RDM BOG Beleidsplan eindconcept incl enquete 20210715.pdf

‘Groen op de kaart’ BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031

Eindconcept 15 juli 2021

Colofon Dit document is opgesteld door: Eco Consult - Groen, Monitoring & Management BV Plesmanstraat 59-32, 3905 KZ Veenendaal Telefoon:

+3185 3038 627

E-mail:

info@ecoconsult-gmm.nl

Website:

www.ecoconsult-gmm.nl

Projectleider adviesbureau:

Marieke Teunissen

Samenstelling:

Rick Lieverse, Sacha Roering en Marieke Teunissen.

Foto’s:

Eco Consult (tenzij anders vermeld bij de foto)

Opdrachtgever:

Gemeente Reusel-De Mierden

Contactpersoon:

Sjoerd Oomens

Datum:

15 juli 2021

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de samensteller en in overleg met de opdrachtgever. Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid samengesteld. Noch de samenstellers, noch de opdrachtgever zijn aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van onjuistheden en/of onvolkomenheden ten gevolge van het gebruik van deze uitgave.

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

INHOUD INHOUD

3

1

INLEIDING 1.1 Aanleiding 1.2 Doelen 1.3 Afbakening 1.4 Status 1.5 Proces van participatie 1.6 Leeswijzer

4 4 4 5 5 5 6

2

KADERS GROENBELEID 2.1 Wet- en regelgeving 2.2 Uitgangspunten overkoepelend gemeentelijk beleid 2.3 Relaties met andere beleidsvelden

7 7 7 8

3

GROENVISIE EN -STRUCTUREN

9

4

BIODIVERSITEIT

12

5

DUURZAAMHEID EN KLIMAAT

15

6

SAMEN DOEN IN HET GROEN

17

7

GROEN-, BOS-, NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER

19

8

UITVOERINGSPROGRAMMA EN KOSTEN

23

BIJLAGE I: LIJST VAN PARTICIPANTEN

28

BIJLAGE II: KENGETALLEN GROEN

29

BIJLAGE III: VOORBEELD CROW-KWALITEITSNORMEN

30

BIJLAGE IV: OVERZICHT BEELDBEPALENDE LOCATIES

31

BIJLAGE V: GROENSTRUCTUURKAARTEN EN LEGENDA

33

BIJLAGE VI: KOSTENSPECIFICATIE

44

BIJLAGE VII: PROJECTENOVERZICHT ‘WAT WERKEN WE UIT’

46

BIJLAGE VIII: UITKOMSTEN ENQUÊTE BEWONERSPANEL

52

3

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

1

INLEIDING In dit hoofdstuk leggen we vast wat de aanleiding is voor het Beleidsplan openbaar groen voor de gemeente Reusel-De Mierden. We benoemen welke doelen we hiermee nastreven en beschrijven op welk groen het plan betrekking heeft. Ook brengen we in beeld hoe het plan tot stand is gekomen en wie hieraan hebben meegewerkt en/of inbreng hebben geleverd.

1.1

Aanleiding Gemeente Reusel-De Mierden is bezig met het actualiseren van het groenbeleid. Het uiteindelijke doel is een integraal groenbeleidsplan dat ook kan gaan dienen als onderlegger voor de Omgevingsvisie en het -programma. Hiermee wordt invulling gegeven aan het besluit van de gemeente om voor alle disciplines binnen het Team Ruimtelijk Beheer een gelijksoortig beleidsplan te maken inclusief een bijbehorend beheerplan. De plannen voor wegen, verlichting en verkeer zijn inmiddels gereed en vastgesteld. Vanuit stedelijk water en klimaat staan nog zaken op de planning zoals o.a. het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP). Het Beleidsplan en Beheerplan openbaar groen (in het vervolg aangeduid als beleidsplan) verwoorden de gemeentelijke groenvisie en beschrijven de kaders voor het gemeentelijk groen en bieden zodoende duidelijkheid over groene vraagstukken aan zowel de samenleving als de eigen interne organisatie.

Beleids- en beheerdeel Het Beleidsplan openbaar groen bestaat uit een beleids- en beheerdeel. Het beleidsdeel is ter besluitvorming door de Raad, het beheerdeel voor het College. Voor u ligt het beleidsdeel; dit bevat het beleidskader ten behoeve van het beheerdeel.

1.2

Doelen Het Beleidsplan openbaar groen kent de volgende centrale doelen: •

Het formuleren van een integrale visie, ambities en doelen voor inrichting, gebruik en beheer van het gemeentelijk openbaar groen.

•

Het ruimtelijk vertalen en op kaart vastleggen van de visie op het groen.

•

Het aanwijzen van het belang, de betekenis en de functies van het groen.

•

Het aanduiden van kansen voor versterking en ontwikkeling van de groenstructuur.

•

Het vastleggen van het beleid (inclusief bijbehorende middelen) en ruimtelijk-functionele vertrekpunten voor inrichting, beheer en bescherming van groen en bomen. Deze zijn gekoppeld aan actuele thema’s – zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit – en specifieke vraagstukken in het groen.

4

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

1.3

Afbakening Het nieuwe Beleidsplan openbaar groen omvat de volgende onderdelen: •

Openbaar groen binnen de dorpskernen Hooge Mierde, Hulsel, Lage Mierde en Reusel.

•

Openbaar groen in het buitengebied van Reusel-De Mierden inclusief de gemeentelijke bos- en natuurgebieden.

Waar relevant is ook het groen van andere terreinbeheerders en particuliere eigenaren benoemd en/of op kaart weergegeven.

1.4

Status Het Beleidsplan openbaar groen vormt de ‘paraplu’ voor het groenbeleid in de volledige breedte. De kaders voor de verschillende groene sectoren (in de kernen, landschap, bos- en natuurterreinen) zijn hierin opgenomen en wanneer relevant wordt aangehaakt/verwezen naar bestaande plannen. Definitieve keuzes worden uiteindelijk op het niveau van het bestemmingsplan c.q. omgevingsplan gemaakt, bijvoorbeeld als het gaat om de afweging tussen groen, bouwen en energie. Het Beleidsplan openbaar groen is sturend en mede richtinggevend voor het bestuurlijk en ambtelijk handelen. Met het vaststellen van het Beleidsplan openbaar groen legt de gemeente het groenbeleid vast. Zodoende zorgt het plan voor borging van de waarden, functies en ruimtelijke betekenis van groen. Bij weging van verschillende belangen (bv. eventuele uitbreiding bedrijventerrein ten koste van groen) maakt het duidelijk welk gewicht er aan het betreffende groen en/of bomen moet worden toegekend. Zodra onderdelen van het Beleidsplan openbaar groen worden opgenomen in gemeentelijke regelgeving (bv. Verordening Fysieke Leefomgeving of het Omgevingsplan), zal er sprake zijn van rechtstreekse externe werking1. Dit is onder andere het geval bij de groenstructuurkaart waarop de bestaande èn gewenste groene structuren en bijbehorende waarden zijn vastgelegd.

Met dit beleidsplan worden de uitgangspunten, kaders en/of randvoorwaarden voor het nieuwe groenbeleid ter besluitvorming aan de Raad voorgelegd. Beslissingen met eventuele financiële consequenties (kwaliteitsniveaus, levensduur, vervangingsbudgetten e.d.) zijn opnieuw afgewogen en kunnen zo nodig worden vertaald naar de gemeentelijke begroting.

1.5

Proces van participatie Voorafgaand aan het opstellen van het Beleidsplan openbaar groen en het inkleuren van de ambities is ruimte geboden voor het meedenken door inwoners, belangenverenigingen/organisaties, dorpsraden, raadsfracties en ambtenaren.

1

Dat wil zeggen dat op de groenstructuurkaart vastgelegd groen behalve een beleidsmatige ook een juridische status krijgt.

5

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Tijdens verschillende online-bijeenkomsten hebben de in bijlage I genoemde personen en groeperingen in verschillende samenstellingen bijgedragen. Inwoners hebben door het invullen van een enquête via het bestaande bewonerspanel hun mening gegeven en aandachtspunten benoemd. De belangrijkste uitkomsten van deze bijeenkomsten en de enquête zijn steeds per onderwerp in het betreffende hoofdstuk verwerkt. Voor de resultaten van de enquête per vraag wordt verwezen naar bijlage VIII. Mede op basis van de opgehaalde gegevens heeft een compacte kerngroep bestaande uit de beleidsmedewerkers van de verschillende teams van de gemeente en de adviseurs van Eco Consult het voorliggende beleidsplan samengesteld. Het concept-plan is tenslotte voor reactie teruggelegd bij de participanten (bijlage I).

