Samenwerken in een nieuwe context - Rapportage
Tekst van het document
Dat is voor een kleine organisatie lastig te organiseren en daarmee kwetsbaar. De trend duwt in twee richtingen tegelijk: meer lokaal integraal werken voor inwoners, maar óók meer bovenlokale of regionale borging van specialistische kennis, achtervang en continuïteit. Juist in dat spanningsveld wordt de inrichting van toegang een strategische organisatievraag en niet alleen een uitvoeringskwestie . 6. De Omgevingswet De Omgevingswet, in werking sinds 1 januari 2024, is geen eenmalige stelselwijziging maar een meerjarige transitie. De wet vraagt om geïntegreerde afweging in de fysieke leefomgeving, nieuwe instrumenten (omgevingsplan, omgevingsvergunning) en een ander samenspel tussen gemeente, omgevingsdienst en ketenpartners. Dat vergt blijvend gespecialiseerde capaciteit op juist de functiegebieden die landelijk het moeilijkst vervulbaar zijn.20 De koppeling met de arbeidsmarkt is hier direct. De Vacaturemonitor Gemeenten laat zien dat gemeenten voor de woningbouw- en ruimtelijke opgave structureel veel specialisten ruimtelijke ordening/milieu, juristen en financieel specialisten nodig hebben en dat dit al jaren de moeilijkst vervulbare functies zijn. UWV signaleert 18 VNG, Richtinggevend kader toegang, lokale teams en integrale dienstverlening (2024). 19 VNG, Nieuwsgierig Verbeteren (2023), VNG, Richtinggevend kader toegang, lokale teams en integrale dienstverlening (2024).
20 UWV, Regio in Beeld Zuidoost-Brabant 2024-2025 (2024); SEO/A&O fonds, Vacaturemonitor Gemeenten 2024 (2024); ODZOB, Regionaal operationeel kader milieutoezicht en handhaving 2025-2028 (2025). Gemeente Reusel- De Mierden 54 bovendien dat personeelstekorten in techniek, bouw en installatie ertoe leiden dat er minder gebouwd kan worden en dat opgaven stagneren. Voor een gemeente met een groot en agrarisch buitengebied, met gevoelige dossiers rond intensieve veehouderij, stikstof en woningbouw, betekent dit dat de inhoudelijke complexiteit van het fysieke domein toeneemt terwijl de capaciteit om die complexiteit z elf te dragen schaars en duur is. Dit is een belangrijke reden waarom bepaalde milieu- en VTH-taken al via de ODZOB, GRSK en in samenwerking met Eersel en Oirschot verlopen. Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. De Omgevingswet verhoogt de kennisdrempel op taken waar de gemeente toch al moeilijk aan personeel komt. Zelf opbouwen van die specialistische capaciteit is voor deze schaal kostbaar en risicovol; tegelijk maakt uitbesteden de gemeente afhankelijk voor adv ies op politiek gevoelige dossiers in het eigen buitengebied. 7. Nieuwe boa-bestel De rol van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) is in de afgelopen jaren sterk veranderd. Boa’s zijn steeds belangrijker geworden voor het handhaven van leefbaarheid en veiligheid/orde.
Daar waar er gesproken wordt over boa’s gaat het in gemeenten vaak om handhavers. Gemeentelijke handhavers vervullen twee complementaire taken. Enerzijds hebben zij een toezichtstaak, waarbij zij toezien op de naleving van regelgeving vanuit bestuursrechtelijk perspectief. Anderzijds hebben zij een boa-taak, waarbij zij optreden als buitengewoon opsporingsambtenaar met strafrechtelijke bevoegdheden. Specifiek de strafrechtelijke taak wordt door het ministerie van Justitie en Veiligheid aangescherpt.21 Stapsgewijs wordt toegewerkt naar een nieuw boa-bestel dat volledig ingevoerd en operationeel moet zijn per 2028. De belangrijkste veranderingen in het nieuwe boa-bestel zijn dat de taak van de boa wordt verankerd en dat zij naast het opsporen van strafbare feiten, straks ook strafbare feiten kan voorkomen en beëindigen door mensen uit elkaar te halen of weg te sturen. Hierdoor kunnen zij ook optreden wanneer er niet direct een boete of proces-verbaal moet worden opgemaakt. De bevoegdheden zijn nu gecluster d in zes verschillende domeinen. Een aantal van deze domeinen worden samengevoegd, zodat één boa tegen meer strafbare feiten kan optreden. Dit beperkt de handelingsverlegenheid en biedt werkgevers meer flexibiliteit in de dagelijkse inzet.
22 Daarnaast verschuift met het nieuwe boa-bestel niet alleen de taakuitoefening, maar ook de verantwoordelijkheid van gemeenten als werkgever. Werkgevers worden meer dan nu mede-eigenaar van de kwaliteit en rechtmatigheid van het werk van de boa’s die bij hen in dienst zijn. Ook wordt de uitrusting landelijk verder gestandaardiseerd: de standaarduitrusting gaat bestaan uit een portofoon en handboeien, met aanvullende middelen zoals bodycam, steek- of kogelwerend vest en onder voorwaarden korte wapenstok en pepperspray. Tegelijk blijft de begrenzing helder: de boa krijgt meer handelingsruimte in de publieke ruimte, maar de politie houdt de doorzettingsmacht en zwaardere middelen in gevaarlijke situaties. De VNG koppelt deze ontwikkeling nadrukkelijk aan professionalisering, opleiding en goed werkgeverschap 23. Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. De veranderde rol van boa’s gaat meer vragen in de taakuitvoer en daarnaast ook in de samenwerking met bijvoorbeeld de politie, als ook in (doorlopende) scholing. Voor een kleine gemeente kan dit vanwege de schaal en complexiteit uitdagend worden (voldoend e personeel, gekwalificeerd personeel, risico’s kunnen ondervangen). 21 VNG, meer armslag voor de handhaver (2025). 22 Rijksoverheid, Boa’s krijgen nieuwe taken en bevoegdheden (2025).
23 Kamerbrief over de rol van de boa, 2 oktober 2025; Rijksoverheid, ‘Boa’s krijgen nieuwe taken en bevoegdheden’, (2025); VNG, Kwaliteit en opleiden gemeentelijke boa’s: VNG-visie, (2024); VNG, Meer armslag voor de handhaver, (2025) Gemeente Reusel- De Mierden 55 8. IBP-VTH Het Interbestuurlijk Programma versterking Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (IBP-VTH) is opgezet om het VTH-stelsel voor milieu te versterken na de stevige kritiek van de commissie-Van Aartsen en de Algemene Rekenkamer. In het programma hebben Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten tussen 2022 en 2024 afspraken uitgewerkt om de kwaliteit, slagkracht en uniformiteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving te verbeteren. Het programma is formeel afgerond, maar de implementatie loopt door in 2026 via bestuurlijke samenwerkingsafspraken.24 De opbrengsten van het IBP-VTH raken gemeenten op een paar concrete punten. Ten eerste wordt gestuurd op robuuste omgevingsdiensten: omgevingsdiensten moeten uiterlijk in 2026 voldoen aan vastgestelde criteria voor effectiviteit, wendbaarheid, ontwikkelvermogen en efficiency. Ten tweede komt er meer uniformiteit in de regionale beleidscyclus, met één gezamenlijke risicoanalyse, uitvoerings- en handhavingsstrategie en uitvoeringsprogramma per regio.
Ten derde wordt gewerkt aan Kwaliteitscriteria 3.0, beter opdrachtgeverschap, steviger informatievoorziening en een kennisinfrastructuur, zodat specialistische kennis minder afhankelijk wordt van individuele personen of lokale keuzes.25 De onderliggende richting is helder: minder vrijblijvendheid in het stelsel en meer standaardisering waar kwaliteit, onafhankelijkheid en continuïteit in het geding zijn. Het voorgaande is overigens ook een eis die de Omgevingswet stelt ten behoeve van een goede dienstverlening naar de burger. Daarmee wordt VTH minder een optelsom van lokale werkwijzen en meer een gezamenlijk georganiseerd stelsel, waarin gemeenten bevoegd gezag blijven maar zwaardere eisen krijgen aan hun rol als opdrachtgever, aan de onderbouwing van prioriteiten en aan de verantwoording over resultaten. Voor gemeenten neemt daardoor de noodzaak toe om taken, kennis en informatievoorziening regionaal en professioneler te organiseren. 26 Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. De eisen aan VTH-uitvoering, opdrachtgeverschap en informatiepositie stijgen, terwijl de eigen personele en inhoudelijke basis beperkt is of dreigt te worden door de schaal van de organisatie. Het IBP-VTH duwt daarmee richting minder vrijblijvendheid in de relatie met de omgevingsdienst. Dat kan de kwaliteit en continuïteit verbeteren, maar verkleint ook de ruimte voor een volledig eigen werkwijze.
