Samenwerken in een nieuwe context - Rapportage
Tekst van het document
Vergelijkbaar met proces ‘bijzondere bijstand’ in 2023. Vanuit de governance gericht op één GR is dit makkelijker te sturen. Nadelen: invlechting van inhoud van de taken, met het plaatsen van bijbehorende personeel, administratieve processen e.d. kost tijd en veel geld. Waarbij de kwaliteit vooralsnog niet voorop staat/kan staan, omdat de integratie van inhoud en processen eerst de aandacht vraagt (transitiefase). KempenPlus zit al in proces van verbetering (zie rapport Berenschot) op hun huidige taken en de invulling daarvan. Deze overdracht in dit scenario zou extra last betekenen. Nadeel is ook dat het sociaal domein binnen de Kempengemeenten hierdoor versnipperd uitgevoerd wordt met de kans om minder harmonisatie, grotere diversiteit van het aanbod tussen gemeenten (en mogelijke scheefgroei tussen gemeenten). Bestuurlijke drukte wordt niet navenant minder; alleen minder vergaderingen, omdat er maar één bestuur is maar ambtelijke afstemming blijft onvermijdelijk. Het is aannemelijk dat de kosten hoog zullen zijn bij uittreden, omdat dit plan ook de (hogere, want minder deelnemers) kosten voor de andere gemeenten en voor een hogere overhead van de GRSK daarin verdisconteerd. Impact juridisch/governance op VTH Taken van GRSK naar Reusel-De Mierden in de samenwerking met Eersel Proces: overdracht taken volgt procedure uittreding uit GR (zie bovenstaand).
Samenwerkingsovereenkomst met Eersel nodig, waarin dezelfde elementen opgenomen worden als in de GR: taken, bestuurlijke en ambtelijke aansturing, informatie en verantwoording, financiën. Service van dienstverlening (kwaliteit, nabijheid) moet daarin geregeld worden. Bestuurlijk: betekent ook een wijziging van de GR. Zienswijze en toestemming van alle raden en besluiten alle colleges zijn nodig. Termijn: uittreding uit GR mogelijk na 2 jaar, tenzij door AB korter besloten. Nadeel: uitvoeringsprogramma VTH 2026 is net vastgesteld en komt, indien voor dit scenario wordt gekozen, daarmee naar de omgeving onzorgvuldig over. Benadrukt ook de samenhang van de uitvoering VTH. VTH-taken blijven verdeeld over Reusel -De Mierden /Samenwerking Eersel/ODZOB, waarbij Omgevingswet vraagt om integrale benadering. Op termijn is het niet ondenkbaar dat de vraag gesteld (al dan niet onder dwang van de Gemeente Reusel- De Mierden 72 hogere overheid) wordt in hoeverre de VTH -taken naar een meer robuuste organisatie als de ODZOB overgeheveld zouden moeten worden. Het voorgaande op basis van steeds meer bemoeienis van de die hogere overheid i.r.t. Omgevingswet en daaraan gelinieerde onderwerpen zoals IBP-VTH en het nieuwe BOA-bestel. 2. Personeel. Taken in samenwerkingen blijven gelijk, maar door de aanpassingen in de inrichting van het samenwerkingslandschap heeft dit scenario duidelijke impact.
Dit komt doordat daar waar taken op een andere plek worden gepositioneerd (verandering van organisatie, standplaats, werkprocessen etc.) het tot onrust leidt en tijd om weer goed in het werkproces te komen. Een transitiefase waarin de focus op opbo uwen van de nieuwe inrichting van het samenwerkingslandschap ligt, moet dus ook worden voorzien. Overeenkomstig de aanbeveling bij ‘Optimaliseren’, zien wij dan ook het aanstellen van een projectleider als noodzaak om de transitie te coördineren (zie bijlage G). Voor wat betreft structurele formatie gaat het vooral om de doorkijk vanaf 1 -1-2028, omdat dat het moment is dat Oirschot uittreedt en binnen dit scenario ook het moment is waarop taken in direct verband met Eersel georganiseerd kunnen zijn. Specifiek op VTH is deze impact relatief groot. Door GRSK wordt op dit moment 7,42 Fte aan Reusel-De Mierden toegerekend. Daarnaast wordt er uiteraard VTH-formatie toegerekend aan Eersel. Op basis van eerder gehanteerde toedeling (Opnieuw verbinden) is daarbij het vertr ekpunt dat van de totale VTH - formatie 57 -61% bestaat uit het onderdeel Vergunningen (incl. applicatiebeheer) en 39 -43% uit Toezicht en Handhaving (incl. BAG) (exacte verdeling nader vast te stellen). De kwetsbaarheid op deze beide onderdelen neemt dus toe, in iets hogere mate voor Toezicht en Handhaving.
Een doorkijk op mogelijke structurele formatie- uitbreiding vanaf 2028 wordt gegeven in bijlage G. 3. Financieel Qua kosten is er in dit scenario sprake van project-, frictie- en transitiekosten (eenmalige uitgaven). Dit neemt toe naarmate je meer op de schop gooit. Financiële ontwikkelingen op de langere termijn zijn binnen dit scenario sterk afhankelijk van gemaakte keuzes. In bijlage G gaan we specifieker in op deze verschillende soorten kosten. Daarnaast zijn ook enkele besparingen denkbaar, welke ook worden toegelicht. Risico’s en randvoorwaarden: Toekomstbestendigheid Van de drie uitgewerkte scenario’s is de realisatietermijn van dit scenario het langst, specifiek voor het samenvoegen van de sociaal domeintaken (zie beschrijving impact juridisch/governance). Echter is het scenario wel binnen de gestelde horizon van vijf jaar uitvoerbaar , maar moet er ernstig rekening mee worden gehouden dat in deze periode zaken nog niet zo soepel verlopen en incidenten blijven voorkomen die op den duur weer kunnen leiden tot ongenoegen binnen bestuurlijke en ambtelijke organisatie. Voor wat betreft de externe ontwikkelingen in het sociaal domein, waarbij de ontwikkeling is richting meer omvang en meer complexiteit (zie bijlage D), draagt het samenvoegen van de uitvoerende sociaal domeintaken onder één organisatie positief bij aan de toekomstbestendigheid.
Bij de toenemende volumes wordt aangesloten door het werk te organiseren in een groter verband, bij de complexiteit door de verschillende pijlers van het sociaal domein (Jeugd, Wmo, Participatie) bij elkaar te plaatsen, wat beter in staat stelt tot integraal werken (de inrichting is daarbij randvoorwaardelijk maar komt uiteindelijk aan op werkwijzen en het met elkaar vormgeven in de praktijk). Op het gebied van de VTH -keten is het beeld voor wat betreft de toekomstbestendigheid tweeledig. Ook hier is het meer centraliseren van taken en het verminderen van het aantal schakels helpend om antwoord te kunnen bieden op (lopende) externe ontwikkelinge n zoals de Omgevingswet en aandacht geven aan het steeds vaker voorkomen in plattelandsgemeenten van ondermijning. Echter, met het uittreden van Oirschot uit GRSK-VTH en de milieusamenwerking neemt de huidige robuustheid af. Dit noopt tot herbezinning, waarbij de keuze gemaakt kan worden om taken terug te halen (zie scenario deels terughalen) of om op termijn te kijken welke rol de Gemeente Reusel- De Mierden 73 Omgevingsdienst kan spelen in termen van plustaken. Daarbij kent de VTH -keten enkele belangrijke ontwikkelingen als de Omgevingswet, het nieuwe boa -bestel en de IBP -VTH (zie bijlage D). Dit maakt dat juist meer schaalniveau wordt gevraagd en te rechtvaardigen is.
