[21.14086] - Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2022-2027

RAPPORT Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Reusel-De Mierden Klimaatadaptatie Reusel-De Mierden Klant:

Reusel-De Mierden

Referentie: BH7478WMRP210728 Status:

Definitief/P01.01

Datum:

28 juli 2021

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Larixplein 1 5616 VB Eindhoven Water & Maritime Trade register number: 56515154 +31 88 348 42 50 T reception.ein-la@nl.rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Reusel-De Mierden Ondertitel: Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Referentie: BH7478WMRP210728 Status: P01.01/Definitief Datum: 28 juli 2021 Projectnaam: Projectnummer: BH7478-101-100 Auteur(s): Mandy van Kouwen, Madeleine Inckel

Opgesteld door: Mandy van Kouwen Gecontroleerd door: Madeleine Inckel Datum: 28 juli 2021 Goedgekeurd door: Datum:

Classificatie Projectgerelateerd

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. 28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

i

Projectgerelateerd

Inhoud 1

Inleiding

1

1.1

Klimaatadaptatie en klimaatmitigatie

1

1.2

Het proces naar de eerste uitvoeringsagenda

2

2

De aanpak tot nog toe

3

2.1

Klimaatopgaven in beeld: de stresstesten

3

2.2

Uitgevoerde en lopende maatregelen

3

3

Dialogen over de klimaatopgaven

5

3.1

Overzicht klimaatdialogen

5

3.2

Terugkoppeling dialoog hitte & gezondheid

5

3.3

Terugkoppeling dialoog klimaat & buitengebied

7

3.4

Samenvatting van de klimaatdialogen

9

4

Ambitie en beleid

10

4.1

De ambitie van de gemeente

10

4.2

Borging in gemeentelijk beleid

11

4.3

Meekoppelkansen in ontwikkelingen

11

5

Uitvoeringsagenda

14

Bijlagen Bijlage 1: Toelichting op Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Bijlage 2: Extra informatie stresstesten Bijlage 3: Klimaateffecten uitgebreider beschreven Bijlage 4: Resultaat enquete over klimaat & groen Bijlage 5: Nadere infomatie over hitte & gezondheid Bijlage 6: Nadere infomatie over klimaat & buitengebied Bijlage 7: Relevante financiële regelingen

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

ii

Projectgerelateerd

1

Inleiding

Ons klimaat verandert. Dat is ondertussen wel bekend. Ook in Reusel-De Mierden merken we de gevolgen. Bijvoorbeeld aan de extreme regenbuien op de Lensheuvel in 2016, de warme zomers van 2018, 2019 en 2020. Dit laatste heeft geleid tot een toegenomen behoefte aan koeling bij mensen en bedrijven en tot droogteschade en bosbranden in Hooge en Lage Mierde in 2019. Gezamenlijk werken we sindsdien al aan het klimaatbestendig maken van Reusel-De Mierden. Klimaatverandering heeft gevolgen voor iedereen, zowel voor de gemeente, het waterschap, de inwoners en ondernemers (agrariërs en overige bedrijven). Zonder ingrijpen kunnen de effecten van klimaatverandering leiden tot onveilige situaties en hoge schades. Maatregelen om dat tegen te gaan bieden bovendien kansen. Denk aan het vergroten van de leefbaarheid in woonkernen, het vergroten van de biodiversiteit en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het landelijke gebied en de bedrijventerreinen. Om ons voor te bereiden op klimaatverandering moeten we klimaatadaptief denken en doen!

