Achtergronddocument - Toekomstbeeld recreatie & toerisme gemeente Rheden - EINDVERSIE - februari 2024

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

1

BOUWSTENEN VISIE RHEDEN

Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, februari 2024 Opdrachtgever

Gemeente Rheden Contactpersoon: Ingrid Kerkhoff

Auteurs

A. (Annemiek) Riefel M. (Martijn) Huijgen N. (Natasja) Sonderen R. (Rozemarijn) Pool Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Mail: riefel@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl

Foto’s

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Gemeente Rheden, Visit Veluwe.

2

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

1.

Het belang van recreatie en toerisme voor Rheden ....................................................................................................... 5 1.1

2.

Leefstijlvinder ........................................................................................................................................................................19 2.1

Aanbodanalyse ................................................................................................................................................................21

2.2

Vraaganalyse .....................................................................................................................................................................23

2.3

Vraag en aanbod ..............................................................................................................................................................25

2.4

Conclusie ...........................................................................................................................................................................27

3.

Relevante trends en ontwikkelingen ................................................................................................................................29 3.1

Algemeen ...........................................................................................................................................................................29

3.2

Verblijfsrecreatie ..............................................................................................................................................................29

3.3

Buitenrecreatie .................................................................................................................................................................30

3.4

Dagrecreatie ......................................................................................................................................................................31

3.5

Horeca ................................................................................................................................................................................31

4.

Beleidsmatige en organisatorische kaders .....................................................................................................................33 4.1

Bestaand beleid en regionale context ........................................................................................................................33

4.2

Verkennende gesprekken ..............................................................................................................................................40

5.

Identiteit en ontwikkelingen ..............................................................................................................................................43 5.1

DNA en Identiteit ..............................................................................................................................................................43

5.2

Relevante ontwikkelingen in Rheden..........................................................................................................................44

6.

7.

De R&T sector in beeld ..................................................................................................................................................... 5

Economische en maatschappelijke waarde recreatie en toerisme ..........................................................................46 6.1

Economische waarde .....................................................................................................................................................46

6.2

Maatschappelijke waarde ..............................................................................................................................................50

6.3

Leefbaarheid .....................................................................................................................................................................53 Bronnenlijst ............................................................................................................................................................................60

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

3

BOUWSTENEN VISIE RHEDEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

BOUWSTENEN VISIE RHEDEN

In deze paragraaf geven we een overzicht van het dagrecreatieve, verblijfsrecreatieve en horeca aanbod in de gemeente Rheden. 1.1.1

Vestigingen R&T volgens LISA Allereerst kijken we naar het aantal vestigingen volgens het Werkgelegenheidsregister LISA om Rheden in de context van de regio te kunnen plaatsen. Het Werkgelegenheidsregister LISA maakt gebruik van de afbakeningen en definities uit De Landelijke R&T Standaard (2009). Zij hanteren een zeer brede afbakening van de sector en onderscheiden de volgende typen bedrijven in de landelijke vrijetijdssector: ▪ Logiesverstrekking ▪ Horeca ▪ Detail- en groothandel ▪ Vervoer ▪ Cultuur, recreatie en amusement ▪ Sport (waaronder de deelsector watersport) ▪ Overig (waaronder o.a. natuurbehoud, sauna’s solaria, baden, verhuur en lease van auto’s etc.)

In 2022 zijn er 320 vestigingen in de R&T-sector in Rheden. Dit is 7,66% van het totaal aantal vestigingen in de gemeente. Als we dit aandeel vergelijken met het aandeel aan R&T Vestigingen in het COROPgebied Arnhem-Nijmegen, waartoe Rheden behoort, zien we dat R&T in de gemeente Rheden een relatief groter aandeel heeft t.o.v. het COROP gebied (zie tabel 1.1). Tabel 1.1 Vestigingen R&T t.o.v. totaal aantal vestigingen in de gemeente vergeleken met het aandeel van R&T t.o.v. totaal aantal vestigingen in COROP Arnhem-Nijmegen 2018

2019

2020

2021

2022

Rheden R&T

260

270

290

290

320

Rheden totaal aantal vestigingen

3.520

3.630

3.810

3.940

4.180

Aandeel R&T

7,39%

7,44%

7,61%

7,36%

7,66%

Aandeel R&T COROP ArnhemNijmegen

5,47%

5,45%

5,44%

5,47%

5,41% Bron: LISA, 2023.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

5

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Zowel het totaal aantal vestigingen als het aantal R&T vestigingen in de gemeente Rheden stijgt. Tabel 1.1 laat zien dat het aandeel R&T vestigingen sinds 2018 ongeveer gelijk is gebleven. Tabel 1.2 geeft de procentuele stijging weer van het aantal R&T vestigingen in de gemeente Rheden t.o.v. de procentuele stijging van R&T vestigingen in de COROP regio Arnhem-Nijmegen. Daarin zien we dat de procentuele groei van het aantal vestigingen in Rheden groter is dan in de gehele regio op 2020-2021 na waarin er geen verandering heeft plaatsgevonden in het aantal vestigingen. Tabel 1.2 Procentuele stijging R&T vestigingen Rheden t.o.v. COROP Arnhem-Nijmegen Stijging aantal vestigingen R&T Rheden Stijging aantal vestigingen R&T COROP Arnhem-Nijmegen

2018 - 2019

2019 - 2020

2020 - 2021

2021 - 2022

4%

7%

0%

10%

3%

5%

3%

6% Bron: LISA, 2023

1.1.2

Type bedrijven en spreiding aanbod Op basis van aangeleverde documenten door de gemeente Rheden en een online zoektocht naar toeristische bedrijven is er een aanbodlijst opgesteld. Hierover gaan de volgende analyses. Disclaimer De aanbodlijst is tot stand gekomen op basis van online informatie en gegevens verkregen via de gemeente. Mogelijk zijn niet alle voorzieningen online vindbaar. De lijst is dus niet uitputtend, maar het geeft wel een goede indruk van het aanbod. Afbakening en definities In de analyse is een afbakening gehanteerd die gebruik maakt van definities conform de Landelijke R&T Standaard. Tabel 1.3 geeft een overzicht van de definities die zijn gebruikt voor de verblijfsrecreatieve bedrijven in de gemeente Rheden. Tabel 1.3 Gebruikte definities verblijfsaccommodatie Categorie Definitie1 Een Bed & Breakfast is kleinschalig, gevestigd in bestaande bebouwing, Bed & Breakfast ondergeschikt aan de woonfunctie en wordt gerund door de hoofdbewoner als nevenactiviteit. Een B&B heeft geen eigen kookgelegenheid. Dit is een terrein met een aantal zomerhuisjes, stacaravans, (vakantie-)bungalows of Bungalowpark (vakantie-) appartementen, die hoofdzakelijk voor verhuur door de exploitant of beheerder van het complex beschikbaar zijn.

Een camping of kampeerterrein is een terrein of een deel van een terrein met Camping / toeristische slaapplaatsen, waarop kan worden overnacht in tenten, toercaravans, kampeerterrein kampeerauto's, tenthuisjes of trekkershutten. Een camping kan ook deels bungalows bevatten, dit is dan secundair aan de camping. Een hotel is een accommodatie met slaapplaatsen voor logiesverstrekking in Hotel overwegend één- en tweepersoonskamers tegen boeking per nacht, waar afzonderlijke maaltijden, kleine etenswaren en dranken kunnen worden verstrekt. Losse vakantiewoningen zijn solitaire bungalows en/of huisjes die niet op een Vakantiewoningen verblijfsrecreatie terrein zijn gelegen. Hieronder scharen we binnen dit onderzoek

1

Bron: De definities zijn gebaseerd op landelijke definities, zoals o.a. gehanteerd door het CBS.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

ook particuliere verhuur (Iemand die een ruimte in zijn woning of de volledige woning tijdelijk verhuurd als logiesaccommodatie, bijvoorbeeld via een platform zoals AirBnB of Expedia.)