1.6

Leeswijzer Vanaf hoofdstuk 3 kennen de hoofstukken een gelijke opbouw. Als eerste wordt de relevante wet- en regelgeving genoemd. Daarna volgen enkele sfeerfoto’s van locaties waar het onderwerp van het hoofdstuk betrekking op heeft. Vervolgens volgt een impressie van hetgeen we hebben opgehaald uit de participatie voor het Beleids- en beheerplan openbaar groen. Aansluitend is dan steeds op kernachtige wijze de gemeentelijke ambitie ten aanzien van het onderwerp verwoord (verder onderbouwd en uitgewerkt in het beheerdeel). Elk hoofdstuk eindigt met een samenvattende tabel. Deze tabel bevat een overzicht van de beleidsafspraken (‘wat spreken we af?’) en hoe hieraan handen en voeten te geven (‘wat werken we uit?’). Een deel van de uitwerking wordt automatisch ingevuld met het Beheerplan openbaar groen. Andere acties zullen op een passend moment tijdens de looptijd van het beleidsplan opgepakt worden. Een totaaloverzicht van alle beleidsafspraken met bijbehorende acties is opgenomen in bijlage VII.

6

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

2

KADERS GROENBELEID Net als voor de andere kapitaalgoederen van de gemeente als wegen, riolering en verlichting gelden er voor het openbaar groen beleid, wet- en regelgeving waarnaar moet worden gehandeld. Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de uitgangspunten vanuit de wettelijke kaders, het provinciaal beleid en overkoepelend gemeentelijk beleid.

2.1

Wet- en regelgeving Het beheer van openbaar groen vindt plaats binnen de volgende wettelijke kaders en beleid:

2.2

•

Nieuw Burgerlijk wetboek.

•

Wet natuurbescherming.

•

Natuur- en biodiversiteitsbeleid provincie Noord-Brabant.

•

Water- en natuurbeleid waterschap.

•

Omgevingsverordening

Uitgangspunten overkoepelend gemeentelijk beleid De Omgevingsvisie (2018), Samen Doen (2016-2020) en de Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013) stellen de algemene kaders voor dit groenbeleid. Het gaat om de volgende vertrekpunten: •

Sterker maken van het Kempisch karakter in dorpskernen en buurtschappen met aandacht voor (in standhouden van) laanbeplantingen, cultuurhistorische waarden en inbedding in het landschap2.

•

Versterken van het Natuur Netwerk door middel van geïntegreerd bosbeheer, beekdalontwikkeling en aanleg van verbindingen tussen de bestaande bos- en heidegebieden2.

•

De verschillen tussen de vier landschapstypen (de oude agrarische cultuurlandschappen, de beekdalen, de jonge heideontginningen en de uitgestrekte bossen met heidecomplexen) beter zichtbaar maken2.

•

Stimuleren van een gezonde leefomgeving met ruimte voor groen, bewegen en ontmoeting2, 3.

•

Bij de herinrichting van de openbare ruimte rekening houden met de toegankelijkheid voor mensen met een beperking3.

•

Uitbreiding van de opvangcapaciteit door infiltratie en verruiming van de beekdalen zijn speerpunten in relatie tot de klimaatopgave2.

2

Omgevingsvisie (2018)

3

Beleidskade Sociaal Domein ‘Samen Doen’ (2016-2020)

7

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

•

Een robuuste landschappelijke inpassing van locaties met intensieve dierhouderij met aandacht voor ecologie en cultuurhistorie2.

•

Meer en betere groenvoorzieningen zijn wenselijk vanuit het positieve effect op gezondheid3.

•

2.3

Herstellen van het Kempisch landschap en versterken van het landelijke karakter4.

Relaties met andere beleidsvelden Het Beleidsplan openbaar groen beschrijft de belangrijkste thema’s rondom openbaar groen. Hierbij geldt uiteraard dat ‘groen’ niet de enige speler is binnen de openbare ruimte. Er zal dus altijd afstemming gezocht moeten worden met de andere beheerdisciplines weg-, water- & rioolbeheer, verlichting en de beleidsvelden sport en recreatie, klimaat, ruimtelijke ordening, economie en sociaal-maatschappelijke diensten. Elke beheerdiscipline en beleidsveld kent zijn eigen vraagstukken en opgaven die vaak in elkaar grijpen. Een integrale aanpak is dus een vereiste. Doel is om zo veel als mogelijk werk-met-werk te maken.

4

Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013)

8

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

3

GROENVISIE EN -STRUCTUREN Relevante plannen en regelgeving: Omgevingsvisie (2018), de Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013), Nota Ruimtelijke Kwaliteit – buitengebied (2021).

Oude erfbomen vormen markante groenobjecten en

Centraal gelegen schaduwrijke groene ‘brink’ leent

benadrukken het historisch karakter van het oude be-

zich uitstekend voor spelen in een groene ambiance

bouwingslint (Hoogstraat, Hooge Mierde)

(Koolhof, Hulsel)

Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o (Ruim) negen op de tien respondenten vindt groen om in te wandelen of fietsen (93%), groen als bijdrage aan de algemene gezondheid (90%), spelen of sporten (87%), voor natuur (85%) en om naar te kijken (85%) (zeer) belangrijk. Driekwart (77%) noemt groen als klimaatbijdrage als (zeer) belangrijk. In mindere mate vindt men groen als afscherming tussen privé en openbaar terrein (60%) en groen om de hond uit te laten (41%) (zeer) belangrijk (bewonersenquête) o ‘Ik denk dat in de toekomst de bewoners van Lage Mierde steeds ouder worden en dan kan het bos een te lange wandeling worden. Het is denk ik daarom belangrijk om groene plekken te behouden en eventueel een bankje neer te zetten. Op het grasveld bij de Naaldakker zouden meer bomen geplant kunnen worden zodat daar een mini-parkje gaat ontstaan. Het dorpsplein mag ook vergroend worden en een aantal parkeerplaatsen mag daarvoor opgeofferd worden.’ o ‘Als inwoner van Reusel ervaar ik dat er 25 jaar geleden overal groen was. Nu is er veel bijgebouwd en verdwijnt er veel groen’ (uit bijeenkomst met de dorpsraden). o Belangrijk groen ‘onaantastbaar’ maken is te stellig, wel inzetten op extra beschermen en compenseren wat er verloren gaat (kernteam).

9

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Onze visie op groen Onze insteek is om het karakter van een ‘aantrekkelijk groene, bos- en natuurrijke gemeente’ op duurzame wijze te behouden en verder te versterken. Om dit te bereiken streven we ernaar dat bomen, bos- en natuurgebieden, beken, groengebieden en bermen tezamen een robuust groen raamwerk vormen dat: •

Ervoor zorgt dat alle belangrijke groengebieden – binnen en buiten de kom – onderling verbonden zijn.

•

Doordringt tot in de ‘haarvaten’ van de dorpen.

•

Zorgt voor een groene, aantrekkelijke leefomgeving die uitnodigt voor ontspannende activiteiten en spontane ontmoetingen met gelegenheid voor Samen Doen.

•

Ruimte en verbindingsmogelijkheden biedt voor een variatie aan gebiedseigen planten en dieren.

•

Zorgt voor het opvangen en vasthouden van regenwater en het bieden van verkoeling bij hoge temperaturen.

•

Bijdraagt aan de specifieke identiteit en eigen (groen)karakter van de dorpen en landschappelijke deelgebieden.

•

Vakkundig onderhouden wordt met de focus op gezond, vitaal en duurzaam groen.

Wat spreken we af? 3. Groenstructuren Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

1. De groenstructuren worden gekoesterd, kennen

a. Beleidsplan openbaar groen en groen-

een duurzame inrichting en krijgen prioriteit van-

structuurkaarten (zie separate kaartbijla-

uit beheer en onderhoud.

gen). b. Verdere detaillering groenstructuurkaarten buitengebied.