Specifiek op het handhavingsdeel (boa’s, bew eging naar meer strafrechtelijk) vormt dat een belangrijk aandachtspunt, omdat het op basis van de gevoerde gesprekken niet aannemelijk is dat Eersel dit in een directe samenwerking met Reusel -De Mierden realistisch te organiseren acht. Op het gebied van het SSC gebeurt in dit scenario niets qua inrichting. Wel is ook hier de vraag in hoeverre de huidige inrichting toekomstbestendig genoeg is/blijft, daarbij ook gelet op de eigen I-visie van Reusel-De Mierden (die in realistische zin niet zelfstandig te realiseren is), het uittreden van Oirschot en de toenemende complexiteit op het domein van IT/IV. Een logische stelling die , versterkt vanuit de externe ontwikkelingen hierbij opkomt, is dan ook: functionaliteiten binnen het S SC kunnen op d en duur alleen nog worden opgepakt in groot verband waarbij eenduidigheid in aanpak en dienstverlening de robuustheid/kwetsbaarheid en flexibiliteit laat toenemen en dat daarmee de effectiviteit en de nabijheid van ondergeschikt belang zijn. Optie voor IT/IV in groter verband: IT EqualIT is een IT-partner voor gemeenten, ontstaan in 2005 vanuit de zoektocht naar een schaal die voor kleinere en middelgrote gemeenten voldoende kracht en continuïteit biedt. De samenwerking bedient momenteel circa 280.000 inwoners via twaalf organisaties en ongeveer 3.400 gebruikers.
EqualIT is daarmee niet alleen een uitvoerende IT partij, maar ook een samenwerkingsmodel met eigen overleg - en sturingsstructuren. De af te nemen dienstverleing bestaat onder andere uit basisdienstverleing (servicedesk, ne twerk, etc.), werkplek (kantoorautomatisering, plaats- en tijdonafhankelijk werken etc.), hardware (verschillende type devices) en keuze-diensten (CISO, gegevensmanagement, geodiensten, telefonie, zaaksysteem en broker). EqualIT is nu nog een afdeling van de gemeente Oosterhout, maar werkt aan een ontwikkeling naar een gemeenschappelijke regeling met eigen rechtspersoonlijkheid. Dat is relevant, omdat toetreding daarmee niet alleen een technisch en organisatorisch vraagstuk is, maar ook een bestuurlijk traject. Voor aansluiting is op dit moment instemming van twee raden nodig (eigen raad en raad Oosterhout). Het aansluitingsproces bestaat daarbij uit een drietal fasen die tezamen grofweg een jaar duren (indiciatieve doorloo ptijd per fase): 1. Verkennen (2-4 maanden); 2. Inventariseren (2-3 maanden); 3. Aansluiten (4-6 maanden). Van belang daarbij is de onderkenning dat je als gemeente instapt op een bestaand ecosysteem. Dit maakt de verkenning van belang en op basis van de uitkomsten van deze stap, kan de doorlooptijd van het proces variëren. Aansluiten op een bestaande samenwerking betekent ook meegaan/aansluiten op hetgeen daarbinnen loopt.
Zo is EqualIT onder andere bezig met de ontwikkeling van een regionale IV-strategie. De financiële systematiek is gebaseerd op een kostenverrekenmodel met een PxQ benadering (voorheen o.b.v. aantal accounts), waarbij kosten zo transparant mogelijk aan dienstverlening worden gekoppeld. Generieke kosten vallen onder het lidmaatschap, specifieke afname wordt op gebruik doorbelast. De kern daarvan is dat deelnemers gezamenlijk kostenveroorzaker zijn en dus ook gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor de kosten. De sturingsruimte zit vooral in de omvang en samenstelling van de afname, minder in het kiezen van alternatieve aanbieders of veel maatwerk per onderdeel. EqualIT geeft aan qua kosten doorgaans rond de M&I benchmark te zitten, maar verwacht wel opwaartse druk op het prijspeil door externe ontwikkelingen, toenemende complexiteit en schaarste op de arbeidsmarkt. Door Equalit zijn de transitiekosten (eenmalige kosten voor overgang en aansluiting) op voorhand niet vast te stellen. Dit is uitdrukkelijk waar de verkenningsfase voor bedoelt is (opstellen GAP-analyse ten opzichte van de huidige situatie van potentiële deelnemer(s) en de basis bij EqualIT). Afhankelijkheid zit hem onder andere in de afschrijvingen op huidige hardware en licenties, op eventuele adoptieachterstanden bij eindgebruikers etc.
Gemeente Reusel- De Mierden 74 Een relevante nuance is dat EqualIT zelf ook in ontwikkeling is. De governance wordt momenteel verder uitgewerkt in de beoogde GR-vorm, de inrichting van kwaliteitsrapportages moet daarin nog steviger worden vastgelegd en ook enkele rollen zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd. Tegelijk onderstrepen zij het belang van nabijheid en warm contact met de gebruikersorganisatie, juist ook bij adoptievraagstukken. Voor een gemeente als Reusel-De Mierden betekent dit dat niet alleen de technische aansluiting telt, maar ook de vraag of de eigen organisatie voldoende kan aansluiten op de samenwerkings- en regierol die dit model vraagt. Bestuurlijke uitlegbaarheid Door het verminderen van de lappendeken wordt de inrichting van het samenwerkingslandschap eenvoudiger en beter uitlegbaar. Tegelijkertijd blijven er verschillen bestaan als gevolg van het cafetariamodel (de ene gemeente neemt meer/minder af dan de ander). Dat is bijvoorbeeld vanuit Reusel -De Mierden het geval bij WMO met het eigen loket en vanuit andere deelnemende gemeentes met eerder gemaakte keuzes op het gebied van VTH - taken. Ook het grijze gebied tussen uitvoering en ( uitvoerings)beleid blijft bestaan . Iets wat vanuit het verbeterplan expliciet aandacht krijgt.
Wanneer op het vlak van VTH zoveel mogelijk in directe samenwerking met Eersel wordt georganiseerd, ontstaat de mogelijkheid om de milieusamenwerking en de juridische -VTH samenwerking hierbij te betrekken en eenduidige afspraken te maken/een eenduidig construct in te richten voor de verschillende samenwerkingen met gemeente Eersel. Grip Grip wordt in de eerste plaats verstevigt door het beter inzetten van bestaande sturingsmogelijkheden en het scherper worden in de beoogde doelen en effecten voor wat betreft de samenwerkingen, zoals beschreven bij optimaliseren. Het op de schop gooien van het samenwerkingslandschap kan hieraan bijdragen doordat in de eerste plaats het (op)nieuw inrichten van samenwerkingen een natuurlijk moment geeft om gedegen na te denken over de meest passende inrichting van sturing en verantwoording. Doordat meer taken en schakels bij elkaar zitten in de samenwerkingen stelt het de gemeente vervolgens ook in staat gerichter te sturen, waarbij de effecten van een grotere GR (meer eigen identiteit en dynamiek) juist een eventueel negatief effect kunnen hebben. Echter, wanneer scherp is wat enerzijds de wens is van gemeente Reusel-De Mierden (het waarom) en anderzijds de wijze van sturen en rapporteren daarop (het hoe) moet zijn , dan is dit ook in een dergelijke nieuwe situatie goed hanteerbaar gemaakt worden.
Impact op regionale verhoudingen Het sociaal domein deel van dit scenario kan alleen in volledige samenspraak, aangezien Reusel -De Mierden samen met andere gemeenten naar één organisatie wil overgaan. Het alternatief van alleen als Reusel-De Mierden overgaan is zoals omschreven bij de jur idische/governance impact niet werkbaar. Dit betekent dat het samenvoegen een uitgebreid proces vraagt wat met elkaar en met de verschillende gremia van alle gemeenten doorlopen dient te worden. De impact op regionale verhoudingen is in het geval van doorv oeren van dit deel van het scenario dan ook waarschijnlijk positief (want in zo’n proces alle neuzen dezelfde kant op krijgen, kan alleen met goede regionale verhoudingen). Van belang daarbij is de aandacht voor de verandering en het verlies bij de samenwerkingen doordat de inrichting van het samenwerkingslandschap fundamenteel wijzigt. Voor wat betreft VTH is de impact minder eenduidig. Worden de taken in een directe samenwerking met Eersel georganiseerd, dan vraagt het primair een hechte verbinding/open en transparant contact met die gemeente, maar ook met de rest van de deelnemers omdat deze wijze van organiseren vraagt dat eerst het uittredingsproces uit GRSK wordt gevolgd om vervolgens weer te bundelen in een nieuwe manier van samenwerken met Eersel.
