20241104_Energievisie_Werkdokument_0.2

Energievisie

Samen naar een nieuw energiesysteem

Najaar 2024

Inleiding De gemeente Rheden staat voor een uitdagende, maar noodzakelijke transitie naar een duurzaam en CO₂-neutraal energiesysteem, met als doel om in 2040 volledig aardgasvrij te zijn. Deze transitie wordt niet alleen gestimuleerd door nationale en Europese klimaatdoelen, maar sluit ook nauw aan bij de ambities die zijn vastgelegd in het gemeentelijk Coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Rheden. Onder de titel Groener, Socialer, Dichterbij wordt hierin een toekomst nagestreefd waarin duurzaamheid centraal staat, met evenveel aandacht voor de sociale en economische belangen van de gemeenschap. Het coalitieakkoord legt een sterke nadruk op een aanpak die breed wordt gedragen en die ruimte biedt voor samenwerking met inwoners en belanghebbenden. Het is van belang dat de energietransitie niet als een eenzijdige operatie wordt opgelegd, maar dat de gemeenschap actief wordt betrokken bij het vormgeven van deze veranderingen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de wijkgerichte aanpak, waarbij participatie en het bundelen van lokale kennis en ideeën essentieel zijn voor het slagen van de transitie. De “Energievisie” dient hierbij als een strategisch werkdocument dat richting geeft aan de komende jaren.

Dit document bevat een routekaart voor het verminderen van CO₂uitstoot, het opwekken van duurzame energie en het aanpassen van de energieinfrastructuur, met een centrale rol voor zonne-energie en restwarmte. Het uiteindelijke doel is niet alleen een milieuvriendelijke gemeente, maar ook een rechtvaardige overgang waarbij duurzame energie betaalbaar en toegankelijk blijft voor iedereen. Deze aanpak vraagt om het vinden van een evenwicht tussen de wensen en belangen van inwoners enerzijds en de economische en technische haalbaarheid van duurzame maatregelen anderzijds. De gemeente Rheden streeft er met deze Energievisie naar om, in lijn met het Coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Rheden, een voorbeeld te zijn van hoe lokale overheden de energietransitie kunnen stimuleren door samen te werken, te luisteren en toekomstgerichte keuzes te maken die ook voor toekomstige generaties voordelen opleveren.

Energievisie

Werkdocument 0.2

Pagina 2 van 56

INHOUD 1

Energievisie .................................................................................................... 4

2

Waarom deze energietransitie ........................................................................... 6

3

Samen een nieuw energiesysteem ..................................................................... 8

4

Warmteprogramma .........................................................................................15

5

Energievisie Gelderland ...................................................................................22

6

Regionale Energiestrategie ...............................................................................24

7

Energiebronnen ..............................................................................................26

8

Energiebehoefte..............................................................................................29

9

Oplossingsrichtingen .......................................................................................42

Bijlage A.

Buurten in de Gemeente Rheden ............................................................ 1

Bijlage B.

Overzicht onderzochte locatie opwek zonne-energie............................... 1

Bijlage C.

Referenties ....................................................................................... 1

Energievisie

Werkdocument 0.2

Pagina 3 van 56

1

ENERGIEVISIE

De gemeente Rheden wil in 2040 geen CO₂ meer uitstoten. Dit plan laat zien hoe we de energievoorziening de komende jaren gaan veranderen. Het doel is een energievoorziening die duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar is. Dit plan is gemaakt op basis van nationale en Europese klimaatdoelen, de Omgevingswet en de eigen doelen van de gemeente Rheden.

1.1

Aardgasvrij in 2040

De gemeente Rheden wil dat in 2040 niemand meer gebruik maakt van aardgas. Alle huizen, bedrijven en openbare gebouwen dienen dan verwarmd worden met duurzame energie, zoals warmtenetten, warmtepompen en restwarmte. Waar mogelijk wordt collectieve warmte gebruikt. Dit is meestal goedkoper en efficiënter voor zowel bewoners als bedrijven.

1.2

Duurzame energieopwekking

De gemeente gaat meer duurzame energie opwekken, vooral met zonne-energie en restwarmte. Omdat er weinig mogelijkheden zijn voor windenergie in de regio, is zonneenergie op daken en zonneparken de beste optie. Ook wordt er zoveel mogelijk gebruik gemaakt van restwarmte van bedrijven.

1.3

Energiebesparing van woningen

Energie besparen is een belangrijke stap in de energietransitie. De gemeente stimuleert huiseigenaren om hun woningen beter te isoleren. Dit zorgt voor minder energieverbruik, meer comfort en lagere energiekosten voor bewoners.

Energievisie

Werkdocument 0.2

Pagina 4 van 56

1.4

Gebiedsgerichte aanpak

De energietransitie wordt in verschillende buurten op maat aangepakt. Dit betekent dat we per buurt kijken wat de beste oplossingen zijn. Sommige buurten krijgen bijvoorbeeld een warmtenet, terwijl andere buurten misschien beter kunnen kiezen voor individuele oplossingen, zoals een warmtepomp.

1.5

Tijdlijn voor de transitie

De gemeente werkt volgens een tijdlijn om het doel van 2040 te halen. We beginnen in buurten waar de overstap naar duurzame energie het makkelijkst is. In de komende jaren zullen steeds meer buurten volgen, zodat we in 2040 volledig CO₂-neutraal zijn.

1.6

Participatie en samenwerking

De energietransitie kan niet zonder de inzet van inwoners, bedrijven en andere betrokken partijen. De gemeente zal bewoners actief betrekken bij de plannen, zodat iedereen weet wat er gaat veranderen en hoe zij kunnen bijdragen aan de verduurzaming.

1.7

Uitdagingen en kansen

De overstap naar duurzame energie brengt uitdagingen met zich mee, zoals de kosten van nieuwe infrastructuur, bijvoorbeeld voor warmtenetten. Ook moeten we bewoners goed voorlichten en opleiden om ze te helpen bij de overstap. Maar er zijn ook kansen. De verduurzaming kan nieuwe banen opleveren, vooral in de bouw en installatietechniek. Ook kunnen bedrijven in Rheden profiteren van de vraag naar nieuwe energie-oplossingen.

1.8

Eindbeeld 2040

In 2040 is Rheden een duurzame gemeente. Alle huizen en bedrijven gebruiken duurzame energie. Zonne-energie speelt hierin een grote rol, met zonnepanelen op daken en zonneparken. De uitstoot van CO₂ is teruggebracht naar nul. Door goed samen te werken hebben inwoners, bedrijven en de overheid een energievoorziening ontwikkeld die zowel goed is voor het milieu als voor de economie.

Energievisie

Werkdocument 0.2

Pagina 5 van 56

2

WAAROM DEZE ENERGIETRANSITIE

De gemeente Rheden staat voor een belangrijke verandering in de manier waarop we energie gebruiken. Deze verandering, de energietransitie, is nodig om klimaatverandering tegen te gaan en over te stappen op duurzame energiebronnen.

2.1

Internationale afspraken

Op internationaal niveau hebben landen afgesproken om de aarde minder te laten opwarmen. Dit doen ze door de CO₂-uitstoot te verminderen. Een belangrijke afspraak is het Klimaatakkoord van Parijs, waarin landen hebben beloofd de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2 graden Celsius, en bij voorkeur tot 1,5 graden. Dit betekent dat we minder afhankelijk moeten worden van fossiele brandstoffen zoals gas en olie. En alle gebouwen emissievrij dienen zijn in 2050.

2.2

Nationale doelen

In Nederland is ook afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen flink te verlagen. Het doel is om in 2030 55% minder CO₂ uit te stoten vergeleken met 1990, en in 2050 zelfs 95%. Om dit te bereiken, moeten alle sectoren, zoals industrie, landbouw, verkeer en woningen, hun bijdrage leveren. In de gemeente Rheden willen we een grote stap zetten door de overgang naar duurzame energiebronnen.

2.3

Lokale noodzaak

Ook op lokaal niveau, in Rheden, merken we de gevolgen van klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan extremer weer, zoals hittegolven en zware regenbuien, die onze leefomgeving beïnvloeden. Daarnaast willen we minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen, omdat de prijzen daarvan erg kunnen schommelen. Duurzame energie, zoals zonne-energie, maakt ons energieverbruik stabieler en op de lange termijn goedkoper.