2. Structuurgroen is in principe niet inwisselbaar en de nadruk ligt op instandhouding en benutten

Protocol inpassing bestaand groen en bomen.

of creëren van kansen voor versterking en uitbreiding. Kansen voor versterking en uitbreiding zijn op hoofdlijnen aangeduid op de groenstructuurkaarten. 3. In geval wegens zwaarwegend maatschappelijk

Spelregels voor de wijze van compensatie

belang structuurgroen of -bomen moeten wij-

en besteding van gelden bij financiële com-

ken, vindt compensatie plaats.

pensatie.

4. Ruimtelijke ontwikkelingen worden aangegrepen als kansen om de groenstructuren te versterken, uit te breiden of ontbrekende schakels

10

Uitwerking en kostenraming per idee/voorstel.

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

3. Groenstructuren Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

te realiseren; hierbij gelden zowel kwantiteitsals kwaliteitsnormen. 5. Minimaal het huidige groenareaal behouden en

Notitie toepassing gemeentelijke groen-

de ambitie om dit areaal te vergroten, waarbij

norm, waarin ook de areaalontwikkeling pe-

het gemeentelijk kengetal van 75 m2 per woning

riodiek wordt geëvalueerd

en 0,6 boom per inwoner geldt als minimum (zie bijlage II). 6. Het gemeenschappelijk belang van (structuur) groen weegt in principe zwaarder dan het individueel belang.

11

Afwegingscriteria ‘lusten en lasten’ van groen (beheerplan).

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

4

Biodiversiteit Relevante plannen en regelgeving: Wet natuurbescherming, Natuurbeheerplan Noord-Brabant (2021), Maatregelenkaart biodiversiteit Brabant, Omgevingsvisie gemeente Reusel-De Mierden (2018), Ecologisch bermbeheerplan Kempengemeenten (i.o.).

Bloeiende berm (Turnhoutseweg, buitengebied)

Wild konijn in het openbaar groen (’t Busseltje, Reusel)

Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Het gemeentelijke groen moet meer ruimte bieden voor biodiversiteit. Ook is het belangrijk om meer bekendheid te geven aan wat de gemeente zoal doet en waarom. In het bosbeheer is hier al meer aandacht voor, maar ontwikkelingen gaan daar veel langzamer (kernteam). o Het groen mag wel meer insectvriendelijk worden ingericht en beheerd. Er is nu bijvoorbeeld veel te veel kort gras waar weinig is te halen voor insecten (experts). o Bijna de helft (46%) vindt dat het openbaar groen overal waar mogelijk ingericht en beheerd moet worden voor natuur. Bijna vier op de tien (38%) vindt dat op bepaalde plaatsen in het dorp extra ruimte gemaakt moet worden voor natuur (bewonersenquête). o ‘Wat het buitengebied betreft ... het zou geweldig zijn als de akkerbouwers een strook van hun grond zouden willen inzaaien met een natuurlijk bloem- of kruidenmengsel, bv. aan de straatkanten’ (bewonersenquête).

12

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

Onze ambitie De verscheidenheid aan inheemse planten en dierensoorten, ook wel biodiversiteit genoemd, gaat wereldwijd sterk achteruit5. Er is landelijk veel aandacht voor herstel van biodiversiteit6. Gemeente ReuselDe Mierden (h)erkent dit en wil meer inzetten op het herstel van biodiversiteit in het openbaar groen en dit actief uitdragen. Verhoging van biodiversiteit is daarom een speerpunt in het gemeentelijk groenbeleid en krijgt vanuit het groenbeheer prioriteit. Zowel bij het ontwerp als het beheer van bos- en natuurgebieden, landschappelijke elementen en het groen en de speelplekken in de dorpskernen worden de mogelijkheden voor verhogen van de biodiversiteit benut.

Wat spreken af? 4. Biodiversiteit Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

1. Biodiversiteit krijgt meer prioriteit bij inrichting en

a. Handreiking voor en voorbeelden van

beheer van groen en civiele en woningbouwpro-

ontwerpen inclusief bijbehorend beheer

jecten. We leggen het accent op het creëren van

voor insecten en vogels.

goede leefomstandigheden voor insecten (o.a. vlinders en bijen) en vogels en meer variatie in soorten beplanting waarmee gelijktijdig een brede basis wordt gelegd met geschikte habitats voor

b. Implementatie handreiking in ontwerpen beheerprocessen. c. Voorlichting aan inwoners over activiteiten van de gemeente over biodiversiteit.

veel andere soorten.

d. Inbrengen van eisen en wensen voor groen- en natuurinclusief bouwen bij RO en vergunningverlening (VTH). 2. We realiseren, aansluitend aan het Natuurnetwerk Brabant, een aaneengesloten lokaal na-

ecologisch groen en ecologische struc-

tuurnetwerk van groene kerngebieden en verbin-

turen (zie separate kaartbijlagen).

dingszones waar inrichting en beheer zich expliciet richten op behoud, versterking en ontwikkeling van natuurwaarden.

6

b. Beheeradvies voor aangeduide kansrijke locaties en ecologische structuren inclusief ecologisch werkprotocol.

3. Het in kaart brengen van de beschermde soorten

5

a. Realisatie voorgestelde locaties voor

a. Monitoringsplan van beschermde en

binnen het openbaar groen in de dorpskernen en

Rode Lijst soorten (focus op vogels met

van de landschappelijke elementen. In de bos- en

vaste nesten, boombewonende vleer-

Zie indicatoren biodiversiteit CLO Zie onder andere https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl

13

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

4. Biodiversiteit Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

natuurgebieden is voorzien in monitoring via pro-

muizen, vlinders en insecten met waard-

vincie. Het is een wettelijke taak om lokale popu-

planten in openbaar groen, vaatplan-

laties beschermde soorten minimaal in stand te

ten).

houden.

b. Op basis daarvan besluiten of inzetten van een gedragscode meerwaarde heeft en of aanpassing van beheer noodzakelijk is. c. Uitvoeren monitoring op basis van monitoringsplan.

4. Zandwegen en bijbehorende bermen behouden en ontwikkelen (koesteren) vanwege hun cul-

Beleid en aanpak beheer van zandwegen en bijbehorende bermen.

tuurhistorische, landschappelijke, recreatieve en ecologische waarden. 5. Meer natuurlijke speelplekken realiseren als middel om natuurbeleving dichtbij huis te realiseren in combinatie met verhoging biodiversiteit

14

Speelplan met (meer) ruimte voor natuurlijk spelen (primaat team MO).

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

5

DUURZAAMHEID EN KLIMAAT Relevante plannen en regelgeving: Klimaatwet, Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, gemeentelijke klimaatstresstest.

Opvang van water in het groen is meer dan alleen het

Door bomenkronen overhuifde straten vormen tijdens

invullen van de ‘retentiefunctie’: het draagt bij aan biodi-

periodes van hitte aangename ‘koelte-eilanden’ (Het

versiteit, zorgt voor speelaanleidingen en maakt het

Leen, Hooge Mierde)

groen in de wijk afwisselender en aantrekkelijker (Speelman, Reusel)

Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Er is extra groen nodig, zeker op plekken waar behoefte is aan extra wateropvang of voor het tegengaan van hittestress op bijvoorbeeld de bedrijventerreinen (kernteam). o Groen kan veel beter - dan nu het geval is – benut worden voor klimaatadaptatie. Daarbij vooral inzetten op de specifieke kwaliteiten die groen hiervoor biedt. Het gaat dan niet alleen om extra vierkante meters groen, maar ook kwalitatief hoogwaardig groen (kernteam). o Bijna negen op de tien (85%) vindt dat groen een geschikt middel is om de gevolgen van klimmaatverandering op te vangen, zoals pieken bij wateroverlast (87%). Om de vergroening in de praktijk te brengen, vindt drie kwart (76%) dat alle overbodige verhardingen mogen worden omgevormd naar groen. Zeven op de tien (69%) vindt dat extra bomen geplant moeten worden om de dorpen koel te houden (bewonersenquête).