De haalbaarheid van het samen met Eersel organiseren is daarbij geen uitgemaakte zaak . Zoals beschreven worden vanuit hen risico’s/kwetsbaarheden gezien in het op deze schaal organiseren van de handhaving (boa/ strafrecht op straat). Daarnaast vraagt ook het gezamenlijk (opnieuw) organiseren van de vergunningverlenings - en toezichtstaken bereidwilligheid van gemeente Eersel. Hierin voorzien wij dat, met uitzondering van boa/strafrecht Gemeente Reusel- De Mierden 75 op straat , er na de juiste aandacht en wederzijdse erkenning mogelijkheden zijn , maar dit is uiteraard geen gegeven. Mate van afhankelijkheid Dit scenario en specifiek het deel voor wat betreft het sociaal domein, kent een hoge mate van afhankelijkheid van andere deelnemers: het kan alleen in gezamenlijke unanimiteit. Dit vraagt een gedeeld besef van de te bereiken meerwaarde van de aanpassingen (zie ‘beoogd effect’) bij de partnergemeenten. Daarbij is het wat ons betreft aannemelijk dat de ‘lappendeken’ van samenwerkingen ook voor andere deelnemende gemeenten een knelpunt vormt. Voor wat betreft het aanpassen van de VTH-keten is samenwerking en overeenstemming met de gemeente Eersel van groot en voorwaardelijk belang. Als overeenstemming op bovenstaande wordt bereikt, volgt een gedegen proces waarbij focus op de onderlinge relaties en zorgvuldigheid van belang zijn.
Dat begint bij de erkenning dat het doorvoeren van fundamentele wijzigingen tijd en aandacht kost en alleen zo leidt tot een zorgvuldige op- en afbouw. Ook wanneer alternatieve keuzes gemaakt worden blijft de aandacht voor de onderlinge regionale verhoudingen van belang: je moet immers altijd met elkaar door als buren. Mogelijke transitiestappen en tijdlijn: Eerste stap: (0–3 maanden): • Gemeenteraad en college spreken expliciet uit dat het scenario ‘huidig op de schop’ de voorkeursrichting gaat zijn en daarbij specifiek op welke onderdelen dit scenario wordt ingezet. Dat vraagt in ieder geval een bestuurlijke keuze over twee punten: o voor het sociaal domein wordt ingezet op samenvoeging van uitvoerende taken in één samenwerkingsverband en, zo ja, in welke variant, en o voor VTH wordt ingezet op ontvlechting uit GRSK en herordening in directe samenwerking met Eersel. o In dezelfde fase wordt een bestuurlijk opdrachtgever aangewezen, ondersteund door een tijdelijke project- of regiefunctie die het transitietraject coördineert, de voorbereiding van besluitvorming bewaakt en als vast aanspreekpunt fungeert richting samenwer kingen en partnergemeenten. Fase 1: 0–6 maanden: • In de eerste zes maanden ligt de nadruk op het creëren van bestuurlijke duidelijkheid en het toetsen van haalbaarheid.
Voor het sociaal domein betekent dit dat Reusel -De Mierden met de partnergemeenten, GRSK en KempenPlus verkent of er voldoende bestuurlijk en ambtelijk draagvlak bestaat om te komen tot één uitvoerende inrichting voor het sociaal domein. Daarbij worden de twee hoofdvarianten inhoudelijk, financieel, juridisch en organisatorisch naast elkaar gezet. • Voor VTH betekent deze fase dat Reusel -De Mierden samen met een mogelijke samenwerkingspartners (in eerste instantie met Eersel) verkent of er voldoende basis is om de VTH-keten eenvoudiger en directer te organiseren, inclusief de vraag welke taken gezamenlijk, welke taken lokaal en welke taken eventueel op termijn in groter verband moeten worden belegd. • Aan het einde van deze fase ligt er per domein een bestuurlijk afweegdocument met voorkeursrichting, randvoorwaarden, risico’s, globale planning en benodigde besluitvorming. Fase 2: 6–12 maanden: • In het tweede halfjaar verschuift het accent van verkennen naar formaliseren. Voor het sociaal domein betekent dit, afhankelijk van de gekozen variant, het opstarten van de noodzakelijke juridische procedures, het uitwerken van de gevolgen voor governance, personeel, processen en financiën en het voorbereiden van de bestuurlijke besluitvorming bij alle betrokken gemeenten.
• Voor VTH betekent dit het uitwerken van de ontvlechting uit GRSK voor de betreffende taken en, parallel daaraan, het opstellen van een nieuwe samenwerkings- en werkstructuur met samenwerkingspartner. Gemeente Reusel- De Mierden 76 • In beide trajecten worden in deze fase ook de beoogde werkwijzen uitgewerkt: welke processen wijzigen, waar komen verantwoordelijkheden te liggen, hoe worden overdrachten ingericht, welke functies zijn nodig en hoe wordt de informatievoorziening georganiseerd. • Het resultaat van deze fase is een integraal transitieontwerp per domein, inclusief implementatieplanning. Fase 3: 12–24 maanden: • In het tweede jaar wordt de gekozen richting stapsgewijs operationeel gemaakt. Voor het sociaal domein betekent dit dat, zodra de formele besluitvorming is afgerond, de nieuwe inrichting wordt opgebouwd, inclusief positionering van taken, inregeling van pr ocessen, eventuele overgang van medewerkers en inrichting van sturing en verantwoording. • Voor VTH betekent dit dat de nieuwe werkstructuur met samenwerkingspartner wordt ingevoerd, inclusief afspraken over nabijheid, aanspreekpunten, escalatie en dagelijkse aansturing. • In deze fase is expliciete aandacht nodig voor continuïteit van dienstverlening: inwoners en ondernemers mogen tijdens de overgang niet tussen wal en schip raken.
Daarom moet per domein gewerkt worden met een gefaseerde overgang, heldere verantwoordelijkhe idsverdeling en zichtbare sturing op risico’s, capaciteit en kwaliteit. Communicatie en draagvlak gedurende het hele traject: • Dit scenario kan alleen slagen als communicatie en draagvlak vanaf het begin onderdeel zijn van de aanpak. Voor het sociaal domein vraagt dit een open en zorgvuldig proces met alle betrokken partnergemeenten en beide samenwerkingen, omdat deze richting all een kansrijk is wanneer partijen zich mede-eigenaar voelen van de verandering. • Voor VTH geldt dat formeel meer ruimte bestaat om zelfstandig stappen te zetten, maar dat de praktische haalbaarheid in hoge mate afhangt van de bereidheid van Eersel om hierin gezamenlijk op te trekken. Intern vraagt dit scenario om frequente terugkoppeli ng aan management, college en raad over voortgang, dilemma’s en keuzes. • Richting medewerkers is het essentieel om tijdig duidelijkheid te bieden over gevolgen voor functies, processen en samenwerking. • Richting samenwerkingen en partnergemeenten is van belang dat Reusel -De Mierden niet alleen de eigen wens neerlegt, maar ook expliciet ruimte maakt voor het gesprek over consequenties, zorgen en gezamenlijke belangen.
Besluit- en evaluatiemomenten: o Om te voorkomen dat dit scenario blijft steken in verkenning of losse gesprekken, verdient het aanbeveling om drie bestuurlijke momenten vast te leggen: - een richtinggevend startbesluit in de eerste drie maanden, - een haalbaarheids- en voorkeursbesluit na circa zes maanden, een formeel transitiebesluit zodra de juridische en organisatorische uitwerking gereed is, - een evaluatiemoment na uiterlijk twee jaar waarin wordt beoordeeld of en wat er nog moet gebeuren om de nieuwe inrichting daadwerkelijk tot eenvoudiger sturing, minder schakels en betere dienstverlening te laten leiden. Gemeente Reusel- De Mierden 77 Scenario deels terughalen Impact: 1. Juridisch/governance Er zijn twee varianten om taken terug te halen: A. Terughalen zonder wijzigen van de samenwerkende taken, zoals op hoofdlijnen beschreven in de GR/samenwerkingsovereenkomst. Dat gaat dan om onderdelen van de taak. B. Terughalen met wijziging van samenwerkende taken Ad A. De taken zijn beschreven in artikel 5 GR KP en artikel 4 GRSK. Deze taken zijn op hoofdlijnen beschreven. Als deze taken op hoofdlijnen blijven in de GR, is er geen wijziging van de GR nodig. Terughalen van taken wordt in dit geval dan gedefinieerd als terughalen van onderdelen van taken om de dienstverlening te vergroten. Bijv.
