Document · PDF

[21.14532] - VGRP 2017-2021 Gemeente Reusel-De Mierden

Commissie Ruimte 18 oktober 2021, gemeente Reusel-De MierdenBij agendapunt: Raadsvoorstel Verlenging Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan43.056 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

3.5

Wat waren de kosten?

In de afgelopen planperiode heeft een omslag plaatsgevonden van een tarief met verschillende verbruiks3 klassen naar een vast tarief per m verbruikt drinkwater (vanaf 2014). De geplande tariefsverhogingen, exclusief jaarlijkse indexatie bedroegen: • • •

In 2012: 0% In 2013: 6% In 2014 t/m 2016: 5%

Bovenstaande verwachte percentages waren van toepassing op het gemiddelde tarief. De tariefsverandering verschilde per klasse, waarbij het tarief van de laagste verbruiksklassen omlaag ging en het tarief van de hoogste verbruiksklassen omhoog. Het werkelijke verloop van de rioolheffing was als volgt: Tabel 3 – Tariefsverloop rioolheffing 2011 t/m 2016 Jaar

Tarief, gemiddeld per m3

Verandering, inclusief indexatie

2011*

€ 1,53

2012*

€ 1,53

0,0%

2013*

€ 1,62

5,9%

2014

€ 1,89

16,7%

2015

€ 1,92

1,6%

2016

€ 1,92

0,0%

* In de jaren 2011 t/m 2013 is het gemiddelde tarief per m3 berekend aan de hand van het in het VGRP 2012-2016 vermelde aantal eenheden en waterverbruik per klasse.

De geplande tariefsveranderingen zijn aanvankelijk conform het VGRP doorgevoerd, zonder verdere indexatie. De overgang naar een andere tariefsindeling heeft voor een eenmalige, sterke stijging van het 3 gemiddelde tarief per m geleid. Daar staat tegenover dat de geplande stijging in 2015 en 2016 (5% per jaar) niet is doorgevoerd. In 2016 is ook niet geïndexeerd. Dit paste in het beeld van de achterblijvende investeringen bij het geplande verloop in het VGRP. Door de gekozen tariefsveranderingen zijn de inkomsten in de afgelopen jaren goed aan blijven sluiten op de werkelijke lasten. Het betekent echter ook dat de bufferende werking van de Voorziening Riolering zeer beperkt is. Het alsnog uitvoeren van de eerder uitgestelde investeringen, samen met nieuwe activiteiten in 23

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

het kader van de ambities van de gemeente voor de aankomende planperiode (zie Hoofdstuk 5 en 6), zal daarom nieuwe tariefstijgingen noodzakelijk maken.

3.6

Aandachtspunten planperiode 2017-2021

Op basis van de evaluatie en de ambtelijke en bestuurlijke interviews zijn de volgende aandachtspunten te benoemen voor de aankomende planperiode: • • • • • •

Verbeteren personele capaciteit Opstellen van een calamiteitenplan riolering, geënt op communicatie (naar burgers maar ook hulpverleners zoals brandweer) Aandacht voor de problematiek rondom foutaansluitingen drukriolering (mogelijkheden handhaving via beroep op doelmatigheid / hemelwaterverordening) Continueren / nog meer verankeren van het thema “Beheer-op-Orde” zoals dat in de afgelopen periode is opgezet Uitwerking Hemelwaterstructuurplan Interactie riolering / oppervlaktewater  Stedelijke Water Opgave

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

4.1

Inleiding

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem; het functioneren, de kwaliteitstoestand en de toetsing aan de doelen. In de onderstaande paragrafen is onderscheid gemaakt tussen de verschillende zorgplichten en het oppervlaktewatersysteem.

4.2

Stelselkenmerken

Stedelijk afval- en hemelwatersysteem Het rioleringssysteem van de gemeente Reusel-De Mierden is als volgt opgebouwd: Tabel 4 – Opbouw afval- en hemelwatersysteem gemeente Reusel-De Mierden. Voor een gedetailleerd overzicht zie het actuele BRP, inclusief overzichtskaart(en) Type

Hoeveelheid

Vrijvervalriolering: • Gemengde riolering • Vuilwaterriolering • Hemelwaterriolering • Overig (duikers)

58.434 m 10.394 m 18.529 m 532 m (voor zover bekend)

Persleidingen

6.475 m

Drukriolering

67.336 m

Vacuümriolering

6.361 m

Drainage

623 m

Hoofdgemalen

22 stuks (exclusief de gemalen van de randvoorzieningen)

Drukriolering • Pompunits • Bufferputten

206 stuks 22 stuks

Randvoorzieningen

7 stuks (waarvan 1 intern bergingsbassin)

Externe overstorten (gemengd): • Met randvoorziening • Zonder randvoorziening • Hoge leiding

6 stuks 12 stuks 5 stuks

Hemelwateruitlaten

32 stuks

Straatkolken

± 5.500 stuks

Het in de gemeente Reusel-De Mierden verzamelde afvalwater wordt uiteindelijk afgevoerd naar de RWZI in Hapert. Dit vindt plaats via vier eindgemalen van Waterschap de Dommel: • • • •

Kom Reusel middels eindgemaal aan de Zeegstraat (met buffervoorziening van Waterschap) Kom Hooge Mierde middels eindgemaal aan Lemenweg Kom Lage Mierde middels eindgemaal aan Tinnen Pot Kom Hulsel middels eindgemaal Reuselsedijk

In Figuur 3 en Figuur 4 is de verdeling van het areaal vrijvervalriolering naar type stelsel en leeftijd weergegeven: • • • •

Gemengd: gemengd riool; DWA: vuilwaterriool; RWA: regenwaterriool; Overig: Overige riolering zoals overstortriool en infiltratieriool. 25

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Figuur 3 – Aanwezige stelseltypen riolering gemeente Reusel-De Mierden

Figuur 4 – Leeftijdsopbouw riolering (naar lengte) gemeente Reusel-De Mierden

Grondwatersysteem Op de bodemkaart van Nederland is tevens de grondwaterstand aangegeven. Er zijn nagenoeg geen waarden beschikbaar voor het bebouwde gebied. De bodemkaart is niet geschikt voor gebruik op kleine schaal, maar kan gebruikt worden om een indicatie te geven van de grondwaterstanden in de omgeving. Uit de grondwatertrappenkaart blijkt dat het grootste deel van het stedelijk gebied gekarteerd is als grondwatertrappen V t/m VII. Grondwatertrap III komt voor langs de beekdalen van de watergangen langs weerszijden van Lage Mierde, aan de westkant van Hulsel en door kern Reusel. In gemeente Reusel-De Mierden zijn geen drinkwateronttrekkingen of industriële onttrekkingen bekend. Wel is bekend dat er een aantal grote onttrekkingen zijn ten behoeve van agrarische doeleinden. Tabel 5 – Grondwatertrappen

GHG GLG

Grondwaterstand (cm-mv) I II III <20 <40 <40 <50 50-80 80-120

IV >40 80-120

V <40 >120

VI 40-80 >120

VII >80 >160

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Oppervlaktewatersysteem In het gebied zijn enkele waterlopen aanwezig die invloed hebben op de waterhuishouding. De aanwezige waterlopen zijn (onder andere) de Reusel en de Raamsloop. Het riviertje de Reusel valt in de zomer nagenoeg droog. Ten zuiden van deze watergangen loopt een waterscheiding. Stromen ten zuiden hiervan lopen naar België.