Het totale aanbod In totaal zijn er 33 verblijfsrecreatieve bedrijven, 10 dagrecreatieve bedrijven en 58 horecabedrijven in de gemeente (zie tabel 1.4). Enkele bedrijven vervullen meerdere functies waarvan één bedrijf zowel een dagrecreatieve als verblijfsrecreatieve én horecafunctie vervult. Tabel 1.4 Totaal overzicht vrijetijdssector Rheden Sector

Aantal bedrijven

Verblijfsrecreatie

33

Dagrecreatie

10

Horeca

58

Verblijfsrecreatie Tabel 1.5 geeft een overzicht van het verblijfsrecreatieve aanbod per logiestype in de gemeente Rheden. Het merendeel van het aanbod betreft kleinschalige accommodaties zoals B&B’s. Zij beschikken echter slechts over 2,9% van het totaal aantal bedden. De overgrote meerderheid van slaapplaatsen is te vinden op de campings in de regio, waarvan Ardoer Camping Jutberg in Laag-Soeren de grootste capaciteit heeft. In het onderstaande overzicht (tabel 1.5) gaat het uitsluitend om geregistreerde verblijfsrecreatieve voorzieningen. Daarnaast worden in de regio Arnhem-Nijmegen (inclusief Rheden en de Veluwezoom) ca. 1.020 huizen en kamers verhuurt via verhuurplatforms. In de buurt van Rheden zijn met name aan de andere kant van de IJssel (gemeente Zevenaar) veel AirBnB’s te vinden. Dit zijn vakantiehuisjes op Recreatiepark De Veerstal. Ook Ardoer Camping Jutberg verhuurd huisjes via AirBnB. Bovendien zijn er ook nog AirBnB’s te vinden in de kernen. Zo worden er huisjes verhuurt in Rheden, Ellecom en Dieren. In Laag-Soeren staat één AirBnB online. De meeste AirBnB’s zijn te vinden in Velp. In De Steeg worden momenteel geen huizen of kamers verhuurt via AirbnB’s (Airdna, 2023). Om overlap te voorkomen zijn Airbnb’s niet als aparte categorie meegenomen in het overzicht van het verblijfsrecreatieve aanbod.

Tabel 1.5 Overzicht verblijfsrecreatieve aanbod (hoofdactiviteit) Rheden absoluut en naar capaciteit. Type bedrijf

Aantal bedrijven

% van totaal bedrijven

Aantal slaapplaatsen

% aandeel slaapplaatsen

B&B

17

51,5%

72

2,5%

Bungalowpark

2

6,1%

77

2,7%

Camping

4

12,1%

2035

70,4%

Hotel

6

18,2%

272

9,4%

Jachthaven

1

3,0%

422

14,6%

Vakantiewoning

3

9,1%

12

0,4%

N

33

100,0%

2890

100,0%

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

7

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Als we ter vergelijking kijken naar de nabijgelegen gemeente Brummen zien we dat Brummen meer slaapplaatsen heeft (4.094 slaapplaatsen) door met name één grootschalig bungalowpark, maar dat het in aantallen bedrijven eenzelfde beeld geeft. Figuur 1.1 geeft inzicht in de spreiding van het verblijfsrecreatieve aanbod, zoals weergegeven in tabel 1.5, in de gemeente. We zien dat het aanbod vrij gelijk verspreid is over de hele gemeente. De dichtheid van de verblijfsrecreatieve bedrijven lijkt het grootst in Velp en De Steeg. Figuur 1.1 Spreiding verblijfsrecreatieve aanbod gemeente Rheden.

Dagrecreatie Vervolgens hebben we het dagrecreatieve aanbod in de gemeente Rheden in kaart gebracht. Deze hebben we uitgesplitst naar type aanbod. Een overzicht van het dagrecreatieve aanbod is te vinden in tabel 1.6. Tabel 1.6 Dagrecreatieve aanbod Rheden per type. Type bedrijf

Aantal bedrijven

% van totaal

Cultuur en erfgoed

3

30%

Dagattracties

3

30%

Sportief en outdoor

2

20%

Zwembad

2

20%

N

10

100%

Het dagrecreatieve aanbod in de gemeente Rheden lijkt zeer beperkt. In dit overzicht is echter de afbakening gehanteerd zoals deze is geformuleerd in het Vitaliteitsonderzoek Dagrecreatie en Verblijfsrecreatie in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (2022). Daarin zijn per categorie enkele voorwaarden gesteld aan bijvoorbeeld publieke functie, openstelling, betaalde entree en hoofdactiviteit. Tabel 1.7 geeft een overzicht van de bedrijven die zijn meegenomen in deze analyse. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

8

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Tabel 1.7 Overzicht dagrecreatieve bedrijven Rheden o.b.v. afbakening zoals gehanteerd in het Vitaliteitsonderzoek Dagrecreatie en Verblijfsrecreatie in de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen (2022). Naam bedrijf

Type bedrijf

Biljoenbad

Zwembaden

Openluchtzwembad Rheden

Zwembaden

De Spelerij

Dagattracties

De Veluwse Poort

Dagattracties

Gelders Geologisch Museum

Cultuur en erfgoed

Kasteel Middachten

Cultuur en erfgoed

Landwinkel de Munnikenhof

Sportief en outdoor

Openluchttheater Pinkenberg

Cultuur en erfgoed

Veluwe Actief

Sportief en outdoor

Wijngaard Hof te Dieren

Dagattracties

Figuur 1.2 geeft een overzicht van de spreiding van de bovenstaande dagrecreatieve bedrijven. Deze zijn gelijkmatig over de gemeente verdeeld. Figuur 1.2 Spreiding dagrecreatieve aanbod gemeente Rheden

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Overige dagrecreatie Routenetwerken vallen buiten de eerdergenoemde afbakening vanuit het vitaliteitsonderzoek, net als natuurgebieden. Deze vormen voor de gemeente echter een belangrijke dagrecreatieve voorziening. Fietsen Het fietsknooppuntennetwerk doorzeefd de gemeente en doet de meeste kernen aan (m.u.v. Dieren) zoals te zien is in figuur 1.3. De dikgedrukte groene lijn is de Landelijke Fietsroute 4 MiddenNederlandroute die ook door de gemeente loopt. Verder bevinden zich in de gemeente drie overstappunten: Parkeerplaats de Plaghak, Parkeerplaats de Lappendeken en Veluwetransferium De Posbank (in figuur 1.3 met rode cirkels aangegeven). Figuur 1.3 Overzicht fietsroutes, knooppunten en overstappunten.

Bron: Routedatabank, geraadpleegd juni 2023.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

10

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Wandelen Ook het wandelnetwerk in de gemeente is zeer uitgebreid (zie figuur 1.4). Het knooppuntennetwerk beperkt zich echter grotendeels tot het natuurgebied en loopt nauwelijks door de kernen. Wel kent de gemeente twee ov-wandelroutes: één route die van Dieren naar Velp loopt en één die van Brummen via Laag-Soeren naar Dieren loopt (of visa versa). Daarnaast doen enkele streekpaden de gemeente aan en loopt de langeafstandsroute Maarten van Rossumpad door de gemeente. Figuur 1.4 Overzicht wandelroutes en knooppunten.

Bron: Routedatabank, geraadpleegd juni 2023.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

11

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Mountainbiken en gravelbiken De gemeente is daarnaast een startpunt voor een uitdagende MTB route van 49,9 km en een gravelroute van 36,6 km. Figuur 1.5 geeft deze routes weer op een kaart. De blauwe route is de MTB-route en de groene route is de gravelbikeroute. Daarnaast zijn er nog enkele uitdagende toevoegingen mogelijk (rode routes) en kunnen de volledige routes worden afgekort door middel van de turquoise routes. De routes lopen door het Nationaal Park Veluwezoom en doen meerdere gemeenten aan. Figuur 1.5 MTB en Gravelroute in de gemeente Rheden.