de taak “de uitvoering van maatwerkvoorzieningen (waaronder begeleiding) ter ondersteuning van de zelfredzaamheid en participatie en het geven van informatie, advies en cliëntenondersteuning op dit onderdeel van de Wmo” staat in de GR. Welke invullin g deze taak heeft gekregen en welke activiteiten vervolgens plaatsvinden staat in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) of, bij gebreke van een DVO, conform de regels van uittreding in de GR . Als er een loket is bij de GR en dat wordt teruggehaald naar Reusel-De Mierden, is er geen sprake van taakwijziging, maar van wijziging van een onderdeel van de taak. Afhankelijk van het taakonderdeel kan dat een wijziging van het mandaatbesluit en , indien aanwezig, een wijziging van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) betekenen. De regels over taakvermindering in de DVO of anders de regels van uittreding uit de GR gelden dan. Bij GRSK kunnen de deelnemende gemeenten over de beleidsterreinen waarop en de mate waarin de uitvoering op dit onderdeel wordt overgedragen aan de Samenwerking Kempengemeenten afspraken maken in een DVO. Afhankelijk van wat er in de DVO staat, kan op een bepaalde manier ook deze taak worden teruggehaald. Het gaat dan om de praktische uitwerking: serviceniveaus, werkprocessen , rapportages, overlegstructuur, informatievoorziening, termijnen, kosten, verantwoordingsafspraken, enzovoort. Dus niet de taak als geheel.
Ook in dit geval is terughalen een wijziging van de DVO en gelden de (proces)regels van de DVO. Door dit te doen ontstaat er overigens wel een verdere versnippering en neemt het gevoel van de lappendeken verder toe. Ad B. De taken zijn beschreven in artikel 5 GRKP en artikel 4 GRSK. Deze taken zijn op hoofdlijnen beschreven. Als een dergelijke, gehele, taak door het college wordt teruggehaald, is er sprake van een wijziging van de GR. Procedure als beschreven onder het scenario ‘op de schop’ geldt dan ook hier. In lijn met bijv. artikel 4, lid 4, GRSK, dient dan bij de overgedragen (=gedelegeerde) de uitzondering voor Reusel- De Mierden in de GR te worden opgenomen. Voor wijziging van de GR zijn besluiten van alle deelnemers met zienswijze en toestemming van raden nodig. Als de taak gemandateerd is, kan het noemen van de uitzondering achterwege blijven. Dan volstaat, naast wijziging van de GR, met intrekking van het mandaatbesluit en wijziging van de DVO (regels uit de DVO bij taakvermindering gelden dan ook) en wo rdt de taak weer een gemeentelijke taak. Wijziging taakvermindering kan pas ingaan als de GR gewijzigd is, omdat tot die tijd de GR nog bevoegd is. Gemiddelde doorlooptijd wijziging van de GR bedraagt 9-12 maanden.
In dit scenario is ook denkbaar dat een deel van de VTH -taken uit GRSK wordt teruggehaald, maar de bulktaken bij GRSK blijven en dat wordt bezien, met het oog op de robuustheidsontwikkeling die het Rijk voorstaat met de Omgevingsdiens9 (IBP-VTH) en de reeds tussen de gemeenten bestaande inzet bij de ODZOB, daar op den duur Gemeente Reusel- De Mierden 78 (een deel van) de taken naar ODZOB verplaatst kunnen worden (zie ook uitvoeringsprogramma milieusamenwerking De Kempen over de gevolgen hiervan). Delegatie of mandaat Veel taken en bevoegdheden zijn zowel aan de GRSK als aan KempenPlus gedelegeerd of gemandateerd. Dat maakt voor de aansturing een groot verschil. Delegatie is het overdragen van taken en bevoegdheden. De GR neemt besluit op eigen naam en onder eigen verantwoordelijkheid. Daarover is de zeggenschap/directe sturing grotendeels uit handen gegeven. De uitvoering – en ook de juridische beslissingsbevoegdheid - verschuift van de gemeente naar de GR. De GR wordt bevoegd en is verantwoordelijk geworden voor de taakuitvoering. De enige wijze waarop de gemeente grip kan houden is op een indirecte manier, namelijk via de vertegenwoordiger in het bestuur en via het ger eedschap in de Wet gemeenschappelijke regelingen.
Een dienstverleningsovereenkomst met de GR kan nog wel gesloten worden, maar ziet niet op de kern van de overgedragen bevoegdheden, mee3r op hoe de taak uitgeoverd kan worden. Met een toegekende bevoegdheid is het mogelijk beleidsregels over die taken vast te stellen. Eveneens is beleidsvoorbereiding een verantwoordelijkheid van de GR. In al deze zaken is de GR in the lead. Het vaststellen van beleid wordt niet gedelegeerd, maar wordt door de delegatie wel gevormd onder verantwoordelijkheid van de GR. Daarmee wordt de inhoud veelal en voor een groot deel ontwikkeld door de GR in afstemming met de gemeente. Dat betekent in beginsel dat regionale uniformiteit toeneemt, lokaal maatwerk afneemt. Processen, tarieven, uitvoeringsnormen en kwaliteit worden uniform. De invulling van de lokale beleidsvrijheid zal zich daartoe dienen te verhouden om uitvoerbaarbaar te zijn. Ditimpliceert dat het gereedschap uit de Wgr goed gebruikt moet worden om sturing te kunnen hebben op de uitvoering van de taken (zie daarvoor ‘scenario optimalisering’). Voordelen: gelijke behandeling tussen gemeenten, één uitvoeringpraktijk, schaalvoordelen, professionalisering. Nadelen: geen zeggenschap, minder ruimte voor lokale prioriteiten, maatwerk kost extra, organiseren van de afstand tot inwoners en raad, sturing via Wgr-instrumentarium.
Financiële aansprakelijkheid en risico's verdwijnen echter niet, want het is een verbonden partij en voor de gemeente een verplichte bijdrage. Mandaat aan de GR betekent dat de taken en bevoegdheden door de GR worden uitgeoefend in naam en onder verantwoordelijkheid van de gemeente. De gemeente bepaalt derhalve met welke inhoud deze taken worden uitgeoefend. De voordelen en nadelen zijn ten opzichte van delegatie voor groot deel omgekeerd. De vraag is of dit in de praktijk ook merkbaar is of merkbaar gemaakt kan worden (zie optimalisatie) . In de praktijk wordt bij mandaat toch ook veelal de taak op afstand uitgevoerd. Tenzij daadwerkelijk gestuurd wordt, zijn de effecten in de praktijk niet veel anders dan bij delegatie. 2. Personeel De personele impact van dit scenario is relatief groot. Afhankelijk van gemaakte keuzes gaan meer of minder taken en daarmee functies over naar de eigen organisatie van gemeente Reusel-De Mierden. Naast ontvlechting, vraagt dit scenario ook inpassing in de eigen organisatie(structuur). Daarbij dient gekeken te worden naar de huidige inrichting en teams om te beoordelen of er bijvoorbeeld extra teams/teamleiders nodig zijn, of dat inpassing binnen de huidige structuur mogelijk is. Op dit moment bestaat de ambtelijke organisatie van Reusel -De Mier den uit 99,28 Fte (bezetting april 2026).
Het grootste deel hiervan (afgezien van het management) is gepositioneerd in een vijftal teams: Team Bezetting in Fte Gemeente Reusel- De Mierden 79 Team Concern & control 16,38 Team Interne dienstverlening 18,11 Team Omgevingskwaliteit en economie 18,28 Team Gebiedsontwikkeling en beheer 23,72 Team Maatschappij 19,79 Bij het terughalen van VTH -taken gaat het om 7,42 Fte wanneer alle taken worden teruggehaald (globale inschatting toedeling Fte vanuit GRSK). Dit is het aantal wanneer zowel de V, als T&H-taken opnieuw in de eigen organisatie worden gepositioneerd. Daarbij is de inschatting dat het gaat om 4,2-4,5 Fte Vergunningen en 2,9-3,2 Fte Toezicht & Handhaving (nader vast te stellen in uittredingsplan). Kijkend naar de huidige teamindeling zien we met een tweetal teams inpassingsmogelijkheden (denkrichting: Vergunningen bij Omgevingskwaliteit en economie; Toezicht & Handhaving bij Gebiedsontwikkeling en beheer). Afhankelijk van gemaakte keuzes, worden daarmee ofwel beide, ofwel één team relatief groot (voor Gebiedsontwikkeling en beheer is dat al het geval). Wel constateren we daarbij dat, gegeven het uitvoerende karakter van de VTH -taken, deze een relatief grotere span of attention mogelijk kunnen maken.
