190925 Rheden Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
Programmabegroting 2026-2029
Datum vaststelling B&W
:
Datum besluitvorming Raad :
16 september 2025
4 november 2025
Inhoudsopgave Bestuurlijk voorwoord ...................................................................................................................3 Inleiding ......................................................................................................................................4 Financiële positie ..................................................................................................................... 10 Programma's ............................................................................................................................. 15 1 Samenleving ........................................................................................................................ 16 2 Leefomgeving ....................................................................................................................... 35 3 Bestuur & organisatie ............................................................................................................ 54 Paragrafen................................................................................................................................. 69 A. Lokale Heffingen .................................................................................................................. 70 B. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing .............................................................................. 77 C.
Onderhoud Kapitaalgoederen ................................................................................................ 84 D. Financiering ........................................................................................................................ 90 E. Bedrijfsvoering .................................................................................................................... 96 F. Verbonden Partijen............................................................................................................. 101 G. Grondbeleid ...................................................................................................................... 118 H. Openbaarheidsparagraaf .................................................................................................... 123 Financiële begroting.................................................................................................................. 124 Inleiding ............................................................................................................................... 125 Financieel meerjarig perspectief .............................................................................................. 126 Financiële positie ...................................................................................................................
134 Bijlagen................................................................................................................................... 136 Bijlage 1 Beleidsindicatoren .................................................................................................... 137 Bijlage 2 Taakvelden .............................................................................................................. 138 Bijlage 3 Meerjarig Investeringsplan ........................................................................................ 141 Bijlage 4 Reserves en Voorzieningen ........................................................................................ 146 Bijlage 5 Begroting 2025 ........................................................................................................ 148 Bijlage 6 Kerngegevens .......................................................................................................... 151 Bijlage 7 EMU-saldo ............................................................................................................... 152 Bijlage 8 Sustainable Development Goals (SDG) ........................................................................ 153
Bestuurlijk voorwoord Met gepaste trots presenteren wij u de programmabegroting 2026–2029 van de gemeente Rheden. Deze begroting markeert een belangrijk moment: het is de laatste in deze collegeperiode waarin wij samen met onze partners, inwoners en organisaties werken aan de ambities uit ons coalitieakkoord Groener, Socialer en Dichterbij. We blijven inzetten op een duurzame en groene leefomgeving, waarin natuur en klimaatadaptatie hand in hand gaan met een gezonde toekomst voor onze inwoners. Wij werken aan een sociale gemeente, waar iedereen mee kan doen en waar ondersteuning beschikbaar is voor wie dat nodig heeft. En we werken eraan ons beleid dichterbij te brengen: in de wijken, dorpen en buurten, met meer ruimte voor initiatieven van onderop en maatwerk in de uitvoering. Tegelijkertijd staan we voor grote financiële uitdagingen. Het ravijnjaar is verschoven en het financiële beeld leek door de meicirculaire positiever. Na een zorgvuldige analyse van de kosten voor de jeugdzorg blijkt echter dat een structurele verhoging van het budget voor de jeugdzorg noodzakelijk is. Dat betekent dat we zeker niet achterover kunnen leunen. De structurele onzekerheden blijven in de gemeentefinanciën bestaan. Het blijft noodzakelijk om scherpe keuzes te maken en te sturen op een begroting die in balans is, niet alleen voor vandaag, maar ook voor de toekomst van onze gemeente.
Daarbij zijn we in staat geweest om ruimte te houden voor investeringen in de latere jaren van deze begroting. Deze begroting is meer dan een financieel document. Het is een weerspiegeling van onze gezamenlijke inzet om Rheden groener, socialer en dichterbij te maken, binnen de grenzen van wat financieel verantwoord is. We danken iedereen die hieraan heeft bijgedragen en kijken uit naar een constructieve dialoog met de Raad, inwoners en partners over de keuzes die voor ons liggen. Namens het college van burgemeester en wethouders, Dorus Klomberg wethouder Financiën
3
Inleiding
4
De begroting voor 2026–2029 markeert een belangrijk moment in onze gezamenlijke reis naar een duurzame, inclusieve en welvarende toekomst. Het is niet alleen de laatste begroting van deze bestuursperiode, maar ook een document waarin we onze ambities – Groener, Socialer en Dichterbij – opnieuw krachtig verankeren. Aanpassingen in de rijksbegroting hebben geleid tot een naar 2028 opgeschoven ravijnjaar. Het tekort aan rijksbijdrage voor jeugdzorg, is daarmee echter niet opgelost maar doorgeschoven. De financiële druk op gemeenten is door aanpassingen in de rijksbegroting voor de eerste jaren wel afgenomen. Toch blijft het noodzakelijk om scherpe keuzes te maken. Er is daarom een zorgvuldige analyse gemaakt van de trends waar onze inzet bij jeugdhulp werkt en waar het beter kan. Deze analyse is vertaald in een actuele raming van baten en lasten voor jeugdhulp. Dit heeft een negatieve invloed op onze gemeentefinanciën waardoor de mogelijkheden om te investeren in de komende jaren beperkt blijven. Het afgelopen jaar hebben we gewerkt vanuit vijf strategische vliegwielen. Deze hebben richting gegeven aan ons handelen en veel in beweging gebracht. Ook in de komende jaren blijven deze vliegwielen onze leidraad bij het realiseren van onze opgaven. In deze inleiding lichten we onze inzet voor 2026 toe.
Daarnaast gaan we in op drie belangrijke thema’s die onze koers mede bepalen: veiligheid, ontwikkelingen in onze bestuurlijke omgeving, en financiën.
Vliegwielen Focusthema in onze visie
Wij hebben in 2040 succes behaald als:
Woningbouwversnelling
1.
Er sprake van een groei van het aantal woningen en een meer toekomstbestendige mix van woningen, leefbaarheid en samenstelling is gerealiseerd in 3 prioritaire wijken.
Samenwerking aan de sociale basis
2.
Demografische versterking is gerealiseerd: de samenstelling van onze inwoners is meer in balans doordat er meer jongeren en gezinnen met kinderen in de gemeente komen wonen. Waardoor de gemiddelde Sociaal Economische Status is verhoogd. Er voor iedere inwoner sprake is van welzijn door bestaanszekerheid Van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag, waarbij preventie en samenwerking centraal staan.
3. 4.
Samenwerken aan de lokale economie
5.
De lokale economische ontwikkeling een impuls is gegeven: meer bedrijven vanuit de nieuwe economie, groene bloei zijn ontstaan en duurzame verblijfsrecreatie heeft een impuls gekregen.
Samenwerken aan de kwaliteit van de leefomgeving
6.
De natuur, het landschap en het watersysteem zijn versterkt en duurzaam beschermd. De transitie naar een volledig duurzaam energiesysteem is gerealiseerd.
Werken aan een slanke en wendbare organisatie
8.
7.
Onze gemeentelijke organisatie krachtig haar doelen realiseert, slim samenwerkt en lean werkt. De gemeente Rheden maakt effectief
5
gebruik van digitalisering, robotisering en kunstmatige intelligentie.