15

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Onze ambitie Als gevolg van de mondiale opwarming is het klimaat aan het veranderen. Naar verwachting zal dit in de nabije en verdere toekomst steeds vaker gaan leiden tot hittestress, wateroverlast en periodes van droogte. Duurzaam behoud, versterking en ontwikkeling van groen zien wij hierbij als één van de belangrijkste manieren om hierop te anticiperen. Ons streven is dat de dorpen, gehuchten en buitengebied ruim ingebed zijn in het groen. Hierbij is het belangrijk dat het groen gezond, duurzaam en multifunctioneel inzetbaaris, zodat de gewenste bijdragen op het gebied van verkoeling, schaduwwerking en wateropvang zo goed mogelijk vervuld kunnen worden.

Wat spreken af? 5. Duurzaamheid en klimaat Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

1. Groen beter benutten voor het vast-

a. Extra groen aanbrengen op aangewezen ‘vergroe-

houden van water (sponswerking, buffer/retentie).

ningslocaties’*. b. Inrichting van bestaand groen aanpassen op functie voor opvang en vasthouden regenwater*. c. In kaart brengen overbodige verhardingen ten behoeve van gemeentebreed ‘onthardingsplan’*.

2. Inzetten op behoud en herstel van

a. Uitvoering geven aan voorstellen en kansen zoals

hoofdstructuren als bijdrage aan klimaatadaptieve dorpskernen.

aangeduid op de groenstructuurkaarten. b. Inventarisatie locaties en routes met noodzaak voor extra schaduw ten behoeve van ‘schaduwplan’*.

3. Inzetten op vergroening bij alle ruimte-

Invoeren ‘vergroeningstoets’.

lijke projecten. 4. Locaties voor duurzame energieop-

Opstellen groene eisen en randvoorwaarden voor

wekking combineren met het realise-

nieuw te ontwikkelen duurzame energielocaties*

ren van groene kansen en opgaven. 5. Stimuleren vergroening van schoolpleinen, particuliere tuinen en erven.

Opzetten stimuleringsregeling inclusief subsidie en ondersteuning**

*vanuit groen aanhaken bij gemeentelijk klimaatplan; ** vanuit groen aanhaken bij SamenDoen en klimaatplan

16

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

6

SAMEN DOEN IN HET GROEN Relevante plannen en regelgeving: Omgevingswet, Kadernota burgerparticipatie (2013).

Meewerkende inwoners bij het groenonderhoud maken

Het beplanten en onderhouden van een boomspiegel is

een hoger netheidsgehalte mogelijk (Beumo, Reusel)

een laagdrempelige manier om de straat op te fleuren

Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Een derde (33%) wil graag meedenken over plannen voor het openbaar groen, drie op de tien (31%) werkt graag een enkele keer mee bij een speciale activiteit in het groen en een kleine groep (5%) is bereid om op regelmatige basis mee te werken in het onderhoud. Daar staat tegenover dat een relatief grote groep (28%) aangeeft niet persé betrokken te hoeven worden bij planvorming, aanleg of onderhoud van het groen (bewonersenquête) o ‘Laat mij de perkjes rond ons huis zelf met bloemen inzaaien, of we doen het samen met de buurt’ ‘Laat de buurt via de buurtvereniging zelf ideeën aandragen en maak ze deelgenoot in de oplossing of betrek ze bij de uitvoering’ (bewonersenquête) o Voor wat betreft meedenken bij plannen en eenmalige uitvoeringsacties gebeurt er al het nodige; echter heldere kaders en duidelijke spelregels worden gemist (kernteam)

Onze ambitie Wij hechten veel belang aan het betrekken van onze inwoners en ondernemers bij het maken van plannen en het uitvoeren van werkzaamheden in de openbare ruimte. Wij willen ruimte bieden aan groene initiatieven uit de samenleving en vrijwillige inzet om deze te realiseren. Dit maakt niet alleen dat er een ‘plus’ op de inrichting en het onderhoud van het groen gezet kan worden, maar ook dat inwoners en ondernemers hun betrokkenheid en invloed op hun leefomgeving kunnen vergroten. Tevens biedt het kansen om het gebruik van het groen verder te stimuleren (bv. groen ommetje, buurtmoestuin).

17

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Wat spreken af? 6. Samen doen in het groen Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

1.

Bij herinrichting van het groen op buurtni-

Onderzoek naar mogelijkheid voor opzetten

veau worden omwonenden/belanghebben-

gemeentebreed digitaal platform voor bewo-

den vanaf planfase betrokken.

nersparticipatie *.

Inwoners en georganiseerde groepen kun-

Opzetten jaarlijks stimuleringsplan met subsi-

nen hun groene initiatieven of ideeën aan-

dies en/of ambtelijke ondersteuning voor het ten

melden bij de gemeente voor ondersteuning

uitvoer brengen van initiatieven*.

2.

en/of subsidie. 3.

Inwoners kunnen meewerken in het onder-

Opstellen van spelregels voor het meewerken in

houd van het groen om te zorgen voor een

het groen en hier budget tegenoverstellen.

‘plus’ op het onderhoud. De inrichting van het groen blijft in stand. 4. Inwoners, bedrijven, verenigingen en instel-

Opstellen spelregels voor adoptie van openbaar

lingen kunnen gemeentelijk groen adopteren.

groen inclusief de mogelijkheid voor parkmana-

De inrichting van het groen kan/mag wijzigen

gement.

en een overeenkomst is noodzakelijk. 5. Aankoop van woonomgevingsgroen ten behoeve van tuinuitbreiding is onder voorwaarden mogelijk. *vanuit groen aanhaken op SamenDoen

18

Kader grondverkopen opnieuw vaststellen (via nota grondbeleid).

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

7

GROEN-, BOS-, NATUUR- EN LANDSCHAPSBEHEER Relevante plannen en regelgeving: Nota Ruimtelijke kwaliteit (2021), Landelijke lijst Monumentale bomen; Algemene Plaatselijke Verordening-afdeling Bewaren houtopstanden, Handboek Openbare Ruimte.

Recent aangeplante bomen met ruime, duurzame

Korte rij monumentale linden als historische erfbeplan-

groeiplaatsen zodat hier in de toekomst een laanbe-

ting van de voormalige boerderij (Kendersekker, Reusel)

planting van allure kan ontstaan ter markering van de oude invalsweg (Kruisstraat, Reusel)

Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Bijna de helft (47%) van de respondenten vindt het onderhoudsniveau van het groen te laag en vindt dat het hoger en/of anders moet. Vier op de tien (42%) vindt dat het onderhoudsniveau prima voldoet (enquête) o Zes op de tien (59%) vindt dat beperkt rendementsverlies van zonnepanelen geen aanleiding is voor de kap van een waardevolle boom (enquête) o We moeten kunnen genieten van hetgeen we als gemeenschap in bezit hebben. Dit stelt wel eisen aan het beheer en onderhoud én het juiste gebruik. Dus ook toezicht houden en handhaven als we eisen en richtlijnen stellen aan het gebruik (dorpsraad) o ‘Te grote bomen m.n. in centrum geven te veel overlast, sterke wortelgroei, zodat wandelpaden onbegaanbaar worden. Ze staan te dicht bij de huizen, dus schaduw op zonnepanelen’ (enquête) o ‘We zouden veel bewuster bomen moeten planten die (weer) geschiedenis mogen maken. Zoals bijvoorbeeld toen in de ontginningstijd lanen werden aangeplant’ (expertgroep)

19

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Onze ambitie De plantsoenen, bomen, bossen, natuurgebieden, landschapselementen en bermen vormen het groene kapitaal van onze gemeente waaraan we tal van functies en waarden toekennen. Dit groen is onmisbaar voor een prettige en gezonde leefomgeving voor mens, dier en plant, zowel nu als in de toekomst. Het groen kan deze functies allen langdurig vervullen door het groen kwaliteitsgericht, vakkundig en kostenefficiënt te beheren, vervangingen en renovaties tijdig en accuraat uit te voeren en overlast te voorkomen of te beperken. Voor het groen in de kernen geldt hierbij de in de loop der jaren ontstane streekeigen aanpak volgens het ‘Kempisch concept’7 als vertrekpunt. Wij beschouwen bomen als de belangrijkste groenelementen in de openbare ruimte en dragers van de aangewezen groenstructuren waarbij ze tevens uiteenlopende functies vervullen of waarden vertegenwoordigen. Om te zorgen dat bomen nu en in de toekomst optimaal kunnen functioneren, zetten wij primair in op het behouden en creëren van goede groeiplaatsen en een planmatige aanpak van het boombeheer zodat jonge bomen kunnen uitgroeien tot waardevolle volwassen exemplaren en volwassen bomen voor lange tijd duurzaam kunnen functioneren. Tot slot koesteren wij de (toekomstig) monumentale bomen door hieraan vanuit het beheer extra aandacht te geven en de bescherming te borgen.