Tegelijkertijd is het vanwege kwetsbaarheid en de beoogde kwaliteit, ook goed voorstelbaar dat er aanvullende formatie wordt toegevoegd (zie impact financieel) in welk geval de teamomvang nog groter wordt. Dit kan zodanige consequenties hebben voor de span of control dat er ook managementcapaciteit moet worden toegevoegd. Wordt een deel van de taken teruggehaald naar de eigen organisatie, bijvoorbeeld alleen Handhaving, dan zien we geen directe uitdaging qua inpassing. Voor de taken die worden teruggehaald rond de integrale toegang lijkt het huidige team Maatschappij de meest logische plek. In dit team zitten op dit moment ook al de eigen medewerkers van het A tot Z loket (iets meer dan 4 Fte). Op basis van een vergelijking met referentiegemeente (afhankelijk van gemaakte keuzes , mede op basis van lopende plan voor integrale toegang) is een ruwe schatting dat er in dit scenario een behoefte van zo’n 10 -14 Fte aan consulenten ontstaat (op de verschillende wetten) . Op dit moment ontbreekt het inzicht in het aantal specifieke functies gekoppeld aan Reusel0 -De Mierden. Dit alles is in hoge mate afhankelijk van de wijze van inrichten van de integrale toegang. Met GRSK en KempenPlus moet gekeken worden in hoeverre deze inschatting overeenkomt met hun praktijk en waar er binnen dit scenario sprake is van aanvullende functies die over zouden komen.
Dit heeft tot potentieel effect dat er een relatief groot team ontstaat. Hierin zijn vervolgens twee keuzes te maken: of een apart tea m creëren voor de toegang/uitvoering enerzijds en een apart team voor beleid anderzijds, of werken met een specifieke senior op de toegang. Gegeven de omvang van Reusel-De Mierden, lijkt de laatste optie ons het meest passend. 3. Financieel Dit scenario leidt zeker tot een incidentele verhoging van de kosten en waarschijnlijk ook tot een structurele verhoging van de kosten . Zie bijlage G voor de uitsplitsing. De incidentele kosten zijn éénmalige project - en advieskosten om deze transitie mogelijk te maken en transitiekosten als gevolg van het vervallen en wijzigen van functies. Structureel vervallen een aantal schaalvoordelen en moeten aanvullende kosten worden gemaakt voor middelen. Structureel zijn er echter ook besparingen door het vervallen van afstemmingsmomenten en het verminderen van het aantal schakels, al blijft enige vorm van coördinatie tussen functies en afdelingen noodzakelijk. Het is op dit moment lastig om in te schatten welke kant de balans doorslaat in de specifieke context van Reusel -De Mierden. Relevant is de uitkomst van de financiële analyse dat het sociaal domein nu relatief goedkoop is, voor VTH is dat beeld meer gemixt (bijlagen C en E).
Er is dan ook meer reden om aan te nemen dat de uitvoering in een andere vorm eerder duurder wordt dan (nog) goedkoper. Bovendien is onze ervaring dat transitiekosten vaak worden onderschat (met name omdat de transitie langer duurt dan beoogd) en de opbrengsten vaak worden overschat (met name omdat onderliggende knelpunten niet worden opgelost met een structuurwijziging). Risico’s en randvoorwaarden Gemeente Reusel- De Mierden 80 Toekomstbestendigheid Voor wat betreft de toekomstbestendigheid kent dit scenario twee perspectieven, waarbij met name de risico’s expliciete aandacht/afweging vragen. Allereerst is het uitvoerbaar binnen de gestelde termijn van vijf jaar, met het oog op start in nieuwe inricht ing per 1 -1-2028. Dat startmoment is geen sinecure: de anderhalf jaar daarnaartoe is nodig voor het gedegen uittreden enerzijds en het duurzaam opbouwen en invlechten in de eigen organisatie anderzijds. Ook vanaf het startmoment in 2028 zal de initiële foc us meer op de opbouw liggen, waarvoor een transitiefase moet worden voorzien. In deze fase ontstaan er dan twee werelden, die van het werk blijven uitvoeren in het nu en naar de toekomst toe inregelen van het werk. Het verbeteren zal dan ook niet gelijk leiden tot bijvoorbeeld het verbeteren van de grip of de nabijheid waardoor dit kan leiden tot zowel ambtelijke en bestuurlijke frustratie.
In algemene zin kan het meer kunnen sturen op de eigen taken helpen voor wat betreft de toekomstbestendigheid: er kan directer worden ingespeeld op zowel casuïstiek als nieuwe ontwikkelingen. Aandachtspunten zijn echter de kwetsbaarheid, zowel qua bezettin g als qua (toekomstig) arbeidsmarktperspectief (zie bijlage D). Daar waar het zelf organiseren meer flexibiliteit geeft op de korte termijn (inspelen op crisis, casuïstiek) geeft het minder flexibiliteit bij nieuwe/externe ontwikkelingen, welke zowel in he t sociaal domein als in het VTH-domein een gegeven zijn. Sociaal domein: positief in het scenario is dat met het terughalen er op een eigen wijze een integrale toegang wordt ingericht. Echter, een gedeeld beeld over de inrichting van de toegang met de andere deelnemende gemeenten is ook wenselijk. Enerzijds zoda t het deel van het sociaal domein dat in samenwerkingen blijft (eventueel consulenten, in ieder geval ondersteuning/administratie) enige maat van gelijksoortigheid behoud in het werk, anderzijds vanwege de toenemende complexiteit binnen dit domein en de ex pertise die dit vraagt. Die complexiteit binnen het sociaal domein vraagt in toenemende mate aandacht en specialistischere functies. Hierin schuilt een kwetsbaarheid van het zelf organiseren.
Daarbij wordt, in geval gekozen wordt om al het inwonercontact terug te halen (dus ook de consulenten), niet automatisch integraal gewerkt. Ook in die situatie houdt je consulenten met een domeinkoppeling (Jeugd, Wmo, Participatie). Integraliteit zit hem in het verbinden van die disciplines en aan de voorkant (brede in take), terwijl deze functies terughalen uit bestaande samenwerkingen wel een relatief grote (personele) impact heeft. Tot slot vormen de financiën een aandachtspunt. Uit de analyse blijkt dat de apparaatslasten op dit moment zowel in de eigen organisatie a ls bij de samenwerkingen gemiddeld zijn. Het verschil zit in de uitgaven voor wat betreft de aangeboden voorzieningen (meer bij Wmo, relatief minder bij andere onderdelen in het sociaal domein). Een causaliteit tussen het feit dat het Wmo-loket nu in eigen beheer is, is niet aan te tonen, maar het is denkbaar dat door de gehele toegang dichterbij te plaatsen er ook op de andere domeinen meer voorzieningen aangeboden gaan worden. Dat kan een gegronde (politieke) keuze zijn om daarmee meer het verschil te mak en voor inwoners, maar in het kader van financiële toekomstbestendigheid vormt het ook een aandachtspunt. VTH: veel van de genoemde argumentatie gelden (in mindere mate) ook bij het terughalen van de taken voor wat betreft Vergunningverlening en/of Toezicht en Handhaving.
Zeker bij de T&H -taken stelt het terughalen instaat beter in te spelen op lokale uitdagin gen met lokale kennis. Daarbij vormt de toenemende complexiteit (Omgevingswet, Ondermijning) een uitdaging, zeker in combinatie met de uitdagende arbeidsmarkt. Tot slot zit er een kwetsbaarheidsrisico in de omvang van de VTH -functies (minder dubbele bezett ing en vervangbaarheid). Echter, als eerder opgemerkt, moeten de schaalvoordelen op VTH ook niet worden overschat. In de toekomstige situatie waarin deze in principe (in wat voor vorm dan ook) alleen met Eersel worden uitgevoerd, is de schaal iets meer dan dubbel zo groot dan wanneer Reusel-De Mierden taken volledig zelfstandig uitvoert. Bestuurlijke uitlegbaarheid Vanuit Reusel-De Mierden is de (eigen) afweging om taken terug te halen uitlegbaar om daarmee gerichter te kunnen werken volgens de eigen visie. Het vormen van een volledig eigen integrale toegang past bovendien ook bij de bredere beweging op andere plekke n in het land (naar één loket, één regisseur). Daarbij moet gezegd dat deze beweging sowieso gemaakt kan worden, de wijze van organiseren is daar in principe volgend aan, niet leidend. Gemeente Reusel- De Mierden 81 De behoefte om zelf directer te kunnen sturen op taken is een valide argument, zeker daar waar taken nu zijn gedelegeerd.