Woningbouwversnelling Ondanks uitdagende omstandigheden zoals netcongestie en stikstofregels, benutten we alle kansen die zich voordoen om woningbouw mogelijk te maken. De bouw van Park Nieuw-Velp is inmiddels gestart en vormt een belangrijke mijlpaal. Ook liggen er concrete plannen voor woningbouw op het Hupkes-terrein in Dieren, het Gat van Gerritsen in Velp – waarvan de grond inmiddels is aangekocht – en bedrijventerrein Haveland in Rheden, waar we werken aan een toekomstvisie. Daarnaast zetten we in op kleinschalige woningbouwprojecten in onze dorpen, waarmee we inspelen op lokale woonbehoeften. Ook stedelijke gebieden krijgen een impuls: in Velp onderzoeken we de mogelijkheden voor woningbouw op de locatie van de oude sporthal De Dumpel, en in Dieren kijken we naar kansen rondom winkelcentrum Calluna. Bovendien willen we het splitsen van bestaande woningen stimuleren, zodat we sneller meer passende woonruimte kunnen realiseren voor verschillende doelgroepen. Zo bouwen we stap voor stap aan een gemeente waar iedereen prettig kan wonen – nu én in de toekomst.
Samen werken aan de sociale basis Binnen het programma Samenleving zetten we vol in op vijf belangrijke thema’s: het vergroten van bestaanszekerheid, het versterken van de sociale basis, een gezond en vitaal leven van -10 maanden tot 100+ jaar, een integrale wijkaanpak en sterke sociale teams. Daarbij geven we extra aandacht aan drie pijlers: Sociale basis In 2024 en 2025 hebben we constructieve gesprekken gevoerd met onze partners in de sociale basis. Deze gesprekken getuigen van grote betrokkenheid bij de gezamenlijke opgave: met minder middelen toch een stevige sociale infrastructuur behouden. In 2025 hebben wij samen met het Netwerk Informele Ondersteuning (NIO) en onze partners onderzocht hoe we initiatieven en organisaties meer aan elkaar kunnen verbinden om de samenwerking bevorderen en ook met minder middelen de kwaliteit in stand kunnen houden of verbeteren. Ook hebben we besproken wat de organisaties nodig hebben om zich te kunnen blijven inzetten voor de inwoners van Rheden. We zetten een deel van de door de Raad ter beschikbaar gestelde tijdelijke middelen via een fonds in als katalysator om impuls te geven aan initiatief dat bijdraagt aan versterking van samenwerking en aan structurele lagere kosten. De verzamelde initiatieven verbinden we dus aan een effectieve inzet van dit fonds. De resultaten hiervan presenteren wij in 2026.
Zorgvuldigheid en samen zoeken kost tijd. De tijdelijke verzachting van de ombuiging (kadernota 2026) biedt ons die tijd om zorgvuldig en samen te zoeken naar versterking van de sociale basis binnen de voorgenomen bezuinigingen. Jeugd en jongeren verdienen om twee redenen aandacht in een sterke sociale basis: het is belangrijk om te investeren in toekomstige generaties die onze sociale basis dragen. Een sterke sociale basis draagt in zichzelf bij aan ondersteuning van jeugd en jongeren die dat nodig hebben. We geven via de vliegwielen daarom expliciet aandacht voor onze jonge en toekomstige generatie. Integrale wijkaanpak De integrale wijkaanpak in Stenfert laat mooie resultaten zien. Inwoners ontmoeten elkaar, organiseren zelf opfleurdagen. Zij denken actief mee over het verbeteren van de gemeentelijke communicatie, bijvoorbeeld over armoedebestrijding en beschikbare regelingen. Door te experimenteren is deze aanpak uitgegroeid tot een bewezen methode. We blijven doorontwikkelen en uitbreiden naar de wijken Rheden-West en Velp-Zuid. 6
Sterke sociale teams In 2026 bereiden we een nieuwe koers voor waarin sterke, lokale sociale teams centraal staan. Teams die stevig verankerd zijn in de leefwereld van kinderen, gezinnen en volwassenen. Zij kunnen zelf passende hulp inschakelen en de ondersteuning binnen een gezin coördineren. Een belangrijke stap hierin is de evaluatie van de huidige welzijnsopdracht en de jeugdlumpsum. Op basis daarvan bepalen we hoe we een nieuwe opdracht formuleren die zorg en ondersteuning in onze gemeente toekomstbestendig organiseert.
Samenwerken aan de lokale economie Onze lokale economie is krachtig en veelzijdig, en staat tegelijkertijd voor de uitdaging zich verder te ontwikkelen richting een duurzame toekomst. We zetten vol in op de verduurzaming van onze economische structuur, onder andere via het programma ‘Groene Bloei’, in nauwe samenwerking met onderwijsinstellingen. Zo verbinden we innovatie, talentontwikkeling en duurzaamheid aan de economische groei van onze regio. De kracht van onze ondernemers is indrukwekkend. Zij nemen verantwoordelijkheid voor hun omgeving en leveren daarmee een waardevolle bijdrage aan brede welvaart. Als gemeente willen we die kracht beter benutten en ons beleid hierop laten aansluiten. In 2026 maken we dan ook nadrukkelijker gebruik van hun kennis, initiatief en betrokkenheid. Een belangrijke stap in die richting is de inbreng van de nieuwe economische adviesraad. Zij zal in 2026 voor het eerst haar stem zal laten horen. Daarnaast zetten we door met de transformatie van bedrijventerreinen: de herontwikkeling van Haveland krijgt een vervolg, en ook bedrijventerrein De Beemd wordt beter benut. Tegelijkertijd starten we met de herinrichting van de Hoofdstraat in Velp, waarbij een mogelijke afsluiting voor doorgaand verkeer wordt onderzocht om de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het centrum te vergroten.
Met extra aandacht volgen we de ontwikkelingen in de centra van Dieren en Rheden. Waar nodig sturen we bij, met als doel de kwaliteit van wonen en winkelen in deze dorpscentra te versterken. Zo bouwen we samen aan vitale, toekomstbestendige dorpen waar het prettig leven, werken en ondernemen is.
Samenwerken aan de kwaliteit van de leefomgeving De afsluiting van de Posbank en de vergroening van wijken in Dieren zijn belangrijke stappen richting een leefomgeving van hogere kwaliteit. Deze koers zetten we vastberaden voort. Tegelijkertijd realiseren we ons dat sommige ontwikkelingen, zoals sloop en nieuwbouw, gevoelig kunnen liggen. Toch zien we ook een groeiende bereidheid onder inwoners om mee te denken over de inrichting van hun straat of wijk. Soms vraagt dat om pas op de plaats, maar ook een halve stap vooruit is nog steeds vooruitgang. Het vraagt van ons flexibiliteit en het vermogen om mee te bewegen in tempo én richting. De energietransitie blijft de komende jaren een belangrijk aandachtspunt voor onze organisatie. In 2026 bereiden we ons actief voor op de volgende fase, zodat we klaar zijn voor de uitdagingen én kansen die deze transitie met zich meebrengt. Daarnaast willen we in 2026 de handhaving in de leefomgeving nadrukkelijker op de kaart zetten. Door gerichter en zichtbaarder op te treden, willen we verloedering tegengaan en sneller kunnen reageren op overtredingen. Zo dragen we bij aan een veilige, schone en prettige leefomgeving voor iedereen. Samen met de vele vrijwilligersgroepen in onze gemeente blijven we ons ook in 2026 inzetten voor het versterken van de biodiversiteit, het vergroenen van onze omgeving en het klimaatbestendig 7
maken van onze leefruimte. In de gebiedsprocessen Veluwezoom en het Soerens Beekdal werken we intensief samen met inwoners en andere overheden om de natuurlijke kwaliteiten van deze gebieden te versterken. Tot slot onderzoeken we samen met de provincie wat de gevolgen zijn van het besluit om een zone van 500 meter rondom de Veluwe in te stellen als maatregel tegen de stikstofproblematiek. We willen goed in beeld krijgen wat dit betekent voor onze gemeente en onze inwoners.