Bron: mtb-nationaalparkveluwezoom.nl.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

12

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Ruiteren Tot slot loopt er een 16 km lange ruiterroute door het Nationaal Park Veluwezoom; de Posbankroute. Deze begint bij Parkeerplaats de Bosrand in Rheden en loopt in een lus (zie figuur 1.6). Figuur 1.6 Ruiterroute de Posbank Route.

Bron: Visitveluwe.nl.

Horeca Als laatste hebben we het horeca-aanbod in de gemeente in kaart gebracht en deze uitgesplitst naar type bedrijf. Het merendeel van de horecabedrijven betreft restaurants (69%). Er zijn net zoveel cafés als lunchrooms in de gemeente (13,8%) en slechts enkele cafetaria’s (zie tabel 1.8). Tabel 1.8 Horeca aanbod gemeente Rheden. Type bedrijf

Aantal bedrijven

% van totaal

Café

8

13,8%

Cafetaria

2

3,4%

Lunchroom

8

13,8%

Restaurant

40

69,0%

N

58

100,0%

Figuur 1.7 geeft een overzicht van de spreiding van het horeca aanbod in de gemeente. Op basis van deze figuur kunnen we concluderen dat de dichtheid het grootst is in de kern Velp.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 1.7 Spreiding van het horeca aanbod in de gemeente Rheden.

1.1.3

Overnachtingen Een indicator voor de marktomvang betreft het aantal overnachtingen in een gemeente. Deze maatstaf zegt natuurlijk alleen iets over de verblijfsrecreatie en niets over de dagrecreatie. De overnachtingscijfers, zoals te zien in figuur 1.8, zijn berekend op basis van toeristenbelastinggegevens. Het aantal toeristische overnachtingen in de gemeente schommelde in het afgelopen decennium tussen de 119.000 en 136.000 overnachtingen. Deze cijfers zijn gebaseerd op de geheven toeristenbelasting. Forenzenbelasting en langverblijf (vaste gasten, jaarplaatsen en seizoensplaatsen) zijn hierin niet meegenomen. Figuur 1.8 Aantal overnachtingen in de gemeente Rheden op basis van toeristenbelasting. 140000 135000 130000 125000 120000 115000 110000 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023* Bron: CBS, opbrengsten lokale heffingen per gemeente 2013 – 2023.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

14

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Aantal overnachtingen op de Veluwe In 2022 verbleven er ca. 2,2 miljoen mensen uit binnen- en buitenland minstens één nacht op de Veluwe. Samen zorgden zij voor 7,4 miljoen overnachtingen (TVAN, 23 maart 2023). Van die 7,4 miljoen overnachtingen vonden er bijna 135.000 plaats in de gemeente Rheden. Dat is iets minder dan 2% van het totaal aantal overnachtingen op de Veluwe. Daarmee lijkt Rheden slechts een klein aandeel te hebben in het totaal aantal overnachtingen dat plaatsvindt in de regio. In de rapportage Kerncijfers Toerisme Veluwe (2017) zien we een vergelijkbaar beeld. In het overzicht van gerealiseerde opbrengsten uit de toeristen- en forenzenbelasting zien we dat Rheden inderdaad een laag aandeel heeft (2%). Al is dit aandeel vergelijkbaar met de gemeenten Arnhem (2%) en Renkum (3%). Het grootste aandeel opgebrachte toeristen- en forenzenbelasting op de Veluwe komt uit de gemeenten Barneveld (14%), Apeldoorn (13%) en Ede (12%). De buurgemeente Brummen ontvangt 5% van de totaal opgebrachte toeristen- en forenzenbelasting2. Bezoekersintensiteit en bezoekersdichtheid gemeente Rheden Tot slot kunnen we deze overnachtingen afzetten tegen het aantal inwoners en de totale oppervlakte van de gemeente Rheden om de bezoekersintensiteit en dichtheid te vergelijken.

Dit hebben we gedaan in de inventarisatie van toeristische druk voor het rapport Waardevol Toerisme Gelderland in 2020. Figuur 1.9 laat de relatieve ranking van de bezoekersintensiteit zien (verhouding aantallen overnachtingen per inwoner). Figuur 1.10 laat de relatieve ranking van de bezoekersdichtheid zien (verhouding aantal overnachtingen per vierkante kilometer). In beide gevallen kleurt de gemeente Rheden de op één na lichtste kleur wat inhoudt dat de gemeente Rheden qua overnachtingen bij de 20% gemeenten zit met zowel op één na laagste bezoekersdichtheid als bezoekersintensiteit (op basis van het aantal overnachtingen). Ook hieruit kunnen we concluderen dat het verblijfstoerisme in de gemeente Rheden beperkt is.

In deze analyse van Kerncijfers Toerisme Veluwe is niet gekeken naar verschillen in de tarieven per gemeente, de percentages zijn daarom indicatief. 2

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 1.9 Relatieve ranking van bezoekersintensiteit op gemeenteniveau, gebaseerd op het aantal overnachtingen per inwoner berekend via toeristenbelasting.

Bron: Waardevol Toerisme Gelderland, Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd, 2020.

Figuur 1.10 Relatieve ranking van bezoekersdichtheid op gemeenteniveau, gebaseerd op het aantal overnachtingen per vierkante kilometer berekend via toeristenbelasting.

Bron: Waardevol Toerisme Gelderland, Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd, 2020.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

16

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

1.1.4

Bezoekersaantallen Het is niet bekend hoeveel bezoekers de dagrecreatieve bedrijven in de gemeente Rheden jaarlijks ontvangen. Een grote nationale trekker voor dagbezoek in de gemeente Rheden is het Nationaal Park de Veluwezoom. Het Nationaal Park zorgt veruit voor de meeste daggasten en zal ook een belangrijke bezoekreden zijn voor de verblijfsgast. Jaarlijks bezoeken ca. 2,5 miljoen bezoekers dit natuurgebied. Met name in de weekenden kan het hier erg druk zijn, waar de piek ligt tussen 11:00 en 18:00 (bron: drukteradar, Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen). Onder deze 2,5 miljoen bezoekers vallen ook bewoners die een ommetje maken of de hond uitlaten. Ter vergelijking, het betaalde Nationaal Park De Hoge Veluwe ontvangt jaarlijks ca. 500.000 bezoekers. Over de andere Nationale Parken in Nederland zijn weinig recente cijfers bekend. De meest recente cijfers komen uit een NBTC NIPO onderzoek uit 2015. Toen ontving het NP Veluwezoom c.a. 1,5 miljoen bezoekers, wat toen ook al aanzienlijk was in vergelijking met andere natuurgebieden: het natuurgebied rondom Nunspeet ontving destijds ca. 785.000 bezoekers en de natuur rond Ugchelen en Hoenderlo 728.000. In de andere provincies ontving Nationaal Park de Loonse en Drunense duinen ca. 1,2 miljoen bezoekers en Nationaal Park Dwingelderveld ca. 600.000 bezoekers.

1.1.5

Belangrijkste conclusies In dit deelhoofdstuk is de vrijetijdssector van de gemeente Rheden in beeld gebracht, waarin is gekeken naar het aantal vestigingen en type aanbod, overnachtingen en bezoekersaantallen. In deze paragraaf zetten we de belangrijkste conclusies op een rij: ▪ Als we naar de R&T sector in de breedste zin van het woord kijken zien we dat de sector een relatief groot aandeel aan vestigingen heeft in vergelijking met de rest van de regio. ▪ Rheden heeft een gemiddeld aanbod aan verblijfsrecreatie. De meeste slaapplaatsen zijn te vinden op de campings. Ardoer Camping Jutberg in Laag-Soeren heeft daarvan veruit de grootste capaciteit. ▪ Rheden heeft een groot aanbod aan dagrecreatie op het gebied van natuurbeleving en outdoor. Met name de ligging t.o.v. het Nationaal Park Veluwezoom en het uitgebreide routenetwerk voor wandelen, fietsen, mountainbiken, gravelbiken en ruiteren draagt hieraan bij. ▪ De gemeente Rheden kent dankzij het Nationaal Park Veluwezoom veel dagrecreatie. Het verblijfstoerisme is beperkt in de gemeente.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

17

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

18

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

In dit onderzoek maken we gebruik van de Leefstijlvinder, ontwikkeld door Marketresponse in opdracht van acht provincies. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. Dit zijn de volgende zeven leefstijlen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. De Leefstijlvinder is het uitgangspunt voor de analyse van vraag en aanbod in dit onderzoek. De zeven Leefstijlen zijn hieronder weergegeven in figuur 2.1. Figuur 2.1 Model Leefstijlvinder, MarketResponse 2023.