Multidisciplinaire strategie nodig Het al of niet oplossen van bestaande knelpunten en/of tijdig inspelen op verwachte ontwikkelingen ten aanzien van klimaatverandering (weersextremen), (grond)waterhuishouding (te droog/te nat) en bodem (verzuring) vragen de komende planperiode de hoogste aandacht en zijn in de basis bepalend voor het al of niet behalen van de hiervoor genoemde ambities voor groen in het algemeen en de bos- en natuurterreinen in het bijzonder. De aanpak van deze problematiek overstijgt echter de reikwijdte van het gemeentelijke groenbeleid en vraagt om een multidisciplinaire en overkoepelende strategie.

Voor wat betreft de bossen, natuurterreinen en kleine landschapselementen streven we naar een multifunctionele invulling waarbij natuur, recreatie en houtproductie (bossen) leidend zijn. We zetten in op het creëren van de juiste randvoorwaarden voor natuurherstel en brengen versterkingen aan waar

7

Het ‘Kempisch concept’ houdt in een veelvuldig gebruik van hagen en/of als blokhaag gesnoeide beplantingsvakken als

straatbegeleidende beplantingen, veelal met hierin geplaatste aaneengesloten bomenrijen of als omzoming van grotere gazons. Dit geeft een rustig ogend, samenhangend beplantingsbeeld met een nette uitstraling dat gelijktijdig op een efficiënte, hoofdzakelijk machinale wijze te onderhouden is. Deze aanpak is in aanvang door gemeente Bladel samen met KempenPlus ontwikkeld en vervolgens ook in de andere Kempengemeenten geïntroduceerd.

20

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

nodig. De bossen worden op basis van de beproefde methode geïntegreerd bosbeheer8 ontwikkeld naar gevarieerde eenheden met een steeds verder toenemende natuurkwaliteit en zones voor recreatie.

Wat spreken af? 7. Groen-, bos-, natuur- en landschapsbeheer Wat spreken we af?

Wat werken we uit?

1. Inzetten op kwaliteitsgestuurd onder-

a. Zoneringskaart met kwaliteitsniveaus (CROW)

houd met per gebiedstype een bijbeho-

voor de gehele gemeente inclusief lijst met

rend kwaliteitsniveau.

beeldbepalende locaties (beheerplan). b. Monitoringsplan voor bestekstoezicht en terugkoppeling naar het beleid. c. Training kwaliteitsgestuurd werken voor medewerkers en onderhoudspartijen. d. Systematische monitoring onderhoudskwaliteit (besteksmeting en beleidsschouw).

2. Koesteren en doorontwikkelen van het ‘Kempisch concept’. 3. Beeldbepalende (groen)locaties (bij-

Opstellen programma van eisen voor ontwerp en inrichting van groenvoorzieningen in de dorpskernen. a. Verbetering inrichtingskwaliteit van de beeldbe-

lage IV) krijgen een kwaliteitsimpuls zowel qua inrichting als onderhoudsniveau. 4. Op structurele basis investeren in renovatie, vervanging en versterking

palende locaties (plan incl. uitvoering) b. Verhoging onderhoudskwaliteit beeldbepalende locaties (van B naar A) Kostenraming regulier onderhoud, afschrijving en investeringen (zie H8).

en/of uitbreiding van de groenvoorzieningen. 5. Speciale aandacht voor bomen als be-

a.

groeiplaatsen en vervanging van bomen in de

elementen.

dorpskernen en het buitengebied. b.

8

Inventarisatie en plan van aanpak verbetering

langrijkste en beeldbepalende groen-

Werkplan snoeien en bestek

De beheermethode geïntegreerd bosbeheer is gericht op het samengaan van de functies natuur, recreatie en houtproductie,

waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van natuurlijke processen. Deze methodiek wordt sinds 2004 toegepast, waarbij onder meer wordt toegewerkt naar meer inheems loofhout, meer variatie en menging, meer oud bos, meer struiken, meer dood hout, goed ontwikkelde bosranden en lage investeringen.

21

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

7. Groen-, bos-, natuur- en landschapsbeheer Wat spreken we af?

Wat werken we uit? c.

Onderbouwen aanwijzing (toekomstig) monumentale en markante bomen in combinatie met ondersteunend beleid en uitvoeringsmaatregelen.

d.

Actualiseren APV, onderdeel Bewaren houtopstanden en koppelen aan vernieuwde groenbeleid.

6. Planmatige aanpak van overlast als gevolg van groenvoorzieningen. 7. Planmatige aanpak van invasieve soorten. 8. Voortzetten beheermethode geïntegreerd bosbeheer en inspelen op recente ontwikkelingen ten aanzien van biodiversiteit, gebruiksdruk en klimaat.

Criteria voor het wegen van overlast en bepalen uit te voeren maatregelen (beheerplan). Protocol ten behoeve van het voorkomen, bestrijden en/of beperken van overlastgevende invasieve soorten. Uitgangspunten voor het beheer van bossen, natuurterreinen en landschapselementen (beheerplan). Specifieke beheer-/werkplannen (Bosgroep en gemeente).

22

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

8

UITVOERINGSPROGRAMMA EN KOSTEN Relevante plannen en regelgeving: Zorgplicht Nieuw Burgerlijk wetboek, Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)9.

Beplantingsvak met kwaliteitsniveau A: het vak ziet er

Beplantingsvak met kwaliteitsniveau B: het vak ziet er

goed onderhouden uit. Er is weinig onkruid toegestaan

redelijk tot matig onderhouden uit. Er is redelijk veel

(Wilhelminalaan, Reusel)

onkruid toegestaan (Maasakker, Hooge Mierde)

Door de bevolkingsgroei, veranderende leefwijze, bouw van woningen en bedrijven en ontwikkelingen op het gebied van het klimaat is onze blik op groen veranderd. Buiten kunnen bewegen, elkaar ontmoeten, frisse lucht inademen, gezond en prettig voelen, droge voeten houden en warmte of verkoeling kunnen opzoeken. Groen kan dit allemaal leveren en meer! Groen is dus een effectieve en efficiënte manier om in één keer vele maatschappelijk gewenste functies te vervullen! Groen is dus 7 en meer halen en 1 betalen. In dit hoofdstuk volgt een overzicht van de opbouw van de kosten van het groenonderhoud op basis van de in de vorige hoofdstukken genoemde ambities en beleidslijnen en de kosten voor de uitvoering van dit plan. Per onderwerp zijn aan het eind steeds de begrote kosten vermeld.

Regulier onderhoud Het regulier onderhoud (exploitatiebudgetten) bestaat uit het verzorgend en technisch onderhoud van het groen binnen en buiten de kom. Door het verzorgend en technisch onderhoud op de juiste wijze en volledig uit te voeren, kunnen de groenvoorzieningen duurzaam in stand blijven volgens het de afgesproken onderhoudskwaliteit. De afgelopen jaren is echter met name op het openbaar groen bezuinigd

9

https://wetten.overheid.nl/BWBR0014606/2019-07-01

23

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

en zijn investeringen achterwege gebleven, waardoor momenteel op diverse locaties zowel de technische staat als de verzorgingsgraad niet meer voldoen. Er wordt gewerkt op basis van een zonering in onderhoudskwaliteiten volgens CROW-kwaliteitsnomen. Zie bijlage III voor enkele voorbeelden ervan.