Juist voor Reusel-De Mierden wordt daarmee de vraag belangrijk hoe lokaal bestuur, regionale uitvoering en inhoudelijke regie goed in balans blijven. 9. Financiële ontwikkelingen De gemeentefinanciën staan structureel onder druk. Het zogenoemde ravijnjaar 2026 dreigde met een korting op het gemeentefonds van circa 2,4 miljard euro, waardoor naar schatting 75 procent van de gemeenten de begroting niet sluitend zou krijgen. Het Rijk heeft dit ravijn voor de periode tot en met 2027 grotendeels gedempt met cumulatief circa 3 miljard euro extra en het definitief schrappen van de opschalingskorting. 27 De verlichting is echter tijdelijk. Analyses wijzen erop dat de werkelijke uitdaging verschuift naar 2028, wanneer de tijdelijke buffers oplopen ten einde en structurele bezuinigingen terugkeren.
De BDO -Benchmark Nederlandse Gemeenten 2025 stelt dat driekwart van de gemeenten de begroting de komende vier jaar niet rond krijgt.28 De Personeelsmonitor Gemeenten 2024 verbindt deze punten expliciet: financiële tegenwind en onzekerheid dwingen gemeenten tot strategische keuzes en tot het beheersbaar houden van het 24 Rijksoverheid, programmaplan IBP VTH, 21 mei 2024; VNG, ledenbrief 24/044, 6 november 2024; VNG, Opbrengsten Interbestuurlijk Programma VTH, 10 februari 2025 25 VNG, Opbrengsten Interbestuurlijk Programma VTH, 10 februari 2025; VNG, ledenbrief 24/044, 6 november 2024; Rijksoverheid, voortgang versterking VTH-stelsel, juni 2023 26 VNG, ledenbrief 24/044, 6 november 2024; VNG, Opbrengsten Interbestuurlijk Programma VTH, 10 februari 2025 27 VNG, Gemeenten vallen in financieel ravijn (2025); Binnenlands Bestuur, analyse ravijnjaar 2026 en 2028 (2026); A&O fonds Gemeenten, Personeelsmonitor Gemeenten 2024 (2025). 28 BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2025. Gemeente Reusel- De Mierden 56 personeelsbestand. De vraag is, in de woorden van het A&O fonds, al jaren niet meer of gemeenten moeten bezuinigen, maar hoe. Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. In den lande zien we dat kleine gemeenten weinig schaal hebben om vaste lasten te spreiden en weinig ruimte om tegenvallers op te vangen.
Structurele financiële druk maakt de ‘businesscase’ van zelf doen kwetsbaar en vergroot de prikkel om uitvoering te bundelen, terwijl bundeling tegelijk de eigen regie op kosten en kwaliteit bemoeilijkt mits daar niet stevig op gestuurd wordt. 10. AI en automatisering Technologie wordt steeds explicieter gepositioneerd als antwoord op de structurele krapte. UWV constateert dat werkgevers door de krapte vaker kunstmatige intelligentie inzetten als alternatief voor nieuwe medewerkers en dat automatisering, robotisering en AI de komende jaren de taken en vaardigheden binnen beroepen verschuiven. De boodschap van zowel UWV als A&O fonds is consistent: het werk gedaan krijgen vraagt om het werk anders te organiseren en de arbeidsproductiviteit te verhogen. 29 Voor gemeenten is dit tweeledig. Aan de ene kant biedt AI kansen om processen efficiënter te maken, bijvoorbeeld in vergunningverlening, klantcontact en data-analyse. Aan de andere kant benoemt de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) dat AI ook door criminelen wordt ingezet voor verfijnde aanvallen zoals deepfake-fraude. AI is daarmee tegelijk productiviteitskans en risicofactor – net als iedere andere technologie die ontwikkelt en geadopteerd dient te worden. Regionale data over AI-adoptie bij gemeenten in De Kempen ontbreekt; daarom is hier opgeschaald naar de landelijke en regionale arbeidsmarktduiding van UWV en A&O fonds.
Het A&O fonds benoemt HR-analytics en datagedreven personeelsbeleid inmiddels als topprioriteiten, wat aangeeft dat de verschuiving naar datagedreven werken al gaande is. Het voorgaande past ook bij de richting die de VNG bepleit: standaardiseren en collectief organiseren waar schaal, continuïteit, veiligheid en specialistische kennis dat vereisen, met lokaal vooral ruimte voor bestuurlijke afweging en toepassing. Juist voor een kleine gemeente betekent dit dat niet alles zelfstandig organiseren het meest logisch is. Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. AI kan de schaalnadelen van een kleine organisatie deels verzachten, maar het opbouwen van kennis, governance en veilige toepassing vraagt opnieuw schaal volume en specialisme die de gemeente alleen niet heeft. De hamvraag is hoe de gemeente de nieuwe technologie op een verantwoorde manier kan adopteren om het zo tot voordeel om te zetten. 11. Digitale weerbaarheid De digitale dreiging voor gemeenten is structureel en neemt toe. Volgens het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2025-2026 van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) zijn de grootste risico’s ransomware, datalekken en verstoringen door incidenten bij leveranciers. In de periode 2023- 2024 waren meer dan 150 gemeenten betrokken bij ransomware-incidenten via hun leveranciers.
Deze dreigingen raken direct de continuïteit van vitale dienstverlening zoals uitkeringen en burgerzaken. Tegelijk verandert het wettelijk kader. De Cyberbeveiligingswet maakt digitale veiligheid een expliciete bestuurlijke verantwoordelijkheid: risicomanagement geldt ook digitaal.30 29 UWV, Regio in Beeld 2025 en 2025-2026 (2025); A&O fonds Gemeenten, Personeelsmonitor Gemeenten 2024 (2025); VNG/IBD, Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging 2025-2026 (2025). 30 VNG/IBD, Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2025-2026 en de bestuurlijke vertaalslag in vijf prioriteiten (2025); IBD, Jaaroverzicht 2025 (2026). Gemeente Reusel- De Mierden 57 Informatiebeveiligingsdienst (IBD) constateert expliciet dat gemeenten kampen met beperkte capaciteit, kennis en middelen om de digitale veiligheid op peil te houden en bepleit daarom een collectieve aanpak. Voor de Kempen ligt de ICT-functie al grotendeels bij het Shared Service Center van de GRSK, wat betekent dat ook de cyberweerbaarheid een gedeelde, bovenlokale opgave is en roept tegelijk de vraag op of deze schaal afdoende is in het licht van de ontwikkelingen. Waarom dit weegt voor Reusel-De Mierden. Een succesvolle digitale aanval legt de dienstverlening lam, ongeacht gemeentegrootte; kleine gemeenten hebben juist de minste eigen capaciteit en kennis om dit te voorkomen of te herstellen.
De wet maakt het college verantwoordelijk, terwijl de uitvoering feitelijk bij een gedeeld SSC en leveranciers ligt. Dat vergroot zowel de afhankelijkheid als het bestuurlijke risico. Gemeente Reusel- De Mierden 58 E. Financiële analyse: benchmark en verdieping op uitgaven GR’en Analyse Jeugd Afbakening taakgebied Het taakgebied Jeugd heeft betrekking op jeugdhulp zonder en met verblijf, jeugdreclassering, jeugdbescherming en uitvoeringslasten. Binnen dit taakgebied voert de GRSK taken uit op het gebied van de organisatie en uitvoering van de jeugdhulp. Daarnaast coördineert de GRSK de beleidsvoorbereiding, het uitvoeringsbeleid, de evaluatie en de verantwoording richting colleges en raden. Bevindingen In de analyse focussen we op de uitgaven 31 in de realisatie 2025, waarbij de uitkomsten worden gepresenteerd in euro’s per inwoner32. We vergelijken de uitgaven voor Reusel-De Mierden met externe referenties in de vorm van het gemeentefonds en twee vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten. Binnen het totale taakgebied maken we onderscheid naar het deel van de taken dat bij een samenw erkingsverband is ondergebracht en het deel van de taken dat Reusel-De Mierden zelf doet. De bevindingen van de vergelijking van Reusel-De Mierden met de externe referenties zijn als volgt: • In 2025 zijn de totale uitgaven aan Jeugd van Reusel -De Mierden € 265 per inwoner.