Werken aan een slanke, wendbare en toekomstgerichte organisatie Onze medewerkers zijn de sleutel tot het realiseren van de ambities uit het coalitieakkoord: groener, socialer en dichterbij. Zij verdienen een veilige, inspirerende en prettige werkomgeving waarin zij hun werk met voldoening kunnen doen. Het nieuwe gemeentehuis draagt hieraan bij en stelt ons in staat om inwoners nog beter van dienst te zijn. De komende jaren richten we ons op het inkrimpen van ons gemeentelijke vastgoed. Daar waar we wel onderhoud doen kiezen we voor het duurzame alternatief. Daarnaast starten we met de transformatie van de gemeentewerven en de uitvoering van de nota Kapitaalgoederen IBOR. Daarnaast willen we meer regie voeren op ruimtelijke ontwikkelingen. Het situationeel grondbeleid dat in 2025 is vastgesteld, biedt daarvoor de juiste handvatten. Ook versterken we onze financiële functie verder. De samenwerking tussen organisatie, College en Raad is merkbaar verbeterd, mede dankzij nieuwe werkwijzen en een open houding. Dit vormt een stevige basis voor de nieuwe raadsperiode die in maart 2026 van start gaat. Digitale ontwikkelingen gaan razendsnel, met kunstmatige intelligentie als een van de drijvende krachten. Deze technologische vooruitgang zal onze bedrijfsvoering en dienstverlening ingrijpend beïnvloeden.
Ons uitgangspunt blijft: elke digitale vernieuwing moet bijdragen aan het continu verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners.
Overige thema’s Veiligheid en nabijheid Het college is verheugd te zien dat het veiligheidsgevoel onder inwoners, zoals blijkt uit de periodieke Veiligheidsmonitor, stabiel blijft en zelfs licht toeneemt. We blijven ons inzetten voor een integrale veiligheidsaanpak, in nauwe samenwerking met partners zoals de politie, brandweer en de Veiligheidsregio. Door veiligheid en zorg steeds beter met elkaar te verbinden, kunnen we sneller en adequater inspelen op signalen uit de samenleving.
Duurzaamheid, economie en sociale cohesie We blijven ons actief inzetten voor een duurzame toekomst, een sterke lokale economie en het versterken van sociale samenhang. Onze kracht ligt in de betrokkenheid van inwoners en ondernemers: zij denken mee, bepalen mede de richting en dragen bij aan de uitvoering. Om deze participatie verder te ondersteunen, zetten wij extra middelen in. Ook zetten we een belangrijke stap met de introductie van een lokale Ombudsman/vrouw. Inwoners ervaren dat de gemeente steeds zichtbaarder en toegankelijker is in de dorpen.
8
Regionale samenwerking en bestuurlijke toekomst We kijken met aandacht naar de ontwikkelingen in onze omgeving. Verschillende buurgemeenten hebben besluiten genomen over samenwerking. Ook wij staan voor een belangrijke vraag: kan een fusie met de gemeente Brummen ons helpen om onze maatschappelijke opgaven beter aan te pakken? In 2026 kunnen hierover verdere besluiten volgen. Hoewel onze organisatie en financiën op orde zijn, kan schaalvergroting ook voor Rheden wenselijk zijn om alle taken van de lokale overheid goed te blijven uitvoeren. We voeren hierover intensief overleg met Brummen, op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor onze positie in de regio. Onze raad én onze inwoners worden nadrukkelijk betrokken bij deze afwegingen. De uiteindelijke besluitvorming vindt vanzelfsprekend plaats in de gemeenteraad.
Financiële situatie Aanpassingen in de rijksbegroting hebben geleid tot een naar 2028 opgeschoven ravijnjaar. Een grote landelijke oorzaak, namelijk een tekort aan rijksbijdrage voor jeugdzorg, is daarmee echter niet opgelost maar doorgeschoven. De financiële druk op gemeenten is door aanpassingen in de rijksbegroting voor de eerste jaren wel afgenomen. Toch blijft het noodzakelijk om scherpe keuzes te blijven maken. Er is daarom een zorgvuldige analyse gemaakt van de trends waar onze inzet bij jeugdhulp werkt en waar het beter kan. Deze analyse is vertaald in een actuele raming van baten en lasten voor jeugdhulp. Dit heeft invloed op onze gemeentefinanciën en leidt nog steeds beperkte mogelijkheid om te investeren in de komende jaren.
Tot slot Dit is de laatste begroting van deze bestuursperiode. Met deze begroting behouden we de focus op onze strategische opgaven, verwoord in de vijf vliegwielen. Vanuit deze focus werken we aan een financieel gezonde en krachtige gemeente Rheden. Dat vraagt om blijvende inzet, discipline en weerbaarheid – zeker gezien de grilligheid in de samenwerking met Den Haag. Daarom blijven we bouwen aan voldoende reserves, een betere solvabiliteit en een heldere koers. Zo creëren we ruimte voor nieuwe ontwikkelingen in de volgende bestuursperiode.
9
Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief toegelicht en is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit perspectief.
Financieel meerjarig perspectief Het college houdt vast aan de afspraken om de gemeentelijke financiën op orde te krijgen. Dankzij de ombuigingen die met de begroting 2025-2028 zijn ingezet, incidentele meevallers en de effecten van de meicirculaire is het financieel perspectief verbeterd. Toch blijft het financiële vooruitzicht zorgelijk. De verplichte uitgaven voor het sociale domein en de rijksvergoeding die daar tegenover staat trekken nog steeds een zware wissel op de gemeentefinanciën. In het financieel meerjarenperspectief zijn de financiële effecten opgenomen zoals verwoord in de Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen Jeugdhulp (raadsinformatiebrief 4 september 2025). Daarnaast zijn de besluiten n.a.v. kadernota opgenomen en enkele eerder genomen besluiten financieel verwerkt. In de eerste jaren kent de begroting een positief saldo, de laatste twee jaar kent nog steeds onzekerheid door het verschuiven van het ravijnjaar. We kiezen ervoor een belangrijk deel van de middelen voor de ambities van nieuwe opgaven aan de hand van onze vliegwielen beschikbaar te houden. Tabel 1: Samengevat financieel meerjarig perspectief (bedragen x € 1.000)
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
850
222
-32
-478
Begrotingssaldi
Na vaststelling van de Kadernota 2026-2029 is het meerjarig financieel perspectief bijgesteld met de meest actuele ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zijn in de onderstaande tabel weergegeven en worden daaronder toegelicht. Tabel 2: Ontwikkelingen Nr Verwerking genomen besluiten (bedragen x € 1.000) Begrotingssaldi Kadernota 2026
2026
2027
2028
2029
4.293
4.940
1.557
1.745
1 Raming spuk inkomsten GALA
-194
-194
-194
-194
2 BudgetWerk en WPI
-229
-229
-229
-229
-148
-153
-86
-92
(incl. voorstel OZB en ontwikkeling Gemeentefonds) Programma 1
3
Verwerking raadsbesluiten Programma 1 Samenleving cf. KN2026
4 Bijstelling budget bibliotheek cf. Raadsbesluit KN2026
-129
5 Verzachting ombuiging Sociale Basis cf. Raadsbesluit KN2026
-350
-200
-4.902
-5.035
-2.299
-1.877
6