Figuur 5 – Legger waterschap De Dommel in gemeente Reusel-De Mierden

4.3

Toestand en functioneren

Afval- en hemelwatersysteem Onderzoek Restlevensduur m.b.v. Rasmariant De Gemeente Reusel-De Mierden heeft in 2015 een onderzoek laten uitvoeren naar de degeneratie van haar rioolstelsel. Hiervoor is gebruik gemaakt van Rasmariant als software. Rasmariant leest het gehele rioolstelsel in, gevolgd door de wegen en alle beschikbare rioolinspecties. Uitgangspunt van het onderzoek is niet meer te kijken naar de leeftijd van het riool, maar naar de kwaliteit. De theoretische levensduur is in vele gevallen groter dan de oorspronkelijke 60 jaar. Daarnaast zijn de reparatie en renovatietechnieken afgelopen jaren toegenomen, waardoor er meer gerepareerd kan worden en minder vervangen hoeft te worden. Aan de hand van de functie van de wegen worden er gewichtsfactoren bepaald voor de degeneratie; een riool onder een doorgaande weg mag niet instorten, in een plantsoen of woonwijk daarentegen is de impact van een ingestort riool minder groot. Van de beschikbare inspecties is ongeveer 2/3 geschikt om de analyse mee te maken. De overige inspecties zijn niet bruikbaar, vaak doordat er in de inspectiebestanden geen overeenkomst is met de gemeentelijke putnummering. De meest voorkomende en ernstige schadebeelden verwachten we van aantasting van beton en lekkages, al dan niet met zandinloop. Deze schades zijn gefilterd als herstelmaatregel.

Conclusie van het onderzoek is dat er op meerdere locaties reparaties nodig zijn, waardoor het rioolstelsel niet (geheel) vervangen hoeft te worden. De kosten voor de reparaties worden geraamd op ca. € 250.000. Daar tegenover staat een bedrag voor vervangingen van de gehele straat voor een bedrag van ca. 6 miljoen, gebaseerd op het beheerpakket GBI. Door te kiezen voor reparaties bespaart de gemeente in totaal 3 miljoen aan vervangingen op korte termijn en wordt de levensduur van de gerepareerde riolen met 10-20 jaar verlengd. Er wordt geadviseerd om het onderzoek te herhalen, na uitvoering van de reparaties en uitvoering van inspecties van het ontbrekende deel. (Voorzien in VGRP in 2021) 27

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Basis Rioleringsplan Naast het onderzoek naar de kwaliteit van de bestaande (vrijverval)riolering wordt er momenteel gewerkt aan het BRP (Basis Riolerings Plan). Dit is het technische plan voor de vrijvervalriolering, waarbij met name wordt gekeken naar de hydraulische effecten. BRP Reusel-De Mierden 2016 Het BRP (Basis Riolerings Plan) van de gemeente wordt op dit moment (2016) geactualiseerd. Voor de definitieve resultaten wordt verwezen naar het nog te verschijnen eindrapport. Op basis van de voorlopige resultaten is in het kostendekkingsplan al wel rekening gehouden met de naar verwachting uit te voeren maatregelen en de kosten daarvan.

Maatgevende gebeurtenissen In het BRP is het systeem getoetst aan de standaard bui 08 (herhalingstijd 1x per 2 jaar) en standaard bui 09 uit de Leidraad Riolering. Daarnaast is de werking van het systeem getoetst aan de gemeten neerslaggebeurtenissen rond 1 juni 2016.

T=100 gebeurtenissen Gemeenten en waterschap willen graag meer inzicht krijgen de problemen in stedelijk gebied in een T100-afvoersituatie. Het waterschap is verantwoordelijk voor het op orde krijgen en houden van het watersysteem waarbij overstromingen tot een herhalingstijd van 1x per 100 jaar niet mogen optreden. Om verder de interactie tussen rioolstelsel en watersysteem mee te nemen en iets te kunnen zeggen over de stedelijke wateropgave, is onderstaande aanpak meegenomen in het BRP:

Check van waterpeilen T100 in het huidige model en bepalen of er kritische overstorten zijn

Als er geen kritische overstorten zijn, zijn er geen verdere acties voor de gemeente. Het waterschap neemt de uitkomsten van de doorrekeningen van beide T100 situaties mee in de modellen

Als er wel kritische overstorten zijn dan worden oppervlaktewaterpeilen ter plaatse van riooloverstorten voor de wintersituatie aangeleverd

Herberekening rioolstelsel voor de wintersituatie (rekening houdend met de oppervlaktewaterpeilen) - Inclusief controle of en waar wateroverlast (inundatie percelen/bebouwing) optreedt - Berekening van de afvoergolf per riooloverstort en hemelwateruitlaat

Berekening van de belasting van een neerslagafvoermodel op het watersysteem met de berekende afvoergolven uit de riooloverstorten

Beschrijving interactie tussen rioolsysteem en watersysteem in het BRP

Indien nodig: In onderling overleg worden maatregelen en kostenverdeling vastgesteld

De belangrijkste resultaten uit het actuele BRP zijn: •

Reusel In Reusel wordt op meerdere locaties water op straat berekend. Een bekend knelpunt daarbij is de Turnhoutseweg en Sportpark Den Hoek. Daarnaast wordt op meerdere locaties binnen de kern water op straat berekend als gevolg van in het verleden te klein gedimensioneerde leidingen. Hierdoor is een minder robuust stelsel ontstaan dat gevoelig is voor grote(re) hoeveelheden hemelwater. Tot slot valt het berekende water op straat in de Denestraat op, veroorzaakt door de lange omweg die hier in de riolering gemaakt moet worden naar de overstort.

•

Hooge Mierde In Hooge Mierde komt in de berekening op meerdere locaties water op straat voor, veroorzaakt door de te kleine afvoercapaciteit richting de bergbezinkleiding Houtgracht (overstortlocatie). Met name in het centrum bij de kerk zou een vergroting wenselijk zijn om dit op te lossen. Het hemelwaterstelsel van de Leendestraat Noord blijkt niet naar wens te functioneren, iets dat ook in de praktijk wordt ervaren. Los van water op straat kan het hemelwaterstelsel van ‟t Bogtje duurzamer worden ingericht door het stelsel om te bouwen en het gemaal uit te schakelen.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

•

Lage Mierde Aan de randen van Lage Mierde wordt water op straat berekend, vaak veroorzaakt door laag maaiveld in combinatie met het langere tracé naar de overstort. Deze locaties zijn in de praktijk echter minder herkenbaar. Het bergingsbassin aan de Boekweithof is door zijn kleine inhoud bij hevige neerslag direct gevuld, daarnaast wordt hier water op straat berekend. In het verleden was hier een overstort aanwezig welke is dichtgezet. Het stelsel zou hydraulisch beter functioneren als deze drempel nog aanwezig was.

•

Hulsel In het verleden is de overstort ter hoogte van Huisacker verplaatst naar de Reuselsedijk en voorzien van een bergbezinkleiding en retentie. Hierdoor is het afvoertracé tijdens hevige neerslaggebeurtenissen voor de Willibrordlaan langer geworden, waardoor nu water op straat wordt berekend.

Niet alle berekende water op straat locaties zijn in de praktijk herkenbaar, daarnaast is in de komende periode niet direct een maatregel te realiseren zoals bijvoorbeeld in het centrum van Hooge en Lage Mierde. Locaties die in de komende planperiode wel aangepakt kunnen en gaan worden zijn opgenomen in paragraaf 6.4.4. Voor de overige locaties zijn wel maatregelen uitgewerkt in het BRP, maar omdat de uitvoering van deze maatregelen nog onzeker is zijn deze nog niet opgenomen in dit VGRP. Deze zullen gedurende de planperiode nader uitgewerkt worden.

Klachten en meldingen Vanuit het klachten- en meldingensysteem van de gemeente is de registratie over de afgelopen planperiode opgenomen Tabel 6. Tabel 6 – Aantal klachten en meldingen riolering en wateroverlast gemeente Reusel-De Mierden Jaar

Riolering

Wateroverlast

2012 2013

13 6

1 4

2014 2015

15 12

3 4

2016*

* In 2016 zijn er meer klachten bekend dan geregistreerd. Vermoedelijk gaat het om klachten welke te maken hebben met de hevige neerslag van omstreeks 1 juni

In het BRP is een modelberekening gemaakt met de neerslag van de periode rond 1 juni. De resultaten zijn vergeleken met de klachten. Daarnaast is er een berekening gemaakt bij langdurige stroomuitval, waardoor rioolgemalen niet meer kunnen functioneren. Een dergelijke calamiteitensituatie geeft inzicht in de prioritering voor te ondernemen acties.