Waarom deze energietransitie

Werkdocument 0.2

Pagina 6 van 56

2.4

Voordelen van de energietransitie

De energietransitie heeft veel voordelen. We zorgen niet alleen voor een schonere en gezondere leefomgeving door de uitstoot van vervuilende stoffen te verminderen, maar we creëren ook nieuwe banen in bijvoorbeeld de installatie van zonnepanelen en isolatie van woningen. Bovendien wordt het energiegebruik duurzamer en betaalbaarder voor iedereen.

2.5

Samenwerking is essentieel

De energietransitie kan alleen slagen als we samenwerken. De gemeente werkt samen met andere overheden, bedrijven en inwoners om de overstap naar duurzame energie mogelijk te maken. Ook de betrokkenheid van de inwoners zelf is belangrijk, want iedereen kan bijdragen door bijvoorbeeld energie te besparen of te kiezen voor duurzame energiebronnen.

Waarom deze energietransitie

Werkdocument 0.2

Pagina 7 van 56

3

SAMEN EEN NIEUW ENERGIESYSTEEM

Voor de energietransitie in de gemeente Rheden is het belangrijk dat bewoners, bewonersbelangenorganisaties en stakeholders betrokken worden. Dit draagt bij aan een breed draagvlak en vergroot de kans op succes. Bewonersparticipatie speelt hierin een cruciale rol, omdat iedereen de mogelijkheid moet krijgen om mee te doen. In dit proces zijn drie belangrijke fases te onderscheiden: meeweten, meedenken en meebepalen. Meeweten gaat het erom dat bewoners goed geïnformeerd worden over de plannen. Heldere en tijdige communicatie is hierbij van groot belang. Als bewoners voldoende op de hoogte zijn, kunnen ze zich betrokken voelen bij de energietransitie. Dit draagt bij aan het vertrouwen in de gemeente en de keuzes die gemaakt worden. Meedenken is het essentieel dat de gemeente de ideeën en zorgen van bewoners serieus neemt. Dit betekent dat er niet alleen geluisterd moet worden, maar dat deze input ook meegenomen wordt in de besluitvorming. Zo kunnen bewoners invloed uitoefenen op bijvoorbeeld de locatie van zonnepanelen of andere duurzame maatregelen in hun buurt. Meebepalen hierin krijgen bewoners de kans om samen met de gemeente en overige stakeholders keuzes te maken. Het uiteindelijke besluit wordt samen bepaald, de invloed van de bewoners is duidelijk zichtbaar in de plannen die uitgevoerd worden.

Dit vergt een transparant proces waarin de gemeente goed uitlegt wat er met de input van de bewoners gebeurt.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 8 van 56

Een voorbeeld van succesvolle participatie is het project ‘Ik buurt mee’. Hierin worden bewoners actief betrokken bij de inrichting van hun eigen buurt. Een vergelijkbare aanpak zou ook bij de energietransitie toegepast kunnen worden. Door bewoners te belonen voor hun deelname, bijvoorbeeld via subsidies voor duurzame aanpassingen aan hun woning, kunnen ze gestimuleerd worden om mee te werken aan de energietransitie. Naast bewoners zijn er ook andere belangrijke partijen betrokken bij de energietransitie, zoals belangenorganisaties, woningcorporaties, energiebedrijven en natuurorganisaties. Deze stakeholders beschikken vaak over specifieke kennis en middelen die noodzakelijk zijn voor het slagen van de energietransitie. Het is daarom belangrijk dat zij vanaf het begin worden betrokken, zodat zij kunnen helpen bij het ontwikkelen van haalbare en uitvoerbare plannen. De gemeente Rheden moet een actieve rol spelen in dit proces. De gemeente is niet allen verantwoordelijk voor de communicatie tussen bewoners en stakeholders, maar ook zorgen voor de benodigde vergunningen en beleidskaders. Het is belangrijk dat de gemeente open en transparant communiceert over de voortgang en de haalbaarheid van de plannen. Hierdoor kunnen teleurstellingen en misverstanden worden voorkomen.

Een andere manier waarop de gemeente participatie kan stimuleren, is door het inzetten van digitale platforms. Via buurtapps of online fora kunnen bewoners en stakeholders eenvoudig met elkaar in contact komen en ideeën uitwisselen. Dit maakt het voor meer mensen mogelijk om deel te nemen aan het proces, ook als zij minder tijd hebben voor fysieke bijeenkomsten. Participatie is een vast onderdeel van de energietransitie. Door dit structureel te verankeren, kunnen duurzame relaties opgebouwd worden met zowel bewoners als stakeholders. Dit vergroot op de lange termijn het draagvlak voor de noodzakelijke veranderingen. De energietransitie in de gemeente Rheden vraagt om een participatieve aanpak. Zowel bewoners als stakeholders dienen vanaf het begin betrokken worden, zodat er een breed gedragen en haalbaar plan kan ontstaan. De gemeente speelt hierin een faciliterende rol en moet zorgen voor duidelijke communicatie en een goede samenwerking tussen alle betrokken partijen.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 9 van 56

3.1

Transitieperiode

De overstap naar duurzame energie gebeurt stap voor stap. In elke buurt wordt gekeken wat er nodig is en wat de beste aanpak is. Sommige buurten zijn er al bijna klaar voor, andere buurten hebben meer tijd nodig. De planning voor de energietransitie wordt daarom per buurt bepaald.

Periode 2021 - 2026 2026 - 2028 2029 - 2030 2031 - 2032 2024 - 2034

Buurten Dieren West, Ellecom, Velp-Zuid onder de spoorlijn Dieren Zuid, Rheden, Velp Zuid onder de waterstraat Dieren Noord, De Steeg, Velp Noord Laag-Soeren, Spankeren, Rheden Noord, Velp Zuidoost Verspreide huizen en Bosgebieden

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 10 van 56

3.2

Wijkuitvoeringsplan (WUP)

De gemeente Rheden kiest ervoor om het Wijkkompas in te zetten als hulpmiddel voor de energietransitie. Dit instrument geeft ons een duidelijk stappenplan en praktische tips die we kunnen toepassen in elke fase van de verduurzaming van onze buurten. Met het Wijkkompas kunnen we gestructureerd en efficiënt werken, waardoor we weloverwogen keuzes kunnen maken die passen bij de behoeften van onze buurten. Daarnaast helpt het Wijkkompas ons om bewoners en andere belanghebbenden beter te betrekken bij de plannen en ontwikkelingen. Het biedt toegang tot praktijkvoorbeelden en handige tools die ons ondersteunen in het verduurzamingsproces. Door gebruik te maken van het Wijkkompas, verwachten we de energietransitie in Rheden succesvol te kunnen realiseren en onze buurten toekomstbestendig te maken.

Het Wijkuitvoeringsplan (WUP) is een plan dat per wijk wordt gemaakt om de overstap naar duurzame energie mogelijk te maken. Dit plan wordt samen met de bewoners, organisaties in de buurt en andere betrokkenen opgesteld. Het doel is om de wijk te verduurzamen door huizen beter te isoleren, alternatieven voor aardgas te vinden en energie te besparen. In het hele proces werken bewoners, de gemeente, bedrijven en andere partijen nauw samen. Het Wijkkompas biedt een stapsgewijze aanpak om tot een goed WUP te komen. Hierbij staat samenwerking met bewoners centraal. Hieronder worden de stappen van het WUP uitgelegd volgens de methode van het Wijkkompas.

3.2.1

Samen Starten

In deze eerste stap wordt een team gevormd van betrokkenen, zoals bewoners, de gemeente, woningcorporaties, netbeheerders en energieleveranciers. Dit team werkt samen om een goed begrip van de doelen te krijgen en vertrouwen op te bouwen. Het is belangrijk dat bewoners vanaf het begin meedoen, zodat hun wensen en ideeën meegenomen worden. De gemeente organiseert bijeenkomsten en zorgt voor duidelijke communicatie. Hierdoor krijgen bewoners een belangrijke rol in het proces, en dit helpt om later meer steun te krijgen voor de uitvoering.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 11 van 56

3.2.2

Karakteriseren van het Gebied

In deze stap wordt er gekeken naar de buurt zelf. Informatie wordt verzameld over de huizen, het energiegebruik en de wensen van de bewoners. Ook wordt er gekeken naar wat technisch mogelijk is in de wijk. Bewoners worden actief betrokken door middel van enquêtes en bijeenkomsten. Zo worden hun ideeën en zorgen gehoord. De gemeente helpt bij het verzamelen en begrijpen van deze informatie.