Aanpassing begroting programma 1 n.a.v. prognose jeugdhulp Programma 2
7 Budget Hoofdstraat Velp
-50
8 Inkomsten reclamebelasting (cf. 2BR2025)
-100
-100
-100
-100
-177
-177
-177
-177
Programma 3 9 Stijging rentelasten
10
10 Kosten verkiezingen 2026
-50
11 Bijstelling baten hondenbelasting
65
65
65
65
-469
-469
-469
-469
Totaal mutaties:
-6.733
-6.493
-3.489
-3.073
Bijgestelde begrotingssaldi:
-2.440 -1.553 -1.932 -1.328
Verbonden partijen 12 Verbonden partijen (programma 1 en 3)
13 Ambities toekomstige opgaven
200
1.000
14 Stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd
800
800
25
50
50
50
15 Bijstelling kapitaallasten
750
500
16 Bijdrage algemene reserve
1.000
1.000
17 Compensatie van het Rijk voor de Jeugdzorg (2023/2024)
850
18 Bijstelling budget Inclusie-agenda 19 Niet doteren Hervormingsagenda jeugdstelsel
540
20 Verminderen transitiekosten
250
150
21 Verbetering Centrumgebieden
-100
-100
Saldi na aanpassingen:
850
222
-32
-478
Verwerking genomen besluiten 1. Raming spuk inkomsten GALA Betreft een correctie op de geraamde inkomsten van de Specifieke Uitkering inkomsten Gezond en Actief Leven Akkoord. 2. Budget Werk en WPI In het jaar 2020 is het inhuur budget voor Werk, Re-integratie en Inkomen abusievelijk administratief verlaagd met € 229k in tegenstelling tot de besloten verhoging van het budget met ditzelfde bedrag. We sturen op dit moment op het terugdringen van de inhuur o.a. door te streven naar het in dienst nemen van medewerkers. Door de inspanningen is een herstel nodig van € 229k in plaats van het dubbele. 3. Verwerking raadsbesluiten Samenleving Betreft het besluit omtrent alleenverdienersproblematiek en sociale infrastructuur zoals is vastgesteld in de Kadernota 2026-2029. 4. Bijstelling budget bibliotheek Conform amendement 5 ‘inzet geoormerkt geld voor bibliotheek’ is voor 2026 eenmalig het budget van bibliotheek De Zoomerij bijgesteld. 5. Verzachting ombuiging Social Basis cf. Raadsbesluit KN2026 Conform amendement 4 ‘De sociale basis nu kiezen voor een duidelijk en realistisch begrotingskader’ is de ombuiging voor de sociale basis verzacht in 2026 en 2027. Het integrale plan met de structurele doorwerking van dit amendement volgt, zoals toegezegd, in december 2025. 6. Aanpassing begroting programma 1 n.a.v.
prognose jeugdhulp Het budget voor jeugdhulp is aangepast op basis van de prognose zoals gedeeld in de raadinsformatiebrief Ontwikkelingen Jeugdhulp van 4 september 2025. 11
7. Budget Hoofdstraat Velp Er is structureel budget voor de Herinrichting Hoofdstraat beschikbaar (€ 50k structureel). Per abuis is in het jaar 2026 dit budget geschrapt. Hiermee wordt dit hersteld. 8. Reclamebelasting De ombuigingsmaatregel m.b.t. opbrengsten reclamebelasting is niet haalbaar. In de programmabegroting 2025 (pag 47) staat vermeld dat de invoering van een reclamebelasting voor de bedrijventerreinen zal worden onderzocht. Uit onderzoek blijkt dat de gebiedsspecifieke reclamebelasting juridisch niet haalbaar is (zie monitor ombuigingen stand 31-3-2025). Dit betekent een nadeel van € 100k. Dit hebben we in de 2de Bestuursrapportage opgenomen en in de begroting verwerkt. 9. Stijging rentelasten In verband met het herfinancieren van leningen nemen de rentelasten van de gemeente toe door het stijgen van het rentepercentage. 10. Kosten verkiezingen 2026 In maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Hiervoor ramen we € 50k. 11. Bijstelling baten hondenbelasting De werkelijke opbrengsten hondenbelasting zijn hoger dan begroot. De inkomsten kunnen met € 65k worden bijgesteld van € 85k naar € 150k. 12. Verbonden partijen (progr. 1 en 3) Op 24 juni 2025 zijn de begrotingen van de verbonden partijen behandeld in de raad. Diverse verbonden partijen hebben daarbij ombuigingen gerealiseerd. Wij hebben deze begrotingen verwerkt in de voorliggende begroting.
De tekorten zijn in eerdere jaren in de bestuursrapportages incidenteel gecorrigeerd. Met deze aanpassing zijn de begrotingen van verbonden partijen structureel verwerkt voor een bedrag van € 129k in programma 1 en voor € 340k in programma 3.
Voorstellen College 13. Ambities toekomstige opgaven Het college blijft inzetten op investeringen in de lijn van de vijf vliegwielen. In het kort zien wij de volgende ontwikkelingen: woningbouwversnelling, samen werken aan de sociale basis: samen werken aan de lokale economie; samen werken aan de kwaliteit van onze leefomgeving: verbeteren kwaliteit openbare ruimte; werken aan een slanke en wendbare organisatie. De ruimte voor investeringen op dit vlak hebben we naar beneden bijgesteld. We blijven het belangrijk vinden hierop voor onze toekomst in te zetten. 14. Stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd In de jaren 2028 en 2029 verwachten wij naar aanleiding van de hervormingsagenda jeugd en het oordeel van de deskundigencommissie hervormingagenda Jeugd over de maatregelen die gemeenten kunnen nemen, zelf meer beleidsruimte te krijgen om bij te sturen op de inzet van jeugdhulp. Wij verwachten dat dit leidt tot verlaging van kosten voor jeugdhulp in die jaren en hebben dit conform adviezen van de VNG in de begroting voor een deel vertaald als stelpost, aangezien de beleidsruimte die wij verwachten te krijgen nog niet bekend is, evenals het oordeel van de deskundigheidscommissie daarover. 15.
Bijstelling kapitaallasten Op basis van de huidige investeringen zien wij ruimte om de begrote kapitaalslasten voor de jaren 2026 en 2027 naar beneden toe bij te stellen, zonder dat dit impact heeft op lopende investeringen.
12
16. Bijdrage algemene reserve Onze weerstandsratio is gestegen van 2,1 naar 2,3. Wij zijn beter in staat om onze risico's op te vangen. Daarbij hebben we binnen de risico’s een van onze grootste risicoposten (WMO en Jeugd) naar beneden toe bij kunnen stellen, nu we een goed beeld hebben van de benodigde middelen voor de Jeugdzorg. In het perspectief van een positief begroting saldo is in deze begroting daarom voor 2026 en 2027 geen bijdrage aan de algemene reserve opgenomen. 17. Compensatie van het Rijk voor de Jeugdzorg (2023/2024) Zeer recentelijk heeft de Vereniging Nederlands Gemeenten overeenstemming bereikt met het Rijk over de middelen die nodig zijn voor de Jeugdzorg. Er wordt door het Rijk met terugwerkende kracht landelijk € 728 mio beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de jaren 2023 en 2024. Hiermee is een juridische strijd met het Rijk van de baan. Het is nog onduidelijk hoe en wanneer deze middelen beschikbaar worden gesteld. Wij verwachten dat begin 2026 ons aandeel van deze middelen te ontvangen. Voor een beperkt deel hebben wij deze inkomsten opgenomen in onze begroting voor het jaar 2026. 18. Bijstelling budget inclusie-agenda Voor uitvoering van de inclusie-agenda hadden we via de kadernota structureel € 50k geraamd. Dit stellen we bij naar € 50k in 2026 en € 25k in 2027. 19.