Vacuümriolering en Drukriolering Naast de vrijvervalriolering heeft de gemeente een uitgebreid netwerk aan drukriolering, vacuümriolering en persleidingen. Onderzoeken naar de kwaliteit van deze leidingen is nog in ontwikkeling in Nederland. Het is daarom moeilijk om deze kwaliteit te monitoren. De vacuümriolering functioneert al lange tijd goed, zeker in relatie tot de leeftijd waarop andere componenten in de planperiode vervangen zullen moeten worden. Ter voorkoming van langdurige en onnodige werking van de nooduitlaten is de vacuümriolering uitgerust met telemetrie. In het drukrioleringsnetwerk is sprake van een relatief groot aantal foutaansluitingen van hemelwater op het drukriool. Dit zorgt voor problemen bij hevige regenval; de pompunits zijn niet berekend op een dergelijke grote doorvoer. Dit leidt tot wateroverlast op de percelen en ook slijten de pompen sneller doordat ze vaker en langer aanstaan. Het optimaliseren van de drukriolering is dan ook een belangrijk ambitiepunt voor de aankomende planperiode.

Grondwatersysteem Gemeente Reusel-De Mierden heeft geen grote problemen met grondwater. Klachten met betrekking tot grondwateroverlast zijn incidenteel. In kern Hulsel en in kern Reusel zijn twee grondwaterknelpunten bekend. Tevens heeft kern Reusel te kampen met plaatselijk een laag maaiveld en ten zuidoosten van Hulsel bevindt zich een onderbemalingsgebied (De Hoef). Deze locaties zijn dus potentieel gevoelig voor 29

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

wateroverlast. In de planperiode wordt een grondwatermeetnet gerealiseerd ter ondersteuning van afhandeling van klachten en inzicht in grondwaterstanden.

Oppervlaktewatersysteem Binnen de gemeente liggen enkele watergangen, meestal in beheer bij Waterschap De Dommel. De voornaamste watergangen zijn De Reusel en De Raamsloop. Op deze watergangen lozen de riooloverstorten. Binnen het BRP wordt de interactie gelegd tussen de waterstanden en het functioneren van de overstorten (kwantitatief) en binnen het Kallisto-onderzoek wordt een relatie gezocht naar het effect van een riooloverstort op de kwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater. Samen het waterschap De Dommel lopen er projecten rondom de inrichting van De Reusel en De Raamsloop voor de EHS, Natuur Netwerk Brabant en een Natura-2000-gebied; veelal een andere inrichting met meanderingen. In de nabije toekomst zal ook de benodigde berging onderdeel worden van deze projecten. Deze watergangen zijn ook belast met de EVZ. Investeringen rondom de inrichting hebben geen relatie met het VGRP.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

VOORUITBLIK

5.1

Inleiding

Bij de uitvoering van haar watertaken dient de gemeente Reusel-De Mierden zich te houden aan de wettelijke kaders en beleidslijnen. Maar het speelveld is ruimer dan alleen de wet. Het klimaat verandert en leidt tot extremere buien, de openbare ruimte wordt steeds voller en de burger is beter geïnformeerd. De manier waarop de gemeente Reusel- De Mierden invulling geeft aan deze uitdagingen vraagt om een beleidsmatige verankering. Hiervoor moeten keuzes worden gemaakt. In dit hoofdstuk zetten we de stip op de horizon om van hier met gepaste ambitie, stapsgewijs en doelgericht naar toe te werken.

5.2

Gewenste situatie

De gewenste situatie is een lange termijn visie van het afvalwatersysteem in de gemeente Reusel-De Mierden omstreeks 2030.

De gemeente Reusel-De Mierden en waterpartners streven naar een integrale en duurzame benadering van het watersysteem en de afvalwaterketen. Hierbij wordt nadrukkelijk samenwerking tussen de ketenpartners gezocht. Integraliteit en samenwerking zijn hierbij geen doelen op zich, maar essentiële randvoorwaarden om kosten en kwetsbaarheid te verminderen en de kwaliteit en kennisuitwisseling te verbeteren. De inzameling en het transport van stedelijk afvalwater in de gemeente Reusel-De Mierden leidt niet tot stank, hinder of water(bodem)kwaliteitsproblemen. Gemeente en waterschap realiseren zich dat lozingen vanuit het rioolstelsel naar het oppervlaktewatersysteem onvermijdbaar zijn en zorgen er gezamenlijk voor dat de effecten op het (water)milieu aanvaardbaar zijn. Hiertoe volgen de waterpartners een immissiegerichte aanpak met kosteneffectieve maatregelen in plaats van het traditionele normgerichte spoor. Zolang de gemeente profijt heeft bij de oplossing mag deze ook buiten de gemeentegrens worden gezocht als dit doelmatiger is. Voor een meer duurzame, milieuvriendelijker inrichting van de afvalwaterketen wordt gedacht aan onder andere kringloopsluiting en hergebruik van afvalwater. Afvalwater wordt hierin niet meer gezien als afval, maar wordt beschouwd als een bron van reststoffen (zoals organische stof, energie en fosfaat).

Als het regent in de bebouwde omgeving van de gemeente Reusel-De Mierden verdwijnt het meeste hemelwater anno 2016 in de riolering en wordt het direct afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Hapert of, in geval van aparte hemelwaterriolen, afgevoerd naar het oppervlaktewater. Om al dat relatief schone hemelwater te transporteren en te zuiveren zijn kostbare voorzieningen nodig. Door klimaatverandering wordt het bestaande rioolstelsel steeds zwaarder op de proef gesteld. Buien worden heviger en duren langer. Hierdoor neemt het risico op (grond)wateroverlast toe. Het blijven verruimen van de ondergrondse riolering is uiteindelijk geen doelmatige oplossing, de afvoercapaciteit zal tijdens extreme neerslagomstandigheden niet toereikend zijn en het is bovendien te kostbaar. Om ook in de toekomst droge voeten te houden en schade te voorkomen creëren we ruimte in het groen, oppervlaktewater en/of de openbare ruimte. Hierbij wordt de volgende voorkeursvolgorde aangehouden: hergebruik of infiltreren (vasthouden) waar mogelijk, bufferen op locaties met voldoende beschikbare ruimte en als het niet anders kan, dan pas afvoeren.

In openbaar gebied komt dit tot uiting door hemelwatervoorzieningen in groenstroken die geschikt zijn gemaakt voor de opvang van overtollig hemelwater, aanpassing van waterpartijen en/of bovengrondse water regulerende constructies (bovengrondse waterslimme oplossingen).

Figuur 6 – Voorkeursvolgorde hemelwater: 1) Vasthouden, 2) Bergen / Bufferen, 3) Afvoeren. Bron: Loet van Moll

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Indien doelmatig draagt de perceelseigenaar een steentje bij door op eigen terrein voorzieningen te treffen voor buffering en/of opslag van hemelwater en/of opvang van overtollig grondwater. De gemeente ziet hierbij toe op een doelmatige invulling van de hemelwateropgave. Het niet aansluiten van hemelwater heeft hierbij altijd de voorkeur boven het afkoppelen (en gescheiden afvoeren). Indien haalbaar en betaalbaar worden nieuwe ontwikkelingen hydrologisch neutraal ingepast en wordt bij reconstructies maximaal afgekoppeld. Gestreefd wordt om de menselijke activiteiten zo veel mogelijk af te stemmen op de natuurlijke (grond)waterfluctuaties. Om invulling te geven aan deze lange termijn visie is een gedegen onderhoud en continuïteit in beheer essentieel (“Beheer-op-Orde”). De gemeente Reusel-De Mierden maakt daarbij gebruik van robuuste, duurzame oplossingen, waarbij gestart wordt met inventarisaties en kwaliteitsbeoordelingen. Daarna zoekt de gemeente in samenwerking met de waterpartners naar de meest efficiënte wijze van beheer. Als het bijdraagt aan de doelmatigheid kan dit leiden tot een onderlinge verschuiving van taken, bijvoorbeeld door het opschalen naar regionale activiteiten. Traditionele (onderhouds)activiteiten worden ter discussie gesteld en waar mogelijk herzien naar een meer risicogestuurde / gedifferentieerde benadering.

Samen met de waterpartners volgt de gemeente ReuselDe Mierden nieuwe ontwikkelingen en innovaties.