3.2.3

Strategieën Identificeren

Op basis van de verzamelde informatie worden verschillende plannen gemaakt voor de wijk. Dit kunnen plannen zijn voor bijvoorbeeld isolatie van huizen, het plaatsen van zonnepanelen of de aanleg van een warmtenet. De gemeente zorgt ervoor dat bewoners goed geïnformeerd worden, zodat ze mee kunnen denken over welke oplossingen het beste zijn voor hun wijk.

3.2.4

Keuzes Maken

In deze stap wordt er samen met de bewoners en andere betrokkenen een keuze gemaakt voor de beste oplossing voor de wijk. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door bijeenkomsten of door bewoners te laten stemmen. De gemeente zorgt ervoor dat de keuzes duidelijk zijn en dat iedereen weet wat er gaat gebeuren.

3.2.5

Voorbereiding

Wanneer de keuzes zijn gemaakt, begint de voorbereiding voor de uitvoering. In deze fase worden afspraken gemaakt over wie wat gaat doen, hoe het gefinancierd wordt, en wanneer de stappen genomen worden. Bewoners worden geïnformeerd over wat ze kunnen verwachten, zoals de duur van de werkzaamheden en mogelijke overlast. De gemeente helpt bij de vergunningen en zorgt voor duidelijke communicatie.

3.2.6

Realisatie en Nazorg

Dit is de fase waarin de gekozen maatregelen worden uitgevoerd. Denk aan het isoleren van huizen of het installeren van warmtepompen. De gemeente houdt de voortgang in de gaten en zorgt ervoor dat eventuele problemen snel worden opgelost. Na de uitvoering blijft de gemeente in contact met de bewoners om te zorgen dat alles goed blijft werken. De bewoners kunnen hun ervaringen delen en feedback geven over wat er beter kan. De uitvoering van een Wijkuitvoeringsplan voor de energietransitie volgens het Wijkkompas is een participatief proces waarbij bewoners, stakeholders en de gemeente samenwerken om tot duurzame oplossingen te komen. Door bewoners vanaf het begin te betrekken en hen de kans te geven om mee te denken en mee te beslissen, kan de energietransitie succesvol en met breed draagvlak worden gerealiseerd. De gemeente speelt hierbij een cruciale faciliterende rol, waarbij zij zorgt voor transparantie, samenwerking en een soepel verloop van het proces.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 12 van 56

3.2.7

Resultaat van het Wijkuitvoeringsplan

Het Wijkuitvoeringsplan (WUP) is een proces waarin bewoners, bedrijven en de gemeente samenwerken om de energietransitie in de wijk te realiseren. Het plan zorgt voor concrete resultaten. 









Overzicht van locaties Dit is een duidelijk overzicht van de plekken in de buurt waar maatregelen worden genomen om energie te besparen. Denk aan straten of wijken waar bijvoorbeeld isolatie of duurzame energie-installaties worden toegepast. Dit overzicht helpt om te bepalen welke locaties het eerst aangepakt worden, bijvoorbeeld op basis van energieverbruik of de technische mogelijkheden. Overzicht van gebouwen die geïsoleerd worden Hier staat welke gebouwen in aanmerking komen voor isolatie, zoals woningen, scholen of andere openbare gebouwen. Er wordt ook vermeld welk type isolatie wordt toegepast, zoals dakisolatie of muurisolatie. Voor oudere panden worden eventuele extra aanpassingen benoemd. Overzicht van energie-infrastructuur Dit onderdeel bevat plannen voor de aanleg van nieuwe energievoorzieningen, zoals warmtenetten, warmtepompen of zonnepanelen. Hierin staat ook hoe deze infrastructuur past binnen de bestaande systemen en welke oplossingen geschikt zijn voor specifieke locaties. Kostenbeschrijving Dit is een schatting van de kosten voor de verduurzamingsmaatregelen, inclusief installatie, onderhoud en mogelijke subsidies. Er wordt gekeken naar zowel de kosten voor individuele maatregelen (zoals isolatie van een huis) als een totaaloverzicht voor de hele wijk.

Verwachte warmtebehoefte Hier wordt uitgelegd wat de gemiddelde warmtebehoefte in de wijk zal zijn na de uitvoering van de maatregelen. Dit helpt om te begrijpen hoeveel energie er nog nodig is en hoeveel bespaard wordt door de verduurzaming.

Deze resultaten vormen de kern van het Wijkuitvoeringsplan en bieden de benodigde informatie voor een succesvolle uitvoering van de energietransitie in de buurt. Door het plan te baseren op participatie en samenwerking zorgt de gemeente voor breed draagvlak en haalbare, effectieve oplossingen. De Wijkuitvoeringsplan is nodig om het Warmteprogramma op een gedegen manier te voeden.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 13 van 56

3.3

Bedrijven

De gemeente Rheden helpt bedrijven bij het verduurzamen van hun productie- en gebruiksprocessen, waarbij het opwekken en opslaan van eigen energie centraal staat. Het doel is om de energievoorziening voor bedrijven in gemeente Rheden toekomstbestendig, duurzaam, betrouwbaar en financieel aantrekkelijk te maken. Gemeente Rheden biedt voor bedrijven die advies willen over verduurzaming middelen terbeschikking. Ook werkt de gemeente mee aan regionale projecten, zoals het verduurzamen op bedrijventerreinen. Verder onderzoekt gemeente Rheden de mogelijkheid van een fonds om bedrijven te helpen met investeringen in energiebesparende maatregelen. De gemeente ondersteunt bedrijven door hen te informeren over beschikbare subsidies, de nieuwste regelgeving en waar betrouwbare informatie over verduurzaming te vinden is. Gemeente Rheden moedigt samenwerking aan door bedrijven met elkaar en met externe partners in contact te brengen. Dit gebeurt onder andere via bijeenkomsten en door initiatieven zoals energy hubs te ondersteunen. Zo kunnen bedrijven profiteren van elkaars kennis en middelen. De gemeente helpen bedrijven die restwarmte, restkoeling en elektriciteit produceren, en overhebben, om deze energie beschikbaar te maken voor bewoners of andere bedrijven. Zo blijft de opgewekte energie in de gemeente en draagt dit bij aan het verlagen van de CO₂-uitstoot.

De gemeente Rheden zorgt ervoor dat de energie- en milieuregels worden nageleefd om zo een duurzame bedrijfsomgeving te waarborgen. Gemeente Rheden streeft ernaar om een stabiele en betrokken partner te zijn voor bedrijven tijdens de energietransitie. De gemeente wil bedrijven de nodige ondersteuning en zekerheid bieden bij deze verandering. Door deze aanpak bouwt Rheden aan een duurzame en toekomstgerichte bedrijfsomgeving voor de gemeenschap.

Samen een nieuw energiesysteem Werkdocument 0.2

Pagina 14 van 56

4

WARMTEPROGRAMMA

Het Warmteprogramma is onderdeel van de landelijke energietransitie. Het doel is om duurzame warmtevoorzieningen te ontwikkelen zodat we geen aardgas meer gebruiken voor het verwarmen van huizen en wijken. Dit programma helpt gemeenten bij het aanleggen van warmtenetten en het zoeken naar andere warmtebronnen, zoals restwarmte en zonne-energie. Het programma richt zich vooral op collectieve oplossingen, waar meerdere huizen gebruik maken van dezelfde warmtevoorziening.

4.1

Hoe werkt het Warmteprogramma

Het Warmteprogramma biedt een stappenplan voor gemeenten om over te stappen naar duurzame warmte. De belangrijkste onderdelen zijn. 