Harmoniezoekers Harmoniezoekers zijn hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen, en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Verbindingszoekers Verbindingszoekers zijn, bovenal, geïnteresseerd in anderen. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven zichzelf als ‘gewoon’ en hartelijk. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid. Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal?

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

19

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Rustzoekers Rustzoekers vinden zichzelf hele gewone mensen. Ze omschrijven zichzelf als kalm, behulpzaam, bedachtzaam en zachtaardig. Ze houden van rust en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Ze houden ervan om op hun gemak thuis te zijn, een beetje te tuineren, te klussen en tv te kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Inzichtzoekers Inzichtzoekers zijn bedachtzame, serieuze en intelligente mensen. Ook omschrijven zij zichzelf als evenwichtig en zakelijk. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. De rust en ruimte om hen heen die ze daardoor verkrijgen vinden ze fijn. Belangrijke waarden voor Inzichtzoekers zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust en ‘doe maar gewoon’. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg belangrijk voor ze. Als ze niet op pad gaan naar culturele activiteiten of natuur, dan vinden ze het ook heerlijk om rustig thuis te zijn, een beetje te klussen, TV te kijken en het nieuws te volgen. Ze houden van informatie; ‘meten is weten’! Stijlzoekers Stijlzoekers zijn intelligent, zelfverzekerd en doelgericht. Ze hebben een sterk karakter, en omschrijven zichzelf ook wel als zakelijk, ondernemend en leidinggevend.

Stijlzoekers zijn graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie, uitdaging en daadkracht met hen delen. En die waarderen dat de Stijlzoekers zeggen waar het op staat, ook als anderen het daar misschien niet mee eens zijn. Stijlzoekers gaan ervoor in het leven: zowel in hun werk, als in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op. Verveling is niet aan hen besteed. Liever besteden ze hun tijd aan sporten en feesten. Gáán! Avontuurzoekers Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven. Plezierzoekers Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ook omschrijven ze zichzelf als avontuurlijk, impulsief en eigenwijs. Waarden die ze belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Ze houden van leuke dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven op nummer één. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd!

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Om het leefstijlprofiel van Rheden te bepalen is een aanbodanalyse uitgevoerd. In deze analyse hebben we een groot deel van het verblijfsrecreatieve en horeca aanbod van een leefstijlkleuring voorzien. In 2022 is daarnaast door Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd een vraag-aanbodanalyse uitgevoerd voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Van enkele bedrijven was daarom al een leefstijlkleuring bekend. Er zijn 18 verblijfsrecreatieve en 19 horecabedrijven van een leefstijlkleuring voorzien. Dat is respectievelijk 55% en 33% van het totale aanbod in de gemeente. Daarnaast zijn 4 van de 10 dagrecreatieve bedrijven van een leefstijlkleuring voorzien, het gaat hierbij om De Spelerij, Wijngaard Hof te Dieren, Gelders Geologisch Museum en Landwinkel de Munnikenhof. 3 In de onderstaande figuren wordt weergegeven hoe het aanbod in de gemeente Rheden verdeeld is over de zeven leefstijlen van de Leefstijlvinder. Figuren 2.2, 2.3 en 2.4 geven het aantal bedrijven per leefstijl weer. Let op: één bedrijf kan aantrekkelijk zijn voor meerdere leefstijlen. Figuur 2.2 Keuzemogelijkheden dagrecreatie. 4 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

3 2 1

1

2

1 0

Als volgt te lezen: 3 dagrecreatieve bedrijven in Rheden zijn (gedeeltelijk) aantrekkelijk voor de inzichtzoeker.

Figuur 2.3 Keuzemogelijkheden verblijfsrecreatie. 18 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0

9 2

2

8

10 6

2

Als volgt te lezen: 9 verblijfsrecreatieve bedrijven in Rheden zijn (gedeeltelijk) aantrekkelijk voor de verbindingszoeker.

Voor de dagrecreatie is een afbakening gehanteerd zoals deze is geformuleerd in het Vitaliteitsonderzoek Dagrecreatie en Verblijfsrecreatie in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (2022), zoals eerder toegelicht in hoofdstuk 1.1. 3

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

21

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 2.4 Keuzemogelijkheden horeca. 19 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0

10

10

6 2

5

4

3

Als volgt te lezen: 10 horecabedrijven in Rheden zijn (gedeeltelijk) aantrekkelijk voor de verbindingszoeker.

Wat valt op? ▪ In alle drie de deelsectoren hebben de inzichtzoeker en verbindingszoeker de meeste keuzemogelijkheden. ▪ Qua dagrecreatie is er geen aantrekkelijk aanbod voor de stijlzoeker. ▪ Qua verblijfsrecreatie hebben de avontuurzoeker, plezierzoeker en harmoniezoeker weinig keuzemogelijkheden. ▪ Het horeca aanbod is vrij divers. Wel hebben de verbindingszoeker en inzichtzoeker duidelijk meer keuzemogelijkheden voor aantrekkelijk aanbod dan de andere leefstijlen. Figuur 2.5 Verdeling leefstijlen dagrecreatie en verblijfsrecreatie (naar capaciteit), en horeca (absoluut) in de gemeente Rheden. *Dagrecreatie betreft slechts 4 bedrijven: De Spelerij, Wijngaard Hof te Dieren, Gelders Geologisch Museum en Landwinkel de Munnikenhof.

Dagrecreatie*

39%

Verblijf

4%

Horeca

5% 7% 0%

21%

19%

10% 2%

32%

17%

20%

20%

40%

16% 10%

30% 15%

30% 60%

12% 80%

Avontuurzoeker

Plezierzoeker

Harmoniezoeker

Rustzoeker

Inzichtzoeker

Stijlzoeker

5% 7%

100%

Verbindingszoeker

Leeswijzer: de percentages dagrecreatie en verblijfsrecreatie zijn naar capaciteit (d.w.z. op basis van bezoekersaantallen en slaapplaatsen), horeca is het percentage van het totaal aantal bedrijven.

Wat valt op? ▪ Dagrecreatie in de gemeente Rheden is met name aantrekkelijk voor de avontuurzoeker, inzichtzoeker en in mindere mate plezierzoeker. ▪ Het verblijfsrecreatieve aanbod is met name aantrekkelijk voor de harmoniezoeker en plezierzoeker en in mindere mate verbindingszoeker en rustzoeker. ▪ Het horeca-aanbod is met name aantrekkelijk voor de inzichtzoeker en in mindere mate verbindingszoeker en harmoniezoeker. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

22

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

In deze paragraaf kijken we naar de vraag van de inwoners van Rheden in vergelijking met het Nederlands gemiddelde en de toerist die naar de Veluwe komt in vergelijking met de binnenlandse toerist. 2.2.1

De vraag van de inwoner We hebben het profiel van de inwoner van Rheden en omliggende gemeenten afgezet tegen het Nederlands gemiddelde. Inwoners zijn de belangrijkste recreant in een gebied, want zo’n 70% van de recreatieve activiteiten wordt binnen een straal van 20 kilometer vanaf het huisadres ondernomen. Daarom is het belangrijk om te weten wat het leefstijlprofiel van de inwoner van Rheden is, zodat hier op ingespeeld kan worden qua aanbod. Figuur 2.6 Verdeling leefstijlprofielen inwoners gemeente Rheden en omliggende gemeenten ten opzichte van Nederland, waarbij de leefstijl in procenten is weergegeven. Nederland