De afgelopen jaren lag het uitgavenniveau duidelijk lager (circa € 215 per inwoner) en de komende jaren worden gemiddeld ook iets lagere uitgaven begroot (circa € 235 per inwoner); • De totale uitgaven aan jeugdzorg zijn in Reusel -De Mierden lager dan het gemeentefonds (circa € 125 per inwoner) en lager dan de referentiegemeenten (circa € 50 per inwoner). Dit duidt op een lager niveau van dienstverlening en/of meer efficiënte uitvoering; • In de meerjarenbegroting neemt het verschil tussen gemeenten toe, doordat de uitgaven in Reusel -De Mierden afnemen terwijl deze in de referentiegemeenten stabiel worden geraamd; • Het verschil in uitgaven met de referentiegemeenten heeft voornamelijk betrekking op jeugdhulp met verblijf; de uitgaven aan jeugdhulp zonder verblijf zijn vergelijkbaar met de referentiegemeenten; • Van de totale uitgaven van Reusel -De Mierden aan jeugd wordt € 45 besteed door de GRSK. Dit zijn grotendeels personele lasten (circa 85%). In de totale uitgaven van Reusel -De Mierden heeft € 1 per inwoner betrekking op personele lasten. De totale personele lasten voor het taakgebied jeugd bedragen derhalve circa € 39 per inwoner.
Daarmee zijn de personele lasten in Reusel -De Mierden circa € 15 per inwoner hoger dan gemiddeld in de referentiegemeenten; • De lagere uitgaven aan jeugdhulp met verblijf kunnen worden verklaard doordat in Reusel -De Mierden relatief minder jongeren gebruik maken van jeugdhulp met verblijf en bovendien de kosten per traject lager zijn. In landelijke CBS -statistieken zijn voor Reu sel-De Mierden geen gegevens beschikbaar waarmee dit nader geduid kan worden (zoals het percentage trajecten herhaald beroep, trajecten gestart vanuit crisissituatie, duur trajecten, et cetera); • In Reusel-De Mierden maken relatief iets meer jongeren gebruik van jeugdhulp zonder verblijf. Door de lagere kosten per traject liggen de uitgaven aan jeugdhulp zonder verblijf rond het gemiddelde van de referentiegemeenten. Dit kan mogelijk worden geduid door de combinatie van een kortere gemiddelde trajectduur (200 versus 300 dagen), een grotere inzet van het wijkteam (35% versus 15%) en een hoger percentage trajecten met herhaald beroep (30% versus 20%). De bekostiging is zowel in Reusel -De Mierden als in de referentiegemeenten inspanningsgericht; • Conclusie: de lagere uitgaven aan jeugd worden verklaard doordat relatief weinig jongeren een beroep doen op jeugdhulp met verblijf en de kosten van deze vorm van jeugdhulp per traject duidelijk lager zijn dan gemiddeld in de referentiegemeenten.
31 Met uitgaven wordt gedoeld op netto lasten, te weten het saldo van lasten en taakgerelateerde baten, zoals specifieke uitkeringen, leges en heffingen. 32 Reusel-De Mierden heeft 13.653 inwoners in 2025.
Gemeente Reusel- De Mierden Analyse Wmo Afbakening taakgebied Het taakgebied Wmo heeft betrekking op hulpmiddelen en diensten, hulp bij het huishouden, begeleiding, dagbesteding en uitvoeringslasten. Een deel van deze taken wordt uitgevoerd door de GRSK. De GRSK is belast met de uitvoering van maatwerkvoorzieningen, waa | ronder begeleiding, ter ondersteuning van de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Daarnaast verzorgt de GRSK het geven van informatie, advies en cliëntenondersteuning op dit onderdeel van de Wmo. Bevindingen In de analyse focussen we op de uitgaven | 33 in de realisatie 2025, waarbij de uitkomsten worden gepresenteerd in euro’s per inwoner34. We vergelijken de uitgaven voor Reusel-De Mierden met externe referenties in de vorm van het gemeentefonds en twee vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten. Binnen het totale taakgebied maken we onderscheid naar het deel van de taken dat bij een samenwerkingsverband is ondergebracht en het deel van de taken dat Reusel-De Mierden zelf doet. De bevindingen van de vergelijking van Reusel-De Mierden met de externe referenties zijn als volgt: • | In 2025 zijn de totale uitgaven aan Wmo van Reusel-De Mierden € 345 per inwoner.
De afgelopen jaren lag het uitgavenniveau iets lager (circa € 300 per inwoner) en de komende jaren worden gemiddeld ook iets lagere uitgaven begroot (circa € 330 per inwoner); • | In de meerjarenbegroting neemt het verschil tussen de gemeenten af, doordat de uitgaven in Reusel-De Mierden iets afnemen35 terwijl deze in de referentiegemeenten toenemen; • | De totale uitgaven aan Wmo zijn in Reusel-De Mierden hoger dan het gemeentefonds en hoger dan de referentiegemeenten (circa € 120 per inwoner). Dit duidt op een hoger niveau van dienstverlening en/of minder efficiënte uitvoering; • | De hogere uitgaven ten opzichte van de referentiegemeenten manifesteert zich op alle taakonderdelen, maar voornamelijk bij dagbesteding/begeleiding en hulp bij het huishouden; • | Van de totale uitgaven van Reusel-De Mierden aan Wmo wordt € 66 besteed door de GRSK. Dit zijn grotendeels personele lasten (circa 85%). In de totale uitgaven van Reusel-De Mierden heeft € 23 per inwoner betrekking op personele lasten. De totale personele lasten voor het taakgebied Wmo bedragen derhalve circa € 80 per inwoner. Daarmee zijn de personele lasten in Reusel-De Mierden circa € 45 per inwoner hoger dan gemiddeld in de referentiegemeenten; • | Het deel van de inwoners dat gebruik maakt van Wmo-voorzieningen is in Reusel-De Mierden ruim 1% lager dan gemiddeld in de referentiegemeenten.
Dit wordt met name verklaard door het lagere aantal inwoners met hulpmiddelen. Het aantal inwoners met hulp bij het huishouden of begeleiding is vergelijkbaar met het gemiddelde van de referentiegemeenten; • | Het verschil in uitgaven met de referentiegemeenten wordt in belangrijke mate verklaard door een hogere prijs van de Wmo-voorzieningen: de uitgaven per cliënt zijn ongeveer het dubbele ten opzichte van het gemiddelde in de referentiegemeenten. Wellicht heeft dit ook een relatie met de bekostigingsvorm die in Reusel-De Mierden inspanningsgericht is en in de referentiegemeenten outputgericht. • | Conclusie: de hogere uitgaven aan Wmo (circa € 120 per inwoner) worden voor ongeveer 40% verklaard door hogere personele lasten, die in de verhouding 30/70 zijn verdeeld over Reusel-De Mierden en de GRSK. Het grootste deel van de hogere uitgaven (circa 60%) wordt verklaard door de hoge gemiddelde prijs van de Wmo-voorzieningen. 33 | Met uitgaven wordt gedoeld op netto lasten, te weten het saldo van lasten en taakgerelateerde baten, zoals specifieke uitkeringen, leges en heffingen. 34 | Reusel-De Mierden heeft 13.653 inwoners in 2025. 35 | In de realisatie 2025 zijn de uitgaven 10 à 15 euro per inwoner hoger dan gemiddeld in de meerjarenbegroting. De hogere uitgaven hebben voornamelijk betrekking op begeleiding.