Visievorming en planning Gemeenten maken een plan voor de warmtetransitie. Dit plan laat zien welke warmtebronnen het beste zijn voor bepaalde wijken, zoals een warmtenet of individuele oplossingen zoals warmtepompen. Stakeholderbetrokkenheid Gemeenten gaat samenwerken met belangenorganisaties, bewoners, netbeheerders, woningcorporaties en projectontwikkelaars. Samenwerking is belangrijk om de plannen goed uit te voeren en ervoor te zorgen dat iedereen betrokken is. Technisch onderzoek en haalbaarheid Het programma helpt gemeenten met technische onderzoeken. Deze onderzoeken kijken naar welke warmtebronnen beschikbaar zijn, zoals restwarmte of geothermie, en of het technisch en financieel haalbaar is om deze bronnen te gebruiken. Juridische en financiële kaders Het programma geeft ook advies over de wetten en regels die van toepassing zijn. Dit helpt gemeenten bij het maken van juridische afspraken met partners en het verkrijgen van subsidies en andere financiële ondersteuning. Besluitvorming en uitvoering Na het onderzoek beslist de gemeente welke wijken als eerste overgaan op duurzame warmte. Ze kijken daarbij naar de kosten, technische mogelijkheden en hoeveel steun er is van bewoners.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 15 van 56

4.2

Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmte

De Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmte (WGIW) helpt de gemeente Rheden om haar inwoners te begeleiden in de overgang naar duurzame warmte. Het doel van deze wet is om wijken stap voor stap van het aardgas af te halen en duurzame warmtebronnen, zoals warmtenetten en warmtepompen, aan te bieden. Hieronder leggen we uit wat dit betekent voor de gemeente Rheden.

4.2.1

Warmteprogramma en omgevingsplan

Gemeente Rheden gaat een warmteprogramma opstellen, waarin wordt vastgelegd welke buurten, op welk moment, overstappen op duurzame warmte. Dit programma geeft bewoners en bedrijven duidelijkheid over wanneer hun wijk van het aardgas afgaat en welke alternatieve warmtebron beschikbaar komt. De gemeente zal dit programma uiterlijk in 2026 klaar hebben en elke vijf jaar vernieuwen om zo steeds actuele plannen te hebben.

4.2.2

Aanleg en beheer van warmtenetten

Met de WGIW kan de gemeente ook bepalen wie verantwoordelijk is voor de aanleg en het beheer van de warmtenetten. Dat betekent dat Rheden bijvoorbeeld een bedrijf kan aanwijzen om het warmtenet in een wijk aan te leggen en te onderhouden. Zo kan de gemeente ervoor zorgen dat de warmtetransitie op een betrouwbare manier verloopt.

4.2.3

Betrokkenheid van inwoners en bedrijven

De gemeente Rheden heeft de taak om inwoners, bedrijven en andere betrokkenen te informeren en te betrekken bij de plannen voor de overstap naar duurzame warmte. Dit helpt iedereen om beter voorbereid te zijn op de veranderingen. De gemeente werkt hiervoor samen met partijen zoals netbeheerders, woningcorporaties en bewoners.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 16 van 56

4.2.4

Haalbaarheid en betaalbaarheid

De aanpak moet haalbaar en betaalbaar zijn voor alle inwoners van Rheden. De gemeente moet daarom zorgvuldig plannen en ervoor zorgen dat de kosten eerlijk en beheersbaar blijven. Ook zal er ruimte zin voor bewoners om zich aan te passen. Er zit daarom meestal een periode van acht jaar tussen het besluit om een wijk van het gas af te halen en de daadwerkelijke overstap naar duurzame warmte.

4.2.5

Keuzemogelijkheid (opt-out)

Inwoners die zelf een duurzaam alternatief voor aardgas willen kiezen, krijgen daarvoor ruimte, zolang dit alternatief net zo duurzaam is als het door de gemeente voorgestelde plan. Dit wordt de “opt-out” genoemd en biedt huiseigenaren vrijheid om eigen keuzes te maken, mits deze voldoen aan de duurzaamheidsnormen.

4.2.6

Monitoring en controle

De gemeente Rheden houdt toezicht op de voortgang van het warmteprogramma. Er wordt bijgehouden of de geplande aanpassingen op tijd worden uitgevoerd. Mocht blijken dat er meer tijd nodig is voor de overstap, dan kan de gemeente de datum aanpassen. Dit geeft de zekerheid dat bewoners en bedrijven goed voorbereid de overstap kunnen maken.

4.2.7

Samenvatting

De WGIW geeft Rheden de mogelijkheid om een planmatige en zorgvuldige overstap naar duurzame warmte te organiseren. Door samen te werken met inwoners en andere partijen zorgt de gemeente voor een veilige en betaalbare overgang naar een toekomst zonder aardgas.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 17 van 56

4.3

Energiewet

De Energiewet speelt een belangrijke rol in de overgang naar duurzame energie. Deze wet regelt hoe de energiemarkt in Nederland werkt en bevat regels voor elektriciteit, gas en warmte. Voor de gemeente Rheden betekent dit dat de wet helpt om stappen te zetten richting een toekomst zonder aardgas, door over te gaan op duurzame warmtebronnen zoals warmtenetten en warmtepompen.

4.3.1

Ondersteuning van duurzame warmte

De Energiewet zorgt ervoor dat energiebedrijven en netbeheerders (die zorgen voor elektriciteits- en gasnetten) goed samenwerken met de gemeente om duurzame warmteoplossingen te realiseren. Dit is belangrijk voor gemeente Rheden, omdat het helpt bij het plannen en uitvoeren van de overstap naar duurzame warmte in de wijken. Met deze wet kunnen we beter sturen op de aanleg van warmtenetten in samenwerking met deze partijen.

4.3.2

Warmteprogramma en omgevingsplan

Binnen het kader van het warmteprogramma geeft de Energiewet richtlijnen over hoe de gemeente Rheden, energiecorporaties en energiebedrijven samenwerken, bijvoorbeeld bij de aanleg en het onderhoud van warmtenetten. Volgens de wet zijn energiebedrijven verantwoordelijk voor de levering van warmte, terwijl de gemeente de leiding heeft over de warmte-infrastructuur. Dit betekent dat Rheden kan bepalen waar en wanneer een warmtenet wordt aangelegd en hoe dit het beste wordt beheerd.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 18 van 56

4.3.3

Vooruitgang in de warmtetransitie

De Energiewet helpt gemeente Rheden bij het ontwikkelen van plannen en regels voor een duurzame toekomst. Door de aanwijzingen en kaders van deze wet kan de gemeente samen met energiecorporaties en energiebedrijven stappen zetten om gasvrij te worden. De gemeente kan bijvoorbeeld aangeven welke buurten als eerste overstappen op duurzame warmte en kan bepalen welke bedrijven verantwoordelijk zijn voor de aanleg van de benodigde infrastructuur.

4.3.4

Samenvattend

De Energiewet biedt de gemeente Rheden een stevige basis om samen met energiecorporaties en energiebedrijven en andere partijen de warmtetransitie goed te organiseren. Hierdoor kan de gemeente samen met de betrokkenen werken aan een toekomst zonder aardgas, waarbij de overgang voor iedereen haalbaar en betaalbaar is.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 19 van 56

4.4

Wet Collectieve Warmte

De Wet Collectieve Warmte helpt de gemeente Rheden bij het verduurzamen van de warmtevoorziening. Met deze wet kan de gemeente makkelijker warmtenetten aanleggen en uitbreiden, wat bijdraagt aan de overstap naar duurzame energie en het verminderen van gasgebruik.

4.4.1

Ondersteuning voor warmtenetten

De wet biedt regels voor de aanleg, het beheer en de exploitatie van warmtenetten. Dit betekent dat we als gemeente samen met netbeheerders, warmtebedrijven en andere partijen kunnen werken aan de aanleg van warmtenetten in onze buurten. Dit helpt ons om bewoners een duurzame manier van verwarmen aan te bieden en de afhankelijkheid van aardgas te beëindigen.

4.4.2

Bescherming en eerlijkheid voor gebruikers

Een belangrijk onderdeel van de wet is het creëren van een transparant en eerlijk systeem voor de warmtetarieven. Dit betekent dat gebruikers in gemeente Rheden duidelijkheid en zekerheid krijgen over wat zij betalen voor hun warmte. De wet zorgt ervoor dat de tarieven eerlijk en gebaseerd zijn op de werkelijke kosten, zodat warmte voor iedereen betaalbaar blijft.