5.3

Ambities op hoofdlijnen

Het ambitieniveau bepaalt het tempo en de middelen waarmee de bovenstaande lange termijn visie wordt vormgegeven. We onderscheiden drie ambitieniveaus: • • •

Minimaal Basis Vooruitstrevend

(minimale invulling wettelijke verplichtingen, ingrijpen na klachten/meldingen) (planmatig te werk gaan) (duurzaam, toekomstbestendig inspelen op nieuwe ontwikkelingen)

Minimaal Het ambitieniveau „Minimaal‟ kenmerkt zich door het net voldoen aan de wettelijke verplichtingen die voortkomen uit de zorgplichten stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Dit geeft een minimale invulling van de zorgplichten, waardoor er geen of nauwelijks ruimte is om projecten structureel op te pakken. Daarnaast leidt dit tot een ad-hoc benadering van de rioleringszorg. Er wordt reactief ingegrepen na signalering van klachten en/of overlast. Dit leidt tot een toename van spoedeisende werkzaamheden, waardoor de investeringskosten hoger zijn dan gemiddeld. Het tempo van de rioleringsvervanging en renovatie houdt geen gelijke tred met het tempo waarin de riolering destijds is aangelegd. De riolen worden zo lang mogelijk benut, maar met een reële kans op instorten. Doordat verbeteringsmaatregelen ad-hoc plaats vinden is het lastig om in te spelen op kansen in de openbare ruimte.

Basisniveau Getracht wordt om de verbeteringsmaatregelen gelijke tred te laten houden met de vervangings/renovatiemaatregelen. Er wordt voldaan aan de wettelijke taken, beperking van de kans water op straat bij hevige neerslag en er wordt ingespeeld op de zorgplichten voor hemel- en grondwater. Dit geeft een gemiddelde invulling van de zorgplichten, waardoor er ruimte is om projecten betreffende deze plichten structureel op te pakken. Door deze structurele aanpak kunnen overige afdelingen (wegbeheer, verkeer en groen) binnen de gemeente tijdig bij de planvorming betrokken worden, waardoor kansen in de openbare ruimte beter kunnen worden benut en budgetten op elkaar worden afgestemd. Zo kunnen bijvoorbeeld vijverpartijen en wadi‟s zodanig in worden gericht dat recreatief medegebruik niet in de weg wordt gestaan. Bedrijven zien zichtbaar water in hun omgeving als een versterking van een groen imago en als een positieve factor voor „werkrecreatie‟. 32

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Vooruitstrevend Dit ambitieniveau kenmerkt zich door een anticiperende houding. Onderzoek en informatie-inwinning door langdurige monitoring van afval-, hemel- en grondwater liggen ten grondslag aan het opstellen en concretiseren van beleid. Water drukt een belangrijk stempel op de inrichting van de openbare ruimte. Er worden bijvoorbeeld voor de burger aantrekkelijke centrale vijverpartijen aangelegd/heringericht voor de opvang van hemelwater waarmee zowel de grondwaterstand wordt gereguleerd als overtollig water wordt gebufferd. Ook wordt de bovengrond zodanig ingericht dat extreme neerslaghoeveelheden bovengronds worden afgeleid naar plaatsen waar het water geen kwaad kan (plantsoenen, bermen en dergelijke). Hierbij wordt rekening gehouden met verwachte ontwikkelingen als gevolg van klimaatverandering.

5.3.1

Keuze algemeen ambitieniveau

In de afgelopen planperiode (2012 t/m 2016) heeft de gemeente Reusel-De Mierden haar watertaken hoofdzakelijk uitgevoerd op een niveau tussen minimaal en basis. Dit niveau werd vooral ingegeven door de beperkte personele capaciteit. In de afgelopen 2 jaar is hierin een positieve omslag ingezet, waarbij de focus lag op het structureren en volledig maken van alle beheergegevens (“Beheer op Orde”). Vanuit de ambtelijke werksessies tussen gemeente en waterschap wordt voorgesteld om de ingezette beleidsomslag verder te verankeren en de rioleringszorg in de aankomende planperiode (tenminste) in te vullen op het basisniveau. Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden wil haar watertaken overwegend invullen volgens het ambitieniveau Basis. Dit betekent een opwaardering en op onderdelen een continuering van het huidige beleid.

5.4

Speerpunten voor de aankomende planperiode

In de vorige paragraaf is het ambitieniveau voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken op hoofdlijnen bepaald. Hierna worden vijf specifieke ambitievoorstellen voor de planperiode 2017 t/m 2021 gepresenteerd, waarvan de verdere uitwerking maatschappelijke en/of financiële consequenties kan hebben. Daarbij is het huidige ambitieniveau weergegeven met een groene kader. Ambitievoorstellen planperiode 2017 t/m 2021 I. Verbeteren personele capaciteit II. Professionaliseren beheer en onderhoud III. Anticiperen op klimaatverandering IV. Optimaliseren drukriolering V. Betaalbare gemeentelijke watertaken

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

5.4.1

I – Verbeteren personele capaciteit

De afgelopen jaren zijn er veel wisselingen geweest in de personele invulling van de water en rioleringstaken van de gemeente Reusel-De Mierden. Sinds 2012 heeft de gemeente hiervoor geen (gespecialiseerde) medewerker in dienst. De taken zijn verdeeld over ingehuurde externen en over een aantal interne afdelingen (projectleiding, communicatie, financiën, etc.). Uit de evaluatie van de afgelopen planperiode (Hoofdstuk 3) blijkt dat de beschikbare personele capaciteit ontoereikend is om alle taken te kunnen uitvoeren. Dit leidt er toe dat geplande onderhoudsactiviteiten en investeringen niet volledig kunnen worden uitgevoerd en de kwaliteit van de rioleringszorg afneemt. Doordat geen (gespecialiseerde) medewerker aanwezig is, is gebiedskennis onvoldoende binnen de eigen organisatie verankerd. Ook is er onvoldoende mogelijkheid om lering te trekken uit klachten en meldingen; informatie wordt onvoldoende verzameld en gecentraliseerd.

Ambitievoorstel I Om de situatie te verbeteren zal de huidige, vaste formatie in de aankomende planperiode worden uitgebreid. Zo zal meer stabiliteit in de organisatie ontstaan en wordt systeem- en gebiedskennis voortaan beter geborgd in de eigen organisatie. Ook kunnen eventueel opgelopen achterstanden gemakkelijker worden ingelopen. Tabel 7 – Ambitieniveaus: Verbeteren personele capaciteit Aspect Personele capaciteit

Minimaal

Basis

Vooruitstrevend

Vrijmaken/extra inhuren personele capaciteit om regie te kunnen voeren op de (uitbesteding) van de geplande rioleringstaken in voorliggend VGRP.

In dienst nemen medewerker(s) Water & Riolering om regie te kunnen voeren op de (uitbesteding) van de geplande rioleringstaken en de opbouw van gebiedskennis.

Basisniveau aangevuld met: Vrijmaken/extra inhuren personele capaciteit om de uitgestelde activiteiten van de afgelopen jaren in te halen.

Formatieomvang passend bij gepland onderhoud- en investeringsniveau (gebiedskennis).

Risico‟s Personele gevolgen

 0

 ↑

 ↑

Financiële gevolgen

€↑

€ ↑↑

Gevolgen weergegeven ten opzichte van huidige beleid. Risico‟s:  aanzienlijk risico,  beperkt risico,  laag risico Personele capaciteit ↓↓ = sterke afname, ↓ = afname, 0 = geen effect, ↑ = toename, ↑↑ = sterke toename Financiën € ↓↓ = sterke afname uitgaven, € ↓ = afname, 0 = geen effect, € ↑ = toename, € ↑↑ = sterke toename Huidige ambitieniveau;

Voorstel ambitieniveau VGRP 2017 t/m 2021

Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden zal haar ambitie „Verbeteren personele capaciteit‟ in de aankomende planperiode in gaan vullen op het niveau Basis. Daarbij zullen ook kansen om zaken op Vooruitstrevend niveau in te richten aangegrepen worden.

5.4.2

II – Professionaliseren van beheer en onderhoud

Vanwege het gebrek aan personele capaciteit zijn de geplande beheer- en onderhoudsactiviteiten in het verleden niet volledig uitgevoerd, zoals het reinigen en inspecteren van de vrij verval riolering en het opstellen van een hemelwaterstructuurplan. Hierdoor had de gemeente geen compleet beeld van de kwaliteitstoestand en het functioneren van de riolering. Tijdens de voorgaande planperiode is een inhaalslag uitgevoerd in de onderhoudsactiviteiten. Van circa 2/3 van alle riolen is de kwaliteitstoestand nu bekend.