59 Gemeente Reusel- De Mierden 60 Analyse ICT Afbakening taakgebied Het ICT-taakgebied heeft betrekking op de gemeentebrede 36 automatisering en ICT. Een deel van deze taken wordt uitgevoerd door de GRSK via het SSC. Het SSC is belast met de aanschaf, ontwikkeling, het onderhoud, beheer en de exploitatie van data- en telefoniehardware, software, netwerkinfrastructuren, applicaties en overige ICT-ondersteunende systemen.37 Bevindingen In de analyse focussen we op de uitgaven 38 in de realisatie 2025, waarbij de uitkomsten worden gepresenteerd in euro’s per inwoner39. We vergelijken de uitgaven voor Reusel-De Mierden met externe referenties in de vorm van het gemeentefonds en twee vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten. Binnen het totale taakgebied maken we onderscheid naar het deel van de taken dat bij een samenwerkingsverband is ondergebracht en het deel van de taken dat Reusel-De Mierden zelf doet. De bevindingen van de vergelijking van Reusel-De Mierden met de externe referenties zijn als volgt: • De ICT-taak valt in het gemeentefonds onder het bredere taakgebied algemene ondersteuning. 40 De totale uitgaven aan algemene ondersteuning zijn in Reusel-De Mierden hoger dan het gemeentefonds en hoger dan de referentiegemeenten.
Dit duidt op een hoger niveau van dienstverlening en/of minder efficiënte uitvoering; • De uitgaven van Reusel-De Mierden aan ICT zijn € 124 per inwoner, waarvan € 93 wordt besteed door de GRSK. De totale uitgaven zijn circa € 5 per inwoner lager dan gemiddeld bij de referentiegemeenten; • In de meerjarenbegroting nemen de uitgaven aan ICT bij Reusel-De Mierden sterker toe dan bij de referentiegemeenten, waardoor de begrote uitgaven aan ICT de komende jaren circa € 15 per inwoner hoger ligt dan gemiddeld in de referentiegemeenten. De stijging van de uitgaven in meerjarenbegroting van Reusel-De Mierden wordt verklaard door een toename van de bijdrage aan de GRSK en hogere lasten voor interne dienstverlening, waarvan volgens de gemeente circa 50% betrekking heeft op ICT; • Binnen de totale ICT-uitgaven van Reusel-De Mierden heeft circa € 60 per inwoner betrekking op personele lasten. Daarvan heeft ruim de helft betrekking op personele lasten van het SSC 41 en de rest zijn personele lasten voor ICT van Reusel-De Mierden zelf (automatisering, gegevensbeheer en interne dienstverlening).
Daarmee zijn de totale personele lasten voor ICT in Reusel-De Mierden ruim het dubbele van het gemiddelde in de referentiegemeenten (binnen een totaal uitgavenniveau dat vergelijkbaar is); • Binnen het kader van de opdracht kon niet worden beschikt over kengetallen waarmee het niveau van dienstverlening geduid kan worden, zoals het aantal voorzieningen (apparaten, licenties) en de kwaliteit van de dienstverlening (storingen, beveiliging); • Conclusie: de uitgaven aan ICT liggen rond het gemiddelde van de referentiegemeenten, maar nemen in de komende jaren naar verwachting sterker toe. Opvallend zijn de relatief hoge personele lasten binnen het totaal van ICT uitgaven in Reusel-De Mierden, waarbij ongeveer de helft van het personeel in dienst is bij de gemeente. Het ontbreekt aan geschikte kengetallen om deze verschillen nader te duiden. 36 Dit is exclusief taakspecifieke ICT, zoals software voor de uitkeringsadministratie, het verstrekken van reisdocumenten of GEO- informatie. 37 Daarnaast voert het SSC taken uit op het gebied van geografische informatievoorziening, landmeetkundige werkzaamheden, vastgoedinformatievoorziening en het beheer van basisregistraties. Dit deel van het takenpakket van het SSC valt onder andere taakgebieden en blijft hier buiten beschouwing.
38 Met uitgaven wordt gedoeld op netto lasten, te weten het saldo van lasten en taakgerelateerde baten, zoals specifieke uitkeringen, leges en heffingen. 39 Reusel-De Mierden heeft 13.653 inwoners in 2025. 40 Dit taakgebied omvat naast ICT ook personeel en organisatie, financiën, communicatie, huisvesting en facilitaire zaken. 41 Dit is globaal afgeleid uit de begroting van de GRSK.
Gemeente Reusel- De Mierden 61 Analyse VTH Afbakening taakgebied VTH heeft betrekking op vergunningverlening, toezicht en handhaving in het fysieke domein en in de sfeer van openbare orde en veiligheid. Een deel van de VTH -taak wordt uitgevoerd door de GRSK, te weten de behandeling van vergunningaanvragen en de uitvoering van toezicht - en handhavingstaken binnen het fysieke domein (controles op naleving van wet - en regelgeving, toezicht op activiteiten en locaties en uitvoering van handhavingstrajecten). Een ander deel van de VTH-taak wordt uitgevoerd door de gemeente Eersel. Bij het team Toezicht en Handhaving van de gemeente Eersel werken juristen (en een deel bij Reusel -De Mierden zelf) . Die houden zich bezig met bezwaar- en beroepsprocedures op het gehele werkterrein van VTH. Bevindingen In de analyse focussen we op de uitgaven 42 in de realisatie 2025, waarbij de uitkomsten worden gepresenteerd in euro’s per inwoner43. We vergelijken de uitgaven voor Reusel-De Mierden met externe referenties in de vorm van het gemeentefonds en twee vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten. Binnen het totale taakgebied maken we onderscheid naar het deel van de taken dat bij een samenw erkingsverband is ondergebracht en het deel van de taken dat Reusel-De Mierden zelf doet.
De voorlopige bevindingen van de vergelijking van Reusel-De Mierden met de externe referenties zijn als volgt: • De VTH-taak is in het gemeentefonds verdeeld over twee taakgebieden, waarvan de VTH -taken slechts een beperkt deel uitmaken: het taakgebied ruimte, milieu en economie en het taakgebied openbare orde en veiligheid. De totale uitgaven aan ruimte, milieu en e conomie zijn in Reusel -De Mierden duidelijk lager dan het gemeentefonds. Dit duidt op een lager niveau van dienstverlening en/of meer efficiënte uitvoering. Bij openbare orde en veiligheid zijn de totale uitgaven van Reusel -De Mierden ongeveer gelijk aan h et gemeentefonds; • De totale uitgaven aan VTH-taken (€ 89 per inwoner) zijn ongeveer 50/50 verdeeld over ruimte en veiligheid. De uitgaven aan VTH -ruimte hebben volledig betrekking op de GRSK. De uitgaven aan VTH -veiligheid worden grotendeels door de gemeente zelf gedaan, naast de inzet van toezicht en handhaving door de GRSK (€ 10 per inwoner) en een beperkte bijdrage aan het samenwerkingsverband met Eersel voor de inzet van juristen (€ 6 per inwoner); • Ten opzichte van de referentiegemeenten zijn de uitgaven aan toezicht en handhaving van Reusel -De Mierden relatief hoog, met name bij veiligheidstaken; • De komende jaren nemen de verwachte uitgaven duidelijk toe, zowel bij VTH -ruimte als VTH-veiligheid.
Dit geldt ook voor de referentiegemeenten, waardoor het verschil met Reusel -De Mierden gelijk blijft; • Binnen het kader van het onderzoek is niet verkend in hoeverre de hogere uitgaven aan VTH -veiligheid verklaard kunnen worden door bewuste beleidskeuzes (ruimere inzet) of de wijze waarop de taak wordt uitgevoerd; Conclusie: de uitgaven aan VTH-taken zijn duidelijk hoger dan gemiddeld in de referentiegemeenten, met name bij VTH-veiligheid. Opvallend zijn de relatief hoge uitgaven aan toezicht en handhaving. Het ontbreekt aan geschikte kengetallen om deze 42 Met uitgaven wordt gedoeld op netto lasten, te weten het saldo van lasten en taakgerelateerde baten, zoals specifieke uitkeringen, leges en heffingen. 43 Reusel-De Mierden heeft 13.653 inwoners in 2025.