A+

A

B

Zeer goed

Goed

Voldoende

Matig

Slecht

Nagenoeg onge-

Mooi en comfortabel

Functioneel

Onrustig beeld,

Functieverlies en

enige hinder

Kapitaalvernietiging

schonden

C

D

Differentiatie van de onderhoudskwaliteit naar gebiedstype leidt tot het volgende kwaliteitsprofiel: •

Centra: A

•

(optioneel) Beeldbepalende locaties: A

•

Hoofdwegen en woongebied: B

•

Bedrijventerreinen en buitengebied: C

Deze niveaus hebben alleen betrekking op het onderhoud. Als de inrichting daar niet op is afgestemd, dan is de gewenste onderhoudskwaliteit niet of alleen met extra inspanningen te bereiken. Op diverse locaties in de gemeente is de inrichtingskwaliteit niet meer op orde met als gevolg dat de afgesproken onderhoudskwaliteit niet meer wordt bereikt. In de afgelopen jaren is er gewerkt onder de noemer ‘sober en genuanceerd’. Zo is het aantal knipbeurten van bepaalde hagen teruggebracht naar slechts 1 keer per jaar, hetgeen in de praktijk op tal van locaties tot klachten leidt en/of zorgt voor onveilige situaties10. Ook het kantensteken langs grasvelden is teruggebracht tot 1 keer per jaar, waardoor het gras verder over de verharding groeit. Dit heeft een negatieve invloed op het netheidsbeeld en beheerbaarheid. Ook vanuit het participatietraject is dit duidelijk naar voren gekomen. Met dit beleidsplan willen we daarom op basis van een heldere, meetbare en eenduidige doorgevoerde onderhoudskwaliteit (conform A- B- en C-CROW-kwaliteit) werken en op basis daarvan afspraken met uitvoerende partijen maken. De kosten van het duurzaam in stand houden van bovengenoemde kwaliteitsprofiel zijn geraamd op € 830.000 per jaar11 (zie bijlage VI). Binnen het Groenplan 2020-2024 waren de kosten geraamd op € 830.000 inclusief diverse bezuinigingen.

Desondanks verwachten wij dat we de oorspronkelijk begrote kosten kunnen verlagen door:

10

Op een aantal locaties (zoals rondom scholen, smallere voet- of fietspaden of oversteekplaatsen) leidt de verlaagde knipfrequentie tot te smalle doorgangen (o.a. voor mindervaliden) of beperken het uitzicht (o.a. voor overstekende kinderen). 11

Het betreft kosten exclusief de ureninzet van eigen personeel, gebaseerd op de doorrekening uit het Groenplan 2020-2024.

24

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

•

Maximaal werk met werk te maken door projecten integraal uit te voeren en te co-financieren met andere (beheer)disciplines.

•

Aanbestedingsvoordelen te halen.

•

Waar dit technisch en qua veiligheid mogelijk is, levensduurverlengende maatregelen toe te passen.

Dit maakt het maakt tevens mogelijk om de eerder doorgevoerde aanpassingen van het beheer (bv. verlaagde frequenties haagknippen en graskanten steken) vrijwel op te heffen en primair in te zetten op kwaliteitsgericht beheer conform CROW-kwaliteitsniveaus (met minimale nuancering) verwachten wij de kosten te kunnen reduceren. De kosten voor het reguliere onderhoud komen hiermee uit op € 720.000 per jaar.

Groenplan 2020-2024 De achterliggende berekeningen voor het reguliere (groen)onderhoud en de vervangingsinvestering zijn gebaseerd op de doorrekening in het ‘Groenplan Reusel-De Mierden 2020 t/m 2024 (Antea). Deze doorrekening is gebaseerd op marktconforme prijzen, onderbouwd door maatregelenpakketten, waarbij is uitgegaan van een landelijke standaard die op onderdelen is aangepast aan de lokale situatie.

Vervanging Dit betreft het planmatig en grootschalig ‘rooien en herplanten’ van bomen en plantsoen die zich aan het einde van hun levenscyclus bevinden, waarbij nieuwe keuzes kunnen worden gemaakt voor wat betreft vormgeving en invulling. In het huidige groenbudget wordt echter GEEN rekening gehouden met afschrijvingen van groen of investeringen voor vervangingen. In de praktijk betekent dit dat bij uitval of renovatie er dus geen geld beschikbaar is voor vervangende of nieuwe aanplant. Dit geldt zowel voor het reguliere groenbeheer als integrale herinrichtingsprojecten12.

Veilig groen op basis van beheerplan Voor het groen geldt een zorgplicht waarbij het zorgen voor veilige groenvoorzieningen op basis van een beheerplan een wettelijke taak/verantwoording is voor gemeente. Een dergelijk beheerplan dient gebaseerd te zijn op de actuele situatie. Provincies hebben de taak hierop toe te zien (onderhoud kapitaalgoederen provincie Noord-Brabant, zie o.a paragraaf 2.6 over achterstallig onderhoud).

Veel groen in de gemeente is aangelegd in de periode 1950-1980 en raakt hiermee ‘op leeftijd’. Dit betekent dat veel groen het einde van zijn levensduur heeft bereikt en toe is aan renovatie. Daar komt

12 Tot op heden wordt dit pragmatisch opgelost door hiervoor achteraf in de jaarrekening verantwoording af te leggen of apart extra middelen aan te vragen. Het mag duidelijk zijn dat dit begrotingstechnisch ongewenst is en geen structurele oplossing kan zijn. Gemiddeld genomen gaat het in de planperiode 2022-2031 om 2 grotere herinrichtingsprojecten (weg-/rioolreconstructie) waarbij vanuit groen een bijdrage van gemiddeld € 100.000 per project voor de groeninrichting als realistische schatting geldt.

25

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

bij dat er – vanwege het ontbreken van een vervangingsbudget – slechts minimaal is geïnvesteerd in vervanging van groen. Dat is buiten zichtbaar aan het worden: er vallen gaten in de beplantingsvakken en steeds meer bomen vallen weg. Uit het veldwerk voor dit beleidsplan blijkt dat anno 2021 vooral cultuurlijke beplantingen (heesters, bodembedekkers, hagen) een afgenomen technische kwaliteit laten zien en renovatie op steeds meer locaties urgent is of op korte termijn zal gaan worden. Dit maakt dat het van groot belang is om in de begroting structurele middelen op te nemen voor het vervangen van het groen. Door dit budget slim in te zetten, kunnen in combinatie hiermee niet alleen de broodnodige inhaalslag voor het op orde brengen van de technisch kwaliteit worden gerealiseerd maar ook een deel van de verbeter- en omvormingsvoorstellen – zoals die naar voren komen uit dit plan en bijbehorende groenstructuurkaarten. De vervangingskosten zijn berekend op basis van een theoretische afschrijving (areaal vermenigvuldigd met de aanlegkosten gedeeld door de afschrijvingstermijn). Het totaalbedrag voor het groenkapitaal bedraagt afgerond 12,5 miljoen. Uitgaande van een gemiddelde vervangingstermijn van 40 jaar bedragen de jaarlijkse vervangingskosten € 310.000. Dit komt overeen met het bedrag in het Groenplan 20202024.

Projecten uitvoering Beleidsplan openbaar groen In de voorgaande hoofdstukken zijn per onderwerp onder de noemer ‘wat werken we uit’ diverse thematische acties en projecten benoemd. Sommige hiervan zullen in het beheerplan worden uitgewerkt. Voor andere acties en projecten zal een apart traject gevolgd moeten worden waarvoor extra middelen nodig zijn. Voor een overzicht van alle acties en projecten – inclusief kosten en periode van uitvoering – wordt verwezen naar bijlage VII. Voor de planperiode 2022-2031 zijn de incidentele totale kosten geraamd op € 205.000. Dit betekent dat verspreid over de planperiode jaarlijks een bedrag van € 20.500 nodig is om uitvoering te geven aan de thematische acties en projecten van het Beleidsplan openbaar groen. Daarnaast zijn er een aantal projecten zoals monitoring die jaarlijks terugkeren; hier is een bedrag van € 70.000 per jaar geraamd. Dit laatste bedrag is inclusief het inhuren van tijdelijke extra formatie om een aantal project uit te kunnen voeren. Het verhogen van de door samenleving benoemde ‘beeldbepalende locaties’ (zie bijlage IV) naar CROW A-niveau vraagt om een verhoging van het reguliere onderhoudsbudget van € 75.000 per jaar. Tot slot geldt dat de groenstructuurkaart diverse locaties en gebieden aanduidt waar realisatie, versterking en ontwikkeling van het groen gewenst is (bv.

doorzetten bomenstructuren, vergroenen van stenige gebieden, omschakeling naar ecologisch groenbeheer, realiseren nieuwe groene verbindingen etc.). Insteek vanuit het Beleidsplan openbaar groen is dat deze groenruimtelijke wensen en ideeën gerealiseerd worden door slimme combinaties te maken met te renoveren groen, integrale herinrichtingsplannen, stedelijke in- en uitbreidingen, uitvoering van klimaatplannen, gezamenlijke aanpak met andere partijen

26

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

en/of subsidiemogelijkheden. Ook is het uitgangspunt dat het omschakelen naar andere beheermethoden (bv. extensief maaibeheer) of inrichtingen (omvorming van cultuurlijk groen naar natuurlijk groen) binnen de voorgestelde vervangingsinvestering kan plaatsvinden. Verwachting is dan ook dat voor het uitvoeren van de inrichtings- en beheervoorstellen gedurende komende planperiode geen aanvullende investeringen nodig zullen zijn.