Ambitievoorstel II In de aankomende planperiode zal de gemeente vervolgstappen gaan zetten om het beheer en onderhoud verder te professionaliseren, zoals: • •

Registreren van de onderhoudsactiviteiten in beheersystemen t.b.v. informatievoorziening, analyse en opstellen maatregelenprogramma‟s; Uniformeren van de beheersystemen (objectbeheer, gemalenbesturing, etc.); 34

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

• •

Opstellen van een beheerprogramma voor peilbuizen, duikers en drainage Inventarisatie (functioneren van) duikers en hun effect op de optredende wateroverlast

Tabel 8 – Ambitieniveaus: Professionaliseren van beheer en onderhoud Aspect Professionaliseren van beheer en onderhoud

Minimaal Uitvoeren beheer- en onderhoudsactiviteiten uit voorliggend VGRP.

Risico‟s Personele gevolgen Financiële gevolgen

Basis Minimaal aangevuld met:

Vooruitstrevend Basisniveau aangevuld met:

Registreren van de onderhoudsactiviteiten in uniforme beheersystemen en het opstellen van beheerprogramma‟s.

Risicogestuurd beheer voeren o.b.v. een gedegen inzicht en kennis van het water- en rioolsysteem.

/ ↑ 0

/ ↑ €↑

 ↑ € ↑↑

Voorstel ambitieniveau VGRP 2017 t/m 2021

Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden zal haar ambitie „Professionaliseren van beheer en onderhoud‟ in de aankomende planperiode in gaan vullen op het gecombineerde niveau Basis / Vooruitstrevend “(Basis +)”. Daarbij speelt de betaalbaarheid een rol, maar ook het niet volledig willen uitputten van het systeem. De grens zal niet teveel worden opgezocht.

5.4.3

III - Anticiperen op klimaatverandering

Het klimaat is aan het veranderen en leidt o.a. tot extremere buien. Gelijktijdig neemt de verstening in de dorpskernen toe. Het (hemel)watersysteem en de afvalwaterketen moeten de afstromende neerslag kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. De integraliteit heeft daarbij betrekking op afstemming in de afvalwaterketen (ondergrond) en in de openbare ruimte (bovengrond). Inwoners van de gemeente moeten beseffen dat de waterbergingscapaciteit van het wegprofiel daarbij in toenemende mate zal worden aangesproken (water op straat) om waterschade te voorkomen. Op dit moment zorgt de kleinschaligheid van (nieuwe) ontwikkelingsgebieden voor een verminderde slagkracht / veranderkracht ten aanzien van een klimaatbestendige inrichting. Daarnaast geldt ook bij dergelijke kleine projecten dat er in de uitvoeringsfase tussen gemeente en projectontwikkelaar discussie ontstaat over nut, noodzaak en kosten van aan te leggen voorzieningen. Het ontbreekt op dit moment aan voldoende geborgde afspraken en/of eisen aan de uitvoering om hier in de praktijk goed (juridisch) op te kunnen handhaven.

Ambitievoorstel III De gemeente Reusel-De Mierden vindt dat een integrale benadering vereist is om te anticiperen op klimaatverandering. Het in 2017/2018 op te stellen hemelwaterstructuurplan zal hierbij een belangrijke leidraad gaan vormen. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen wordt het hemelwater lokaal verwerkt (indien mogelijk) en worden de risico‟s op wateroverlast in de ontwerpfase beheerst met robuuste voorzieningen en een combinatie van groen/blauwe functies. In bestaande gebieden zoekt de gemeente de samenwerking met overige werkvelden en partners, zodra (graaf)werkzaamheden aan de bestaande riolering aan de orde zijn. De gemeente streeft hierbij in eerste instantie naar bovengrondse waterslimme oplossingen, zoals trottoirbanden en verlaagde bermen. Voor de bekende kwetsbare locaties stelt de gemeente in de aankomende periode een aanpak op om de risico‟s op wateroverlast te verminderen. In de actualisatie van het BRP worden hiertoe water-op-straat berekeningen verricht en wordt tevens een calamiteitenscenario uitgewerkt waarin alle gemalen uitvallen. 35

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Om burgers voor te bereiden op klimaatverandering en de effecten daarvan wordt de communicatie hierover geïntensiveerd. Daarbij zal ook actief ingegaan worden op mogelijk oplossingen, zoals vergroening van tuinen (in plaats van verharding). Tabel 9 – Ambitieniveaus: Anticiperen op klimaatverandering Aspect Anticiperen op klimaatverandering

Minimaal

Basis

Vooruitstrevend

Handhaven bestaande (gemengde) systeem.

Minimaal aangevuld met:

Basisniveau aangevuld met:

Bestaande gebieden tijdens reconstructiewerkzaamheden (meer) klimaatbestendig inrichten. O.a. afkoppelen, benutten groenvoorzieningen.

Klimaatbestendige inrichting openbare ruimte: o.a. terugdringen verstening, combineren van functies (groen/water/speelvoorzieningen), berging in het straatprofiel.

Opstellen basisrioleringsplan en onderzoeken interactie watersysteem en riolering. Resulterend in een hemelwaterstructuurplan.

Proactief betrekken van de perceelseigenaar: wat kunnen inwoners doen om wateroverlast te voorkomen? Opstellen communicatie- en calamiteitenplan wateroverlast.

Integrale benadering bij nieuwbouwlocaties: vasthouden, gescheiden afvoer en waterslimme bovengrondse inrichting.

Kwetsbare locaties versneld aanpakken. Aanleg waterbergingen en hermeander-maatregelen in de Reusel en Raamsloop.

Risico‟s Personele gevolgen

 0

 ↑

 ↑↑

Financiële gevolgen

€↑

€ ↑↑

Voorstel ambitieniveau VGRP 2017 t/m 2021

Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden zal haar ambitie „Anticiperen op klimaatverandering‟ in de aankomende planperiode in gaan vullen op het niveau Vooruitstrevend. Daarbij speelt de communicatie en bewustwording van de inwoners een hoofdrol.

5.4.4

IV - Optimaliseren drukriolering

De inzameling en de afvoer van afvalwater in het buitengebied gebeurt in de gemeente Reusel- de Mierden voornamelijk met druk- en vacuümriolering. Het drukrioleringssysteem bestaat uit een aaneenschakeling van kleine gemaaltjes die onderling zijn verbonden met persleidingen. Dit systeem is ontworpen en prima in staat om huishoudelijk afvalwater en (incidenteel) bedrijfsafvalwater te verwerken. Vanwege de kleine pompcapaciteit en ter voorkoming van onnodig energieverbruik is het niet toegestaan om regenwater en bepaalde typen bedrijfsafvalwater op de drukriolering te lozen („foutaansluitingen‟). Dit is in strijd met de algemene zorgplicht die in alle lozingenbesluiten is opgenomen. Activiteitenbesluit (Art. 2.1): Zorgplicht Degene die een inrichting drijft en weet of redelijkerwijs had kunnen weten dat door het in werking zijn dan wel het al dan niet tijdelijk buiten werking stellen van de inrichting nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan of kunnen ontstaan, die niet of onvoldoende worden voorkomen of beperkt door naleving van de bij of krachtens dit besluit gestelde regels, voorkomt die gevolgen of beperkt die voor zover voorkomen niet mogelijk is en voor zover dit redelijkerwijs van hem kan worden gevergd.

In de praktijk blijkt dat in de gemeente Reusel-De Mierden en bij veel andere Nederlandse gemeenten een significante hoeveelheid foutaansluitingen op drukriolering aanwezig zijn. Dit leidt tot veel storingen, hoge energiekosten en veel druk op de personele formatie (calamiteitendienst).

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

De gemeente heeft opsporings- en onderzoeksmiddelen in eigen beheer en past deze regelmatig toe. Het vervolgtraject is echter een belangrijk aandachtspunt. Bij het uitblijven van eigen (vrijwillige) oplossingen heeft de gemeente op dit moment geen (juridische) handvatten om maatregelen af te dwingen.