Gemeente Reusel- De Mierden 62 Analyse Participatie Afbakening taakgebied Het taakgebied Participatie heeft betrekking op het verstrekken van bijstandsuitkeringen, de uitvoering van het gemeentelijk minimabeleid (bijzondere bijstand, schuldhulpverlening, kwijtschelding), begeleide participatie en arbeidsparticipatie. Een groot deel van deze taak wordt uitgevoerd door Kempenplus, te weten: • Werk en participatie: ondersteuning inwoners bij het vinden van werk of andere vormen van maatschappelijke participatie (intake en diagnose, trajectbegeleiding, arbeidsontwikkeling, bemiddeling naar werk, werkgeversdienstverlening, re-integratievoorzieningen, jobcoaching, loonkostensubsidies en beschut werk, inclusief begeleiding doelgroep Wsw); • Inkomensondersteuning: uitvoering algemene bijstand en aanverwante inkomensregelingen (aanvragen en verstrekken van uitkeringen, heronderzoeken, rechtmatigheidscontroles, terugvordering en verhaal). Ook de uitvoering van regelingen op grond van de Participatiewet, de IOAW, de IOAZ en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) valt hieronder; • Ontwikkeling en begeleiding: ondersteuning inwoners bij het ontwikkelen van vaardigheden die de kansen op de arbeidsmarkt vergroten (onder andere door leer-werktrajecten, scholingsactiviteiten, ontwikkelprogramma's en begeleiding op de werkvloer).
• Inburgering: uitvoering van taken op grond van de Wet inburgering 2021, waaronder de Module Arbeidsmarkt en Participatie en, voor zover van toepassing, casusregie, de brede intake, het opstellen van het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP), het monitoren van de voortgang en de begeleiding van inburgeraars richting participatie, opleiding en werk; • Beleidsvoorbereiding en bedrijfsvoering: voorbereiding van beleid op het terrein van de Participatiewet, Wsw, IOAW, IOAZ, Bbz en de Wet inburgering 2021, het doen van voorstellen aan de colleges en het uitvoeren van administratieve, juridische en ondersteunende werkzaamheden die voortvloeien uit de uitvoering van deze regelingen. Een deel van het minimabeleid wordt uitgevoerd door de GRSK, te weten schuldhulpverlening. De bijzondere bijstand is per 2026 overgeheveld van de GRSK naar Kempenplus (bij deze analyse over boekjaar 2025 zat bijzondere bijstand dus nog bij GRSK). Bevindingen In de analyse focussen we op de uitgaven 44 in de realisatie 2025, waarbij de uitkomsten worden gepresenteerd in euro’s per inwoner45. We vergelijken de uitgaven voor Reusel-De Mierden met externe referenties in de vorm van het gemeentefonds en twee vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten.
Binnen het totale taakgebied maken we onderscheid naar het deel van de taken dat bij een samenwerkingsverband is ondergebracht en het deel van de taken dat Reusel-De Mierden zelf doet. De bevindingen van de vergelijking van Reusel-De Mierden met de externe referenties zijn als volgt: • De taken die Kempenplus uitvoert voor de gemeente Reusel-De Mierden maken deel uit van het taakgebied Participatie46. De uitgaven aan dit taakgebied bedragen in Reusel-De Mierden circa € 330 per inwoner, tegenover een bedrag van circa € 350 per inwoner in het gemeentefonds. Dit duidt op een lager niveau van dienstverlening en/of meer efficiënte uitvoering; 47 • De uitgaven aan participatie zijn met circa € 330 per inwoner in Reusel-De Mierden vergelijkbaar met het gemiddelde van de referentiegemeenten (circa € 335 per inwoner); 44 Met uitgaven wordt gedoeld op netto lasten, te weten het saldo van lasten en taakgerelateerde baten, zoals specifieke uitkeringen, leges en heffingen. 45 Reusel-De Mierden heeft 13.653 inwoners in 2025. 46 Dit betreft de netto uitgaven aan bijstand, minimabeleid, begeleide participatie en arbeidsparticipatie. 47 In het gemeentefonds wordt ervanuit gegaan dat bijstandsuitkeringen volledig worden gedekt door de specifieke uitkering BUIG en daardoor niet drukken op de algemene middelen van gemeenten.
Gemeente Reusel- De Mierden 63 • De komende jaren nemen de verwachte uitgaven duidelijk toe, met name bij bijstandsuitkering en arbeidsparticipatie, waardoor op basis van de meerjarenbegroting niet langer sprake lijkt te zijn van relatief lage uitgaven. Ten opzichte van de referentiegemeenten geldt dit nog sterker, omdat daar de komende jaren per saldo lagere uitgaven worden begroot; • Meer dan 90% van de totale uitgaven van Reusel-De Mierden aan participatie betreft de gemeentelijke bijdrage aan Kempenplus (circa € 308 per inwoner). Daarvan heeft bijna 2/3 betrekking op uitgaven aan arbeids- en begeleide participatie, en 1/3 op uitgaven aan bijstand en minimabeleid;48 • Het enige taakonderdeel waarbij zowel in 2025 als in de meerjarenbegroting sprake is van relatief hoge uitgaven ten opzichte van de referentiegemeenten, betreft het minimabeleid. Van de totale uitgaven aan minimabeleid (circa € 53 per inwoner) wordt in 2025 ruim de helft uitgegeven door Kempenplus.
Het overige deel wordt uitgegeven door Reusel-De Mierden zelf en een klein deel door de GRSK; • Binnen het kader van het onderzoek is niet verkend in hoeverre de hogere uitgaven aan minimabeleid verklaard kunnen worden door het niveau van dienstverlening (meer of ruimere regelingen) of de uitvoering; • Conclusie: de uitgaven aan participatie liggen rond het gemiddelde van de referentiegemeenten, maar nemen in de komende jaren naar verwachting sterker toe. Opvallend zijn de relatief hoge uitgaven aan minimabeleid binnen het totaal van participatie in Reusel-De Mierden, waarbij ruim de helft van het budget wordt besteed door Kempenplus en een beperkt deel door de GRSK. Het ontbreekt aan geschikte kengetallen om deze verschillen nader te duiden. 48 Een beperkt deel heeft betrekking op inburgering en opvang vluchtelingen. Dat valt onder een ander taakgebied (basisvoorzieningen) en blijft hier buiten beschouwing.
Gemeente Reusel- De Mierden 64 F. Detailuitwerking scenario’s: impact, randvoorwaarden en transitiestappen Scenario optimaliseren Impact: De impact van dit scenario, zowel financieel, juridisch als personeel, is relatief beperkt in kwantitatieve zin . Dit omdat er in de basis geen grote wijzigingen worden doorgevoerd zoals het anders inrichten van samenwerkingen, het elders positioneren van taken of het toevoegen van personeel. De impact op de drie invalshoeken zit dan ook vooral in het verbeterpotentieel zoals beschreven in het verbeterplan en in de constateringen uit de financiële analyse (spiegel en benchmark) welke aanleiding kunnen geven tot (politiek) gesprek over allocatie van middelen en beleidskeuzes. Toch heeft het uittreden van Oirschot zodanige consequenties dat het noopt tot eventueel herzien van bestaande afspraken/bestaande governance van de GRSK en het eventueel toevoegen van ex tra formatie in het kader van kwetsbaarheid (specifiek op VTH). 1. Juridisch/governance Er vinden geen fundamentele veranderingen plaats in het samenwerkingslandschap en/of de inrichting van organisaties. Wel vraagt (de impact van) het uittreden van Oirschot expliciet gesprek met de partnergemeenten. Dit geldt met name binnen de GRSK, waar met Oirschot één van de vijf eigenaren uittreedt.
Dit vraagt herbronnen van de werking van de GRSK-governance (dynamiek en verhoudingen worden anders dan in de huidige situatie). Specifiek op VTH en het SSC roept het ook vragen op over kwetsbaarheid, omdat V TH alleen nog samen met Eersel wordt afgenomen en SSC -taken baat hebben bij een zo robuust mogelijke omvang. Dit kan aanleiding geven om, met de andere betrokkenen, aanvullend te kijken wat nodig is om de robuustheid blijvend vorm te geven in GRSK-verband. VTH: Taken onder GRSK met alleen Eersel Deze taken worden uitgevoerd met de gemeente Eersel en zijn in de GRSK bestuurlijk-inhoudelijk toebedeeld aan de bestuurscommissie VTH. De bestuurscommissie wordt niet alleen bemenst door Reusel- De Mierden en Eersel, maar ook door Oirschot. Dat betekent dat ook de andere gemeente invloed (kunnen) uitoefenen op of zelfs zeggenschap hebben over de beslissingen die op deze taken (en op de bedrijfsvoering die deze taken raakt) betrekking hebben. Bij uittreding van Oirschot is er dan een bestuurscommissie met twee leden. Een bestuurscommissie wordt in de regel ingesteld met het oog op een doelmatiger en doeltreffendere uitoefening van de taken en bevoegdheden. Besluiten kunnen sneller en praktischer worden genomen, specifieke belangen of een afgebakend takenpakket zoals VTH kunnen beter worden behartigd.