11%

18%

12%

13%

17%

13%

16%

Brummen

4%

15%

15%

15%

19%

15%

18%

Duiven

4%

15%

16%

15%

18%

14%

18%

Doesburg

6%

16%

15%

14%

21%

13%

15%

Rheden

7%

15%

14%

14%

21%

15%

14%

Avontuurzoekers

Plezierzoekers

Harmoniezoekers

Rustzoekers

Inzichtzoekers

Stijlzoekers

Verbindingszoekers

Wat valt op? ▪ Er zijn in Rheden en omgeving relatief minder plezierzoekers, avontuurzoekers en stijlzoekers dan gemiddeld in Nederland ▪ Zowel de gemeente Rheden als de omliggende gemeenten hebben relatief meer inwoners met een harmoniezoeker, verbindingszoeker, rustzoeker en inzichtzoeker profiel ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Ook is het relevant om te zien of er nog grote verschillen zijn tussen de kernen in Rheden, zie figuur 2.7

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

23

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 2.7 Verdeling leefstijlprofielen inwoners van de kernen in de gemeente Rheden ten opzichte van Nederland, waarbij de leefstijl in procenten is weergegeven. Spankeren

2%

14%

17%

Laag-Soeren 3% 10%

18%

13%

19%

18%

17%

14%

17%

18%

21%

Ellecom

7%

12%

De Steeg

8%

12%

Rheden

5%

15%

17%

16%

21%

14%

13%

Dieren

4%

16%

16%

16%

22%

14%

12%

Velp

11%

Nederland

11%

5%

14%

7%

14%

15% 19%

11%

18%

21%

11% 12%

21% 16%

21% 13%

27%

17%

Avontuurzoekers

Plezierzoekers

Harmoniezoekers

Rustzoekers

Inzichtzoekers

Stijlzoekers

17%

17%

15%

13%

16%

Verbindingszoekers

Wat valt op? ▪ Alle kernen hebben gemiddeld minder avontuurzoekers en plezierzoekers dan het landelijk gemiddelde. ▪ In vergelijking met het landelijk gemiddelde zijn er gemiddeld meer stijlzoekers in Ellecom, Spankeren, Laag-Soeren en De Steeg. Vooral Ellecom heeft veel meer stijlzoekers in vergelijking met het landelijk gemiddelde. ▪ Behalve Ellecom hebben alle kernen een even groot of groter percentage rustzoekers in vergelijking met het Nederlands gemiddelde. ▪ Bijna alle kernen hebben in vergelijking meer verbindingszoekers dan gemiddeld. ▪ 4 van de 7 kernen hebben gemiddeld meer harmoniezoekers in vergelijking met Nederland. 2.2.2

De vraag van de toerist De volgende paragraaf kijkt naar de vraag van de toerist die naar het gebied komt. Het is belangrijk om te weten welke toerist naar Rheden komt, zodat hier op ingespeeld kan worden qua aanbod. Er zijn helaas geen specifieke gegevens op het niveau van Rheden beschikbaar, dus we hebben gebruik gemaakt van provinciale en regionale cijfers.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

24

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 2.8 Leefstijlprofiel van de verblijfsgasten op de Veluwe ten opzichte van het profiel van de gemiddelde verblijfsgast in de provincie Gelderland en Nederland. In dit geval zijn alleen de toeristische vakanties meegenomen en niet de vakanties op vaste standplaatsen, zoals een jaarplaats. De cijfers voor Nederland zijn op basis van de binnenlandse toerist.

Nederland

11%

15%

13%

13%

19%

Gelderland

12%

13%

12%

16%

20%

14%

13%

Veluwe

11%

13%

13%

14%

23%

13%

14%

Avontuurzoekers Rustzoekers

Plezierzoekers Inzichtzoekers

Harmoniezoekers Stijlzoekers

14%

15%

Verbindingszoekers

Wat valt op? ▪ De verschillen tussen Nederland, Gelderland en de Veluwe zijn over het algemeen niet zo groot, vaak is het verschil +1% of -1%. ▪ Gelderland wordt gemiddeld minder vaak bezocht door plezierzoekers en stijlzoekers. Wel wordt Gelderland gemiddeld meer bezocht door verbindingszoekers in vergelijking met het landelijk gemiddelde. ▪ In vergelijking met het landelijk gemiddelde overnachten meer rustzoekers en minder plezierzoekers op de Veluwe. ▪ Gelderland wordt meer door verbindingszoekers bezocht dan de Veluwe, maar minder door rustzoekers.

In de vorige paragrafen hebben we de vraag en het aanbod van de verschillende deelsectoren in Rheden in beeld gebracht. In deze paragraaf zetten we de vraag van de verblijfsgast 4 en inwoner af tegen het aanbod. In onderstaande figuren zetten we vraag en aanbod tegen elkaar af op index. Dat betekent: een score boven de 100 duidt op relatief veel voorzieningen ten opzichte van de vraag, een score onder de 100 duidt op relatief weinig voorzieningen ten opzichte van de vraag5.

Helaas is er geen informatie beschikbaar over het leefstijlprofiel van de verblijfsgast die in de gemeente Rheden overnacht. Er is alleen informatie beschikbaar over het gemiddelde leefstijlprofiel van de verblijfsgast op de Veluwe en de provincie Gelderland. Aangezien verblijfsgasten meestal geen rekening houden met de grenzen van een gemeente: iemand die in Rheden in een hotel verblijft zal wellicht ook Doesburg bezoeken en iemand die in Brummen verblijft zal waarschijnlijk ook een bezoek brengen aan de Posbank, is het behulpzaam om deze analyse te vergelijken met de regionale analyse die is uitgevoerd in 2022 voor de Groene Metropoolregio. Daarbij is gebruik gemaakt van het gemiddelde leefstijlprofiel van de verblijfsgast in Gelderland. Daarom maken we in deze analyse voor de verblijfsrecreatie beide vergelijkingen. 5 Het gaat hier om een kwalitatieve analyse, waarbij we de leefstijlverdeling van de vraagzijde afzetten tegen de leefstijlverdeling van het aanbod. Het is belangrijk om te beseffen dat een ondervertegenwoordigd aanbod niet automatisch betekent dat er ook marktruimte is voor het betreffende segment, dit heeft ook te maken met het kwantitatieve aanbod (is er nog marktruimte voor bijvoorbeeld nieuwe bedden). Die analyse hebben we voor dit onderzoek niet uitgevoerd. 4

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

25

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Figuur 2.9 Vraag en aanbod leefstijlen verblijfsrecreatie Rheden en verblijfsgast van de Veluwe en Gelderland tegen elkaar afgezet op index (100= in evenwicht). 300 250

Avontuurzoekers Plezierzoekers

200

Harmoniezoekers

150

Verbindingzoekers

Rustzoekers

100

Inzichtzoekers 50

Stijlzoekers

0

Veluwe

Gelderland

Wat valt op? ▪ Er is beperkt verblijfsrecreatie aanbod in Rheden voor de avontuurzoeker, inzichtzoeker, stijlzoeker en in mindere mate rustzoeker. ▪ Voor de harmoniezoeker en plezierzoeker is er relatief veel aanbod. ▪ Als we deze conclusies vergelijken met de resultaten uit de vraag en aanbodanalyse voor de Groene Metropoolregio komt dit grotendeels overeen. De regio kent ook relatief weinig aanbod voor de stijlzoeker en avontuurzoeker, evenals de inzichtzoeker. Regionaal lijkt het aanbod voor de rustzoeker in evenwicht met de vraag. Een belangrijk verschil is dat er regionaal relatief weinig aanbod te vinden is voor de plezierzoeker (in Rheden is veel aanbod voor de plezierzoeker) en dat er veel aanbod is voor de verbindingszoeker ten opzichte van de vraag (in Rheden is het aanbod in balans met de vraag). Figuur 2.10 Vraag en aanbod leefstijlen horeca ten opzichte van het leefstijlprofiel van de gemiddelde verblijfsgast in Gelderland en inwoner van de gemeente Rheden tegen elkaar afgezet op index (100= in evenwicht). 250

Avontuurzoekers

200

Plezierzoekers 150

Harmoniezoekers Verbindingzoekers

100

Rustzoekers Inzichtzoekers

50

Stijlzoekers 0

Verblijfsgast op de Veluwe

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Inwoner

26

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Wat valt op? ▪ Als we het horeca aanbod afzetten tegen het leefstijlprofiel van de gemiddelde verblijfsgast op de Veluwe en het leefstijlprofiel van inwoners van de gemeente Rheden zien we dat er voor de inzichtzoeker, verbindingszoeker en harmoniezoeker relatief veel aanbod is ten opzichte van de vraag. ▪ Voor de rustzoeker, plezierzoeker en avontuurzoeker is er relatief weinig aanbod ten opzichte van de vraag. ▪ Voor de stijlzoeker lijkt het aanbod nagenoeg in evenwicht te zijn met de vraag.