1.1

Klimaatadaptatie en klimaatmitigatie

We zullen maatregelen moeten nemen om onze leefomgeving en onszelf aan te passen aan het veranderende klimaat. Dit noemen we klimaatadaptatie. Bij klimaatadaptatie staat de vraag centraal op welke manier wij ons het beste kunnen voorbereiden op en aanpassen aan de effecten van klimaatverandering. Dit draagt bij aan een leefbaar en veilig Reusel-De Mierden, waar het fijn wonen en werken is. De weersextremen die we verwachten binnen de klimaatverandering vallen onder de thema’s: wateroverlast door hemelwater, droogte door watertekorten en hitte door aanhoudende hoge temperaturen (zie figuur 1). Voor deze thema’s is – op basis van de kwetsbaarheden binnen Reusel-De Mierden en de eerste gesprekken (klimaatdialogen) hierover – een eerste maatregelpakket samengesteld: de uitvoeringsagenda. Daarnaast zijn we al bezig om de negatieve effecten van het veranderende klimaat te beperken. Dit noemen we klimaatmitigatie. Hieronder valt het tegengaan van de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 door maatregelen met betrekking tot de energietransitie en aanpassing van onze mobiliteit. Voor Reusel-De Mierden is in dit kader een Transitievisie Warmte en een Beleid- en toetsingskader grootschalige zon- en windinitiatieven opgesteld.

Daarnaast is er sinds kort een integraal duurzaamheidsteam dat zich bezighoudt met een breder scala aan duurzaamheidsonderwerpen en probeert deze onderwerpen met elkaar te verbinden.

Figuur 1: de klimaatthema’s met opgaven voor gemeente Reusel-De Mierden

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

1

Projectgerelateerd

1.2

Het proces naar de eerste uitvoeringsagenda

De belangrijkste basis voor de nationale klimaataanpak is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Dit is een gezamenlijk plan van het Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te hebben ingericht. Om daar met zijn allen gezamenlijk naar toe te werken, schrijft het Deltaplan een 6-jarig cyclisch proces voor tot 2050. De genoemde partijen hebben zich aan dit Deltaplan gecommitteerd en zijn daarmee de verplichting aangegaan om aan de uit dit nationale beleid volgende opgaven te voldoen. In dit Deltaplan is ook vastgelegd dat vóór 2020 bij alle overheidslagen klimaatadaptatie onlosmakelijk onderdeel moet zijn van beleid en uitvoering. Voorliggend document geeft daar invulling aan voor gemeente Reusel-De Mierden. Meer informatie over het DPRA en de werkwijze is te vinden op de website klimaatadaptatienederland.nl en in bijlage 1. Om te komen tot een uitvoeringsagenda zijn een aantal stappen doorlopen. Eerst zijn de kwetsbare gebieden voor de vier thema’s in beeld gebracht via de zogenoemde stresstesten (hoofdstuk 2). Vervolgens zijn klimaatdialogen gevoerd, ook wel risicodialogen genoemd. Deze eerste verkennende dialogen zijn zowel intern binnen de gemeente als met diverse partijen en belanghebbenden gevoerd (zie hoofdstuk 3).

De uitkomsten van deze dialogen hebben geresulteerd in de ambitie van Reusel-De Mierden ten aanzien van klimaatadaptatie (zie hoofdstuk 4) en in de eerste uitvoeringsagenda (zie hoofdstuk 5). Voorliggende uitvoeringsagenda geeft voor de komende zes jaar aan wat onze opgaven zijn, hoe we met deze opgaven samen aan de slag gaan en hoe we tot concrete uitvoering komen. Voor de periode 2022 en 2023 zijn de maatregelen al concreter uitgewerkt. Voor de resterende vier jaar worden de maatregelen nader uitgewerkt naar gelang zich meekoppelkansen voordoen. De uitvoeringsagenda is daarmee niet alleen cyclisch, maar ook dynamisch. Een schematische weergave van het proces om gezamenlijk klimaatadaptief te handelen is opgenomen in figuur 2.