Samenvattend kostenoverzicht Berekende kosten13

Kostenpost 1.

Regulier groenonderhoud op onderhoudsniveau A, B en C (met minimale nuancering en exclusief inkomsten bosbeheer14)

€ 720.000 per jaar

2.

Vervangingsbudget (gemiddelde afschrijving 40 jaar)

€ 310.000 per jaar

Betreft renovatie, vervanging, bijdrage integrale herinrichtingsprojecten, kwaliteitsimpuls beeldbepalende locaties en uitvoering inrichtings- en beheervoorstellen groenstructuur 3.

Kosten uitvoering projecten groenbeleidsplan als uitvoering van

Periode 2022-2031

nieuwe beleid (zie projectenlijst, bijlage VII) EXTRA INVESTERINGEN a.

Incidentele kosten (€ 205.000 gespreid over voor 10 jaar)

€ 20.500 per jaar

b.

Jaarlijks terugkerende kosten (o.a. monitoring)

€ 70.000 per jaar

c.

Meerkosten voor verhogen onderhoudskwaliteit beeldbepalende locaties volgens verzoek in motie RA058

13

Groenplan 2020-2024

14 Deze schommelen momenteel zeer sterk en zijn daarom niet genoemd

27

€ 75.000 per jaar

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

BIJLAGE I: Lijst van participanten Tijdens verschillende online-bijeenkomsten/ enquête hebben de volgende personen en groeperingen bijgedragen: •

Inwoners door het invullen van enquête via het bestaande bewonerspanel.

•

Raadsleden en dorpsraden op 13 april en 5 juli 2021.

•

Interne deskundigen in de vorm van een kerngroep op 10 maart en 29 juni 2021.

•

Externe deskundigen en partners in de vorm van een expertgroep op 16 maart en 29 juni 2021. Hiervoor waren uitgenodigd en hebben aan overleggen deelgenomen of op stukken gereageerd: •

Bijenhoudersvereniging St. Ambrosius Reusel

•

Bosgroep Zuid-Nederland

•

Brabants Landschap

•

Gehandicaptenplatform gemeente Reusel-De Mierden

•

Heemkunde Werkgroep Reusel

•

Heemkundegroep De Mierden

•

Natuur- en (weide)vogelvereniging Reusel-De Mierden

•

Ondernemersvereniging Bedrijventerreinen Reusel-De Mierden (OVBRM)

•

Toeristisch Informatie Punt (TIP)

•

Vogelwerkgroep De Kempen

•

Waterschap De Dommel

•

Wildbeheereenheid Reusel-De Mierden (WBE)

•

Winkeliersvereniging

28

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

BIJLAGE II: Kengetallen groen Een nadere toelichting is opgenomen in het groenbeheerplan.

29

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

BIJLAGE III: Voorbeeld CROW-kwaliteitsnormen Onderhoudskwaliteit B Kennisplatform CROW heeft sinds 2007 landelijke standaarden voor de onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte gedefinieerd en past deze regelmatig aan. Zij onderscheidt 5 niveaus van onderhoud: A+, A, B, C en D. Waarbij A+ voor ‘zeer goed’ staat, een nagenoeg ongeschonden situatie betreft. Niveau D is een ‘slechte staat’ en lokt kapitaalsvernietiging uit. Niveau B staat voor ‘voldoende’ waarbij de voorzieningen functioneel blijven. Het kwaliteitsniveau kan concreet worden gemaakt aan de hand van beeldmeetlatten voor de verschillende kwaliteitscriteria als onkruidbedekking, overhang (o.a. doorgang en zicht) en kale plekken. Onderstaande afbeelding geeft een voorbeeld van de beeldmeetlat voor onkruid in beplantingen. Voor niveau B betekent dit bijvoorbeeld dat er per 100m2 30% onkruid mag voorkomen waarvan er minder dan 20 stuks hoger dan 30 cm mogen worden. Niveau D is wegens zijn niet duurzame karakter niet in dit voorbeeld opgenomen.

CROW-kwaliteitsniveaus Onkruid in beplanting

A+

A

B

C

Er is geen onkruid

Er is weinig onkruid

Er is in beperkte mate onkruid

Er is redelijk veel onkruid

Bedekking onkruid

Bedekking onkruid

Bedekking onkruid

Bedekking onkruid

0% per 100m2

≤20% per 100m2

≤30% per 100m2

≤40%per 100m2

Bedekking door resten

Bedekking door resten

Bedekking door resten

Bedekking door resten

0% per 100m2

≤20% per 100m2

≤30% per 100m2

≤40%per 100m2

Aantal hoger dan 30 cm

Aantal hoger dan 30 cm

Aantal hoger dan 30 cm

Aantal hoger dan 30 cm

0 stuks per 100m2

≤10 stuks per 100m2

≤20 stuks per 100m2

≤30 stuks per 100m2

Bron: CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018

30

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

BIJLAGE IV: Overzicht beeldbepalende locaties In de motie van 10 november 2020 (RA20.058) heeft de Raad opgedragen om bij inwoners, buurtverenigingen en dorpsraden te inventariseren welke ideeën zij hebben t.a.v. de relevante beeldbepalende elementen in de ruimtelijke omgeving die bijzondere aandacht behoeven bij groenonderhoud. In bijlage VIII zijn de enquête-uitslagen opgenomen. Op basis van de beantwoording van de open vragen is er een lijst met straatnamen en locatieaanduidingen ontstaan. Als eerste zijn de locaties opvolgorde van aantal keer dat zij werden genoemd gezet. Vervolgens is gekeken of hier een lijn in te ontdekken viel. Naast de centra, die al veel aandacht krijgen en op een hoger onderhoudsniveau worden onderhouden, werden de doorgaande wegen inclusief rotondes in de bouwde kom als tweede genoemd. Onderstaande straten en locaties zijn in de gehouden open enquête via het bewonerspanel het meest genoemd als beeldbepalende locaties in de dorpskernen waar een meer aandacht ofwel een hoger onderhoudsniveau als wenselijk wordt gezien. Met het vaststellen van het beleidsplan (inclusief bijbehorend uitvoeringprogramma) is tevens besloten om de onderhoudskwaliteit van het groen op deze locaties te behouden/te verhogen naar kwaliteitsniveau A. Aantal keer genoemd in enquête

Huidig

Gewenst

Wilhelminalaan Reusel (5541)

34

B

A

Groeneweg-Boegent Reusel (5541)

16

B

A

Zeegstraat Reusel (5541)

13

B

A

Schoolstraat Reusel (5541)

9

B

A

Kruisstraat Reusel (5541)

8

B

A

Lensheuvel Reusel (5541)

8

B

A

Mierdseweg Reusel (5541)

8

B

A

Kerkstraat Hooge Mierde (5095)

3

B

A

St. Cornelisstraat Hooge Mierde (5095)

3

B

A

Hoogstraat Hooge Mierde (5095)

2

B

A

Draaiboom Lage Mierde (5094)

4

B

A

Kloosterstraat Lage Mierde (5094)

4

B

A

Broekkant Lage Mierde (5094)

3

B

A

Willibrordlaan Hulsel (5096)

5

B

A

De Stad Hooge Mierde

-

B

A

Smidsstraat Hooge Mierde

-

B

A

Hogemierdseweg Lage Mierde

-

B

A

Vloeieind Lage Mierde

-

B

A

Straat (toe te voegen aan centra)

TOEGEVOEGD

31

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

Om tot een logische en ruimtelijk samenhangende kwaliteitszonering te komen zijn in aanvulling op bovenstaande lijst een aantal wegen (binnen de bebouwde kom) toegevoegd aan de lijst Beeldbepalende locaties. In enkele gevallen is uit het oogpunt van een logische en ruimtelijk samenhangende kwaliteitszonering besloten om enkele vaker genoemde locaties niet over te nemen. Dit betreft enkele woonstraten waar blijkbaar momenteel ontevredenheid is over de kwaliteit van het onderhoud, maar die niet aangemerkt kunnen worden als ‘beeldbepalende locaties’. Voor deze locaties zal vanuit het regulier/technisch onderhoud gezocht worden naar een oplossing.