Het gaat daarbij echter wel om uitvoerende taken: de taak om beleid op te stellen en richting te bepalen ligt al bij de gemeente zelf en dat blijft ook in de toekomstige situatie het geval. Richting de partnergemeenten varieert de uitlegbaarheid afhankelijk van gemaakte keuzes. Het is vooral van belang hen voldoende te horen en mee te nemen in het proces. Op het VTH -vlak lijkt een eventuele terughalende beweging van Reusel-De Mierden meer voor de hand liggend doordat het met het uittreden van Oirschot nog slechts met twee gemeenten wordt uitgevoerd onder de vlag van de GRSK. Bladel en Bergeijk hebben de taken immers nog in huis/al eerder teruggehaald. Taken op VTH volledig zelf gaan doen dwingt daarbij Eersel in een situatie hetzelfde te doen/zich te heroriënteren, er is voor hen dan immers geen samenwerkingspartner meer over. Op het sociaal domein is het beeld ingewikkelder. Zowel binnen GRSK-MD als KempenPlus wordt nu met de vier gemeenten samengewerkt. Binnen GRSK-MD zijn daarbij al bestaande verschillen in afname van diensten tussen de vier gemeenten (cafetariamodel). Door m eer taken terug te halen wordt dit versterkt. Het terughalen heeft daarbij meer impact op het gehele samenwerkingslandschap in de Kempen, wat ook zijn weerslag kan hebben op de (onderhandelingen over) de uittredings -/transitiekosten.
Ook vragen de risico’s zoals beschreven bij ‘toekomstbestendigheid’ expliciete aandacht en onderbouwing, zowel intern als richting partnergemeenten. Grip Grip in de zin van directe sturingsmogelijkheden, neemt in dit scenario toe. Taken die teruggehaald worden vallen onder directe regie van gemeente Reusel-De Mierden, wat grip op de uitvoering makkelijker maakt. Aannemelijk is dat dit in ieder geval geldt voor (kunnen reageren op) ad hoc/crisissituaties, zowel in bijvoorbeeld de handhaving als bij hulpvragen/ondersteuning. Keerzijde is de verminderde robuustheid: de uitvoering wordt vormgegeven door een kleinere organisatie met minder breedte/vervangbaarheid . Datzelfde geldt voor de grip (sturing) op financiën: door de directe sturing op de organisatie neemt deze toe, waarbij een stijging van de kosten (opvangen kwetsbaarheid, arbeidsmarkt) als externe factor juist de grip weer wat doen afnemen. Al met al krijg je in dit scenario ‘de touwtjes meer in handen’, maar worden de marges waarbinnen je stuurt smaller. Impact op regionale verhoudingen Ten opzichte van de andere scenario’s is de impact op de regionale verhoudingen van dit scenario het grootst. Op zowel de partnergemeenten als op de ‘achterblijvende delen’ van de samenwerkingsorganisaties.
In het bredere perspectief heeft de volledige uittreding van Oirschot (qua omvang) meer impact, maar ook het deels terughalen van taken vanuit Reusel-De Mierden doet wat met de omvang en continuïteit van de samenwerkingen. Sowieso vraagt dit een gedegen proces voor wat betreft de inrichting en robuusthei d van de taken. Terughalen van VTH heeft daarbij relatief minder impact, omdat deze zich alleen op GRSK en Eersel concentreert (daar is de impact overigens wel groot als beschreven). Terughalen van taken in het sociaal domein is breder, met impact op zowel GRSK als KempenPlus en op alle drie de overgebleven partnergemeenten. Mate van afhankelijkheid Voor dit scenario is Reusel-De Mierden niet afhankelijk van anderen. Terughalen van taken is een eigen keuze van de gemeente. Dat betekent echter niet dat een dergelijk besluit zonder oog voor anderen genomen zou moeten worden, want de regionale impact is evident. Daarbij vraagt het goed kunnen (blijven) uitvoeren van de achterblijvende taken aandacht en daarbij gezamenlijke verantwoordelijkheid met de partnergemeenten. Het terughalen van taken vraagt tijd en aandacht en vraagt om een zorgvuldig proces van op- en afbouw. De aandacht voor de onderlinge regionale verhoudingen blijft van belang: je buren blijven je buren, je moet immers altijd met elkaar door als buren.
Mogelijke transitiestappen en tijdslijn: Eerste stap (0–3 maanden): • Gemeenteraad en college spreken expliciet uit dat ‘deels terughalen’ de voorkeursrichting is en bepalen daarbij op welke onderdelen dit scenario wordt toegepast. Gemeente Reusel- De Mierden 82 • Expliciet over de reikwijdte: gaat het om alleen de brede intake in het sociaal domein, om het volledige inwonercontact inclusief consulenten, om delen van toezicht en handhaving, of om een combinatie daarvan? • In dezelfde fase wordt een bestuurlijk opdrachtgever aangewezen en een tijdelijke project- of regiefunctie ingericht die het transitietraject coördineert, de voorbereiding van besluitvorming bewaakt en het vaste aanspreekpunt vormt richting samenwerkingen, partnergemeenten en de eigen organisatie. Fase 1: 0–6 maanden • In de eerste zes maanden ligt de nadruk op het aandacht geven aan de snijranden die ontstaan bij het terughalen en onder welke voorwaarden dat gaat gebeuren. Voor het sociaal domein betekent dit dat Reusel-De Mierden uitwerkt welke uitvoeringstaken lokaal worden belegd, welke uitvoeringstaken in samenwerking blijven en hoe de verbinding tussen toegang, casusregie, administratie en uitvoering wordt ingericht. • Voor VTH betekent dit dat per taak wordt vastgesteld wat lokaal uitvoerbaar is, welke kwetsbaarheden ontstaan en welke aanvullende afspraken met Eersel of andere partners nodig blijven.
• Er wordt een uittredingsplan opgesteld waarin juridische consequenties, personele impact, organisatorische inpassing, frictiekosten, transitiekosten en randvoorwaarden worden gespecificeerd. Fase 2: 6–12 maanden • Hier verschuift het accent van verkennen naar formaliseren en voorbereiden. Daar waar taken formeel uit een samenwerking moeten worden teruggehaald, worden de benodigde juridische procedures gestart (denk bijv. aan sociaal plan) en de bijbehorende bestuurlijke besluiten voorbereid. • Reusel-De Mierden richt de eigen organisatie in op de nieuwe situatie: functies worden bepaald, formatiebehoefte wordt uitgewerkt, processen en werkafspraken worden ingericht, systemen en informatievoorziening worden aangepast en de aansturing wordt belegd. • Voor het sociaal domein betekent dat de integrale toegang concreet wordt gemaakt, bijvoorbeeld waar komt men te zitten in het gebouw. • Voor VTH betekent dit dat wordt uitgewerkt hoe toezicht en handhaving lokaal worden georganiseerd, bezetting wordt concreet in definitieve formatie en het is duidelijk hoe de aansluiting op vergunningverlening, milieu en juridische ondersteuning wordt geb orgd. • Het resultaat van deze fase is een implementatieplan per terug te halen taakveld. Fase 3: 12–24 maanden • De teruggehaalde taken worden stapsgewijs operationeel in de eigen organisatie ondergebracht.