Figuur 2: Gezamenlijk proces rondom klimaatadaptatie

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

2

Projectgerelateerd

2

De aanpak tot nog toe

2.1

Klimaatopgaven in beeld: de stresstesten

Op basis van de klimaatstresstesten, aanvullende data en gesprekken zijn de kwetsbare gebieden binnen Reusel-De Mierden in beeld gebracht. Voor aanvullende informatie zie bijlagen 2 en 3. Wateroverlast: De Reusel en de Raamsloop hebben onvoldoende capaciteit om grotere hoeveelheden water te verwerken. Straten zullen slecht of zelfs volledig onbegaanbaar worden. Hieronder vallen ook een aantal belangrijke toegang- en ontsluitingswegen, zoals de Wilhelminalaan in Reusel, de Willibrordlaan in Hulsel en de St. Cornelisstraat in Hooge Mierde. Droogte: Alleen op plekken waar het maaiveld hoog is, zoals in het noordwesten, zakken de grondwaterstanden uit en ontstaat watertekort. Niet alleen gewassen zijn gevoelig voor droogte, ook een aantal natuurgebieden zijn kwetsbaar voor droogte. Binnen de kernen zal het effect van droogte zich vooral manifesteren door de aantasting van gemeentelijk groen. Hitte: Met name bedrijventerreinen zullen zeer sterk opwarmen, waardoor de hittestress in deze gebieden het sterkste is. Ook kernen met veel steen en weinig groen (zoals Reusel) warmen sterk op. In het buitengebied is hittestress voornamelijk een gevolg van het braak liggen van landbouwgrond. Daarnaast hebben de toenemende temperaturen ook een negatief effect op de kwaliteit van oppervlaktewater.

2.2

Uitgevoerde en lopende maatregelen

Afgelopen jaren zijn we al bezig geweest met het nemen van maatregelen die bijdragen aan de klimaatadaptatie. Hieronder een aantal voorbeelden. Klimaat & Groen Ter voorbereiding op het Beleidsplan Openbaar Groen heeft de gemeente in februari-maart 2021 een enquête onder haar inwonerspanel uitgezet met als thema Klimaat & Groen. De resultaten laten zien dat het inwonerspanel meer groen in Reusel-De Mierden zeer belangrijk vindt voor de recreatie, de gezondheid en klimaatadaptatie. De noodzaak voor meer groen wordt door velen ingezien en er is draagvlak vanuit de meeste inwoners voor vergroening van de gemeente. Enkele inwoners dragen hier zelf ook graag hun steentje aan bij (zie bijlage 4). De uitkomsten van deze enquête levert ook waardevolle informatie voor de uitvoeringsagenda. Afkoppelvergoeding Sinds 2020 heeft de gemeente een vergoeding voor afkoppelen beschikbaar. In 2020 en 2021 wordt deze vergoeding verdubbeld door waterschap De Dommel. Ook is er al een regentonnenactie gehouden in het kader van de bewustwording van de inwoners. Aanleg hemelwaterriolen Bij alle reconstructies van wegen en straten worden hemelwaterriolen aangelegd en tevens de voorzijde van de aanliggende woningen afgekoppeld. Waar mogelijk worden ook infiltratieriolen aangelegd om het grondwater aan te vullen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

3

Projectgerelateerd

Klimaatadaptieve inrichting Bij reconstructies van wegen en straten wordt in toenemende mate al rekening gehouden met het voorkomen van wateroverlast door bijvoorbeeld de weg hol te leggen in plaat van bol. Daarnaast is aandacht voor het in stand houden van voldoende groen en ook de benodigde schaduwwerking van het groen. De bewustwording is al duidelijk aanwezig binnen de gemeente, maar een dergelijke uitwerking ligt nog niet vast. Voor de eenduidige uitwerking van een klimaatadaptieve inrichting is het wenselijk om kaders en richtlijnen uit te werken. Aanleg waterbergingen De gemeente heeft aanvullende eisen voor de aanleg van waterberging bij nieuwbouw en om de toename van verhard oppervlak te compenseren. Op deze manier wordt lokale infiltratie gestimuleerd en de riolering ontlast. Dit is vastgelegd in het Verbreed Gemeentelijk Riolering Plan. Ruimte aan waterlopen In nauwe samenwerking met waterschap De Dommel worden plannen gemaakt (en deels al uitgevoerd) om de Reusel en Raamsloop meer ruimte te geven. Aanvullend vinden gesprekken plaats om waterberging te realiseren zodat de waterlopen de toenemende hoeveelheid regenwater aan kunnen. Evaluatie beleidskader sociaal domein Team Maatschappelijke Ontwikkeling is voornemens om het beleidskader sociaal domein te evalueren. Gezondheid en klimaat zijn hierbij ook thema’s waarvoor meer aandacht komt.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