4.4.3

Verantwoordelijkheden van gemeente en warmtebedrijven

De gemeente Rheden houdt de regie over de warmte-infrastructuur, terwijl warmtebedrijven zorgen voor de levering van de warmte. Dit betekent dat gemeente Rheden kan bepalen waar en wanneer een warmtenet wordt aangelegd, en wie daarvoor verantwoordelijk is. Hiermee kunnen we als gemeente sturen op de verduurzaming van buurten en zorgen voor een betrouwbare warmtevoorziening voor onze inwoners.

4.4.4

Toekomstgericht en duurzaam

De Wet Collectieve Warmte draagt bij aan de verduurzaming van onze gemeente door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Warmtebedrijven moeten volgens de wet verduurzamingsdoelen halen en rapporteren over de uitstoot. Dit geeft gemeente Rheden de mogelijkheid om toezicht te houden op de duurzame prestaties van warmtebedrijven en ervoor te zorgen dat warmtenetten zo min mogelijk impact hebben op het milieu.

4.4.5

Samenvatting

De Wet Collectieve Warmte ondersteunt de gemeente Rheden in de overstap naar een duurzame warmtevoorziening door het aanleggen en beheren van warmtenetten eenvoudiger en transparanter te maken. De wet helpt ons de warmtetransitie betaalbaar, betrouwbaar en eerlijk te organiseren, zodat onze inwoners profiteren van een duurzame toekomst zonder aardgas.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 20 van 56

4.5

Aanwijsbevoegdheid voor de gemeente Rheden

Met de aanwijsbevoegdheid kan de gemeente Rheden bepalen welke buurten overgaan op een duurzaam warmtenet en wanneer dit gebeurt. Dit betekent dat de gemeente, samen met andere partijen, beslist welke gebieden in de toekomst geen aardgas meer gebruiken en aansluiten op een warmtenet of andere duurzame warmtebronnen, zoals warmtepompen. De aanwijsbevoegdheid geeft de gemeente de regie om de overstap naar duurzame warmte stap voor stap en volgens een plan uit te voeren.

4.5.1

Wat zijn warmtekavels?

Warmtekavels zijn specifieke gebieden binnen de gemeente Rheden waar een warmtenet wordt aangelegd of uitgebreid. Binnen een warmtekavel wordt één warmtebedrijf aangewezen om het warmtenet te beheren en warmte te leveren aan de aangesloten woningen en gebouwen. Dit warmtebedrijf zorgt voor de aanleg, het onderhoud en de levering van warmte binnen dat gebied. De gemeente bepaalt dus in welke buurt deze warmtekavels komen en kan zo sturen op een geleidelijke overstap naar duurzame warmte.

4.5.2

Warmtekavels voor de gemeente Rheden

Voor Rheden betekent het werken met warmtekavels dat de gemeente duidelijk kan plannen en organiseren hoe en wanneer verschillende wijken van het aardgas af gaan en overstappen op duurzame warmte. De gemeente werkt daarbij samen met energiecorporaties, warmtebedrijven, netbeheerders en andere betrokkenen om te zorgen dat de warmtenetten betrouwbaar zijn en goed functioneren. Met warmtekavels kan de gemeente ervoor zorgen dat bewoners toegang hebben tot duurzame en betaalbare warmte, en dat de overgang naar een aardgasvrije omgeving in goed overleg en stap voor stap plaatsvindt.

4.6

Hoe helpt het Warmteprogramma

Het Warmteprogramma biedt praktische hulp aan gemeenten die werken aan de overstap naar duurzame warmte. Het programma levert kennis en hulpmiddelen om plannen te maken voor lokale warmteoplossingen. Gemeenten krijgen toegang tot handleidingen, voorbeelden van succesvolle projecten en tools om de kosten en baten te berekenen. Ook kunnen ze gebruikmaken van subsidies die speciaal zijn bedoeld voor de warmtetransitie. Het Warmteprogramma helpt daarnaast om bewoners te betrekken bij de overstap naar duurzame warmte. Dit is belangrijk, omdat bewoners vaak te maken krijgen met veranderingen, zoals de installatie van warmtenetten of warmtepompen in hun woningen. Het programma benadrukt hoe belangrijk goede communicatie en samenwerking met de bewoners is. Zo voelen zij zich betrokken en begrijpen ze beter de voordelen van duurzame warmte. Het Warmteprogramma speelt een cruciale rol in de nationale warmtetransitie. Het biedt gemeenten, netbeheerders en energiebedrijven de hulpmiddelen en ondersteuning die ze nodig hebben om over te stappen naar duurzame warmtebronnen. Door middel van wetten zoals de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmte en de Wet Collectieve Warmte krijgen gemeenten de macht om de aanleg van warmtenetten te regelen en uit te voeren. Dit helpt Nederland om zijn klimaatdoelen te halen en de energietransitie op een eerlijke en haalbare manier uit te voeren.

Warmteprogramma

Werkdocument 0.2

Pagina 21 van 56

5

ENERGIEVISIE GELDERLAND

EnergievisieGelderland

De Energievisie Gelderland heeft ook invloed op de gemeente Rheden. Het toekomstplan van de provincie biedt veel mogelijkheden, maar brengt ook uitdagingen met zich mee waar Rheden mee aan de slag moet om een duurzame energievoorziening te realiseren.

5.1

Schaarste in infrastructuur

Door de overstap naar duurzame energie groeit de vraag naar elektriciteit snel. Ook gemeente Rheden merkt dat het elektriciteitsnet nu niet altijd berekend is op deze stijging. De provincie wil daarom slimme oplossingen stimuleren, zoals energieopslag en netwerkversterking, om het elektriciteitsnet minder te belasten. Dit biedt gemeente Rheden de kans om efficiënt om te gaan met de energievoorziening en het netwerk beter te benutten. Toch betekent dit dat de gemeente afhankelijk is van investeringen in infrastructuur en dat het even kan duren voordat alles soepel werkt, wat mogelijk vertraging kan geven bij nieuwe ontwikkelingen in de gemeente.

5.2

Collectieve warmteoplossingen

In stedelijke gebieden wil de provincie collectieve warmteoplossingen inzetten, zoals warmtenetten. Voor gemeente Rheden betekent dit dat er mogelijkheden ontstaan om woningen en bedrijven gezamenlijk van warmte te voorzien. Het voordeel hiervan is dat warmtenetten vaak goedkoper zijn en het elektriciteitsnet minder belasten. Bovendien kunnen warmtebronnen zoals aardwarmte of restwarmte van bedrijven in gemeente Rheden bijdragen aan deze collectieve oplossingen. Aan de andere kant vraagt het opzetten van warmtenetten om goede planning en investering, wat voor gemeente Rheden een uitdaging kan zijn, vooral in gebieden warmte regimes.

Energievisie Gelderland

Werkdocument 0.2

Pagina 22 van 56

5.3

Decentraal energiesysteem

De energievisie legt nadruk op het lokaal opwekken en gebruiken van energie, wat goed past bij de ambities van gemeente Rheden om een duurzamere gemeente te worden. Dit betekent dat gemeente Rheden minder afhankelijk is van grote energieleveranciers en meer energie lokaal kan opwekken en verbruiken. Het helpt om de energiekosten te beheersen en maakt het systeem flexibeler. Toch vraagt een decentraal systeem om een duidelijk plan en investeringen in lokale infrastructuur, zoals kleine energieopslagoplossingen en slimme netwerken. Rheden moet daarom samenwerken met lokale partijen en inwoners om deze nieuwe structuur in te richten.

5.4

Diversiteit in energiedragers

De provincie zet in op een mix van verschillende energiebronnen, zoals elektriciteit, warmte, groen gas en mogelijk waterstof. Voor gemeente Rheden betekent dit dat er ruimte komt om de meest geschikte energievormen voor de gemeente te gebruiken, afhankelijk van de behoefte van inwoners en bedrijven. Zo kan groengas worden ingezet voor industrie en zwaar transport, en groen gas mogelijk beschikbaar komt als back-up voor warmtenetten. Gemeente Rheden kan zo flexibel inspelen op energievraagstukken. Wel is de beschikbaarheid van groen gas nog beperkt, wat betekent dat de gemeente nog niet kan rekenen op deze bronnen en voorlopig moet investeren in andere oplossingen.

