. In de Visie Laadinfrastructuur (2022) is vastgesteld dat we voor deelauto-initiatieven indien wenselijk gereserveerde parkeerplaatsen aanbieden, met optioneel een oplaadpunt. Verder zijn in deze visie de keuzes en afwegingen in laadpalen opgenomen. We zijn positief over het gebruik van (met name elektrische) deelauto’s en dit is ook verankerd in het bestuurlijke speerpunt ‘Verdere verduurzaming mobiliteit’ van het werkprogramma college 2022-2026. De gemeente neemt geen exploiterende rol aan voor deelauto’s. Voor tweewielers kijken we ook naar mogelijke uitrol van deelmobiliteit in de gemeente. In de gemeentelijke Mobiliteitsvisie wordt nader ingegaan op het onderwerp deelmobiliteit. Toetsing beleid op CO2-uitstoot (6.2) In 2024 gaan we een verkennend onderzoek doen naar een geschikte methodiek voor het meten en begroten van de CO2-impact van beleidsplannen. Hierbij kijken we o.a.
naar het draagvlak voor en de objectiviteit van een methodiek, maar ook naar de beleidsvelden waar we de toetsing op willen loslaten. In het onderzoek wordt naast CO2-uitstoot ook aandacht besteed aan CO2-binding en CO2-vermijding. Doel: Activiteiten:
Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget: Programma:
CO2-impact als volwaardig afwegingsfactor • 2024: verkennend onderzoek naar een geschikte methodiek incl. besluitvorming, instructie gebruikers en implementatie methodiek; • 2025-2026: uitvoering. Alle beleidsplannen met enigszins effect op de CO2-uitstoot worden getoetst Klimaatbeleid 2019-2022 • 2024: €30.000,- (incidenteel voor onderzoek en implementatie); • 2025-2026: €10.000,- (structureel voor uitvoering). Leefomgeving
13
Staat opgenomen in bestaand beleid.
3. Groen en Voedsel
Centrale coördinatie van vrijwilligers (7.3) Het Vrijwilligerspunt Rheden is er voor alle inwoners die vrijwilligerswerk (willen) doen, als voor organisaties, die met vrijwilligers werken of nieuwe vrijwilligers zoeken. Het Vrijwilligerspunt heeft een online vacaturebank en vrijwilligerspool. In 2024 wordt in samenwerking met leden van de werkgroep verkend wat de mogelijkheden van dit Vrijwilligerspunt zijn in relatie met dit voorstel.
De biodiversiteit staat wereldwijd enorm onder druk. Op dit moment is, ten opzichte van 1900, nog maar vijftien procent van de inheemse planten- en diersoorten in Nederland over. In het Burgerakkoord wordt uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor groen en voedsel. Enkele voorbeelden zijn: het stimuleren van natuurinclusieve landbouw (7.1), vergroening als leidend uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen (8.1) en het omvormen van agrarische gronden naar nieuwe natuur (8.4).
In het kader van het Biodiversiteitsplan werkt de gemeente samen met vrijwilligers om het belang van biodiversiteit onder de aandacht te brengen. Dit gebeurt o.a. tijdens markten, bewonersavonden en in lesprogramma’s van scholen. Daarnaast zijn er in de openbare ruimte vrijwilligers actief. De gemeente faciliteert dit vrijwilligerswerk, maar coördineert de inzet van vrijwilligers niet. In de komende jaren wordt een centrale coördinatie van ‘groene’ vrijwilligers overwogen.
In 2022 heeft de gemeenteraad het Biodiversiteitsplan 2022-2032 vastgesteld. In dit plan staat uitgewerkt wat de gemeente doet aan het behoud en herstel van de biodiversiteit. Hiervoor is een gebiedsgerichte aanpak ontwikkeld op basis van de zogeheten zes V’s (Variatie in omstandigheden, Voedsel, Vocht, Voortplantingsmogelijkheden, Verbinding en Veilige plekken). Door de zes V’s aan te bieden zorgen we voor een rijkdom aan ecosystemen.
Doel: Activiteiten:
Graag nemen wij u in dit hoofdstuk mee wat er momenteel speelt en of en hoe dit zich verhoudt tot de voorstellen uit het Burgerakkoord.
Beoogd resultaat: Beleid (lokaal): Budget: Programma:
Ondersteuning initiatieven natuurinclusieve voedselproductie en biodiversiteit (7.2) In het kader van het Biodiversiteitsplan (paragraaf 3.2) kunnen inwoners ideeën aandragen om de biodiversiteit in tuinen of openbaar groen te verhogen. De gemeente draagt bij met advies en ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van nestkastvoorzieningen en inheems plantgoed. In 2023 heeft de gemeente 150 ‘Nectarkroegen’ voor haar inwoners beschikbaar gesteld. Een nectarkroeg bestaat uit bloeiende plantensoorten op één vierkante meter tuin, waar bijen, hommels, vlinders en andere insecten in het gehele bloeiseizoen nectar en stuifmeel kunnen vinden.