4

Projectgerelateerd

3

Dialogen over de klimaatopgaven

3.1

Overzicht klimaatdialogen

Samen met verschillende medewerkers uit de gemeente, waterschap De Dommel en diverse maatschappelijke organisaties zijn we in gesprek gegaan over de effecten van klimaatverandering. We hebben gesproken over hoe klimaatverandering hen raakt, welke oplossingen zij zien en wat ze daaraan kunnen en willen bijdragen. De sector Water en Ruimte is al goed op de hoogte van klimaatadaptatie en welke maatregelen genomen kunnen worden. Daarentegen kent de sector gezondheid bedreigingen waarover de gemeente nog weinig kennis had. Daarom is specifiek de dialoog Hitte & Gezondheid met verschillende partijen gevoerd. Het buitengebied is op verschillende manieren kwetsbaar, daarom is ook specifiek aandacht besteed aan de dialoog Klimaat & Buitengebied. In het buitengebied zijn de diverse partijen bekend, maar is nog onduidelijk hoe de samenwerking plaatsvindt. De gevoerde klimaatdialogen zijn in tabel 1 opgenomen. Tabel 1: Overzicht gevoerde klimaatdialogen Reusel-De Mierden Onderwerp

Intern/ externe dialoog

Dialoog College B&W

Intern

Dialoog Team Ruimtelijk Beheer -1

Intern

Dialoog Team Ruimtelijk Beheer -2

Intern

Dialoog Team Ruimtelijke Ontwikkeling

Intern

Individuele dialogen Team Maatschappelijke Ontwikkeling

Intern

Dialoog Hitte & Gezondheid

Extern

Dialoog Klimaat & Buitengebied

Extern

Dialoog met de Raad

Intern

3.2

Terugkoppeling dialoog Hitte & gezondheid

Het gezondheidsrisico als gevolg van hitte is een belangrijk thema binnen de gemeente. De steeds warmer wordende zomers brengen gezondheidsrisico met zich mee voor ouderen, chronisch zieken en mensen met overgewicht. Denk aan oververhitting, meer sterftegevallen en uitdroging. Maar ook gezonde inwoners hebben last van warme temperaturen, denk hierbij aan slechter slapen en verminderde arbeidsproductiviteit (zie ook figuur 3).

Figuur 3: Gezondheidseffecten van hitte

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

5

Projectgerelateerd

Op nationaal niveau communiceert het RIVM over hitte en de mogelijk te nemen maatregelen om gezondheidsrisico’s te verminderen. Zo is het Nationaal Hitteplan opgesteld. Op de website van het RIVM is verder aanvullende informatie over dit onderwerp te vinden: www.rivm.nl/hitte. Aanvullend vindt informatievoorziening over hitte en gezondheid plaats via de GGD Brabant-Zuidoost. Deze GGD verstrekt haar informatie via de website www.ggdbzo.nl waarop specifieke informatie is te vinden per aangesloten gemeente, waaronder Reusel-De Mierden. Ook geeft de GGD veelvuldig telefonisch advies, hierdoor is maatwerk te realiseren. Specifiek binnen de gemeente zijn met de Katholieke ouderenbond (KBO), Woonstichting de Zaligheden, Wooninc., GGD en Stichting het Kempenkind gesprekken gevoerd (bijlage 5). Door de warme perioden in 2018, 2019 en 2020 herkennen alle partijen zich in het beeld dat hitte gezondheidsrisico’s met zich meebrengt nu en in de toekomst. Zij zijn zich dan ook bewust van de gezondheidsrisico’s die hitte met zich meebrengt. In Reusel-De Mierden worden nu al maatregelen getroffen tegen hitte. Zo zijn de meeste gebouwen van woonstichting de Zaligheden en stichting het Kempenkind voorzien van een verkoelend binnenklimaat (door bv. plaatsing van warmtepompen). Bovengenoemde maatregelen zijn echter onvoldoende om ook in de toekomst grip op hitte te houden.