5.5

Efficiënt energiegebruik en energiebesparing

Energiebesparing is een belangrijke pijler in de visie van de provincie. Voor gemeente Rheden biedt dit kansen om de energiekosten en belasting op het netwerk te verminderen. Door bijvoorbeeld isolatieprojecten te ondersteunen en energiezuinige oplossingen te promoten, kan de gemeente bijdragen aan lagere energiebehoefte en een stabieler energienetwerk. Minder verbruik betekent ook minder druk op de infrastructuur en minder behoefte aan extra uitbreidingen. Voor de inwoners en bedrijven in gemeente Rheden betekent dit wel dat bewustwording en gedragsverandering nodig zijn, wat tijd en inzet vraagt.

5.6

Regie door de provincie

De provincie Gelderland speelt een belangrijke rol in de coördinatie van de energietransitie. Dit betekent dat gemeente Rheden samen met de provincie, Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, netbeheerders en andere gemeenten werkt om duurzame plannen op elkaar af te stemmen. De provincie biedt hiermee een helder kader dat helpt bij het maken van keuzes voor nieuwe projecten en investeringen. Dit kan voor gemeente Rheden ook betekenen dat de ruimte voor eigen beleid beperkt wordt en dat de gemeente afhankelijk is van provinciale beslissingen voor bepaalde projecten. De Energievisie Gelderland biedt gemeente Rheden mogelijkheden om de energietransitie lokaal vorm te geven met duurzame en collectieve oplossingen. Het vraagt echter ook om flexibiliteit, samenwerking en investeringen in nieuwe energievoorzieningen en infrastructuur. Gemeente Rheden kan hierdoor stappen zetten richting een duurzamer toekomst, maar zal ook rekening moeten houden met de uitdagingen van deze grote transitie.

Energievisie Gelderland

Werkdocument 0.2

Pagina 23 van 56

6

REGIONALE ENERGIESTRATEGIE

De Regionale Energiestrategie (RES) 2024 richt zich op de overgang naar duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen, waar ook de gemeente Rheden onder valt. Het doel is om 1,62 TWh aan duurzame energie op te wekken, met een balans tussen zonne- en windenergie. Voor Rheden betekent dit meer aandacht voor windenergie, omdat dit helpt om het elektriciteitsnet stabiel te houden.

6.1

Netcongestie en oplossingen

Een van de uitdagingen is dat het elektriciteitsnetwerk niet voldoende ruimte heeft voor alle nieuwe energieprojecten, wat we netcongestie noemen. In gemeente Rheden wordt daarom gekeken naar slimme oplossingen zoals energieopslag en cablepooling. Bij cablepooling kunnen wind- en zonneparken dezelfde aansluiting op het elektriciteitsnet gebruiken, wat ruimte bespaart.

6.2

Warmtetransitie

De overstap naar duurzame warmte is een belangrijk onderdeel van de RES. In gemeente Rheden zullen we werken met collectieve warmteoplossingen zoals warmtenetten, vooral in dichtbevolkte wijken. Daarnaast wordt het isoleren van woningen gestimuleerd om energie te besparen. De gemeente speelt hierbij een coördinerende rol in de overgang naar duurzame warmtebronnen, zoals restwarmte of geothermie.

Regionale Energiestrategie

Werkdocument 0.2

Pagina 24 van 56

6.3

Samenwerking en participatie

Het betrekken van bewoners en bedrijven is essentieel voor succes. Gemeente Rheden zal bijeenkomsten organiseren en zorgt voor duidelijke communicatie over de plannen. Zo krijgen bewoners en bedrijven de kans om mee te denken en bij te dragen aan de energietransitie. Dit helpt om draagvlak te creëren.

6.4

Duurzame energie en warmte combineren

De RES legt nadruk op het combineren van duurzame elektriciteit en warmte. Dit betekent dat plannen voor zonne-energie en restwarmte in gemeente Rheden afgestemd worden op de plannen voor warmtenetten. Zo kunnen we de beschikbare energiebronnen en infrastructuren optimaal benutten.

6.5

Innovatie en samenwerking

Innovatie, samenwerking en participatie staan centraal in de RES 2024. Gemeente Rheden zal samen met bewoners, bedrijven en andere partners concrete plannen maken om de doelen voor duurzaamheid te halen. Door samen te werken en innovaties toe te passen, kan de gemeente Rheden effectief bijdragen aan de regionale duurzaamheidsdoelen.

Regionale Energiestrategie

Werkdocument 0.2

Pagina 25 van 56

7

ENERGIEBRONNEN

In dit hoofdstuk kijken we naar de verschillende energiebronnen die beschikbaar zijn. Er wordt vaak verwarring veroorzaakt door de termen "energiebronnen" en "energiedragers", maar het is belangrijk om het verschil te begrijpen.

7.1

De Zon

De zon is een onuitputtelijke energiebron. Zonne-energie kan worden omgezet in elektriciteit met zonnepanelen of in warmte met zonnecollectoren. Dit gebeurt zonder dat er CO₂-uitstoot is. Zonne-energie is daarom een belangrijke duurzame bron voor de toekomst.

7.2

De Wind

Wind is een hernieuwbare energiebron. Windturbines gebruiken de kracht van de wind om elektriciteit op te wekken. Net als zonne-energie veroorzaakt windenergie geen uitstoot van schadelijke stoffen. Nederland, met zijn open vlakten en kustlijn, is zeer geschikt voor windenergie. De gemeente Rheden kan hier echter geen gebruik van maken door de ligging van onze gemeente en de beperkingen door wet- en regelgeving.

7.3

Waterkracht

Waterkracht gebruikt de energie van stromend of vallend water om elektriciteit op te wekken. Dit gebeurt in waterkrachtcentrales waar het water door turbines stroomt. Deze vorm van energie is schoon en hernieuwbaar, en zo lang er waterstromen zijn, kan er gebruik van worden gemaakt. Waterkracht is een bron die beperkt mogelijk is in Nederland. Er zijn uitzondering. Waaronder een gebied bij Dieren. Hier is een mogelijkheid om energie op te wekken. Het zal een bijdrage leveren aan onze energiebehoefte. Maar het blijft een kleinschalig project en de opbrengst zal klein zijn in de totale energiebehoefte van de gemeente Rheden.

Energiebronnen

Werkdocument 0.2

Pagina 26 van 56

7.4

Restwarmte

Restwarmte is warmte die vrijkomt bij industriële processen, elektriciteitsproductie of andere warmtebronnen. In plaats van deze warmte te laten verdwijnen, kunnen we deze opvangen en hergebruiken om gebouwen, water of andere toepassingen te verwarmen. Omdat deze warmte al geproduceerd is, maar vaak niet wordt gebruikt voor energie, is het een waardevolle energiebron als we deze effectief inzetten. Door restwarmte te gebruiken, neemt de vraag naar andere energiebronnen, zoals elektriciteit, af. Dit betekent minder CO₂-uitstoot en een efficiënter gebruik van energie. Zo draagt restwarmte bij aan verduurzaming, omdat we bestaande energie optimaal benutten zonder dat er nieuwe energiebronnen nodig zijn. In gemeente Rheden kan restwarmte bijvoorbeeld worden ingezet in warmtenetten, waarmee we woningen en gebouwen duurzaam kunnen verwarmen. Dit helpt gemeente Rheden om de CO₂-uitstoot te verlagen en de energietransitie te versnellen. Ook werkt de gemeente zo samen met lokale bedrijven en partners om restwarmte beschikbaar te maken en te benutten. Hierdoor betergebruik maken van overige duurzamere opwek van energie en kan gemeente Rheden stappen zetten naar een duurzamer energiesysteem. Restwarmte AVR Restwarmte van de afvalverbrander AVR in Duiven kan een goede tijdelijke oplossing zijn tijdens de energietransitie. Met deze warmte kunnen ongeveer 5000 woningen worden verwarmd.