Ambitievoorstel IV De gemeente zal een communicatietraject in gaan zetten om aan te sturen op een vrijwillige, eigen aanpak van de hemelwateraansluitingen op drukriolering (zie ook ambitievoorstel III). Pas als dat onvoldoende effect blijkt te hebben zullen de juridische mogelijkheden tot het afdwingen van maatregelen verkend en ingezet gaan worden. Het vaststellen van een hemelwaterverordening zal hierin een eerste stap gaan vormen. Tabel 10 – Ambitieniveaus: Optimaliseren drukriolering Aspect Optimaliseren drukriolering

Minimaal

Basis

Vooruitstrevend

Ad hoc verhelpen storingen (piepsysteem).

Minimaal aangevuld met:

Basisniveau aangevuld met:

Opstarten communicatietraject gericht op het vrijwillig verwijderen van regenwaterlozingen door de perceelseigenaar.

Opsporen foutaansluitingen: regenwaterlozingen op drukriolering. Saneren foutaansluitingen op basis van een vrijwillige aanpak (communicatie). Bij onvoldoende resultaat juridische middelen inzetten.

Risico‟s Personele gevolgen

 0

 ↑

 ↑↑

Financiële gevolgen

€↑

Voorstel ambitieniveau VGRP 2017 t/m 2021

Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden zal haar ambitie „Optimaliseren drukriolering‟ in de aankomende planperiode in gaan vullen op het gecombineerde niveau Basis / Vooruitstrevend “(Basis +)”. Daarbij speelt de communicatie en bewustwording van de inwoners een hoofdrol.

5.4.5

V - Betaalbare gemeentelijke watertaken

Traditioneel gezien worden investeringen aan de riolering, zoals vervanging van riolering of een rioolgemaal, „geactiveerd‟. Dit betekent dat het investeringsbedrag tijdens de gebruiksperiode van de investeringen in termijnen wordt afgelost en dat gelijktijdig rentelasten ontstaan. Deze rentelasten zijn een last in de rioolbegroting. Naar analogie van een woninghypotheek zijn de totale „kapitaalslasten‟ hierdoor veel hoger dan het oorspronkelijke investeringsbedrag. Vanwege de noodzakelijke vervangingsinvesteringen aan de riolering (door leeftijd en daaruit voortkomende slijtage) zal het aandeel rentelasten in de toekomst naar verwachting toenemen en leiden tot een hogere rioolheffing. Een alternatief dat is aanbevolen door de landelijke koepelorganisatie voor water en riolering „Stichting Rioned‟ is om vooraf te sparen voor investeringen. Door sparen ontstaan geen rentelasten in de rioolbegroting. Om rioleringsuitgaven ook in de toekomst beheersbaar te houden, heeft de gemeente Reusel-De Mierden een aantal acties ondernomen, zoals een kritische beschouwing van de uitgaven. Hiertoe zijn in de afgelopen planperiode diverse onderhoud- en advieswerkzaamheden opnieuw aanbesteed.

Daarnaast beschouwt de gemeente continu haar investeringsprogramma: zijn alle geplande investeringen noodzakelijk of zijn er doelmatige alternatieven beschikbaar? Een mogelijke volgende stap is een overgang naar een andere financieringsmethode: sparen voor toekomstige vervangingsinvesteringen. Hierdoor kunnen rentelasten verminderd worden, met als gevolg een lagere lastenontwikkeling in de toekomst.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Ambitievoorstel V In de aankomende planperiode voert de gemeente een onderzoek uit naar de werkelijke restlevensduur van het gemeentelijke rioleringssysteem. De verwachting is, op basis van recente inspectieresultaten, dat deze restlevensduur gemiddeld gezien langer is dan tot op heden werd aangenomen. Ook zullen er locatiespecifieke verschillen kunnen ontstaan die elk om een andere vervangingsstrategie vragen (zie ook ambitievoorstel II en III). Beide aspecten zullen de naderende vervangingspiek (van met name de vrijvervalriolering) gaan beïnvloeden. In de aankomende planperiode zullen de financiële effecten van de nieuwe beheer- en onderhoudsstrategieën daarom nader worden uitgewerkt. Mogelijk zal dit in de planperiode daarna de aanleiding vormen om de huidige financieringswijze te herzien. Het herzien van de uitgavenpatronen zal naar verwachting een positief effect hebben op de verwachte lastenpiek. De piek is echter niet te negeren en een tariefsverhoging op korte termijn is dan ook onvermijdelijk als de gemeente de toekomstige generaties niet met onnodig hoge lasten (of risico‟s) wil opzadelen. Tabel 11 – Ambitieniveaus: Betaalbare gemeentelijke watertaken Aspect Betaalbare gemeentelijke watertaken

Minimaal

Basis

Vooruitstrevend

Voortzetten huidige financieringsmethode: activeren.

Voorzetten huidige financieringsmethode (activeren)

Invoeren financieringsmethode gericht op sparen (direct afboeken). Een tariefverhoging op korte termijn is acceptabel om op lange termijn goedkoper uit te zijn.

Risico‟s Personele gevolgen Financiële gevolgen

Op basis van onderzoek restlevensduur het uitgavenpatroon herzien en daarmee een latere overgang naar een spaarsysteem haalbaar maken (zonder sterke tariefsstijging als gevolg van spaarcomponent)/







0 0

0 €↑

0 € ↑ / € ↑↑

Voorstel ambitieniveau VGRP 2017 t/m 2021

Voorstel De gemeente Reusel-De Mierden zal haar ambitie „Betaalbare gemeentelijke watertaken‟ in de aankomende planperiode in gaan vullen op het niveau Basis. Het onderzoek restlevensduur zal hierin de hoeksteen vormen voor het herzien van het uitgavenpatroon en financieringswijze van de gemeentelijke watertaken.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

INVULLING WATERTAKEN EN AMBITIES

6.1

Inleiding

In dit hoofdstuk is op basis van de aandachtspunten uit de Terugblik, de toetsing van de Huidige situatie en de Vooruitblik de opgave voor de aankomende planperiode geformuleerd. Vervolgens zijn de strategie en maatregelen beschreven om invulling te geven aan deze opgave.

6.2

Opgave

In Tabel 12 zijn voor de drie zorgplichten en voor de aspecten oppervlaktewater en organisatie/financiën de opgaven en aandachtspunten voor de aankomende planperiode opgesomd. In paragraaf 6.4 is beschreven welke activiteiten en maatregelen noodzakelijk zijn om invulling te geven aan deze opgave. Tabel 12 – Opgave VGRP Reusel-De Mierden 2017-2021 Aspect Stedelijk afvalwater

Opgave en aandachtspunten 1. Beschermen volksgezondheid 2. Voorkomen milieuoverlast 3. Borgen verkeersveiligheid 4. Voorkomen nadelige gevolgen van langdurige lozingsbeperking 5. Het nastreven van de voorkeursvolgorde van afvalwaterverwerking

Hemelwater

6. Zoveel mogelijk beperken van wateroverlast 7. Inspelen op klimaatverandering door benutting openbare ruimte 8. Verbeteringsmaatregelen basisrioleringsplan 9. Bij nieuwe initiatieven maximale ontkoppeling van hemelwater 10. Opstellen hemelwaterstructuurplan

Grondwater

11. Inzicht verkrijgen in de grondwaterstanden door plaatsen van peilbuizen 12. Loketfunctie; samen met partners zoeken naar oplossingen

Oppervlaktewater

13. Uitvoeren onderhoudsplicht 14. Mede invulling geven aan de KRW-doelen, via samenwerkingsverband

Bedrijfsvoering en financiën

15. Doelmatige invulling watertaken 16. Kostendekkende rioolheffing 17. Toereikende personele capaciteit gemeentelijke watertaken 18. Samenwerken in de afvalwaterketen 19. Actualiseren en actueel houden gegevensbeheer en monitoringsprogramma.

6.3

Strategie

Om invulling te geven aan de opgaven in het stedelijke waterbeheer is voor de gemeente Reusel-De Mierden een strategie geformuleerd. De gemeente geeft hiermee aan welke (beleids)keuzes zijn gemaakt bij de uitvoering van de wettelijke zorgplichten en gemeentelijke ambities.