In tabel 2 staan de oplossingen die in de dialogen door de partijen zijn aangedragen. Het betreft echter geen uitputtende lijst. De maatregelen zijn onder te verdelen in:  Gebied: hoe is de omgeving ingericht?  Gebouw: hoe is de inrichting van gebouwen?  Gebruiker: welke aanpassingen – al dan niet in gedrag – zijn nodig? Tabel 2: Grip op hitte door focus op gebied, gebouw en gebruiker

Gebied

Gebouw

Gebruiker

1. ‘Aan de lat’

Gemeente Private terreinbeheerders

Eigenaren (VvE) Huurcoöperaties Zorginstellingen Scholen

Individu Zorginstellingen Gemeente/GGD Belangengroepen ouderen Huisartsen

2. Effecten (stresstest)

Gezondheid, leefbaarheid, economie, infranetwerken, water, natuur, landbouw

Warmt op, houdt warmte vast, warmteafgifte

Verhoogde sterftekans, gezondheidsklachten, gedrag

3. Doelgroep (risicodialoog)

Stakeholders in de wijk, netwerken, beroepen, afdelingen gemeente

Kwetsbare functies, beheerders, koepelorganisaties

Kwetsbare groepen, GGD, koepelorganisaties (ouderen, huisartsen, kinderen)

4. Oplossingen (uitvoerings-agenda)

Groenbeheer, waterbeheer, & ruimtelijke ordening, schaduw, voldoende drinkwaterpunten, voldoende koele plekken creëren.

Ontwerp, materiaal, energiehuishouding, klimaatbeheersing, locaties kwetsbare groepen buiten warme gebieden plaatsen

Gedragsaanpassing (meer verkoeling, aangepaste roosters, meer drinken), verkoeling opzoeken, informatievoorziening vanuit RIVM/ GGD/ gemeente

In Reusel-De Mierden kan meer gedaan worden aan de inrichting van gebieden en gebouwen om ervoor te zorgen dat de woon- en werkomgeving in de toekomst minder opwarmt. Zo kunnen bijvoorbeeld schoolpleinen en tuinen van huurders van coöperaties minder versteend en groener worden ingericht.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

6

Projectgerelateerd

Omdat het hitte vraagstuk niet aan een bepaalde organisatie of partij is toe te wijzen, heb je elkaar nodig bij het nemen van deze maatregelen. Om de concrete maatregelen te kunnen uitvoeren (zoals genoemd in tabel 2) is het daarom belangrijk dat de partijen met elkaar in gesprek blijven om samenwerkingskansen te signaleren.

3.3

Terugkoppeling dialoog klimaat & buitengebied

Het buitengebied is op verschillende manieren kwetsbaar, daarom is ook specifiek aandacht besteed aan de dialoog Klimaat & Buitengebied. De diverse partijen in het buitengebied zijn bekend, maar het is niet duidelijk in hoeverre er onderlinge samenwerking plaatsvindt tussen de agrarische sector en de terreinbeheerders. Het buitengebied van de gemeente is op verschillende manieren kwetsbaar voor klimaatverandering, zo blijkt uit de stresstesten het volgende:  Binnen de sector water en ruimte is er een probleem met de afvoercapaciteit van de oppervlaktewateren. Deze opgave is al langer bekend en onder andere in overleg met het waterschap zijn hiervoor al oplossingen aangedragen en worden nader uitgewerkt;  De klimaatverandering heeft invloed op de opbrengsten in de landbouw;  De natuurgebieden krijgen te maken met toenemende risico’s op bosbranden en verdroging;  De recreatiedruk op de natuurgebieden neemt toe;  Andere onderwerpen die in de toekomst kunnen gaan spelen een aandacht verdienen zijn: toename ziekten en plagen, insecten en exoten, tekort aan organisch stof door af- en uitspoeling, verandering waterkwaliteit, toename van recreatie door hitte, vee in relatie tot hitte. De verbinders in het buitengebied In het buitengebied van Reusel-De Mierden is het niet gekomen tot het voeren van klimaatgesprekken met de agrarische sector en de terreinbeheerders.