Hieronder zetten we de belangrijkste conclusies op een rij. Aanbodanalyse Het aanbod in de gemeente Rheden wordt met name gekleurd door de Inzichtzoeker. Deze doelgroep heeft de meeste keuzemogelijkheden in de gemeente in zowel dagrecreatie, verblijfsrecreatie als horeca. Belangrijke kanttekening bij de verblijfsrecreatie is wel dat Ardoer camping De Jutberg veruit de grootste beddencapaciteit heeft van de gemeente. Dit heeft invloed op de kleuring van het verblijfsrecreatieve aanbod in de gemeente. De inzichtzoeker heeft de meeste keuzemogelijkheden (want veel kleinschalige verblijfsaccommodaties zijn aantrekkelijk voor deze doelgroep), maar de beddencapaciteit is met 5% van het totaal aantal bedden in de gemeente Rheden heel erg beperkt. Vraaganalyse Zowel de vraag van de inwoners als de vraag van de toerist verschilt niet veel met het landelijk gemiddelde. De meest dominante leefstijl voor zowel de inwoners als de toeristen is de rustzoeker. Ook tussen het profiel van de inwoners in de kernen van Rheden zijn er geen grote verschillen waarneembaar. Alleen de kern Ellecom lijkt af te wijken van de rest van Rheden en het landelijk gemiddelde. Hier is de stijlzoeker het meest dominant. Vraag en aanbod Qua verblijfsrecreatie lijken er kansen te liggen voor de avontuurzoeker, stijlzoeker en inzichtzoeker.

Als we naar de regio kijken lijken er ook nog kansen te liggen voor de plezierzoeker aangezien regionaal de vraag groter is dan het aanbod. Met betrekking tot het horeca aanbod zien we kansen voor de avontuurzoeker, rustzoeker en plezierzoeker. Voor deze drie profielen is de vraag van zowel de inwoner als de verblijfsgast in de provincie en regio groter dan het beschikbare aanbod.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

27

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

28

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

▪

▪

▪

▪

▪

▪

Toename van het aantal huishoudens. Nederland zal naar verwachting 9 miljoen huishoudens tellen in 2038. Deze groei zal voornamelijk komen door de groei van de eenpersoonshuishoudens naar 3,5 miljoen (NRIT, 2022). In Rheden zal tussen 2020 en 2035 het aantal huishoudens gaan stijgen met 2,62%. Na 2035 zal de groei afvlakken, maar groeit het aantal huishoudens nog wel met 0,34% tot 2050 (CBS, 2022). Er wordt veel gebruik gemaakt van sociale media door bedrijven en consumenten. Nederland telde begin 2023 in totaal 14,1 miljoen sociale mediagebruikers, een stijging van 3% ten opzichte van vorig jaar. WhatsApp is qua gebruikers het grootste social media platform in Nederland, gevolgd door Youtube, Facebook en Instagram. TikTok en Snapchat groeide het sterkste respectievelijk met 34% en 21%. Er was een flinke daling in het aantal twittergebruikers (-13%). Een groot deel van de Nederlandse bedrijven (80%) speelt hierop in door te communiceren via social media. Meer online aankopen van kaartjes. Online kaartjes kopen voor de bioscoop, een concert of een cultureel evenement groeide sterk van 9% in 2021, toen er volop beperkingen waren door de coronacrisis, tot 34% in 2022. Ook het kopen van kaartjes voor een sportevenement of -wedstrijd nam toe van 2% in 2021 tot 9% in 2022. Daarnaast gebruikt 90% van de Nederlanders de smartphone voor internettoegang.

Het wordt normaler om online kaartjes voor iets aan te schaffen (NRIT, 2022). Kansen vergrijzing. In Nederland en Europa neemt de vergrijzing steeds meer toe. Deze vergrijzing zorgt voor kansen in de vrijetijdssector. De ouderen geven liever geld uit aan weekendjes weg en vakanties dan aan retailers. Voor aanstaande ouderen (nu 56-66 jaar) staan vakanties en weekendjes weg met stip op nummer 1 met 42% van hen die daar meer tijd aan wil besteden (NRIT, 2022).

Toename inkomend toerisme. Het internationaal toerisme naar Nederland is in 2022 hersteld tot 79% van het niveau van 2019 (pré-corona). Steeds meer buitenlandse gasten kiezen voor Nederland als bestemming voor een korte of lange vakantie. De belangrijkste herkomstlanden qua volume zijn Duitsland (Nordrhein-Westfalen en Niedersachsen), België (Vlaanderen) en het Verenigd Koninkrijk; China en in iets mindere mate Amerika zijn belangrijke groeimarkten. Het inkomend toerisme in Nederland is een groeimarkt en het NBTC verwacht dat deze groei de komende jaren verder doorzet (NRIT, 2022). Nederlanders geven meer geld uit aan vakantie. In 2021 groeide de Nederlandse economie weer met 4,8% na een krimp van 3,7% in 2020. Eénderde van de vakantiegangers zegt dit jaar meer geld dan voorheen aan de vakantie uit te willen geven. Een meerderheid (58%) zegt evenveel uit te geven als voor de coronapandemie. Slechts 9% houdt de hand op de knip en bezuinigt door korter op vakantie te gaan. Een kwart geeft tussen de 1.000 en 2.000 euro uit aan de vakantie. Gevolgd door een vijfde die tussen de 2.000 en 3.000 euro verwacht uit te geven. Tussen de 500 en 1000 euro wordt uitgegeven door 17% van de Nederlandse vakantiegangers (NRIT, 2022).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

29

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

▪

▪

▪

▪

▪

▪

Meer verhuur en schaalvergroting. Het aantal campings en slaapplaatsen bij campings neemt af, zowel landelijk als op de Veluwe. Bij bungalowparken neemt de totale capaciteit aan slaapplaatsen toe, terwijl het aantal accommodaties afneemt. Dit betekent dat de capaciteit pér bedrijf toeneemt; er is sprake van schaalvergroting. Deze landelijke trend – van omzetting en transformatie (meer capaciteit in vakantiewoningen en verhuuraccommodaties) en een afname van kampeerplaatsen – zien we ook op de Veluwe (CBS, 2020). Kampeerterreinen bieden steeds vaker verhuuraccommodaties aan, zoals stacaravans, chalets, glamping tenten en trekkershutten. Dit zorgt voor een kwaliteitsimpuls van het ‘traditionele’ kampeeraanbod en verlenging van het toeristische seizoen. Toename aantal luxe accommodaties en bijzondere vormen van verblijfsrecreatie. Zo kwamen er meer hotels met vier (+266 hotels) en vijf sterren (+55 hotels) bij. Deze groei ging ten koste van hotels met 1 of 2 sterren (-81 hotels). (NRIT, 2022). Daarnaast zien we op de Veluwe ook meer bijzondere verhuurobjecten, zoals een holle boomstam-hut op Camping de Pampel, een drakenei op Camping ’t Schinkel en de tiny houses op Droompark Beekbergen. Kleine meerderheid houdt rekening met duurzaamheid tijdens het kiezen van een vakantie. De meeste Nederlanders (78%) zegt rekening te houden in hun dagelijks leven met klimaatverandering.