Niet doteren hervormingsagenda jeugdstelsel De geraamde dotatie in 2026 ad € 540k aan de reserve hervormingsagenda jeugdstelsel wordt geschrapt. In de exploitatie hebben we de budgetten voor jeugdzorg bijgesteld. 20. Verminderen transitiekosten Voor de transformatie binnen programma 1 hadden we een budget voor transitiekosten gereserveerd. De budgetten zijn bijgesteld van resp. € 500k, € 400k en € 300k naar 3 x € 250k). 21. Verbetering centrumgebieden Voor de jaren 2026 en 2027 wordt een bedrag van €100k beschikbaar gesteld voor de versterking van de centrumgebieden in de gemeente Rheden. De centrumgebieden dragen in belangrijke mate bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze dorpen. Ze zijn niet alleen een plek om boodschappen te doen, maar ook een ontmoetingsplaats die bijdraagt aan sociale samenhang, een bruisend centrum en een sterke lokale economie. Tegelijkertijd staan de winkelgebieden onder druk door o.a. veranderend koopgedrag, leegstand en concurrentie van online winkelen. Met deze middelen kan de gemeente, in samenwerking met ondernemers en andere partners, gerichte maatregelen nemen om de vitaliteit van de centrumgebieden te behouden en te versterken. Hierbij kan worden gedacht aan het ondersteunen van ondernemersinitiatieven, het verbeteren van de uitstraling van centra, en het stimuleren van innovatieve vormen van samenwerking en ondernemerschap.
Samengevat is de ontwikkeling van het financieel beeld van de kadernota naar het financieel beeld in deze begroting weergeven in de onderstaande tabel. Tabel 3: Meerjarig perspectief (bedragen x € 1.000)
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
Saldo Kadernota 2026
1.019
2.248
-665
-1.006
Mutaties RIB
3.274
2.692
2.222
2.751
4.293
4.940
1.557
1.745
Verwerking genomen besluiten opstellen PB26
-6.733
-6.493
-3.489
-3.073
Voorstellen college
3.290
1.775
1.900
850
850
222
-32
-478
Effect meicirculaire
Raadsinformatiebrief 26-6-25
Primitieve begroting 2026
13
Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2024 staat voor jaarrekening 2024; • B 2025 staat voor gewijzigde begroting 2025, stand na de 1ste Bestuursrapportage 2025; • B 2026 tot en met B 2029: primitieve begroting.
Tabel: Programmaplan Omschrijving (bedragen x € 1.000)
R 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
1. Samenleving 2. Leefomgeving 3. Bestuur & organisatie Saldo van baten en lasten Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves
-69.849 -15.027 87.807 2.930 4.171
-73.142 -12.726 87.955 2.087 -1.552
-76.771 -16.882 91.075 -2.579 3.429
-75.588 -13.661 89.470 222 0
-71.260 -14.483 86.710 968 -1.000
-70.793 -14.483 85.798 522 -1.000
7.101
535
850
222
-32
-478
Resultaat
Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio
Begroting 2026
Totale weerstandscapaciteit
€ 20.953.634
Risicoprofiel
€ 9.000.000
Weerstandsratio
2,3
Ten opzichte van de jaarrekening 2024 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio gestegen van 2,1 naar 2,3. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.
14
Programma's
15
1 Samenleving
Wat is onze visie? Samen leven in Rheden Vanuit het koersdocument sociaal domein, onze meerjarenvisie met ambities over de gemeente die wij in 2040 willen zijn, werken we aan een gemeente waar inwoners prettig met elkaar samenleven, naar elkaar omkijken en er voor elkaar zijn, ieder naar eigen vermogen. In deze visie hebben wij vier opgaven met bijbehorende ambities: 1. Vergroten van de bestaanszekerheid van onze inwoners 2. Versterken van de sociale basis 3. Versterken van de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners 4. Gebiedsgericht werken in wijken met grootstedelijke problematiek (te beginnen in DierenStenfert) waarbij we vanuit Samenleving en Leefomgeving gezamenlijk werken om de leefbaarheid en sociale samenhang in dorpen en wijken te verbeteren. Met een integrale wijkaanpak, een toekomstbestendig woningaanbod, plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en het stimuleren van gezondheid en bewegen, richten we de fysieke en sociale leefomgeving in.
Vliegwiel sociale basis Het koersdocument sociaal domein verwoordt onze ambities om toe te groeien naar een gemeente die we wíllen zijn. Om dit te bereiken hanteren wij het vliegwiel sociale basis. We werken hier aan een omslag in denken en handelen om de balans tussen de professionele en wettelijke taken aan de ene kant en preventie in de sociale basis aan de andere kant te verbeteren. Hierbij zetten we de kracht van de samenleving in en sluiten onze sociale teams hierop aan. We investeren op meer grip op de wettelijke taken en professionele zorg en we investeren op meer samenwerking in de sociale basis en op de verbinding hiertussen. Dat doen wij vanuit de gedachte dat we ondersteuning zo licht en dichtbij willen organiseren en zwaardere, professionele zorg alleen waar nodig. In 2026 ligt de nadruk in dit kader op het toewerken naar sterke, integrale teams (te beginnen bij Wmo en Jeugd) en het voorbereiden van een nieuwe welzijnsopdracht die in 2027 start.
Strategische agenda De ambities van het koersdocument Sociaal Domein zijn uitgewerkt in strategische acties voor de komende 3 jaar. Deze acties zijn een nadere uitwerking van de ambities uit het Koersdocument en het inzetten van het vliegwiel sociale basis. Dit draagt bij aan de focus voor de lopende uitvoering voor de komende drie jaar. Het Rhedens model en de leidende principe zijn en blijven uitgangspunt. We houden rekening met de trends en ontwikkelingen (toenemende vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt en de woningmarkt en de sociaaleconomische kwetsbaarheid van groepen inwoners), de Hervormingsagenda, onze financiële kaders en onze inzet op anders werken en organiseren. Belangrijke onderdelen uit de agenda die wij in 2026 oppakken, zijn:
16
Werken aan een robuuste sociale basis. Dit doen wij samen met onze partners uit de sociale basis waarbij wij gebruik maken van de opbrengst van de gevoerde gesprekken met die organisaties en verenigingen. Samen met het Netwerk Informele ondersteuning (NIO) werken we langs een integraal en gedragen plan om een toekomstbestendige sociale basis te realiseren. Sterke lokale teams. De opdrachten van de jeugdlumpsum en de welzijnsopdracht lopen in 2026 af en in 2026 bereiden we voor hoe we met het geleerde van de afgelopen jaren in 2027 verder kunnen werken aan optimalisatie van de inrichting die in het sociaal domein nodig is (Sociale basis, welzijn en preventie, toegang en maatwerk) De voorbereidingen hiertoe zijn gestart in 2025 met onder andere een evaluatie van de welzijnsopdracht en de jeugdlumpsum, de strategische agenda zelf en ook de uitwerking van een plan voor een robuuste sociale basis. We versterken de sociale basis en maken gebruik van de kracht uit de samenleving waarbij het Rhedens model ons uitgangspunt is en blijft. Hier sluiten we onze sociale teams op aan. Dit doen we goed en zorgvuldig en dit vraagt tijd. Wij leggen aangescherpte of nieuwe beleidskaders ter besluitvorming voor die recht doen aan de besluitvorming van de kadernota 2026.