Maar ook kan de verbinding tussen regio en eigen lokale praktijk daardoor beter aan elkaar verbonden worden. De vraag is of een bestuurscommissie voor twee van de drie VTH- deelnemers nog tegemoetkomt aan deze invulling van een bestuurscommissie. In de GRSK wordt onderscheid gemaakt in de overdracht (delegatie) en opdracht (mandaat) van taken VTH aan de deelnemende gemeenten, maar niet naar het totale takenpakket van de deelnemers. Indien slechts twee deelnemers de VTH -taken inbrengen, zou dat ook in de GR kunnen worden opgenomen. En op basis daarvan een bestuurscommissie formeel kunnen worden ingesteld voor deze twee gemeenten. Het voordeel is dat inhoud en bedrijfsvoering op één plek blijven. Wordt er geen bestuurscommissie ingesteld, dan loopt alles via het AB (of gemandateerd langs het DB). Maar ook dan geeft het de andere partijen (in theorie) zeggenschap via het AD/DB over die VTH-taken. Dit roept de vraag of de samenwerking in de GRSK nog voldoet aan het doel waarvoor het in de GRSK is opgenomen. Is er voldoende slagkracht, is er een robuuste organisatie, worden de beoogde doelen gehaald etc. De directe zeggenschap kan ook geregeld worden door de taken zelf uit te voeren of een andere samenwerking Gemeente Reusel- De Mierden 65 met bijvoorbeeld alleen Eersel in te richten. De aansturing vanuit de gemeente en de middelen zijn dan direct gelieerd aan die uitvoering.
Daarbij kan gekozen worden om het personeel over te nemen dan wel nog steeds de bedrijfsvoering de GRSK in te schakelen. 2. Personeel Op personeel vlak is de impact meer kwalitatief. Er wordt, zoals beschreven in het verbeterplan, vooral een verbetering gevraagd van de wijze van sturen en samenwerken. Dit geldt zowel voor de kant van Reusel -De Mierden (goed opdrachtgeverschap, juiste rolneming, geven van heldere kaders) als bij de samenwerkingen (goed opdrachtnemerschap, expliciet maken van afwegingen, communiceren over kwaliteit en daar de ruimte voor krijgen). Dit komt naast scherpe rollen en afspraken, ook aan op elkaar kennen, aanspre ken én vertrouwen, oftewel op samenwerken. Aanvullend zien we aanleiding om tijdelijke formatie toe te voegen om verschillende optimaliseringsstappen vorm te geven (uitvoeren verbeterplan, vormgeven toegang). Deze rol en omvang lichten we in de financiële bijlage (G) nader toe. Voor wat betreft impact op de structurele formatie gaat het vooral om de doorkijk vanaf 1-1-2028, omdat dat het moment is dat Oirschot uittreedt. Specifiek op VTH is deze impact relatief groot. Door GRSK wordt op dit moment 7,42 Fte aan Reusel -De Mierden toegerekend. Daarnaast wordt er uiteraard VTH-formatie toegerekend aan Eersel.
Op basis van eerder gehanteerde toedeling (Opnieuw verbinden) is daarbij het vertrekpunt dat van de totale VTH -formatie 57-61% bestaat uit het onderdeel Vergunningen (incl. applicatiebeheer) en 39-43% uit Toezicht en Handhaving (incl. BAG) (exacte verdeling nader vast te stellen). De kwetsbaarheid op deze beide onderdelen neemt dus toe , in iets hogere mate voor Toezicht en Handhaving. Een doorkijk op mogelijke structurele formatie-uitbreiding vanaf 2028 wordt gegeven in bijlage G. 3. Financieel De directe financiële impact van het scenario optimaliseren is in verhouding het laagst. Zie voor een uitwerking bijlage G. Risico’s en randvoorwaarden: Toekomstbestendigheid Dit scenario is binnen de gestelde horizon van vijf jaar goed uitvoerbaar, juist omdat het niet vraagt om een fundamentele herinrichting van taken of samenwerkingsverbanden, maar om het gerichter benutten en aanscherpen van het bestaande. Tegelijkertijd st elt deze route duidelijke randvoorwaarden. De toekomstbestendigheid van het scenario hangt in belangrijke mate samen met bredere ontwikkelingen in de omgeving, waaronder de toenemende complexiteit van opgaven (jeugdzorg, wmo -gebruik, Omgevingswet, automatisering, zie bijlage D), ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het bijzonder het uittreden van Oirschot, dat directe gevolgen heeft voor de robuustheid van delen van het samenwerkingslandschap.
De organisatorische robuustheid vraagt het meest expliciet aa ndacht bij het SSC (kan voldoende antwoord worden geboden op nieuwe ontwikkelingen? Is de omvang groot genoeg, ook naar de toekomst toe?) en bij GRSK-VTH en Milieu (blijft de omvang, gegeven het uittreden van Oirschot, robuust genoeg? Hoe kan dit het best georganiseerd worden samen met Eersel?). Wat betreft een potentieel risico en daarmee gelijk wat daarin randvoorwaardelijk is, zijn we expliciet: aandacht voor samenwerken en dit fundamenteel verankeren in de eigen organisatie kost tijd, geld en aandacht. Zonder dat, zoals ook in de voorgaande te kst is gesteld, is het risico groot dat potentiële verbeteringen niet worden gerealiseerd. Om die reden stellen we ook voor dat specifiek met het verbeterplan aan de slag gegaan wordt door een daarvoor aangewezen projectleider. Bestuurlijke uitlegbaarheid Gemeente Reusel- De Mierden 66 Bestuurlijke uitlegbaarheid blijft een relevant aandachtspunt, omdat de bestaande lappendeken aan samenwerkingsvormen grotendeels in stand blijft en daarmee ook een zekere mate van organisatorische complexiteit behouden blijft.
Vanuit het verbeterplan wordt aandacht gegeven aan het meer hanteerbaar maken van die complexiteit, maar het aantal schakels blijft gelijk dus verbetering zit hem vooral op het maken van expliciete en toetsbare afspraken, rollen en werkwijzen (en niet op structuur van het samenwerkingslandschap). Grip Voor wat betreft grip geldt dat de sturingsmogelijkheden binnen dit scenario in beginsel aanwezig zijn, maar in de praktijk nog niet altijd volledig worden benut (zie in het bijzonder verbeterplan ten aanzien van governance hoofdstuk 5.4 ). Juist daarom vormt het beter gebruiken van de bestaande bestuurlijke en ambtelijke gereedschapskist een wezenlijk onderdeel van deze optimalisatierichting, mede in relatie tot het vormgeven van nabijheid en de mogelijkheid om tijdig bij te sturen op inh oud, financiën en prioriteiten. Als de gemeente grip wil hebben zal deze een duidelijk opvatting moeten hebben over wat dat voor haar betekent (financiële grip en/of juist meer op effectniveau) en hoe dat er uit moet zien. Aanwezige kennis en kunde om binnen samenwerkingen te kunnen sturen en daarmee grip te hebben op wat er gebeurd is een kwestie van ontwikkelen, aantrekken, op orde houden en vooral doen.