Bij 55% van de Nederlanders is de intentie er om rekening te houden met klimaatverandering als zij een vakantiebestemming kiezen. Dit is lager dan het Europees gemiddelde (67%). In werkelijkheid is dit anders. Zo willen de meeste jongeren nog steeds met het vliegtuig op vakantie (57%) of naar een verre bestemming (33%). De 30-64-jarigeren en 65-plussers willen dit minder (NRIT, 2022).

Behoefte aan uitstaan neemt toe. Het ‘uit-staan’ en tijd hebben om tot rust te komen in deze hectische maatschappij wordt steeds belangrijker. Hierbinnen zien we onder andere een groei van natuurbeleving waarbij men onthaast door te fietsen en te wandelen in de natuur. Daarnaast onderneemt zo’n 87% van de Nederlanders buitenrecreatieve activiteiten. Dit aandeel is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven. Binnen het segment buitenrecreatie zijn wandelen en fietsen erg populair (Bron: Waardevol Toerisme Gelderland, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2020). Buitenrecreatie vs druk op de buitenruimte. Het binnenlands toerisme zal naar verwachting groeien, wat kan leiden tot een toenemende druk. In stedelijke gebieden kan een grotere druk worden verwacht, mede door de groei van de horeca. Ook in niet-stedelijke gebieden kunnen we een toenemende druk verwachten in de natuurgebieden, omdat men meer behoefte heeft aan onthaasten en ontspannen in de natuur. De toenemende toeristische druk betekent niet direct een toenemende mate van negatieve effecten. Het kan ook kansen opleveren. (Bron: Waardevol Toerisme Gelderland, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2020). Wandelen neemt toe. Steeds meer mensen wandelen. De meest voorkomende wandelmotieven zijn ontspanning (68%), fit en gezond worden of blijven (62%), natuurbeleving (56%) en er even tussenuit (55%) (NRIT, 2022).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

30

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

▪

▪

▪

▪

▪

Meest ondernomen dagrecreatie activiteiten. Tijdens een vakantie in Nederland zijn de meest ondernomen dagrecreatie activiteiten het bezoeken van een natuurgebied (57%) of stad/dorp (48%), het maken van een wandeltocht (45%), winkelen (45%), het maken van een stadswandeling (42%), naar het strand of een plas gaan (39%) en het maken van een fietstocht (38%). Een kwart van de Nederlanders wil een museum, attractiepark of dierentuin bezoeken. Jongeren (18-34 jaar) willen vaker naar een strand of plas (48%), dierentuin of attractiepark (32%) en een actief uitje ondernemen (25%). In de leeftijdsgroep van 35 tot 50 jaar is waterrecreatie (38%) populair. Ook staat het attractiepark (36%) en een actief uitje (26%) hoger op het wensenlijstje. Bij de jonge senioren (51-64 jaar) is het bezoeken van een natuurgebied (65%) en stad/dorp (57%) populair. Verder is bij hen een fietstocht (49%) duidelijk in trek. Dat is ook het geval bij Nederlanders van 65 jaar of ouder die daarnaast meer musea bezoeken (NRIT, 2022). Toeristen laten zich sturen naar minder drukke locaties. Toeristen laten zich daadwerkelijk verleiden tot het bezoeken van locaties waar het minder druk is blijkt uit onderzoek en ervaringen van DMO’s. Het bezoek aan minder bekende hotspots leidt niet tot een slechtere vakantie-ervaring (NRIT, 2022). Maatwerk en authenticiteit.

Twee trends die we vaak gecombineerd terugzien in de sector. De consument wil een uniek en persoonlijk product én de interesse in de lokale cultuur en producten uit de streek is populair. Bovendien wil de consument zélf kunnen kiezen. Het verband tussen de locatie en een activiteit, horecagelegenheid, evenement of verblijfsaccommodatie is relevant: is het typisch ‘van hier’, is het verbonden met de streek, is het authentiek.

Gezond genieten. De laatste jaren is aandacht voor gezondheid en voeding in de samenleving onverminderd toegenomen. Bepaalde groepen consumenten zijn zich steeds meer bewust van de effecten van voeding en vertalen dit door in hun bestellingen bij (en keuze voor) horecabedrijven. Gezonde horeca-concepten zijn ook groeiende. Denk aan saladebars, sappen- en smoothiezaken. (Koninklijke Horeca Nederland, Rabobank trendanalyse, 2020). De horecasector heeft concurrentie uit andere sectoren. Tijdens de coronapandemie zijn bestedingen aan eten en drinken verschoven van de horeca naar supermarkten, speciaalzaken en online boodschappen- en bezorgdiensten. Een deel van deze verschuiving zal blijvend zijn. Dit merken vooral de cateraars en (bedrijfs)kantines. Voor restaurants is de impact van de nieuwe concurrenten naar verwachting minder groot. Mensen willen toch de beleving van uit eten gaan en zijn - tot op zekere hoogte - ook bereid daar geld aan uit te geven. De voorwaarde is wel dat restaurants zich voldoende weten te onderscheiden en inzetten op beleving (NRIT, 2022).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

31

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

32

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

Een aantal lokale en regionale ontwikkelingen en kaders zijn relevant voor dit toekomstbeeld op recreatie en toerisme. Hieronder hebben we degene die het meest relevant zijn kort samengevat. 4.1.1

Lokaal beleid en context Omgevingsvisie buitengebied Rheden, 2019 In de omgevingsvisie buitengebied Rheden staan de volgende hoofdlijnen centraal: ▪ Een sterke maatschappelijke samenhang tussen het gebied en de mensen die er leven, wonen, recreëren en werken. ▪ Een sterke beleefbare samenhang op de overgangen tussen hoog en laag (ecologische, cultuurhistorische en toeristisch-recreatieve samenhang). ▪ Goede en duurzame samenhang tussen gebruik, fysieke kenmerken en kwaliteiten van het gebied (bijvoorbeeld robuuste natuur, natuur inclusieve landbouw, beheerste recreatiestromen, meer aandacht voor beweging, duurzaam vervoer, benutten van natuurlijke grondwaterstromen en duurzame energie). ▪ Vitale functionele samenhang (bijvoorbeeld landbouwproductie met zoveel mogelijk lokale afzet, meer toeristisch-recreatieve arrangementen tussen verschillende plekken, voorzieningen en bedrijven en meer verbanden tussen de dorpen en het buitengebied). ▪ Beleefbare samenhang in de tijd tussen verleden, heden en toekomst. ▪ Samenhang met de ‘buitenwereld’ moet een wederkerige samenhang worden: “Wij zijn een geliefd bezoekersdoel en willen dat ook blijven. We willen de verantwoordelijkheden voor een duurzame relatie niet alleen bij onze eigen bewoners maar ook bij onze bezoekers leggen. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in beperkingen van de toegankelijkheid”.

▪ Sterkere informatiesamenhang dan nu tussen de fysieke omgeving en de virtuele omgeving van data en informatie over en van ons gebied. Binnen recreatie en toerisme gaan de meeste vragen voor de toekomst over o.a.: ▪ Effecten van R&T op de leefomgeving (de drukte in het hoogseizoen, spreiding in tijd en ruimte) ▪ Meer behoefte aan ruimte voor ontwikkeling vanuit ondernemers. ▪ Uitdaging om iets gebiedsdekkends te organiseren door de vele verschillende grondeigenaren. ▪ De vraag of er wel voldoende geëxperimenteerd en geïnnoveerd wordt door de toeristischrecreatieve sector en of men daar ook genoeg ruimte voor krijgt. Verbindend verleden erfgoednota Rheden 2017-2021 In de erfgoednota wordt Rheden gepositioneerd als buitenplaats van Nederland: “Rheden maakt deel uit van het gebied langs de Veluwezoom dat inmiddels bekendheid heeft gekregen als de landgoederenzone Gelders Arcadië. Dit gebied is wat betreft het grote aantal landgoederen en buitenplaatsen te vergelijken met een zone als de Stichtse Lustwarande. De gemeente telde van oudsher 36 landgoederen en historische buitenplaatsen waarvan tegenwoordig nog achttien als zodanig herkenbaar zijn. In oppervlakte gemeten is Rheden de tweede groene erfgoedgemeente van Nederland.”