Daarbij is het uitgangspunt dat continuïteit van dienstverlening leidend is: inwoners en ondernemers mogen tijdens de overgang geen last hebben van bestuurlijke o f organisatorische herinrichting. Daarom verdient het de aanbeveling om te werken met een gefaseerde overgang, expliciete overdrachtsmomenten, heldere verantwoordelijkheden en zichtbare sturing op kwaliteit, capaciteit en risico’s. • Ook beoordeeld of en in welke mate de nieuwe inrichting leidt tot meer nabijheid, directere sturing en betere aansluiting op de gemeentelijke visie, zonder dat de kwetsbaarheid onevenredig toeneemt. Er wordt ook gericht gehandeld als de waan van de dag de overhand lijkt te gaan nemen en het sentiment negatief wordt. Waar nodig worden aanvullende maatregelen genomen, bijvoorbeeld in de vorm van extra capaciteit, structurele samenwerking, interne communicatie of nadere werkafspraken met partners. Communicatie en draagvlak gedurende het hele traject. • Dit scenario vraagt vanaf het begin om een zorgvuldig en transparant proces. Intern vraagt dit om frequente terugkoppeling aan management, college en raad over voortgang, dilemma’s en consequenties voor de organisatie. Gemeente Reusel- De Mierden 83 • Richting medewerkers is tijdige duidelijkheid essentieel, omdat het terughalen van taken direct raakt aan functies, werkprocessen, verantwoordelijkheden en samenwerking met externe partners.
• Extern is (afhankelijk van gekozen reikwijdte) afstemming met GRSK, KempenPlus, Eersel en andere betrokken gemeenten noodzakelijk, omdat het terughalen van taken gevolgen heeft voor de achterblijvende samenwerking en dus ook voor de regionale verhoudingen. • Een communicatieplan plan opstellen en uitvoeren waarin bovenstaande punten aandacht krijgen en tegelijk aandacht geeft aan de gevoeligheden bij de andere deelnemers. Besluit- en evaluatiemomenten. o Om te voorkomen dat dit scenario onduidelijk blijft in reikwijdte of blijft hangen in voorbereiding, verdient het aanbeveling om drie bestuurlijke momenten vast te leggen: - een startbesluit in de eerste drie maanden, - een afweeg- en voorkeursbesluit in een uittredingsplan na circa zes maanden, resulteert in een formeel besluit en wordt gebruikt voor de daadwerkelijke onderhandelingen met de betrokken partijen. - een evaluatiemoment na uiterlijk twee jaar waarin wordt beoordeeld of en wat er nog moet gebeuren om de nieuwe inrichting daadwerkelijk tot eenvoudiger sturing, minder schakels en betere dienstverlening te laten leiden. Gemeente Reusel- De Mierden 84 G. Doorkijk incidentele en structurele kosten bij scenario’s Er is behoefte aan duiding van de incidentele kosten die zijn verbonden aan de verschillende scenario’s. Deze uitwerking vormt daartoe een aanzet.
Het inschatten van deze kosten is om meerdere redenen ingewikkeld: (1) binnen de scenario’s bestaan verschillende varianten waar nog geen besluit over is genomen; (2) de scenario’s hebben betrekking op het wel/niet uittreden maar geven nog geen duidelijkheid over de herbestemming van taken aangezien deze, in het verdere proces (draagvlak) duidelijk moeten worden; (3) het is nog niet bekend welke kosten kunnen worden gedeeld met andere partners (denk aan het uitvoeren van het verbeterplan, is sterk afhankelijk van al dan niet gezamenlijk optrekken; (4) er is nog geen duidelijkheid over de wensen ten aanzien van de toekomstige projectorganisatie en het te volgen proces; (5) ervaringen en kostenplaatjes uit andere gemeenten zijn niet 1 op 1 toepasbaar op de context van Reusel- De Mierden en dit soort zaken moeten duidelijk worden aan de hand van onderhandeling. Een exacte berekening van de incidentele kosten is op dit moment da n ook onmogelijk en zou schijnzekerheid geven. Daarom wordt aanbevolen om deze eerste aanzet op een later moment aan te scherpen en af te laten hangen van de gekozen richting. (6) specifiek voor de frictie - en desintegratiekosten van het uittreden zijn o.a. cijfers van Oirschot gehanteerd als vertrekpunt aangezien deze binnen de huidige bestuurlijke context het meest actueel zijn.
Echter is de totstandkoming van deze cijfers niet te achterha len omdat er geheimhouding op de onderliggende stukken is ingesteld door Oirschot. Om die reden doen wij aannames wat betreft de toedeling. In algemene zin kan onderscheid worden gemaakt tussen projectkosten (uitgaven die rechtstreeks verbonden zijn aan de uitvoering van de scenario’s) en incidentele frictie- en desintegratie- en aanloopkosten en ook structurele kosten. Deze worden hierna afzonderlijk toegelicht. Incidentele projectkosten Dit betreft de directe uitvoeringskosten om het optimaliseren/terughalen/opnieuw inrichten daadwerkelijk te realiseren. Deze worden naar verwachting grotendeels in de periode 2026–2028 gemaakt. Hoe groter de transitie, hoe hoger de projectkosten zullen zijn. Wel blijven ook in minder verstrekkende scenario’s dezelfde type kostencategorieën gelden, inclusief een bepaalde omvang van die projectkosten (sturing, afstemming, communicatie, etc.). We onderscheiden de volgende posten: 1. Projectleiding en -organisatie. Het uitvoeren van het verbeterplan, de eventuele ontvlechting uit delen van de samenwerkingen en/of het vereenvoudigen van de huidige samenwerkingsstructuur vereist de inrichting van een tijdelijke projectstructuur binnen Reusel-De Mierden.
Wij gaan uit van de aanstelling van een (externe) projectleider voor de duur van 2 jaar om de werkzaamheden te coördineren en aan te sturen. Omdat Reusel-De Mierden bij uittreding bepaalde taken weer zelfstandig moet gaan organiseren, moet een (her)ontwerp gemaakt worden van de interne organisatie-inrichting en de hiervoor benodigde capaciteit en processen. We nemen aan dat dit grotendeels aansluit bij bestaande organisatorische kaders ( Reusel-De Mierden breidt zijn eigen organisatie uit), waardoor geen volledig nieuwe organisatiestructuur vanaf nul hoeft te worden gebouwd. Afhankelijk van het scenario en het precieze takenpakket varieert de inzet van 1,5 dag per week (scenario optimaliseren) tot 3 dagen per week (scenario deels terughalen) gedurende 68 weken. Op basis van een marktconform tarief van 1400 Euro per dag (marktconform tarief voor een ervaren projectleider) bedraagt de bandbreedte € 142.000 – € 284.000. 2. Inhoudelijke begeleiding. Voor de begeleiding van de verandering bij de toegang van het sociaal domein is inhoudelijke projectleiding nodig. Wij gaan ervan uit dat er 34 weken à 2 dagen per week werk verricht moet worden tegen een marktconform tarief van € 1.000 per dag. Dit resulteert in een stelpost van € 68.000. Deze kostenpost is van toepassing op alle scenario’s. Gemeente Reusel- De Mierden 85 3. Juridische ondersteuning.
Uittreding uit de huidige samenwerkingsverbanden van Reusel-De Mierden vereist diverse juridische acties: opheffing c.q. aanpassing van de Gemeenschappelijke Regeling(en), het opstellen van een uittredingsplan conform de GR’s bepalingen, het sluiten van nieuwe of aangepaste dienstverleningsovereenkomsten met (voormalige) par tners, en het formeel afronden van lopende contracten en convenanten. De algemeen projectleider is hier primair voor aan zet, maar d e benodigde juridische exper tise zal deels intern, deels via extern juridisch advies moeten worden ingebracht. Hiervoor hanteren wij een stelpost van € 20.000-€ 60.000 (afhankelijk van gekozen scenario en mate waarin kosten kunnen worden gedeeld met andere gemeenten ). 4. Overige projectkosten. Afhankelijk van de te kiezen variant moet rekening worden gehouden met extra kosten voor de accountant (d enk aan het opstellen van een liquidatierekening en het opmaken van nieuwe begrotings - en verantwoordingsonderdelen voor Reusel-De Mierden ), ondersteuning van de medezeggenschap (OR/GO), communicatie (intern en extern) en kosten voor de aanpassing van kantoorruimen en verhuizing. Dit zijn relatief kleine kostenposten die gezamenlijk optellen tot een bedrag van € 40.000-€ 100.000 (afhankelijk van gekozen scenario en mate waarin kosten kunnen worden gedeeld met andere gemeenten).