In het buitengebied spelen al vele opgaven en is het zoeken naar een passende werkwijze om daar ook de klimaatadaptatie-opgaven aan toe te voegen. In het gebied zijn met name voor de agrarische sector ‘verbinders’ aan het werk: de ervencoach (gemeente) en Ondersteuningsnetwerk Brabant (provincie Noord-Brabant). Deze verbinders hebben nauwe contacten met individuele agrariërs. Het huidige contact tussen de agrarische sector en de gemeente verloopt via deze verbinders en is daarom voornamelijk indirect. In de lopende gesprekken/contacten met de individuele agrariërs blijkt dat klimaatadapatie (nog) geen bewust gespreksonderwerp is. Initiatieven in het buitengebied Wel liggen er mooie kansen om als gemeente aan te sluiten bij verschillende gemeente overstijgende initiatieven en projectgroepen en op deze manier de opgaven voor klimaatadaptatie in het buitengebied te agenderen. Het buitengebied in de gemeente bruist namelijk van de initiatieven, waarbij een aantal een duidelijke voorloper rol innemen. Zo zijn er lokale initiatieven binnen de gemeente, zoals Boerderij van de Toekomst, Reuseldal, Verenigde boeren in het zuiden en de Buitenman. Daarnaast zijn er regionale initiatieven zoals de Visie op het platteland 2050, Klimap en Verkenning platteland West. Nadere informatie over de verbinders en klimaat & buitengebied is opgenomen in bijlage 6.

Daarnaast is de kreet op de gemeentelijke website “Bruisend Buitengebied – in een veelzijdig landschap” een zeer pakkende slogan (zie figuur 4), die door de gemeente een voorzet geeft om nader te worden uitgewerkt.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

7

Projectgerelateerd

Figuur 4: Logo Bruisend Buitengebied in gemeente Reusel-De Mierden

Aanpak voor klimaat in buitengebied Uit het voorgaande blijkt dat er al heel veel speelt in het buitengebied. Hier ligt een uitdaging om als gemeente meer betrokken te worden bij deze initiatieven. De gemeente wil hierbij dan ook een netwerkende, faciliterende rol spelen. De verbinders spelen een belangrijke rol, omdat de gemeente via hen informatie ontvangt. Deze kunnen ook de gemeente ondersteunen om ook richting andere partijen het bewustzijn ten aanzien van de opgaven voor klimaatadapatie te vergroten. De volgende mogelijkheden zijn aangedragen om klimaatadaptatie onder de aandacht te brengen en een bewuste rol te geven in de veranderingen binnen het buitengebied: 1. Gesprek(ken) voeren met de “verbinders” (ervencoach, ondersteuningsnetwerk): In plaats van rechtstreeks met de agrarische sector een klimaatgesprek aan te gaan, bijvoorbeeld de “verbinders” te informeren en zo de bewustwording/opgave onder de aandacht te brengen. 2. Aansluiten bij lopende initiatieven en met elkaar zoeken naar de “plus” vanuit klimaatadaptatie. a. Verkenning platteland West b. Klimap. c. Gebiedsplannen Waterschap 3. Op de hoogte blijven van ontwikkelingen in buitengebied door formatie/ capaciteit beschikbaar te stellen. Zo wordt de gemeente partner van partijen in het buitengebied. 4.

De onderlinge verwachtingen tussen de verschillende overheidslagen (gemeente, waterschap en provincie) naar elkaar uitspreken en vastleggen: wie doet wat. Met als doel het beleid en inspanningen beter op elkaar af te stemmen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