Coördinatie vrijwilligers in natuur en groen 2024: verkennend gesprek met Vrijwilligerspunt Rheden over coördinatierol vrijwilligers 2024-2025: overweging oprichting centrale coördinatie ‘groene’ vrijwilligers • Inzicht in de (on-)mogelijkheden van Vrijwilligerspunt Rheden • Advies centrale coördinatie ‘groene’ vrijwilligers Onbekend Onbekend
Minder gras en verharding (7.4) In het kader het veranderende klimaat waarbij vaker extremen voorkomen zoals hittegolven, langere perioden van droogte maar ook intensere regenbuien, zijn in de afgelopen jaren verschillende stappen gezet in de vermindering van de oppervlakten gras en verharding in de openbare ruimte en particuliere tuinen (Biodiversiteitsplan en het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte). Jaarlijks worden er meerdere inwonersinitiatieven voor de ‘Operatie Steenbreek’ ondersteunt en enkele projecten in de openbare ruimte gerealiseerd. Bij projecten in de openbare ruimte brengen we 10% minder verharding terug. Dit staat opgenomen in het Watertakenplan Olburgen 20232027. Deze aanpak wordt in de komende jaren gecontinueerd.
Voor inwoners die samen met buurtgenoten hun tuin willen vergroenen en het hemelwater willen afkoppelen is er Operatie Steenbreek. Voor inwoners die individueel of als groepje graag een stukje openbaar groen vrijwillig willen onderhouden zijn er adoptiemogelijkheden. Op dit moment zijn er 300 locaties openbaar groen geadopteerd.
In de gesprekken met de werkgroep is extra aandacht gevraagd voor het opstellen van regels over het percentage verhard oppervlak van tuinen. Tot nu toe heeft de gemeente 14
zich vooral gericht op het stimuleren en faciliteren van inwoners voor de vergroening van tuinen. In de komende jaren willen we de mogelijkheid/wenselijkheid van regels voor particuliere tuinen en het draagvlak voor een stimuleringsregeling om versteende tuinen om te vormen naar groen (Watertakenplan Olburgen 2023-2027) nader onderzoeken. opgenomen in bestaand beleid en onderzoek uitbreiding bestaand beleid m.b.t. particuliere Staat tuinen.
Verduurzamen maai- en zaaibeleid (7.5) In het kader van het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte en het Biodiversiteitsplan worden verschillende gazons en bermen in de gemeente minder en anders gemaaid. Sinds 2023 wordt 16 hectare verdeeld over 40 locaties binnen de gemeente als bloemrijk gras beheerd. Bij elke maaibeurt blijft circa dertig procent van het gras staan. Zo kunnen kleine dieren en insecten zich schuilen en voedsel blijven vinden. De locaties bloemrijk gras en bermen worden volgens de Kleurkeur gemaaid. Kleurkeur is ontwikkeld door de Vlinderstichting en Stichting Groenkeur. Verder wordt in het najaar van 2023 gestart met een pilot om in gemeentelijk projecten waarbij straten opnieuw ingericht worden, de gazons te vervangen door bloemen(zaad)mengsels, te beginnen in de Koninginnebuurt in Dieren. In 2025 loopt het huidige maaicontract af. Op dat moment wordt bekeken of het contract wordt verlengd, de opdracht opnieuw wordt aanbesteed of dat de gemeente meer zelf gaat doen. Dit natuurlijke moment van overwegingen grijpen we aan om ook te kijken naar de verduurzaming van het maaibeheer, zoals bijvoorbeeld elektrisch maaien.