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

33

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

De visie wordt als volgt samengevat: ”Verbindend verleden: in ons verleden zoeken wij de basis voor onze toekomst”. Deze visie is uitgewerkt in 3 thema’s: ▪ Behoud en ontwikkeling: duurzaam in stand houden van erfgoed dat mee kan groeien met de tijd. ▪ Kennis vermeerderen en delen: verbindend verleden. ▪ Beleving en promotie: beleef het verleden. Voor dit laatste thema wordt benoemd dat Erfgoed een betere bijdrage kan leveren aan het onder de aandacht brengen van de unieke kwaliteiten van de gemeente zodat deze door een breder publiek beleefd kunnen worden. Met name evenementen waar erfgoed een centrale rol in speelt worden als kans benoemt. Wel wordt de volgende kanttekening geplaatst: “Beleving en promotie volgen op behoud en ontwikkeling en het vermeerderen en delen van kennis. Pas als erfgoed er goed onderhouden bijstaat en -ligt en er voldoende kennis over aanwezig is, kunnen we er aan werken om het erfgoed over het voetlicht te brengen en kan het als economische drager en motor functioneren.” Economische Bloei, visie en uitvoeringsprogramma Gemeente Rheden, juli 2022 In 2022 heeft de gemeente Rheden een nieuwe economische visie met actieprogramma opgesteld. Daarin wordt o.a. de ambitie genoemd om kansen in toerisme en recreatie te verzilveren. Onder deze ambitie zijn de volgende doelstellingen geformuleerd: ▪ ▪ ▪

We willen een sterke branding van het aanbod en de kwaliteiten van de gemeente Rheden. We willen kansen verzilveren voor meer werkgelegenheid op het gebied van recreatie en toerisme, in aansluiting op de beroepsbevolking en in evenwicht met de (groene) leefomgeving. We willen initiatieven en ondernemers aan elkaar verbinden.

Er wordt o.a. het volgende streefbeeld geschetst: “[…] We laten ons inspireren door het verleden toen onze gemeente al dé plek was om te recreëren. willen terug naar onze wortels en het toeristisch-recreatieve klimaat uit oude tijden laten herleven. […] Het rijke

cultuurhistorische erfgoed -in brede zin- van de gemeente en de regio gaan we beter inzetten als één van de dragers voor onze economie, waarbij we in de communicatie ook de verbinding met Gemeente Rheden 450 jaar goed kunnen leggen. Daarom willen we gastvrij zijn voor bezoekers aan onze gemeente, hen meer richting geven aan hun bezoek en er samen voor zorgen dat het ook leidt tot meer bestedingen in de gemeente Rheden. […] Duurzame groei van het toerisme is ook goed mogelijk, door te zorgen voor een betere spreiding van de bezoekers over de hele gemeente. Dit vermindert de druk op de natuur rondom de Posbank, zonder het gebied op slot te hoeven zetten. […] Branding van het aanbod binnen de gemeente, in combinatie met meer beleving en levendigheid in de dorpskernen, kan zorgen voor onderling samenhang tussen het aanbod, die nu nog grotendeels ontbreekt. Er liggen kansen voor de ontwikkeling van aanbod gericht op meerdaags-toerisme.” Masterplan Welkom Veluwezoom, mei 2022 Het Masterplan Welkom Veluwezoom uit mei 2022 is de uitwerking van het principeplan waarover door de gemeenteraad van Rheden en de gemeenteraad van Rozendaal in februari 2022 een besluit is genomen. De essentie van het principeplan is als volgt geformuleerd: “het terugbrengen van de balans tussen recreatie en natuur.

Het gaat om het verwelkomen van bezoekers op de Veluwezoom, zonder dat dit overlast veroorzaakt aan natuur en aan de inwoners van Rheden en Rozendaal”. In het Masterplan zijn actielijnen opgesteld rond zes thema’s: ▪ Natuur: bescherming, beleving en ontwikkeling ▪ Ontvangstlocatie: bezoekerscentrum en herstelplan Heuven ▪ Station en omgeving: inrichting en verbinding bezoekerscentrum BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

34

ACHTERGRONDDOCUMENT R&T GEMEENTE RHEDEN

▪ ▪ ▪

Regionale spreiding bezoekersstromen en ondersteuning lokale economie Minder en veiliger verkeer in de natuur Optimalisatie gebruik parkeerplaatsen

Daarnaast wordt het volgende streefbeeld geschetst: “De Veluwezoom is ook in 2030 bijzonder populair in Nederland. Mensen komen speciaal voor het unieke landschap, de natuur en het erfgoed die beter beleefbaar zijn. […] Het heidegebied boven op de Posbank is stiller geworden nu de meeste auto’s en motoren beneden blijven. Wandelaars belopen vele paden en fietsers komen in groten getale: wielrenners, recreatieve fietsers en MTB-ers hebben elk hun eigen route. […] De toeloop is groter geworden op de flanken van de Veluwezoom: Landgoed Heuven en Beekhuizen en ook de Carolinahoeve worden door meer mensen gevonden. Aantrekkelijke parkeerplaatsen bieden mensen een plekje en heldere informatiesystemen zorgen voor goede spreiding van verkeer. […] Opvallend is de toename van bezoekers vanuit station Rheden, sinds dit een NSbuitenpoort werd waar bezoekers gastvrij onthaald worden. Gedurende de hele week stappen sportieve) bezoekers hier direct het Nationaal Park Veluwezoom binnen vanuit de trein en ook de bus. […] Vanuit Station Rheden Posbank kunnen mensen kiezen uit diverse Veluweroutes die ook fraai verbonden zijn met het IJsseldal. […] Veel van deze bezoekers passeren minstens één keer landgoed Heuven met het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten. Dit is een veelzijdige en aantrekkelijke ontvangstlocatie geworden.

[…] Door subtiele ingrepen in het landschap lijkt het landgoed Heuven trouwens ook groter geworden. De flanken van de stuwwal tot aan de rivier zijn zichtbaarder geworden. Betere doorkijkjes, aantrekkelijkere routes en recreatieve levendigheid in het dorp leiden ertoe dat meer Rhedenaren zich inwoner voelen van de Veluwezoom. […] Maar de Veluwezoom reikt verder dan Rheden. Er vindt actieve spreiding plaats naar Rozendaal, Velp, Dieren, Brummen, Eerbeek, Laag-Soeren en Arnhem Noord. Een handige website en diverse apps leiden bezoekers naar plekken die passen bij hun wensen, zoals een startplek voor MTB-ers. Hiervoor bestaat er een goede samenwerking tussen ondernemers, overheden en marketingorganisaties in de zuidoostflank van de Veluwe. Structuurvisie Dieren, maart 2019 In de structuurvisie wordt Dieren als volgt omschreven: “Dieren heeft zich in het verleden in relatief korte tijd ontwikkeld van een bescheiden agrarisch dorp tot een centrum van nijverheid met opvallend veel ambachtelijke bedrijfjes, handwerklieden, winkels, zakenmensen en industrie. Wij willen deze historische identiteit beter zichtbaar maken en denken dat dit ook vandaag de dag nog volop kansen biedt..” […] “Dieren beschikt in dat opzicht over een aantal bijzondere omgevingskwaliteiten, de ‘Dierense parels’, waarmee het zich kan profileren.