8

Projectgerelateerd

3.4

Samenvatting van de klimaatdialogen

Op basis van bovenstaande gesprekken is het volgende beeld naar voren gekomen:  De interne organisatie van gemeente Reusel-De Mierden en waterschap De Dommel zijn goed op de hoogte van de klimaatopgaven (die voortkomen uit de stresstest uit 2019).  De gemeente is nog wel zoekende hoe om te gaan met de opgaven. De dialogen hebben zich dan ook vooral gericht op het zoeken naar de nodige onderlinge afstemming en het laten zien hoe de gemeente de kennis over klimaatadaptatie kan gebruiken en inzetten.  Vanuit diverse teams is er behoefte aan sturing en achtervang over hoe met de klimaatopgaven om te gaan. Veel vindt momenteel ad-hoc plaats omdat individuele medewerkers wel de noodzaak voelen. Medewerkers hebben dan ook de wens uitgesproken om beleid en werkwijzen vast te leggen, zodat keuzes binnen een eenduidig afwegingskader worden gemaakt en daarmee ook zijn uit te leggen naar de omgeving (inwoners). Het afwegingskader kan op bepaalde punten heel concreet zijn (voorgeschreven maatregelen of materialen toepassen op bepaalde locatie) maar ook een meer algemeen kader bevatten met handvaten, richtlijnen en uitgangspunten waarbinnen bijv. straten heringericht kunnen worden. Op deze manier kan een afwegingskader ook worden meegegeven aan initiatiefnemers of projectontwikkelaars.

 De partijen die bezig zijn met gezondheid zijn goed van de opgaven en te nemen maatregelen op de hoogte. Deze zijn nog wel zoekende op welke manier ze elkaar kunnen versterken.  De gemeente is minder goed om de hoogte hoe andere partijen (zoals in het buitengebied) zijn georganiseerd en hoe de gemeente hierbij aansluiting kan zoeken.  Capaciteit is hierbij een aandachtspunt. Om beter aansluiting te vinden bij partijen (zoals in het buitengebied, of voor gezondheid) vraagt dit om geregeld aansluiten bij bestaande (overleg) structuren. De werkzaamheden voor klimaat worden er nu bijgedaan. Dat betekent dat voor de uitvoering van de agenda extra capaciteit benodigd is.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

9

Projectgerelateerd

4

Ambitie en beleid

4.1

De ambitie van de gemeente

Net als de andere gemeenten in Nederland heeft ook Reusel-De Mierden de ambitie om in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust te zijn ingericht. Klimaatadaptief worden en blijven vraagt langjarig commitment, besluitvaardigheid en flexibiliteit. Alle overheidsrollen (figuur 5) zijn tegelijkertijd nodig. Het is belangrijk dat de capaciteit en het kennispeil op de werkvloer de komende jaren op hoog niveau blijven. Beweging aan de private kant van de gemeente vraagt inzet aan de publieke kant.

Figuur 5: Rollen van de overheid in de samenwerking met de energieke samenleving

De ambitie van de gemeente is:  De gemeente Reusel-De Mierden wil van een meer rechtmatige overheid verschuiven naar een netwerkende en participerende overheid. Om dit vorm te geven heeft de gemeente in 2016 de organisatievisie ‘Samen Doen’ opgesteld. De gemeente wil focussen op het stimuleren, enthousiasmeren en faciliteren van haar inwoners. Daar hoort eigenlijk geen extra regelgeving bij. De wens vanuit de verschillende teams binnen de gemeente is om wel binnen de gemeente handvatten op te stellen, waardoor keuzes eenduidig worden gemaakt en daarmee ook goed uit te leggen zijn naar de omgeving. Nu worden keuzes gemaakt die vandaag tot het ene besluit leiden en morgen tot een ander besluit, afhankelijk van de medewerker.  Een netwerkende overheid heeft behoefte aan een flexibele financieringsvorm voor klimaatadaptatie. Dit werkt voor klimaatadaptatie twee kanten op. Enerzijds kan zo direct ingespeeld worden op nieuwe subsidieregelingen, die zich zowel in het kader van de klimaatadaptatie als bij het waterschap met enige regelmaat voordoen. Momenteel is hiervoor geen budget in de begroting voorzien (deze is al voor meerdere jaren vastgesteld) en worden de subsidiemogelijkheden dus niet benut. Anderzijds kan met een flexibel budget worden ingespeeld op meekoppelkansen die zich voordoen.  Alle initiatieven moeten altijd haalbaar, uitvoerbaar en betaalbaar zijn.