Dit is ook interessant zijn voor naburige gemeenten, waardoor samenwerking aantrekkelijk wordt. Samen een warmtenet ontwikkelen biedt het voordeel van schaalgrootte, wat kosten en energie-efficiëntie ten goede komt. Echter, na de transitieperiode is afvalverbranding geen duurzame oplossing, omdat we naar milieuvriendelijkere opties willen overstappen.

7.4.1

Biogas

Een biovergister zet organisch afval om in biogas, dat kan worden gebruikt voor het verwarmen van gebouwen. Tijdens de energietransitie kan dit een tijdelijke oplossing zijn om minder afhankelijk te zijn van aardgas. Echter, volgens de Europese richtlijn moeten alle gebouwen in 2050 emissievrij zijn. Biogasverbranding stoot nog steeds CO₂ uit, waardoor het niet past binnen deze toekomstige regelgeving.

Energiebronnen

Werkdocument 0.2

Pagina 27 van 56

7.5

Toepasbare energiebronnen

In de gemeente Rheden kunnen vooral zonne-energie, restwarmte en aquathermie gebruikt worden. Windenergie is beperkt door provinciale regels, zoals het verbod op windmolens dichtbij de Veluwe. Daarom ligt de focus op zonne-energie en restwarmte als duurzame bronnen voor de energietransitie in deze regio.

Energiebronnen

Werkdocument 0.2

Pagina 28 van 56

8

ENERGIEBEHOEFTE

Om energie te besparen, is het belangrijk dat woningen en andere gebouwen in Rheden minder warmte nodig hebben. Door betere isolatie en andere energiebesparende maatregelen daalt het energieverbruik. Dit betekent lagere energiekosten en een slimmer gebruik van duurzame energie. Oplossingen zoals warmtepompen en warmtenetten werken dan ook beter, omdat er minder energie nodig is om gebouwen te verwarmen. Daarnaast is het verlagen van de warmtevraag een betaalbare oplossing. Isoleren en andere aanpassingen zijn meestal niet duur en verdienen zichzelf snel terug met lagere energierekeningen. Door minder warmte te gebruiken, stoten we ook minder CO₂ uit, wat helpt bij het halen van onze klimaatdoelen. In de toekomst zal het elektriciteitsverbruik toenemen. Dit komt doordat we overstappen op elektrische oplossingen voor dingen die eerder gas of andere brandstoffen gebruikten, zoals elektrisch koken. Ook elektrische auto's zorgen voor meer stroomgebruik, omdat ze thuis of bij laadpunten moeten worden opgeladen. In de industrie neemt het stroomgebruik ook toe. Bedrijven gaan elektrische machines gebruiken, zoals elektrificatie van machines, warmtepompen en ovens, in plaats van machines die op gas werken. Door al deze veranderingen is er meer stroom nodig, wat vraagt om een sterker en duurzamer elektriciteitsnet.

In gemeente Rheden kunnen we niet alle energie die we nodig hebben zelf opwekken. Vooral windenergie is lastig, omdat er geen grote windmolens geplaatst mogen worden binnen 8 kilometer van de Veluwe. Toch kunnen we met zonne-energie en restwarmte een groot deel van onze energie duurzaam opwekken. Zonne-energie kan worden opgewekt op daken van huizen en gebouwen en in zonneparken. Restwarmte is warmte die vrijkomt bij bijvoorbeeld industriële processen, zoals bij bakkers of koelingen in supermarkten. In plaats van deze warmte te verspillen, kunnen we het hergebruiken om gebouwen te verwarmen via een warmtenet. Dit helpt om minder fossiele brandstoffen te gebruiken en energie efficiënter te gebruiken. Door zonne-energie en restwarmte goed te benutten, kan de gemeente Rheden een belangrijke stap zetten naar een duurzame energievoorziening. Op deze manier zorgen we voor een goede energievoorziening en beschermen we de natuur.

Energiebehoefte

Werkdocument 0.2

Pagina 29 van 56

8.1

Inzetbare energiedragers

We maken een verschil tussen elektriciteit en water als energiedragers. Ze worden op verschillende manieren gebruikt om energie op te slaan, te vervoeren en te gebruiken.

8.1.1

Elektriciteit

Elektriciteit wordt opgewekt uit bronnen zoals de zon en wind. Het kan snel over lange afstanden worden vervoerd via elektriciteitsnetwerken en wordt direct gebruikt in apparaten en machines. Elektriciteit is heel flexibel en kan voor veel toepassingen worden ingezet. 







Huishoudelijk gebruik Elektriciteit wordt gebruikt voor allerlei apparaten in huis, zoals verlichting, koelkasten, wasmachines, televisies en computers. Deze apparaten maken ons leven comfortabeler en gemakkelijker. Koken Elektriciteit wordt ook gebruikt in keukenapparaten, zoals elektrische fornuizen, ovens en inductiekookplaten. Inductiekookplaten worden steeds populairder omdat ze energiezuinig en veilig zijn. Mobiliteit Elektriciteit speelt een steeds grotere rol in vervoer. Elektrische auto's (EV’s) gebruiken batterijen om stroom op te slaan. Dit zorgt voor minder uitstoot van broeikasgassen vergeleken met auto's die op fossiele brandstoffen rijden. Goede laadpunten zijn belangrijk om elektrisch rijden te ondersteunen. Productieprocessen In fabrieken en de industrie wordt elektriciteit gebruikt om machines, robots en verlichting aan te drijven. Ook wordt elektriciteit ingezet voor het regelen van de temperatuur in gebouwen. Dit draagt bij aan duurzamer produceren, vooral wanneer de elektriciteit komt van duurzame bronnen zoals zon en wind.

Elektriciteit is een essentiële energiedrager die voor veel toepassingen wordt gebruikt. Het helpt de efficiëntie te verbeteren en vermindert de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

Energiebehoefte

Werkdocument 0.2

Pagina 30 van 56

8.1.2

Water

Water wordt vooral gebruikt voor het opslaan en vervoeren van warmte. Het speelt een belangrijke rol in verwarmingssystemen voor huizen en gebouwen, en kan ook voor koeling worden gebruikt. 





Warm tapwater In veel huizen wordt water verwarmd met een boiler of zonneboiler. Dit warme water wordt gebruikt voor dagelijkse dingen zoals douchen, de afwas en schoonmaken. Water is goed in het opslaan en vervoeren van warmte via leidingen. Verwarming Water is een belangrijke energiedrager in verwarmingssystemen, zoals centrale verwarming en vloerverwarming. Het water wordt in een ketel of warmtepomp opgewarmd en door leidingen gestuurd. Het geeft vervolgens de warmte af om het huis te verwarmen. Koeling Water kan ook worden gebruikt in koelsystemen, zoals airconditioning of koelinstallaties. Door water door leidingen te laten stromen, kan warmte worden afgevoerd en ruimtes worden gekoeld. Dit is een efficiënte manier om te koelen.

Water is een goedkope en makkelijk beschikbare energiedrager. Het wordt veel gebruikt voor verwarmingssystemen en soms ook voor koeling. Het slaat warmte goed op en kan het gemakkelijk vervoeren. Elektriciteit kan snel en direct energie leveren voor veel verschillende toepassingen, terwijl water vooral wordt gebruikt om warmte op te slaan en te vervoeren. Deze twee energiedragers vullen elkaar goed aan in een duurzaam energiesysteem. Het hangt af van de situatie en het moment welke energiedrager het beste gebruikt kan worden.