Het fundamentele gesprek over de maatschappelijke bijdrage/doelen dat in beginsel bij Reusel-De Mierden gevoerd moet worden, kan ook bijdragen aan het met elkaar scherper stellen van op welke onderwerpen meer grip en daarmee mogelijk andere sturing/verantwoording vereist is, en op welke onderdelen dat niet het geval is (ook dat laatste vraagt een expliciete afweging). Impact op regionale verhoudingen De impact op de onderlinge relaties in de regio is in dit scenario naar verwachting eerder positief dan negatief, omdat het uitgangspunt niet is om de samenwerking te stoppen, maar om gezamenlijk te verbeteren. Hoewel dit onderzoek door Reusel-De Mierden voor de andere betrokken organisaties aanvankelijk als een verrassing kwam, brengt het nu a l reflectie en beweging op gang, waardoor samen optimaliseren een realistisch en constructief vervolg lijkt te zijn in de samenwerking. Mate van afhankelijkheid Tegelijkertijd moet onderkend worden dat dit scenario in belangrijke mate afhankelijk is van het draagvlak bij en de inzet van de andere deelnemende gemeenten en de samenwerkingen als geheel, omdat optimaliseren per definitie een gezamenlijke opgave is die ook vorm en (door)ontwikkeling vereist binnen die deelnemende gemeenten.
Het verbeterplan wordt niet voor niets als eerste aanzet gepresenteerd, dit is niet iets dat Reusel -De Mierden de andere deelnemers oplegt, maar wat in samenspraak gestalte moet krij gen. Optimaliseren vraagt daarbij om een bewuste fasering, omdat niet alles in een keer kan, om blijvende aandacht voor de relationele kant van samenwerken en om het scherper vastleggen van afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en werkwijzen. Naast dit is het blijvend opleiden van medewerkers en bestuurders in het werken in samenwerkingen cruciaal. Op die manier wordt er constant gericht ingezet op de combinatie van de goede relatie en duidelijke afspraken waarmee ook uitvoering wordt gegeven aan de belangrijkste beheersmaatregel binnen dit scenario (elkaar voortdurend opzoeken, open communiceren en ruimte bieden voor verschillende inzichten binnen het geheel). Mogelijke transitiestappen en tijdlijn: Eerste stap (0–3 maanden): Gemeenteraad en college spreken expliciet uit dat ‘huidig optimaliseren’ de voorkeursrichting is (eventueel specifiek op welke gebieden) en verbinden daaraan een bestuurlijke opdracht voor de komende twee jaar.
Deze opdracht omvat drie onderdelen: (1) het vaststellen van de prioritaire verbeterpunten uit hoofdstuk 6, (2) het benoemen van de resultaten die uiterlijk over twee jaar zichtbaar moeten zijn en (3) het aanscherpen van de inrichting van opdrachtgever - en eigenaarschap binnen de gemeente. In deze fase wordt tevens een tijdelijke Gemeente Reusel- De Mierden 67 trekker aangewezen die de uitvoering coördineert, de voortgang bewaakt en het samenspel tussen Reusel -De Mierden, de samenwerkingen en de partnergemeenten ondersteunt. Daarnaast is het van belang om het bijbehorende budget vrij te maken. Fase 1: 0–6 maanden: • In de eerste zes maanden wordt er een gezamenlijk (dus met de deelnemende organisaties) vertrekpunt bepaald. Reusel -De Mierden voert met GRSK, KempenPlus en de partnergemeenten een bestuurlijke en ambtelijke startdialoog over de uitkomsten van dit rapport en de gezamenlijke verbeteragenda en bouwt daarmee door aan dat wat met dit onderzoek is gestart. • Parallel hieraan werkt de gemeente intern drie zaken uit: een scherper beeld van wat zij verstaat onder grip, nabijheid en gewenste dienstverlening, een werkbare en expliciete scheiding tussen eigenaar - en opdrachtgeverschap en een overzicht van de overlegtafels, rapportages en afspraken die aanpassing vragen.
Aan het einde van deze fase ligt er een bestuurlijk afgestemde uitvoeringsagenda met prioriteiten, verantwoordelijken, planning en een beperkte set indicatoren om op te kunnen sturen. • Voor het sociaal domein wordt in deze fase een bestuursopdracht voorbereid voor de invulling/vormgeving van de integrale toegang: wat moet lokaal, wat kan regionaal blijven en hoe wordt casusregie eenduidig belegd? Fase 2: 6–12 maanden: • In het tweede halfjaar worden de eerste verbeteringen in de praktijk zichtbaar. Voor GRSK en KempenPlus betekent dit in ieder geval: helderdere rolduiding, eerdere agendering van besluiten, beter voorspelbare stukken voor college en raad en een compactere, beter uitlegbare rapportagestructuur. Reusel -De Mierden zet zich gericht in om ‘draagvlak creëren voor besluitvorming’ in samenspraak met de partners vorm te geven. • In samenspraak tussen Reusel -De Mierden en het SSC -GRSK ligt het accent op verbetering van prioritering (wat moet nu echt en wat kan later) en communicatie over keuzes in projecten en dienstverlening. Naast dit ook een opdracht formuleren in het licht van weerbaarheidsplan SSC in samenspraak met de deelnemende gemeenten. • Voor VTH en milieu ligt de nadruk op het aanscherpen van werkafspraken met Eersel en GRSK over nabijheid, aanspreekpunten, overdrachten en escalatie.
Fase 3: 12–24 maanden: • In het tweede jaar verschuift de aandacht van opstarten naar meer borgen. De nieuwe werkwijzen worden dan getoetst. Reusel-De Mierden beoordeelt samen met partners of de verbeteringen daadwerkelijk leiden tot meer voorspelbaarheid, betere sturing, meer nabijheid en een betere behandeling van complexe vraagstukken. • Op basis van de uitkomsten van de gezamenlijk uitgevoerde bestuursopdracht met de deelnemende gemeenten wordt uiterlijk in deze periode een gedragen keuze gemaakt over eventuele wijzigingen in het organisatiemodel. • Voor governance betekent dit dat rapportage -, overleg - en verantwoordingslijnen niet langer ad hoc zijn, maar onderdeel vormen van de reguliere planning- en controlcyclus. • In deze fase vindt een expliciet evaluatiemoment plaats: wat is gerealiseerd, wat vraagt meer tijd en op welke punten is een zwaardere structuurwijziging alsnog nodig? Communicatie en draagvlak gedurende het hele traject: • Dit scenario is alleen kansrijk als communicatie niet als sluitstuk, maar als integraal onderdeel van de aanpak wordt gezien. Intern vraagt dit om frequente terugkoppeling aan management, college en raad over voortgang, dilemma’s en tussenresultaten.
Gemeente Reusel- De Mierden 68 • Richting raad is van belang dat tussentijds niet alleen procesinformatie wordt gegeven, maar ook inhoudelijk wordt teruggekoppeld op de vier beoordelingscriteria uit hoofdstuk 4: robuustheid, flexibiliteit, effectiviteit en nabijheid. Besluit- en evaluatiemomenten: • Om te voorkomen dat optimaliseren vrijblijvend blijft, verdient het de aanbeveling drie vaste momenten af te spreken: een startbesluit in de eerste drie maanden, een tussenbalans na circa negen tot twaalf maanden en een eindevaluatie na uiterlijk twee jaar die dan voldoende input geeft voor de eerder beoogde evaluatie in 2029. Gemeente Reusel- De Mierden 69 Scenario huidig op de schop Impact: 1. Juridisch/governance Impact juridisch/governance op het Sociaal Domein Samenvoegen van de taken in het sociaal domein kan op twee manieren: overgaan van taken van KempenPlus naar GRSK (beschreven als variant A) of overgaan van taken GRSK naar KempenPlus (beschreven als variant B). Variant A – Overdracht van alle taken van KempenPlus naar GRSK Overdracht van alle taken door alle gemeenten KempenPlus (ook Bergeijk, Bladel, Eersel) overdracht van alle taken op het gebied van de Participatiewet c.a. naar GRSK kan alleen bij unanimiteit van besluitvorming door raden en colleges alle gemeenten .