Afbeelding 5: Eén van de 40 locaties ‘bloemrijk gras’ Vergroening als leidend uitgangspunt (8.1) In het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit is er steeds meer aandacht voor de vergroening van onze leefomgeving. Groen werkt verkoelend, groen vermindert wateroverlast, groen verhoogt de infiltratiecapaciteit en groen zorgt voor een rijke biodiversiteit. Wij zijn ons er van bewust dat onze gemeente bevoorrecht is met haar groene omgeving en willen dit graag behouden en versterken. Dit betekent niet dat wij vergroening als leidend uitgangspunt gaan hanteren, maar als volwaardig thema zodat we bij elke situatie de verschillende belangen goed tegen elkaar kunnen afwegen. Elke situatie is anders en dat vraagt maatwerk. Waar mogelijk proberen we koppelkansen te benutten. Bij projecten in de openbare ruimte werken we aan een toekomstbestendige inrichting met ruimte voor biodiversiteit, klimaatadaptatie, recreatie en ontmoeting. Verder werken we aan een ‘puntensysteem’ dat biodiversiteit in ruimtelijke ontwikkelingen juridisch afdwingbaar maakt (zie ook punt 8.6). Naar verwachting wordt het puntensysteem in 2024 geïmplementeerd. Daarnaast is er met personele uitbreiding de mogelijkheid ontstaan dat één van de ecologen al in een vroeg stadium van
Staat opgenomen in bestaand beleid. Groenbeheer: van mono naar permacultuur (5.1) Het groenbeleid en -beheer van de gemeente Rheden is al vele jaren gericht op het vergroten van de diversiteit zoals bijvoorbeeld meerdere boomsoorten in een straat en natuurvriendelijk groenbeheer. In voorstel 5.1 uit het Burgerakkoord wordt specifiek gesproken over ‘permacultuur’. Wij staan open voor nieuwe ideeën en bespreken graag met de werkgroep wat zij onder ‘permacultuur’ verstaan en welke kansen zij hierin zien voor de gemeente.
Staat (deels) opgenomen in bestaand beleid. 15
planvorming en aanvragen betrokken wordt. Zo kan ecologie/biodiversiteit als één van de leidende principes bij ontwikkelingen worden meegenomen.
Natuurinclusieve woningbouw en de vuistregel ‘3-30-300’ (8.6) In het Biodiversiteitsplan staat een ‘puntensysteem’ voor natuurinclusief bouwen en ontwerpen beschreven (Biodiversiteitsplan, paragraaf 3.3). De gemeente vraagt initiatiefnemers met dit puntensysteem actief een (bovenwettelijke) bijdrage te leveren in de biodiversiteit, bijvoorbeeld door de inpassing van inheems plantmateriaal. In de komende jaren wordt de juridische borging van het puntensysteem in het omgevingsbeleid nog verkend. Op dit moment is dit nog niet afdwingbaar.
Staat opgenomen in bestaand beleid. Voortgang groenbeheer en ondersteuning inwonersinitiatieven (8.2) De werkgroep Groen en Voedsel heeft in een overleg met de gemeente aangegeven tevreden te zijn met de beschreven ambitie voor duurzaamheid in het Beheerplan Groen 2021-2025 (paragraaf 4.2) en kijkt uit naar de uitvoering. Een aantal duurzaamheidsambities uit het Beheerplan Groen waar al volop aan wordt gewerkt:
In 2023 brengen we in beeld of de gebouwde omgeving voldoet aan de vuistregel 3-30300. De resultaten hiervan worden in het najaar van 2023 verwacht. De vuistregel staat als meekoppelkans opgenomen in het vastgestelde Watertakenplan Olburgen 20232027. De gemeente is voornemens om de vuistregel als uitgangspunt te hanteren voor projecten en beleid.
• Vergroten van de biodiversiteit door bijvoorbeeld een ander maaibeheer, variatie in (boom)sortiment en meer aandacht voor gelaagd groen; • Bomen spelen een belangrijke rol in het matigen van de klimaatverandering. We blijven op zoek naar locaties voor de aanplant van extra bomen, o.a. 65 extra bomen in Velp zuid;
Staat opgenomen in bestaand beleid.
• In het onderhoud wordt zoveel mogelijk duurzaam gewerkt met elektrisch gereedschap zoals heggenscharen, bosmaaiers en bladblazers. Bij vervanging van het oude materieel wordt gekozen voor elektrisch; • Bij herinrichting wordt overbodige (niet functionele) verharding weggehaald en plaats gemaakt voor groen. Onder kopje ‘Ondersteuning initiatieven natuurinclusieve voedselproductie en biodiversiteit (7.2)’ staat toegelicht welke ondersteuning er momenteel voor inwonersinitiatieven is. In de dorpskern Dieren spelen twee integrale projecten waarbij inwoners worden ondersteund bij het afkoppelen van hemelwater en het klimaatbestendig maken van tuinen.
Staat opgenomen in bestaand beleid. Opiniepanel voor het ontwikkelen en evalueren van vergroeningsmaatregelen (8.3) In de huidige werkwijze worden inwoners betrokken bij (inrichtings-)plannen in hun directe woonomgeving. Bij het opstellen van beleidsmatige gemeentebrede vraagstukken zoals het Biodiversiteitsplan of de Beleidsnota Bomen betrekken we naast betrokken individuele inwoners ook belangenverenigingen en natuurorganisaties. Deze werkwijze willen we zeker voortzetten en we zien geen aanleiding om een extra ‘opiniepanel’ in het leven te roepen.