Incidentele frictie-, desintegratie- en aanloopkosten In deze paragraaf beschrijven we de frictie-en desintegratiekosten en aanloop kosten die gepaard kunnen gaan met het terughalen of anders inrichten van taken in de scenario’s ‘op de schop’ of ‘terughalen’ . Dit betreft vooral kosten die zich geleidelijk over de transitiefase manifesteren, bijvoorbeeld door inefficiënties en onvermijdbare (tijdelijke) verliezen bij het opstarten van eigen alternatieven. De belangrijkste indicatie/vertrekpunt voor de totale frictie - en desintegratiekosten volgt uit de impactanalyse van de gemeente Oirschot rond de volledige uittreding uit de GRSK. De eenmalige kosten die Oirschot heeft geschat voor een dergelijk scenario zijn € 1,65 miljoen (incl. 10% risicomarge). Hoewel Oirschot meer inwoners heeft neemt Reusel -De Mierden meer diensten af. Op basis van de grootte en afname van Reusel-De Mierden (13.724 inwoners per 1 januari 2026, ~15% aandeel in GRSK) schatten we de frictie- en desintegratiekosten voor Reusel-De Mierden op € 1,55 miljoen met 10% risicomarge. Deze schatting kent twee beperkingen: ten eerste zijn dit de kosten van volledige uittreding van Reusel-De Mierden uit GRSK, wat door ons niet wordt aanbevolen. We hebben geen zicht op de kosten van de uittreding van afzonderlijke taken door eerdergenoemde redenen.
Wel is duidelijk dat het grootste deel van de kosten worden toegerekend aan het deel dat samenhangt met het SSC denk aan het versneld afschrijven van apparatuur en niet over te nemen contracten, etc. 1. Frictiekosten personeel. Bij het deels terughalen of anders inrichten van de samenwerkingen bestaat het risico dat een aantal medewerkers in de (oude of nieuwe) organisatie niet goed geplaatst kan worden. Denk aan bepaalde functies zoals hooggespecialiseerde of juist leidinggevende posities binnen de samenwerkingen die mogelijk niet één-op-één binnen Reusel-De Mierden opgenomen kunnen worden of waar halve functies overblijven. Deze medewerkers zouden dan mogelijk moeten uitzien naar andere functies, wat lei dt tot loondoorbetalingen en ontslagvergoedingen (een vorm van desintegratiekosten). Dit effect is voor Reusel-De Mierden moeilijk te kwantificeren. 2. Contractuele frictie (excl. ICT). Bij het terughalen van taken uit samenwerkingsverbanden is het onvermijdelijk dat bestaande contracten (met leveranciers of derden) moeten worden aangepast, verdeeld, voortijdig beëindigd en/of opnieuw worden aanbesteed. Of hiervoor kosten worden gemaakt is aannemelijk, de hoogte hiervan is alleen niet vast te stellen in dit stadium en zien wij dan ook als PM. 3. Aanpassingen ICT -voorzieningen. Het ontvlechten van de ICT is doorgaans de meest complexe en kostbare component bij uittreding.
In eerdere onderzoeken waar wij betrokken zijn geweest, waren de ICT-desintegratiekosten goed voor bijna de helft van de totale eenmalige kosten. Voor Reusel -De Mierden is dit eveneens een aandachtspunt: ook wanneer slechts een deel van de taken wordt overgebracht, zijn aanpassingen nodig in applicaties, koppelingen, autorisaties, gegevensoverdracht en Gemeente Reusel- De Mierden inrichting van beheer. | Of hiervoor kosten worden gemaakt is aannemelijk, de hoogte hiervan is alleen niet vast te stellen in dit stadium en zien wij dan ook als PM. 4. | Aanloopverliezen en productiviteitsdaling. Een reorganisatie brengt een transitiefase met zich mee: in de overgangsperiode zullen werkprocessen opnieuw worden ingeregeld en zal er onzekerheid en gewenning zijn onder zowel medewerkers als bestuur. Dit kan tijdelijk leiden tot lagere productiviteit, kwaliteitsverlies of extra werkdruk/ziekteverzuim. In andere transities wordt gerekend met 2,5% (jaar 1) en 1,75% (jaar 2) van de totale loonsom.49 Daarmee wordt rekening gehouden met tijdelijke extra inzet, vervanging, vertraging in de uitvoering en verhoogde coördinatiekosten gedurende de transitiefase. Afhankelijk van het te kiezen scenario zullen de kosten ten aanzien van deze post hoger of lager uitvallen. 5. | Organisatieontwikkeling | & | training.
Na | het | terughalen | van | taken | zal | de | organisatie | zich moeten doorontwikkelen om de nieuwe verantwoordelijkheden optimaal op zich te nemen. Hierbij kunnen gerichte investeringen nodig zijn, bijvoorbeeld in opleidingen/training van medewerkers (voor nieuwe taken) of in teamvormingstrajecten voor de nieuwe teams. Totale incidentele kosten Onderstaande tabellen geven een overzicht van de geraamde incidentele kosten per scenario voor Reusel-De Mierden. Gegeven de vele onbekende en onzekere factoren bevelen wij aan om deze berekening op een later moment aan te scherpen. Projectkosten | Scenario | Scenario | op | de | Scenario | deels optimaliseren | schop | terughalen Projectleiding en -organisatie | € 142.000 | € 237.000 | € 284.000 Inhoudelijke | begeleiding | € 68.000 | € 68.000 | € 68.000 toegang Juridische ondersteuning | € 20.000 | € 30.000 - 50.000 | € 40.000 - 60.000 Overige projectkosten | – | € 40.000 - 100.000 | € 40.000 - 100.000 Geschatte projectkosten | € 230.000 | € 375.000 - 455.000 | € 422.000 - 512.000 Frictie-, | desintegratie- | en | Scenario | Scenario | op | de | Scenario | deels aanloopkosten | optimaliseren | schop | terughalen Frictiekosten personeel | – | PM | PM Contractuele frictie (excl.
ICT) | – | PM | PM Aanpassingen | ICT-– | PM | PM voorzieningen Aanloopverliezen | en – | PM | PM productiviteitsdaling Organisatieontwikkeling | & | PM | PM | PM training Mogelijke opbrengsten Naast de te verwachten incidentele kosten, zijn er ook verschillende mogelijke opbrengsten. | Deze | zijn op voorhand niet te kwantificeren, maar zitten onder meer in de volgende onderdelen: • | Bij optimaliseren: op basis van de financiële analyses | (vergelijking Gemeentefonds en nadere vergelijking met referentiegemeenten) | zijn de uitgaven van Reusel-De Mierden in algemene zin en specifiek voor de taakvelden die in samenwerkingen zijn belegd, in beeld gebracht. Op basis van deze uitwerking kunnen betere gesprekken gevoerd worden over allocaties | , afwijkingen en afwegingen. • | Bij op de schop en deels terughalen: door het samenwerkingslandschap anders te organiseren of taken (deels) in huis te halen, ontstaat minder afstemming. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in verminderde deelname aan bestuurscommissies, of in geval van samenvoeging, een compleet AB en DB minder. Uiteraard zijn er ook bij andere wijze van organiseren overlegvormen nodig, dus dit kan niet als complete besparing worden gezien.
Naast een vermindering van de bestuurlijke afstemming zijn ook besparingen 49 bron: ontvlechting ambtelijke ontvlechting 8KTD 86 Gemeente Reusel- De Mierden 87 denkbaar op het gebied van aansturing. Als een kleine hoeveelheid mensen overkomt vanuit de samenwerking dan kunnen deze worden toegevoegd aan bestaande teams binnen Reusel-De Mierden. Bij grotere aantallen personeel komt dit potentiële voordeel te vervallen omdat er dan een nieuw team inclusief aansturing ontstaat. • Bij op de schop en deels terughalen: d e besparing op aanvullende producten zoals de cyclische jaarproducten en DVO’s is per scenario verschillend, maar is waarschijnlijk. • In alle scenario’s: door aanpassingen te maken in sturing, verantwoordelijkheden, opdrachtnemer - opdrachtgeverschap etc. is het denkbaar dat efficiëntievoordelen behaald kunnen worden. Dit effect is echter indirect en daarmee niet 1 op 1 kwantificeerbaar. Structurele kosten (mogelijk vanaf 1-1-2028) Vanaf 1 -1-2028 vinden er veranderingen plaats in het samenwerkingslandschap. Nog los van de keuzes van Reusel-De Mierden is dit met het uittreden van Oirschot sowieso het geval. Afhankelijke van door Reusel -De Mierden gemaakte keuzes, kan hierin meer gaan verschuiven. Vanaf 1 -1-2028 heeft dit waarschijnlijk een aanvullende formatievraag tot gevolg.