32

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

BIJLAGE V: Groenstructuurkaarten en legenda Bij dit beleidsplan behoren de volgende groenstructuurkaarten: •

Reusel

•

Hooge Mierde, Hulsel en Lage Mierde

•

Buitengebied

De kaarten zijn als losse bijlagen toegevoegd. De verklarende legenda’s bij de kaarten dorpskernen en buitengebied volgen hierna.

33

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Hoofdgroenstructuur

Groen (incl. bomen) met een structurerende betekenis op dorps-of gemeenteniveau; hoofdzakelijk in eigendom en/of beheer van de gemeente, soms van derden

Foto: parkzone Spelthof (Lage Mierde)

Wijkgroenstructuur

Groen (incl. bomen) met een structurerende betekenis op wijk-of buurtniveau; hoofdzakelijk in eigendom en/of beheer van de gemeente, soms van derden

Foto: Hulsbossen (Hooge Mierde)

Woonomgevingsgroen

Groen (incl. bomen) met een ruimtelijke en/of functionele betekenis op buurt- of straatniveau

Foto: Vijverveld (Reusel)

Beekdal – bestaand of te herstellen

Foto: Raamloop nabij Reuselsedijk (Hulsel)

34

Beekloop in lagergelegen beekdalzone al dan niet in karakteristieke ecologisch-landschappelijke setting van (natuurlijk)grasland, plasdraszones en kleinschalige bosjes en andere landschapselementen. Zowel bestaand als wenselijk om te herstellen en verder te ontwikkelen zones

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Water

Beken, vijvers, vennen, poelen en andere watergangen die tezamen met de groenstructuur een groen-blauw netwerk vormen dat vele functies vervult en een belangrijke ruimtelijke drager

Foto: visvijver Molenheide (Reusel)

Hoofdbomenstructuur - bestaand

Laan of bomenrij met een structurerende betekenis op dorps- of gemeenteniveau

Foto: Willibrordlaan (Hulsel)

Hoofdbomenstructuur - gewenst

Gewenste laan of bomenrij als ontbrekende schakel in de hoofdbomenstructuur

Foto: Wilhelminalaan (Reusel)

Wijkbomenstructuur bestaand

Laan of bomenrij met een structurerende betekenis op wijk- of buurtniveau

Foto: Bakkerstraat (Reusel)

Wijkbomenstructuur gewenst

Foto: Lange Voren (Reusel)

35

Gewenste laan of bomenrij als ontbrekende schakel in wijkbomenstructuur

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Verbinding hoofdgroen- of wijkgroenstructuur

Te versterken of te ontwikkelen groene schakel ten behoeve van een volledig aaneengesloten groenstructuur. De bovenste pijl betreft een verbinding in de hoofdgroenstructuur, de onderste pijl een verbinding in de wijkgroenstructuur

Foto: Voldersakker (Lage Mierde)

Waterstructuur – te herstellen

Te herstellen ontbrekende schakel in de historische waterstructuur als onlosmakend onderdeel van de groenstructuur

Foto: Horstveld (Reusel)

Belangrijke – veelal historisch bepaalde - visuele verbinding via of vanuit het groen naar markante gebouwen of locaties

Zichtlijn

Foto: Stephanuskerk vanaf Grote Hassel (Lage Mierde)

Landschappelijk lint

Relict van historische landschappelijke groenstructuur opgenomen in de bebouwde omgeving

Foto: Denestraat (Reusel)

Recreatieve doorsteek – bestaand of gewenst

Foto: De Braken (Reusel)

Aangeduide functies

36

Bestaande of gewenste – vaak informele – wandel- of fietsverbinding tussen woonomgeving en de groenstructuur

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Natuurlijk en ecologisch groen – bestaand/gewenst

Groen met een – bestaand of gewenst natuurlijk karakter en/of specifieke ecologische waarden; meestal deel van de (inter)lokale ecologische groenstructuur. Het betreft zowel groen dat deze functie nu al vervult als groen waarvoor dit wenselijk is.

Foto: Speelman (Reusel)

Cultuurlijk en parkachtig groen

Groen met een – bestaand of gewenst - cultuurlijk/parkachtig karakter. Het betreft hoogwaardig, traditioneel onderhouden en gevarieerd siergroen waarbij esthetische beleving en gebruikswaarden voorop staan.

Foto: Deken van der Weepark (Reusel)

Cultuurhistorisch waardevol groen

Groen dat een (cultuur)historische waarde vertegenwoordigt. Het kan dan gaan om een relict van landschappelijk groen (rij oude knotbomen, oude laanbeplanting, erfbeplanting) of groen dat deel uitmaakt van een historische tuin- of parkaanleg. In sommige gevallen overlappend met de legenda-eenheid ‘Landschappelijk lint’ of ‘Markante boom of boomgroep’)

Foto: Kendersekker (Reusel)

Landschappelijk groen

Foto: Rijpershoek (Reusel)

Speelgroen

Foto: Wijenhof (Hulsel)

37

Groen met een – bestaande of gewenste landschappelijke sfeer door een combinatie van natuurlijk-landschappelijke beplantingsvormen, inheemse soorten en bijbehorend (extensief) beheer. Bijvoorbeeld los uitgroeiende hagen, hoogstamfruitbomen, bloemenweide of knotbomen. Vaak overlappend met de functie ‘natuurlijk en ecologisch groen’ met dit verschil dat de landschappelijke (belevings)waarde centraal staat. Groene speelplek of speelvoorzieningen ingebed in een groene omgeving

Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • EINDCONCEPT

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Sport- en recreatiegroen

Groen dat primair is aangelegd en wordt onderhouden ten behoeve van sport- en recreatieve activiteiten. Het gaat dan bijvoorbeeld om groene sportcomplexen, en lig- en picknickweides

Foto: sportpark de Leeuwerik (Hooge Mierde)

Markante boom of boomgroep

Boom of groep van bomen die vanwege omvang, ouderdom en/of strategische positie beeldbepalend is en zodoende een belangrijk onderdeel vormt binnen de groenstructuur en/of omgeving.

Foto: Draaiboom (Lage Mierde)

Markant object

Historisch beeldbepalend object als een molen, kerk of ander monumentaal bouwwerk dat vaak een ensemble vormt met het groen en/of via zichtlijnen visueel verbonden met de ruimere omgeving

Foto: kapel Lindenhof, Kloosterstraat (Lage Mierde)

Vergroeningslocatie

Uitermate stenige locatie, gebiedsdeel of buurt waar het om redenen van klimaatadaptatie, leefbaarheid en visueel-ruimtelijke waarde wenselijk is om extra groen en bomen aan te brengen in de openbare ruimte

Foto: Grotenekker (Reusel)

Begraafplaats

Foto: begraafplaats Sint Clemenskerk (Hulsel)

38

Groen dat deel uitmaakt van de aanleg van een begraafplaats

EINDCONCEPT • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden

LEGENDA GROENSTRUCTUURKAART – dorpskernen Sfeerbeeld

Legenda-eenheid

Toelichting

Bos

Bosgebied, zowel grotere aaneengesloten bossen als individuele, kleinere bospercelen. Voornamelijk gelegen in het buitengebied maar geregeld ook in of aan de rand van het dorp. Vervullen functies op het gebied van natuur, recreatie en houtproductie.

Foto: bosgebied Zwartven (Hooge Mierde)

Uitzichtpunt

Locatie vanaf waar een fraai uitzicht is over aangrenzend karakteristiek landschap

Foto: uitzicht vanaf Valkenaar naar het buitengebied (Hooge Mierde)

Waterretentie – bestaand of gewenst