Tot een dergelijke opheffing kan op elk moment door de colleges met toestemming van de raden besloten worden. In dat geval is er geen sprake van uittreding, maar van opheffing van KempenPlus. Er een liquidatieplan te komen dat voorziet in de financiële, organisatorische en personele gevolgen van de opheffing. Over de kosten worden afspraken gemaakt (bijvoorbeeld een verdeling naar rato van de bijdrage). Het person eel gaat in beginsel op basis van overgang van onderneming (regeling in het Burgerlijk Wetboek) in zijn geheel over met behoud van baan. Op termijn kan dit qua bedrijfsvoeringskosten/overhead goedkoper zijn. Een nadeel is dat in zijn algemeenheid blijkt dat een GR met steeds meer inhoudelijke taken de neiging zich heeft zich steeds zelfstandig er te gaan gedragen. Daaraan draagt bij dat veel taken zijn overgedragen waarover de gemeente qua beleidsvoorbereiding en qua uitvoering weinig meer te zeggen he eft. De vraag is of de gemeente met het vaststellen van het beleid nog voldoende zeggenschap over de inhoud kan hebben. Vergeleken kan worden met bijv. Veiligheidsregio, GGD, Omgevingsdienst, waar die tendens ook gezien wordt. Dit vraagt aandacht in de wijze van organiseren en de te maken afspraken. De overdracht alleen door Reusel-De Mierden De overdracht alleen door Reusel-De Mierden van taken Participatiewet c.a.
van KempenPlus naar GRSK bestaat uit twee fases: eerst een uittreding uit KempenPlus en daarna het inbrengen van die taken in de GRSK. Uittreding Reusel-De Mierden uit KempenPlus Proces: vanwege de samenhang van de taken is uitgangspunt dat alle taken van Reusel-De Mierden over gaan. Er is dan sprake van algehele uittreding van Reusel-De Mierden uit K empenPlus als bedoeld in de uittredingsbepalingen van de GR . Het proces kent twee stappen uittreding uit KempenPlus en toetreding tot GRSK. Bestuurlijk: daarvoor is een collegebesluit nodig met toestemming van de raad. Andere deelnemers en de GR zelf hebben daar direct geen invloed op. Wel indirecte invloed via het uittredingsplan, waarin alle aspecten (financieel, personeel, organisatie, juridisch, dienstv erlening) aan de orde komen en waarin ook de gevolgen voor de achterblijvende gemeenten en de GR beschreven moeten worden. Ook betekent uittreden dat de colleges van andere gemeenten kunnen gedurende drie maanden na toezending een zienswijze op het uittredingsplan naar voren brengen bij het bestuur. Redelijke uitleg is dat de raden er vanwege de financiële impact voor de andere gemeenten ook bij betrokken worden. Termijn (formeel): uittreding kan niet eerder plaatsvinden dan tegen 31 december van het tweede kalenderjaar volgend op de datum van de ontvangstdatum bij bestuur.
De uittreding duurt dus ongeveer 2 jaar, tenzij het bestuur (op basis van het concept -uittredingsplan en de bijbehorende onderhandelingen tussen partijen) beslist dat het korter kan. Gemeente Reusel- De Mierden 70 Kosten: het bestuur stelt een uittredingsplan met daarin de frictiekosten en desintegratiekosten + 10% risico - opslag. Deze kosten worden gedragen door de uittredende gemeente. Frictiekosten kunnen mogelijk opgevangen worden doordat personeel overgaat naar GRSK. Boven op deze kosten moeten er ook kosten worden gerekend voor het begeleiden van het gehele proces die boven op de eerdergenoemde kosten komen. Een indicatie van de hoogte van deze kosten wordt gegeven bij de financiële impact. Inbrengen taken Participatiewet en aanverwanten in GRSK: Proces: toetreding met extra taken in GRSK is een wijziging van de GR vanwege taakuitbreiding. Bestuurlijk: daartoe kan door het college en de raad van Reusel -De Mierden elk moment worden besloten. Het vergt echter een wijziging van de GR, zodat ook de colleges en raden zich erover buigen, door meerderheid van de deelnemers. Toetreding is afhankelijk van andere deelnemers. Termijn: Hele proces duurt minimaal 2 jaar (formeel wijziging GR’en door alle deelnemers met besluiten van colleges en toestemmingen van raden) en organisatorisch (ontvlechting KempenPlus en invlechting GRSK).
GRSK dient daarna door alle andere deelnemers gewijzigd te worden. Voordeel is dat de taken binnen het sociaal domein onder één dak komen bij de GRSK en dat de sturing voor de gemeente Reusel -De Mierden daarmee overzichtelijk wordt. De eenheid en integraliteit binnen het sociaal domein kan daardoor meer tot zijn recht komen. Nadelen aan dit scenario zijn echter veel meer en wegen niet op tegen de gevolgen van deze exercitie. Binnen het geheel van de samenwerking tussen de gemeenten ontstaat een grotere versnippering van huidige taken Participatiewet c.a. onder zowel GRSK (Reusel -De Mierden) als KempenPlus (andere gemeenten ). Dat is niet aan te raden zowel inhoudelijk (hetzelfde werkveld door twee GR’en), organisatorisch (schaalnadeel, expertise, efficiency) als qua afstemming (dan dient regionaal een andere afstemming gezocht te worden). Vraag is wat dit scenario betekent voor de andere gemeenten in KempenPlus, zowel qua uitvoering van de taken als financieel. Dit zal tot uiting komen in het uittredingsplan, waarin ook de kosten voor de andere gemeenten zullen worden doorgerekend. In de relatie tussen de diverse Kempengemeenten kan dit leiden tot verscherping van standpunten en tot vertroebeling van relaties onderling. Invlechting van inhoud van de taken, met het plaatsen bijbehorende personeel, administratieve processen e.d. kost tijd en veel geld.
Waarbij de kwaliteit vooralsnog niet voorop staat/kan staan, omdat de integratie van inhoud en processen eerst de aandacht vraagt (transitiefase). De kosten die hiermee gepaard gaan k omen voor rekening van Reusel -De Mierden. KempenPlus zi t al in proces van verbetering (zie rapport Berenschot) op hun huidige taken en de invulling daarvan. Deze overdracht zou een extra last betekenen. Variant B - In geval van taken van GRSK naar KempenPlus (t.b.v. eenheid in sociaal domein) In deze variant gaat een deel van de taken, Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning c.a. ten behoeve van de eenheid van het sociaal domein over van de GRSK naar KempenPlus. Ook deze variant kent twee stappen: Uittreding met die taken uit GRSK om vervolgens toe te treden tot KempenPlus. Uittreding taken GRSK proces: Proces: verplaatsen taken wordt geregeld in bepalingen over uittreding in de GR . Dit wordt gelijkgesteld met uittreding als geheel. AB stelt een uittredingsplan op met gevolgen van gedeeltelijke uittreding . Zienswijzeprocedure door de colleges. Zienswijzen door raden wordt niet genoemd; als de uittredingsbepalingen in werking treden, is een uitleg mogelijk dat ook de raden zienswijze kunnen indienen vanwege de financiële gevolgen. Gemeente Reusel- De Mierden 71 Bestuurlijk: hiervoor is een besluit van het college nodig met toestemming van de raad.
Besluit wordt toegezonden aan het AB: dan start het proces. Termijn: uittreding kan pas tegen 31 december van het tweede kalenderjaar volgend op de ontvangstdatum van het verzoek aan het AB. Proces duurt minimaal een jaar en past binnen de hiervoor aangegeven termijn van uittreding. Daarna dient de GR door alle deelnemers gewijzigd te worden. Inbrengen taken Jeugd en Wmo van GRSK naar KempenPlus Proces: alle taken zijn uitvoeringstaken en kunnen bij KempenPlus worden ondergebracht. Hiervoor is een wijziging van de GR nodig met besluit van colleges en zienswijzen en toestemming van de raden van alle deelnemers. Bestuurlijk: hiervoor is besluit van college en toestemming raad voor nodig om van GR te veranderen. Termijn: geen voorgeschreven termijn . Hangt af van de snelheid van uittreding uit de GRSK en de snelheid waarmee deze taken geïmplementeerd kunnen worden. Voordeel: afweging dient gemaakt te worden of overheveling de inhoud van uitvoering binnen het sociaal domein op de diverse velden beter maakt en tegemoetkomt aan het beleidsdoel van de gemeente. Daarnaast: wat hebben we als gemeente daarvoor over ? Groot deel van het sociaal domein komt voor de gemeente onder één dak. Alle door GRSK uitgevoerde taken, zowel gedelegeerd als gemandateerd, vallen onder de noemer uitvoering, zijn derhalve college-aangelegenheden en kunnen bij de BVO KempenPlus worden ondergebracht.