6.3.1

Afvalwater

Inzameling afvalwater Alle percelen waar afvalwater vrijkomt, zijn aangesloten op (druk)riolering. Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen meer plaatsvinden. Nieuwe lozers van afvalwater dienen te voldoen aan de regels uit het betreffende lozingenbesluit (zie Bijlage B, C4). De aanlegkosten van een aansluiting op een voorziening zijn voor rekening van de aanvrager/initiatiefnemer. Nieuwe riolering wordt aangelegd volgens de geldende richtlijnen. Voor nieuwe ontwikkelingsgebieden binnen de bebouwde kom betekent dit een gescheiden rioolsysteem. Bij kleinschalige in/uitbreidingen kan daarbij aansluiting van de gescheiden huisaansluiting op het bestaande gemengde systeem tijdelijk acceptabel zijn. De lozing van hemelwater op vuilwaterriolering is niet toegestaan. In het buitengebied wordt nieuwbouw aangesloten op druk- of vacuümriolering. De lozing van hemelwater hierop is niet toegestaan.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Landelijk worden op kleine schaal nieuwe sanitatievormen uitgeprobeerd, bijvoorbeeld een aparte inzameling van urine. Dit zijn interessante ontwikkelingen, die binnen het samenwerkingsverband Waterportaal Zuid-Oost Brabant worden gevolgd. De gemeente Reusel-De Mierden hanteert het uitgangspunt dat rioolvoorzieningen robuust dienen te zijn. Alternatieven worden pas toegepast als ze voldoende zijn bewezen.

Vuiluitworp De inzameling en het transport van stedelijk afvalwater in de gemeente Reusel-De Mierden leidt niet tot volksgezondheid- of milieuproblemen. Hiervoor zijn in het verleden diverse maatregelen getroffen. De gemeente en waterschappen realiseren zich dat lozingen vanuit het rioolstelsel onvermijdbaar zijn en zorgen er gezamenlijk voor dat de effecten op het (water)milieu aanvaardbaar zijn. Hiertoe volgen de waterpartners een immissiegerichte aanpak met kosteneffectieve maatregelen in plaats van het traditionele normgerichte spoor. Zolang de gemeente profijt heeft bij de oplossing mag deze ook buiten de gemeentegrens worden gezocht als dit doelmatiger is. De gemeenten Bladel, Reusel-De Mierden, Eersel (kern Vessem) en het waterschap doorlopen gezamenlijk het Kallisto-proces. Regionale KRW-maatregelen (Kallisto-onderzoek) Het aanpakken van de oorzaken van de regionale knelpunten (gemengde rioolstelsel en ontwerp van de RWZI) volgens de klassieke benadering (de bouw van extra buffervolume of afkoppelen van verhard oppervlak) is op korte termijn niet mogelijk. Het bouwen van extra buffervolume is buitengewoon kostbaar en zo omvangrijk dat het fysiek zelfs onmogelijk is omdat de benodigde ruimte ontbreekt. Ook afkoppelen is, hoewel een duurzame en brongerichte maatregel, in deze situatie geen reële oplossing.

Meerdere decennia zijn nodig om tot een afkoppelgraad te komen die het beoogde effect sorteert. Afwijken van een „natuurlijk´ vervangingsmoment op basis van einde levensduur leidt tot forse frictiekosten.

Lozingen (bedrijfs)afvalwater Voor lozingen op de riolering (indirecte lozingen) en in de bodem is de gemeente bevoegd gezag. Voor lozingen naar oppervlaktewater is het waterschap bevoegd gezag. Daarnaast heeft het waterschap een adviesrecht voor indirecte lozingen. De gemeente Reusel-De Mierden ontvangt regelmatig verzoeken voor nieuwe (bedrijfsmatige)afvalwaterlozingen. De gemeente heeft geen afnameverplichting voor bedrijfsafvalwater. Uitgangspunt van de afvalwaterwetgeving is dat bedrijven in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun afvalwater. Bij behandeling van nieuwe (bedrijfsmatige) afvalwaterlozingen zal de gemeente samen met de initiatiefnemer naar een gunstige behandeling/verwerking zoeken. De bijbehorende investering is voor de initiatiefnemer. Aansluiting op de riolering heeft hier de voorkeur. Bij capaciteitsproblemen kan de gemeente de initiatiefnemer om een financiële bijdrage vragen zodat uitbreiding bewerkstelligd kan worden. Een uitzondering op bovengenoemd is de eerste melkspoeling van agrariërs die op de drukriolering mag worden geloosd. Bij de behandeling van nieuwe (bedrijfsmatige)afvalwaterlozingen, hanteren de gemeente en het waterschap de „Voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afvalwater‟. Voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afvalwater: a.

het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt;

verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt;

afvalwaterstromen worden gescheiden gehouden, tenzij het niet-gescheiden houden geen nadelige gevolgen heeft voor een doelmatig beheer van afvalwater;

huishoudelijk afvalwater en daarmee vergelijkbaar afvalwater wordt ingezameld en naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) getransporteerd;

ander afvalwater dan bedoeld onder d. wordt hergebruikt (zo nodig na zuivering aan de bron);

ander afvalwater dan bedoeld onder d. (in de praktijk dus vooral hemelwater) wordt lokaal in het milieu teruggebracht (zo nodig na zuivering aan de bron);

ander afvalwater dan bedoeld onder d. wordt als stedelijk afvalwater ingezameld en naar een rwzi getransporteerd.

Afvalwater kan worden ingedeeld in drie categorieën. Op basis van de voorkeursvolgorde zijn de lozingsroutes weergegeven in : 40

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Tabel 13. Afhankelijk van de lozingsroute kunnen (maatwerk)voorschriften aan de orde zijn vanuit lozingenbesluiten, de Keur en/of beleidsregels: Tabel 13 – Lozingsroutes afvalwater Categorie afvalwater 1.

Huishoudelijk afvalwater en, qua biologische

Lozingsroutes Lozing via een vuilwater/gemengd riool naar de rwzi

afbreekbaarheid,

Toelichting De rwzi is ontworpen voor de zuivering van dit type afvalwater. Dit geldt o.a. ook voor afvalwater uit de voedingsmiddelenindustrie.

vergelijkbaar afvalwater 2.

„Schoon‟ afvalwater, zoals

Hergebruiken

afstromend hemelwater,

Eventuele zuivering

grondwater en koelwater

afvalwater c.

Lozen naar de bodem

Lozen naar oppervlaktewater

(Lozen naar riolering)

Overig afvalwater, ten

Hergebruiken

gevolge van bedrijfsmatige

Eventuele zuivering

activiteiten

afvalwater c.

Lozen naar de bodem

Lozen naar oppervlaktewater

Lozen naar riolering

Lozing van „dun‟ water heeft een nadelige werking op de rwzi. Bovendien is het transport naar de rwzi niet duurzaam (energie) en kan het „dun‟ water leiden tot extra overstorten van gemengde riolering. Hergebruik en/of lokale verwerking zijn het uitgangspunt. Alleen in uitzonderingsgevallen is lozing naar de gemengde riolering toegestaan. Lozing naar vuilwaterriolering is niet toegestaan. Samenstelling afvalwater komt niet overeen met huishoudelijk afvalwater. Als lozingsopties a t/m d redelijkerwijs niet mogelijk zijn, dan is lozing naar riolering mogelijk.

Lozingen buitengebied Het afvalwater in het buitengebied van de gemeente Reusel-De Mierden wordt hoofdzakelijk via druk- en vacuümriolering ingezameld en getransporteerd. Aanvragen voor nieuwe of bestaande afvalwaterlozingen worden behandeld zoals omschreven onder „Lozingen (bedrijfs)afvalwater‟. Vanwege het specifieke karakter van drukriolering en omdat de gemeente Reusel-De Mierden een toename ziet van gebruiksstoringen gelden een aantal aanvullingen op bovengenoemd beleid: 1. Het druk- en vacuümrioleringssysteem is hoofdzakelijk bedoeld voor de verwerking van huishoudelijk afvalwater. Om de doelmatige werking van deze riolering niet aan te tasten zijn lozingen van hemelwater niet toegestaan. 2. Aantasting van betonriolen en/of geurhinder ter plaatse van de injectiepunten van drukriolering zijn een bekend aandachtspunt (H2S-vorming). Potentiële lozers dienen, op verzoek aan te tonen dat het geloosde afvalwater hiervoor geen extra risico‟s oplevert. 3. Drukrioolgemalen hebben een beperkte capaciteit en in de praktijk zijn dikwijls meerdere lozers aangesloten op een pompput. Om geen (toekomstige) lozingsbeperkingen te creëren, kan de gemeente een aanvraag weigeren en/of een gebufferde lozing vereisen. 4.