Deze zijn onder andere: een cultuurnota, een subsidiebeleidskader, een verzamelverordening P-wet in balans en een meerjarenbeleidsplan Bibliotheek/Zoomerij. Ook werken we in 2026 met een ingericht fonds om slimme verbindingen en een manier van organiseren te stimuleren in de sociale basis. Jeugd. Wij hebben bij de uitwerking van al onze vliegwielen expliciet aandacht voor onze jonge en toekomstige generatie: de jeugd. Bij ontwikkelingen en uitvoering houden wij rekening met de rol en positie van de toekomstige generatie binnen de vliegwielen. Jeugdzorg: Wij zien effect van onze maatregelen om de vraag naar jeugdhulp te verminderen bij vijf van de zes zorgvormen. Op het onderdeel jeugdzorg verblijf zien wij een stijging. Wij zetten blijvend in op het voorkomen van zorg of deze zo efficiënt en kort mogelijk in te zetten. Dit doen wij samen met onze partners. Integrale wijkaanpak Stenfert. In 2026 zetten wij in op het vergroten van de samenredzaamheid en daarmee de leefbaarheid. Speerpunten in 2026 zijn de uitvoering van de Dorpendeal Dieren Stenfert en nieuwbouw en positie van kindcentrum Robin.
Vanuit de dorpendeal wordt ingezet op het ontmoetingscentrum Hart van Stenfert, vergroten van de samenredzaamheid (omzien naar elkaar) van voor en door inwoners uit de wijk door onder andere het project buren voor buren, verbeteren van de mentale gezondheid en ervaren veiligheid in de wijk, versterken en verbinden van de sociale basis en werken aan een groene omgeving door onder andere opfleurdagen en andere werkgroepen in de wijk die ontmoeting en bewegen in de eigen omgeving stimuleren. Naast toegankelijkheid en kwaliteit van ondersteuning blijft betaalbaarheid een belangrijke factor om de balans tussen inzet en uitgaven te bewaken. De financiële consequenties van het bijstellen van jeugdbudgetten om in de pas te blijven lopen met de positieve effecten van maatregelen, de negatieve effecten van kaders voor prijzen en de negatieve effecten van uitstel van landelijke hervormingsmogelijkheden leiden tot keuzes die we conform programmabegroting 2025-2028 primair elders binnen programma 1 willen vinden. Omdat niet alle budgetten van programma 1 makkelijk beïnvloedbaar zijn, zijn hier risico’s aan verbonden. We kijken allereerst of deze risico’s (tijdelijk) opgelost kunnen worden binnen programma 1 of, zoals ook in de programmabegroting 2025-2028 is gesteld, door extra rijksmiddelen afgedekt kunnen worden.
Inmiddels is duidelijk dat er extra rijksmiddelen zijn verbonden aan de situatie waarin gemeenten zich in het sociaal domein bevinden, maar dat deze nog steeds niet toereikend zijn en bovendien tijdelijk zijn toegekend. In dit programma zijn de bestuurlijke doelstellingen actueel en zetten we in op de volgende strategische acties: Bestaanszekerheid - Inzet van inkomensondersteunende regelingen voor gezinnen optimaliseren en aanvraagprocedures vereenvoudigen - Inzetten op participatie ‘naar vermogen’, met nadruk op meedoen via vrijwilligerswerk en dagactiviteiten
17
- Wijkgericht vergroten van kansengelijkheid en talentontwikkeling, o.a. door basisvaardigheden te versterken en te starten met Rijke schooldag - Versterken vroegsignalering, financiele hulpverlening en collectief aanbod, waarmee we inwoners ondersteunen om elkaar te helpen Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar - Gezonde leefstijl stimuleren met programma’s in de wijk voor sport, bewegen en voeding - Gezonde keuzes ondersteunen door inrichting van beweegvriendelijke en groene leefomgevingen in de wijk - Vergroten van mentale veerkracht, met aandacht voor jeugdigen en volwassenen, door ondersteuning te richten op sociale netwerken - Samenhangende en integrale ondersteuning in en om de huisartsenpraktijk organiseren - Samenhangende ondersteuning (inclusief wonen, onderwijs en werk) organiseren om hoogspecialistische zorg (met verblijf) te voorkomen of zo kort mogelijk te laten duren De sociale basis - Samenhang versterken tussen preventieve, algemeen toegankelijke en maatwerk voorzieningen, aansluitend op lichte en eenvoudige ondersteuningsvraag - Wijkgericht en dichtbij stimuleren van ontmoeting en verbinding tussen inwoners - Ondersteunen van vrijwillige inzet en het verenigingsleven (van sport, cultuur etc.), afgestemd op de ondersteuningsbehoefte van inwoners en wijken - Verbinding en samenhang tussen informele en formele hulpstructuren aanbrengen - Gericht
investeren in inwoners met psychische kwetsbaarheid in wijken met lage veerkracht en wijken waar gevoel van veiligheid afneemt Integrale Wijkaanpak - Integrale wijkaanpak Stenfert borgen en uitbreiden - De integrale wijkaanpak Stenfert laat zien dat er een begin van vertrouwen in de overheid is gerealiseerd. Dit gaan we borgen, verdiepen en de geleerde lessen in zetten in de hele gemeente, met name in de wijken Rheden-West en Velp-Zuid - Werk met werk maken door het in de wijk verder integreren van activiteiten leefomgeving, versterken wijkeconomie en samenleving - De ruimte voor bewonersinitiatieven en ideeën uitbreiden en verstevigen - Professionele ondersteuning anders inzetten: meer nabij, preventief en collectief
In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Bestaanszekerheid -
Alle inwoners beschikken over de basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en digitale vaardigheden Wij voorkomen schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen Inwoners met een laag inkomen maken optimaal gebruik van inkomensregelingen Alle inwoners met een bijstandsuitkering doen mee naar vermogen Thema: Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar -
In wijken met een lagere sociaal-economische-positie en (her)in te richten wijken maakt de leefomgeving gezonde keuzes makkelijker Gezonde keuzes zijn een gewoonte, ook voor inwoners in een kwetsbare situatie Vergroten van kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie. Thema: De sociale basis -
Als gemeente garanderen we ontmoeting voor inwoners in kwetsbare situaties. Vrijwillige inzet ondersteunen waar nodig. Sociale leefbaarheid vergroten in wijken waar de veerkracht onder druk staat We blijven inzetten op een sterke sociale basis
18
-
Gespecialiseerde hulp is beschikbaar voor inwoners in de meest kwetsbare situaties binnen gestelde kaders.
De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken Verbonden Partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.
Bestaanszekerheid Alle inwoners beschikken over de basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en digitale vaardigheden Wat willen we bereiken? Basisvaardigheden zijn voorwaardelijk om mee te doen in de samenleving. We zien bij de afdelingen werk, inkomen en schulddienstverlening dat veel inwoners niet over deze vaardigheden beschikken. Daarom bieden wij in de wijk cursussen aan die gericht zijn op werk, geld, gezondheid en gezin om de signalering van laaggeletterdheid te vergroten. Bijvoorbeeld door het leren schrijven van een sollicitatiebrief, het aanvragen van toeslagen of het lezen van een bijsluiter. Wij zetten in op het De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Ronald Ter Hoeven Speerpunt is: Overig Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij niet (tijdig) signaleren dat inwoners moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Relevante beleidskaders: Koersdocument sociaal domein Samen leven in Rheden Kadernota 2026 Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● ●
Het beschikbare educatie-aanbod wordt volledig ingezet (2026). In elke kwetsbare wijk is dichtbij de inwoner een cursus gericht op werk, geld, gezondheid en gezin.