Energiebehoefte

Werkdocument 0.2

Pagina 31 van 56

8.2

Elektriciteitsbehoefte

Elektriciteitsbehoefte verwijst naar de hoeveelheid elektriciteit die nodig is om apparaten, verlichting, en systemen in huizen, bedrijven en voertuigen van energie te voorzien. Tijdens de energietransitie verandert de manier waarop elektriciteit wordt opgewekt, met een verschuiving naar duurzame bronnen zoals zonne- en windenergie. Huishoudens blijven ongeveer evenveel elektriciteit gebruiken voor hun apparaten, zoals koelkasten, verlichting en computers, maar de elektriciteit komt steeds vaker van schone bronnen, wat minder schadelijk is voor het milieu. Daarnaast zal de vraag naar elektriciteit toenemen door de overstap van koken op gas naar elektrisch koken met bijvoorbeeld inductiekookplaten. Ook elektrische voertuigen zorgen voor een hogere vraag naar stroom omdat ze moeten worden opgeladen. Bedrijven in de industrie zullen ook meer elektriciteit nodig hebben, doordat ze overstappen van gasgestookte machines naar elektrische alternatieven Huishoudelijk gebruik In de energietransitie, waar fossiele brandstoffen worden vervangen door duurzame energiebronnen, blijft het elektriciteitsgebruik in huishoudens ongeveer hetzelfde. Apparaten zoals verlichting, koelkasten en wasmachines blijven net als voorheen elektriciteit gebruiken. Wat verandert, is de manier waarop de elektriciteit wordt opgewekt en geleverd, niet hoeveel er wordt verbruikt.

Huishoudelijke apparaten zullen nog steeds stroom nodig hebben, maar die stroom komt steeds vaker van duurzame bronnen zoals zon en wind, in plaats van van kolen- of gascentrales. Dit betekent dat de hoeveelheid stroom die huishoudens gebruiken niet veel verandert, maar de impact op het milieu wordt kleiner, omdat de stroom groener en hernieuwbaar is. Daarnaast worden huishoudens aangemoedigd om energiezuinige apparaten te gebruiken. Dit helpt om minder stroom te verbruiken zonder dat het comfort of de werking van de apparaten verandert. Hoewel het aantal apparaten in huis toeneemt, blijft het totale stroomverbruik volgens deze visie ongeveer gelijk. Huishoudelijk gebruik 92.331 MWh Koken In de energietransitie wordt verwacht dat het elektriciteitsverbruik voor koken flink zal toenemen. Dit komt omdat steeds meer huishoudens overstappen van koken op gas naar elektrische kookplaten, zoals inductie- of keramische kookplaten. Deze verandering wordt gestimuleerd door zowel het streven naar duurzaamheid als door overheidsmaatregelen die erop gericht zijn om gas voor koken langzaam af te schaffen. Nu 22.611 Gj (Gas) 1.466 MWh

Energiebehoefte

Na transitie 4.988 MWh

Werkdocument 0.2

Pagina 32 van 56

Mobiliteit In de energietransitie wordt verwacht dat het elektriciteitsverbruik voor vervoer sterk zal toenemen. Dit komt doordat we overstappen van auto's op benzine en diesel naar elektrische auto's (EV's). Deze overgang naar elektrisch rijden is belangrijk voor een toekomst met minder uitstoot en meer gebruik van duurzame energie. De groei van laadstations helpt ook mee aan deze stijging. Publieke en privé laadpalen zorgen ervoor dat elektrische auto's overal opgeladen kunnen worden, wat het gebruik van elektriciteit vergroot. De extra vraag naar stroom wordt grotendeels opgevangen door meer duurzame energiebronnen, zoals wind- en zonne-energie. Hierdoor is elektrisch rijden een schonere keuze voor het milieu. De overstap naar elektrisch rijden zorgt voor meer elektriciteitsverbruik, maar dit draagt bij aan een duurzamer energiesysteem en minder uitstoot van schadelijke stoffen. Nu 581.975 Gj 3.944 MWh

Energiebehoefte

Na transitie 45.330 MWh

Werkdocument 0.2

Pagina 33 van 56

8.3

Warm- en koel waterbehoefte

De vraag naar warm en koel water zal toenemen. Voor warm water stijgt de behoefte omdat meer huishoudens duurzame systemen gebruiken, zoals warmtepompen, zonneboilers en warmtenetten, om hun water te verwarmen. Deze systemen vervangen traditionele gasgestookte installaties en maken de productie van warm water milieuvriendelijker. Hoewel dit de elektriciteitsvraag kan verhogen, zorgen warmtenetten voor een duurzamer alternatief. De behoefte aan koel water zal ook groeien, vooral door klimaatverandering. Hogere temperaturen leiden tot een grotere vraag naar koelsystemen in woningen en kantoren. Koelsystemen zoals airconditioning gebruiken vaak water om warmte af te voeren. Ondanks de toenemende vraag naar koelwater, kan deze groei worden beperkt door betere isolatie en energie-efficiëntie van gebouwen Warm tapwater De vraag naar warm water voor dagelijks gebruik, zoals douchen en afwassen, zal ongeveer gelijk blijven. Er gaat een verschuiving komen van aardgas naar duurzame energie bronnen. Dit komt doordat huishoudens steeds meer overstappen op duurzame manieren om warm water te maken, zoals warmtenetten, zonneboilers en warmtepompen, in plaats van gasgestookte systemen. Duurzame systemen zoals warmtepompen en zonneboilers maken het verwarmen van water milieuvriendelijker, maar kunnen ook zorgen voor meer elektriciteitsverbruik.

Warmtenetten zijn een duurzamer alternatief, omdat ze minder elektriciteit gebruiken. De verwachting is dat de overstap naar deze nieuwe verwarmingssystemen, samen met een hoger comfortniveau in huizen, zal zorgen voor een grotere vraag naar warm water. Gas Duurzame energie

Energiebehoefte

Nu 217 Tj 8 Tj

Werkdocument 0.2

Na transitie 225 Tj

Pagina 34 van 56

Verwarming De verwacht dat de warmwaterbehoefte voor verwarming in huishoudens en gebouwen zal afnemen. Dit komst door dat de gebouwen steeds beter geïsoleerd worden. Er komt een verschuiving van energiebron, dit komt omdat steeds meer mensen overstappen van aardgas naar duurzame energiesystemen zoals warmtepompen, zonneboilers, en warmtenetten. Deze systemen gebruiken water om gebouwen te verwarmen, waardoor de vraag naar warm water in de verwarmingssystemen toeneemt. Dit is een gevolg om de elektrificatie te verkleinen van verwarmingssystemen. Echter, hoewel de vraag naar warm water voor verwarming zal toenemen door de verschuiving van gas naar duurzamere bronnen, zal de totale vraag naar warmte afnemen. Dit komt door een algemene verlaging van de warmtevraag in goed geïsoleerde gebouwen en woningen, die minder energie nodig hebben om op temperatuur te blijven. Energieefficiënte maatregelen zoals betere isolatie, luchtdichte constructies, en energiezuinige ramen verminderen de hoeveelheid warmte die verloren gaat, waardoor minder energie nodig is om de ruimtes op te warmen. Met de introductie van duurzame verwarmingssystemen wordt dus verwacht dat het watergebruik voor verwarmingsdoeleinden stijgt, maar door de verlaging van de totale warmtevraag, vooral door isolatie en energie-efficiënte maatregelen, zal de algemene warmtevraag afnemen.

Dit maakt deel uit van de bredere transitie naar een duurzamer en energie-efficiënter toekomstbeeld. Nu Na transitie Aardgas 1727 Tj Duurzame energie 72 Tj 1127 Tj Koeling In de komende jaren wordt verwacht dat de koelbehoefte zal toenemen, vooral als gevolg van klimaatverandering. Stijgende temperaturen zullen leiden tot een grotere vraag naar koeling in woningen, kantoren, en industriële processen. Koelsystemen zoals airconditioning en warmtewisselaars gebruiken vaak water als medium om warmte af te voeren, en een hogere buitentemperatuur zal dit gebruik intensiveren. Echter, ondanks de toenemende vraag naar koeling door de opwarming van de aarde, zal de totale vraag minder snel toenemen in de gebouwen vanwege verbeterde bouwtechnieken en energie-efficiëntie. Nieuwe en gerenoveerde woningen worden steeds beter geïsoleerd en zijn vaak voorzien van passieve koelsystemen, zoals zonwering en natuurlijke ventilatie, die de binnentemperatuur laag houden zonder veel extra energie of koelwater te gebruiken. Hoewel de behoefte aan koelwater zal groeien door de gevolgen van klimaatverandering, zal deze groei worden afgeremd door de verbeterde isolatie en energie-efficiëntie van gebouwen, waardoor minder actieve koeling nodig is om een comfortabel binnenklimaat te handhaven.