Potentiële bedrijfsmatige afvalwaterlozers dienen aan te tonen welke risicobeheersmaatregelen zij treffen indien calamiteiten optreden in het bedrijfsproces (waterkwaliteit/kwantiteit).

Juridische aspecten Om de scheiding van vuile en schone waterstromen bij nieuwbouwontwikkelingen te waarborgen, wil de gemeente perceeleigenaren/initiatiefnemers hiertoe verplichten middels de gemeentelijke bouwverordening, het Bouwbesluit, het Activiteitenbesluit milieubeheer (aansluitverplichting) en de NEN 3215 (Gebouwriolering en buitenriolering binnen de perceelgrenzen). In de aankomende planperiode wordt de implementatie hiervan verder uitgewerkt.

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

6.3.2

Hemelwater

Vertrekpunt is het principe dat stedelijk afval- en hemelwater gescheiden worden ingezameld. Indien wijkreconstructies en rioolvervanging/verbetering aan de orde zijn, wordt voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking onderzocht. Afkoppelen is hierbij geen doel op zich, maar een middel om doelen te bereiken. De gemeente beschouwt per locatie of afkoppelen doelmatig is. Overeenkomstig de „Voorkeursvolgorde verwerking hemelwater‟ (zie onderstaand kader) worden de inrichting en het beheer van de stedelijke omgeving zodanig aangepakt dat verontreiniging van het milieu door afstromend (hemel)water wordt voorkomen. Bronmaatregelen ter voorkoming van verontreiniging betreffen een zorgvuldige materiaalkeuze (pakket Duurzaam bouwen), vermijden van blootstelling van hemelwater aan uitloogbare bouwmaterialen zoals zink, koper en lood en een verantwoord beheer van de openbare ruimte. Na afronding van het BRP zal de gemeente Reusel-De Mierden een hemelwaterstructuurplan opstellen.

Inzameling en verwerking van hemelwater Hemelwater is schoon water en hoort in principe niet in de afvalwaterketen thuis. Daarom is het lozen van hemelwater op een vuilwaterriool niet toegestaan. In plaats daarvan infiltreren we hemelwater, of als dat niet mogelijk is, voeren we het af naar oppervlaktewater. Samen met de perceelseigenaar zoeken we naar mogelijkheden om afval- en hemelwater op een doelmatige wijze te ontvlechten. Voorkeursvolgorde verwerking hemelwater Centraal in het waterbeleid is dat water een belangrijk sturend element is in de ruimtelijke ordening. De waterhuishouding legt daarmee een ruimteclaim waaraan voldaan moet worden. Waterschap de Dommel onderschrijft de voorkeursvolgorden van het Rijksbeleid, waarbij een doelmatigheidsafweging van groot belang is: Kwantitatief 1. (Her)gebruik van regenwater 2. Bergen en vertraagd afvoeren naar openbare ruimte 3. Afvoeren naar oppervlaktewater (eventueel via een hemelwaterriool) 4. Afvoeren naar een gemengd riool (nooit naar een vuilwaterriool). Kwalitatief Bij de inrichting, bouwen en beheer dienen zo min mogelijk vervuilende stoffen te worden toegevoegd aan de bodem en het grond- en oppervlaktewatersysteem: 1. Schoonhouden (voorkomen) 2. Scheiden 3. Zuiveren

Op plaatsen waar sprake is van grote dakoppervlakken wordt rechtstreekse (gebufferde) lozing van dakwater naar de bodem of het oppervlaktewater voorgeschreven (Bouwbesluit). Op deze manier wordt vervuiling van afstromend hemelwater door contact met verontreinigde oppervlakken (straatvuil) voorkomen. Voor de verwerking van afstromend hemelwater van intensief gebruikte terrein- en wegverhardingen streeft de gemeente naar het toepassen van zuiverende voorzieningen, zoals een bodem/bermpassage, voordat lozing naar het oppervlaktewater plaatsvindt. Dimensioneringsgrondslagen Een belangrijk toetsingscriterium bij de vormgeving van hemelwatervoorzieningen is het document “Hydrologische uitgangspunten bij de Keurregels voor afvoeren van hemelwater, Brabantse waterschappen”. Dit document dateert van 9 december 2014. De Keur is een verordening met de regels die het waterschap hanteert bij de bescherming van waterkeringen, watergangen (sloten, beken en rivieren) en bijbehorende kunstwerken (gemalen, stuwen). Op 1 maart is de Brabantbrede Keur in werking getreden. Hydrologisch neutraal ontwikkelen Bij een toename van het verhard oppervlak geldt het uitgangspunt dat plannen zoveel mogelijk hydrologisch neutraal worden uitgevoerd. Het doel hierbij is te voorkomen dat hemelwater als gevolg van uitbreiding van het verhard oppervlak versneld op het oppervlaktewater wordt geloosd. 42

VGRP REUSEL-DE MIERDEN 2017-2021

Uitbreidingen en inbreidingen woongebied Onder een uitbreiding wordt verstaan een ruimtelijke ontwikkeling waarbij woningen worden gebouwd aan de grenzen van bestaande bebouwing (direct langs de bebouwde kom). Onder inbreiding wordt verstaan een ruimtelijke ontwikkeling waarbij woningen worden gebouwd binnen bestaande bebouwing (in de bebouwde kom). Bij nieuwe in- en uitbreidingen wordt te allen tijde het proces van de watertoets gevolgd. Ten aanzien van dimensionering van de hemelwatervoorzieningen worden de keurregels gevolgd en de gemeentelijke eisen voor de verschillende fasen van het project zoals opgenomen in het gemeentelijke PVE. De gemeente toetst op basis van onderstaande criteria, waarbij deze ook gelden voor burgerlijke initiatieven: Ontwerp hemelwaterafvoer: bui 8, aandacht voor vormgeving van de openbare ruimte zodanig dat zoveel mogelijk extra water bij zwaardere buien kan worden geborgen; 2

Ontwerp compensatieberging: 20 mm indien het verhard oppervlak kleiner is dan 2.000 m , zorgdragen voor een noodoverloop van de compensatieberging naar een laagte, watergang of regenwaterriool; 2

Ontwerp compensatieberging: 60 mm indien het verhard oppervlak groter is dan 2.000 m , zorgdragen voor lediging van de voorziening in circa 24 uur. Wijziging van verhard oppervlak Voor verwerking van hemelwater als gevolg van wijziging van verhard oppervlak gelden dezelfde, bovenstaande eisen zoals gesteld aan in- en uitbreidingen.

Indien een retentieopgave van toepassing is, bekijken de ontwikkelaars, gemeente en waterschap of er kansen zijn om gelijktijdig de waterkwaliteit en/of belevingswaarde van de leefomgeving te vergroten, bijvoorbeeld door vergroening, verdrogingsbestrijding, etc. Het uitgangspunt hierbij is dat de retentievoorziening binnen het plangebied wordt gerealiseerd. Daar waar mogelijk worden kansen benut om retentievoorzieningen te combineren. De gemeente Reusel-De Mierden heeft als uitgangspunt dat de afvoercapaciteit van de bestaande en nieuwe riolering wordt getoetst aan de hand van de neerslaggebeurtenissen Bui 08 en Bui 09 uit de Leidraad Riolering. Ter voorkoming van wateroverlast op kwetsbare locaties (zoals hoofdontsluitingswegen en winkelcentra) worden eventueel aanvullende maatregelen getroffen waarbij in eerste instantie integrale en bovengrondse oplossingen worden ingezet.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=ReuselDeMierden&id=5efd9e1a-fbf4-4842-b054-4be1be3d390e