Wij voorkomen schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen Wat willen we bereiken? Wij willen schulden zo vroeg mogelijk signaleren en problematische schulden voorkomen. Samen met maatschappelijke partners bereiken we inwoners, voordat (problematische) schulden ontstaan. Wij ondersteunen inwoners met het invullen van formuleren en het op orde brengen van hun huishoudboekje. Indien er betalingsachterstanden zijn, gaan we erop af en bieden hulp aan. Wanneer er schulden zijn, helpen we inwoners op weg naar een schuldenvrije toekomst. We leren inwoners grip te krijgen en te houden op hun geld. In 2026 wordt er geen bezuiniging doorgevoerd op de ketenpartners rondom financiële hulpverlening. We zien het aantal meldingen bij de gemeentelijke schuldhulpverlening toenemen. We blijven inwoners ondersteunen en sluiten daarbij aan op de landelijke basisdienstverlening.
19
De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Gea Hofstede Speerpunt is: G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vaste lasten zijn afgelopen jaren hard gestegen. Inwoners hebben daardoor ingeteerd op reserves. Voor een deel van de inwoners is de inflatie gecompenseerd met stijgende lonen, maar er is ook een groep inwoners voor wie de uitgaven harder zijn gestegen dan de inkomsten. De bezuinigingen op minimavoorzieningen raken ook deze groep inwoners wat de kans op schulden vergroot. De preventieve en vroegsignaleringsactiviteiten van onze samenwerkingspartner worden in 2026 doorgezet. De bezuinigingen vormen hiervoor op de lange termijn wel een bedreiging. Wanneer wij schulden niet kunnen voorkomen of wanneer wij als gemeente door het ontbreken van de algemeen toegankelijke voorzieningen pas later in beeld komen bij schulden zullen de maatschappelijke kosten en de uitvoeringskosten bij de gemeente hoger liggen. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Kadernota 2026 Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ●
Maximaal 8% van de Rhedense huishoudens heeft geregistreerde problematische schulden in 2028 (t.o.v. 8,7% in 2024).
Inwoners met een laag inkomen maken optimaal gebruik van inkomensregelingen Wat willen we bereiken? Wij willen dat alle inwoners met een laag inkomen gebruikmaken van de inkomensregelingen, waarbij onze specifieke aandacht uitgaat naar gezinnen met kinderen en senioren. Wij maken het mogelijk dat zij deel kunnen nemen aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten. Deze ondersteuning is nodig om hen mee te kunnen laten doen aan maatschappelijke activiteiten. In 2026 gaan enkele ombuigingen op minimavoorzieningen in. De collectieve aanvullende verzekering verdwijnt, maar voor de meest kwetsbare doelgroep wordt een tegemoetkoming opgestart. We hebben inwoners ondersteund om over te stappen naar een passende nieuwe zorgverzekering. Daarnaast worden de voorwaarden voor de Individuele Inkomenstoeslag per 1 januari 2026 gewijzigd. We zetten ons samen met de gehele keten in om inwoners te blijven ondersteunen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van fondsen en stichtingen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Gea Hofstede Speerpunt is: G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Als gevolg van de ombuigingen heeft de inkomensgroep >100% van het sociaal minimum minder mogelijkheid om grote uitgaven op te vangen met de Individuele Inkomenstoeslag. 2026 is een overgangsjaar waarin een aantal dingen veranderen.
Mogelijk zijn niet alle huishoudens goed voorbereid op deze wijzigingen. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Kadernota 2026 20
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● ●
65% van de rechthebbende kinderen en volwassenen is in het bezit van een Gelrepas (2026). 70% van de rechthebbende kinderen maakt gebruik van een of meer voorzieningen uit het Kindpakket via Stichting Leergeld (2026).
Alle inwoners met een bijstandsuitkering doen mee naar vermogen Wat willen we bereiken? We willen dat alle inwoners meedoen naar vermogen. Ook inwoners voor wie betaald werk ver weg is. Meedoen is heel divers en varieert van een zinvolle dagactiviteit tot ontwikkeltrajecten naar (vrijwilligers)werk. Ons aanbod sluit aan op de mogelijkheden van de inwoner. We richten ons in 2026 met name op de doelgroep met arbeidspotentieel. Dit is een diverse groep: zijn zowel inwoners die direct richting werk kunnen, als (met name) mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. We zetten bij hen in op ontwikkeling richting de arbeidsmarkt. Samen met de arbeidsmarktregio Midden-Gelderland zetten we een sociale infrastructuur op voor de banen van mensen die tijdelijk aangewezen zijn op de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven en de bredere sociale infrastructuur (en die niet vallen onder beschut werk). De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Gea Hofstede Speerpunt is: G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Vanwege de ombuigingen is ons assortiment aan instrumenten kleiner geworden. Tevens zijn we kritischer op de inzet van instrumenten en beperken we deze in duur of intensiteit. Dit brengt de volgende risico’s met zich mee: 1.
Inwoners met arbeidspotentieel ontwikkelen zich niet of niet zo snel als mogelijk richting de arbeidsmarkt. 2. Kwetsbare inwoners kunnen zonder passende ondersteuning niet meedoen en missen hierdoor structuur, sociale contacten en participatiekansen, wat kan leiden tot psychische klachten, sociale uitsluiting, verlies van arbeidspotentieel en langduriger verblijf in de bijstand. 3. Hogere maatschappelijke kosten door verminderde participatie, toename van zorgvraag en uitkeringen. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Kadernota 2026 Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ●
75% van de inwoners met een bijstandsuitkering is actief bezig met re-integratie, inburgering of een andere vorm van activering (2026).
Wat mag het kosten? Bestaanszekerheid Omschrijving (bedragen x € 1.000)
R 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
6.3 Inkomensregelingen
22.255
23.281
23.850
23.452
23.385
23.385
6.4 Begeleide participatie
10.907
10.804
9.506
9.208
9.214
9.220
1.020
1.020
1.020
1.020
Lasten
6.5 Arbeidsparticipatie
21
subtotaal
33.162
34.085
34.376
33.680
33.619
33.624
6.3 Inkomensregelingen
16.974
17.046
16.767
16.467
16.467
16.467
6.4 Begeleide participatie
563
858 473
473
473
473
17.239
16.939
16.939
16.939
Baten
6.5 Arbeidsparticipatie subtotaal
17.536
17.904
Saldo van baten en lasten -15.626 -16.181 -17.137 -16.740 -16.679 -16.685
Toelichting op financiële mutaties t.o.v. Kadernota 2026 In de Kadernota 2026-2029 zijn budgetten beschikbaar gesteld voor de sociale infrastructuur en voor alleenverdieners problematiek. Deze zijn abusievelijk rekenkundig niet verwerkt in de Kadernota 2026-2029. Deze omissie is hierbij verholpen. In het jaar 2020 is het inhuur budget voor het team Werk, Re-integratie en Inkomen abusievelijk administratief verlaagd met 229k in tegenstelling tot de beoogde verhoging van het budget met ditzelfde bedrag. Op grond van de huidige beperkte inhuur is het budget niet alsnog verhoogd, maar is slechts de afname van het budget ongedaan gemaakt.
Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar In wijken met een lagere sociaal-economische-positie en (her)in te richten wijken maakt de leefomgeving gezonde keuzes makkelijker Wat willen we bereiken? We werken aan een leefomgeving waarin gezonde keuzes veel makkelijker, simpeler en aantrekkelijker zijn dan nu. Onze focus ligt op wijken met een lage sociaaleconomische positie en wijken die worden (her)ingericht. Voor een gezonde leefomgeving richten we ons op: • Een voedingsomgeving waarin gezonde producten de basis zijn. • Een beweegvriendelijke openbare ruimte, met voorrang voor fietsers, voetgangers en openbare sport- en beweegmogelijkheden • Ruimtes voor sport, voor traditionele verbanden (o.a. gymzalen, sporthallen, velden) èn moderner georganiseerde sporten (communities, flexibel gebruik ruimtes). • Milieuaspecten zoals hitte en schone lucht hebben grote invloed op onze gezondheid. In de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan laten we zien hoe we daar aan werken. De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Ronald Ter Hoeven Speerpunt is: R6 Versterken Sport & Beweging Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Kadernota 2026 Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● ● ●
In 2027 is de tevredenheid over de eigen woonomgeving van inwoners met een lage SEP gestegen (volwassenen), t.o.v. 2022. Het aantal inwoners dat tijdens periodes van hitte voldoende verkoeling kan vinden buiten (balkon, tuin of buurt) is in 2028 minimaal gelijk gebleven als in 2020. Het aantal overlastmeldingen door houtstook is in 2028 met 20% afgenomen ten opzichte van 2023.
22
Gezonde keuzes zijn een gewoonte, ook voor inwoners in een kwetsbare situatie Wat willen we bereiken? We stimuleren en faciliteren gezonde keuzes en aanpassingen in het dagelijks leven die helpen gezond, sterk en vitaal te blijven. De focus ligt op het bereiken van inwoners met een lage sociaaleconomische positie (SEP), mentale veerkracht bij jeugdigen en jongvolwassenen en actief en sterk ouder worden. We helpen inwoners gezonde keuzes te maken met voorlichting, communicatie en het laten ervaren van gezonde keuzes. Gezonde keuzes gaan over voldoende bewegen, gezonder eten en drinken, een rookvrij leven, bewust omgaan met alcohol/drugs en mentale rust. Dat doen we vooral groepsgericht. Denk aan programma’s over gezond koken voor schoolklassen of een groep buren in de wijk. Ombuigingen 2026 e.v. - Verhogen van de huurtarieven en toegangskaartjes voor gemeentelijke sportaccommodaties (zwembaden, sporthallen, gymzalen en sportvelden). - Onderzoeken van nieuwe beheersvormen voor een aantal sportaccommodaties (specifiek Sporthal De Hangmat en Openluchtbad Rheden) - Optimaliseren gebruiksduur kunstgras-sportvelden - Onderzoeken andere invulling van gymlocaties - Verlagen van de budgetten voor sportstimulerende activiteiten (van verenigingen, evenementen en Sport in Rheden). - Stopzetten van subsidies voor preventie gezondheid.
Onderzoek naar de financieringsmogelijkheden vanuit landelijke budgetten in het kader van het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA). - Onderzoeken van samenwerkingsmogelijkheden voor Sport in Rheden De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Ronald Ter Hoeven Speerpunt is: R6 Versterken Sport & Beweging Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Tariefsverhoging kan leiden tot minder sporten en minder verhuur van gemeentelijke accommodaties. Een andere manier van sporten is een risico voor bestaande verenigingen en accommodaties. Samenwerking tussen verenigingen en nieuwe lidmaatschapsvormen kunnen dit risico verminderen. Ook een gebrek aan kennis over en pedagogiek bij trainers is een risico omdat sporters snel afhaken. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Kadernota 2026 Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ●
Het percentage inwoners met een lage SEP dat haar eigen gezondheid als (zeer) goed ervaart is in 2026 (kinderen), 2027 (volwassenen) en 2028 (jongeren) gestegen t.o.v. 2021, 2022 en 2023 (Wanneer het percentage hoger is dan 90% (kinderen), 73% (Jeugd) en 55% (volwassenen)). ● Het percentage inwoners met een lage SEP dat gezonde keuzes maakt (bewegen, voeding, rookvrij, middelengebruik) is gestegen in 2026 (kinderen), 2027 (volwassenen) en 2028 (jongeren) ten opzichte van 2021, 2022 en 2023 (Wanneer het percentage kinderen, jeugd en volwassenen dat voldoende beweegt, rookvrij leeft en de richtlijnen Gezonde Voeding volgt is gestegen.). 1. We voeren samen met het onderwijs het programma 'Swim2Play' uit om de zwemvaardigheid van kinderen te behouden en verbeteren. 2. We zetten in Velp, Dieren en Rheden een sportparkmanager in die de samenwerking tussen sportverenigingen onderling en organisaties uit sport, onderwijs, welzijn, bedrijfsleven stimuleert (Open Club). 3. We zetten clubkadercoaching in voor het vergroten van de pedagogische en didactische
23
vaardigheden van (vrijwillige) trainers en coaches bij (sport)verenigingen. 4. We begeleiden sportclubs bij het werken aan een Veilig Sportklimaat. 5. We zetten in het Voortgezet Onderwijs Combinatiefunctionarissen Sport, Cultuur, Digitaal Burgerschap en Gezond Leven in, die met de scholen activiteiten en beleid op deze thema's binnen school ontwikkelen en uitvoeren. 6. We voeren het programma 'Actief Ouder Worden' uit, gericht op meer bewegen in de buurt, sterk blijven en valpreventie. 7. We stellen in 2024 een nieuwe sportaccommodatievisie op, welke we begin 2025 vaststellen. 8. In Velp-Zuid, Dieren-Stenfert en Rheden ondersteunen we activiteiten en initiatieven die het voedingsaanbod in de buurt gezonder maken. Vergroten van kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie. Wat willen we bereiken? Onze focus ligt op het verstevigen van de opvoed-en opgroeiomgeving (pedagogische basis) van (aanstaande) ouders, kinderen en jeugdigen in kwetsbare situaties, voornamelijk in wijken met een lage veerkracht. We richten ons op thuis, in de wijk, kinderopvang, scholen en vrije tijd. De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is mede richtinggevend voor de komende jaren. Dit vraagt om stimulering van een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waarin kinderen en jeugdigen zich ontwikkelen en hun talenten ontdekken, ongeacht hun achtergrond, beperking of sociaaleconomische positie.
Bijvoorbeeld door preventieve en basisvoorzieningen zoals Kansrijke start, laagdrempelige manieren en plekken waar jeugdigen en ouders met opgroei- en opvoedvragen terecht kunnen in de wijk. We starten in 2026 het programma Samenwerken rondom jeugd gericht op het versterken van de pedagogische basis en verminderen van gebruik van jeugdhulp. Dit doen we samen met partners vanuit de sociale basis, zoals het onderwijs, huisartsen, gezondheidszorg, jeugdhulp. We continueren de vangnetregeling Sociale medische indicatie (SMI) voor de kinderen en hun gezinnen die dit nodig hebben in 2026. Ook de peutersubsidies zetten we voort in 2026. Vanaf 2026 zetten we een eerste stap in afspraken en richting geven aan het verlagen van structurele subsidies aan partijen in de sociale basis. Voorbeelden zijn: scoutingverenigingen, vakantiebouwdorpen en Iriszorg. Dit doen we samen met de organisaties zoals we dit proces in 2024 en 2025 zijn gestart. De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Ronald Ter Hoeven Speerpunt is: Overig Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De afgelopen jaren is er een toename van jeugdigen met mentale problemen en de complexiteit daarvan. De komende jaren zijn er door de bezuinigingen op de sociale basis minder middelen beschikbaar om juist die opvoed- en opgroei omgeving te versterken.