 Er is behoefte aan een sturingsmiddel om de ambities te halen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

10

Projectgerelateerd

4.2

Borging in gemeentelijk beleid

Net zoals de energietransitie, warmtetransitie, ontwikkelingen in de huizenbouw, de beoogde natuurontwikkeling en de heroriëntatie van de landbouw, vraagt ook klimaatadaptatie om borging in gemeentelijk beleid. De urgentie en het belang van klimaatadaptatie moet eerst bij iedereen goed bekend zijn. Vervolgens gaat het over het organiseren van complexe vraagstukken, op een integrale manier, en de transitie naar een meer duurzame samenleving en economie. De voorliggende uitvoeringsagenda klimaatadaptatie is niet in beton gegoten en biedt ruimte voor herijking en aanpassing. De gemeente zet met dit document een eerste stap in het ontdekken hoe de klimaatadaptatie te organiseren, zowel intern als extern. Dit kan bijvoorbeeld zijn beslag krijgen in een handboek openbare ruimte en/of in een afwegingskader hoe om te gaan met de klimaatopgaven bij (her)ontwikkelingen. Beleidscyclus DPRA Het DPRA gaat uit van een uitvoeringsperiode van 2020-2050 op basis van een 6-jarige beleidscyclus. Iedere 6 jaar wordt een herijking gedaan van het klimaatadaptatiebeleid op basis van nieuwe KNMI klimaatscenario’s, zoals de klimaatstresstest, de risicodialogen evenals de uitvoeringsagenda.

Klimaatadaptatie in beleid gemeente Reusel-De Mierden Klimaatadaptatie in de gemeente begint bij ‘aansluiten bij wat er al is’, door rekening te houden met klimaatadaptatie in lopende initiatieven, programma’s en projecten. Belangrijk hierbij is klimaatadaptatie duidelijk te positioneren en mee te nemen in de in voorbereiding zijnde beleidsstukken zoals het Groenplan, Nota Ruimtelijke Kwaliteit, het nieuwe programma water en riolering en de te actualiseren Omgevingsvisie. Klimaatdialogen Het voeren van de klimaatdialogen is het proces tussen de klimaatstresstest en het maken van een uitvoeringsagenda voor klimaatadaptatie. Het DPRA noemt dit het proces van de risicodialoog. Klimaatdialogen worden gevoerd om betrokkenheid en participatie te bevorderen, invulling te geven aan het uitvoeringsprogramma en om het klimaatadaptief handelen in de gemeente te versnellen. De dialogen leveren afgewogen keuzes en ambities op die bij voorkeur landen in de initiatieven, programma’s en projecten.

4.3

Meekoppelkansen in ontwikkelingen

Binnen de gemeente Reusel-De Mierden lopen een groot aantal trajecten en projecten welke raakvlak hebben met klimaatadaptatie. Door aan te haken bij bestaande trajecten ontstaan meekoppelkansen. Door meekoppelkansen te benutten kan efficiënter gewerkt worden en wordt aan de voorkant al afstemming gezocht tussen verschillende belangen, waar klimaatadaptatie er één van is. Onderwerpen waarbij zich een meekoppelkans voordoet kunnen bovendien makkelijker opgepakt worden. Energietransitie De gemeente is op dit moment bezig om een Transitievisie Warmte en een Beleid- en Toetsingskader Grootschalige Zon- en Windinitiatieven op te stellen. In deze transitievisie wordt een plan gemaakt welke wijken wanneer van het gas afgaan en op welke manier zij verwarmd worden. In het toetsingskader wordt opgenomen waar grootschalige zonne- en windenergie opgewekt mag worden, wanneer en welke voorwaarden er aan verbonden zitten.  Meekoppelkans: als een wijk van het gas af wordt gehaald zullen werkzaamheden nodig zijn om de benodigde (nieuwe) infrastructuur aan te leggen. Dit biedt kansen om zowel de ondergrond (riolering) als

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

11

Projectgerelateerd

de bovengrond (openbare ruimte) klimaatadaptief in te richten. Bovendien is het voor de nutsbedrijven interessant om te weten of een gebied kwetsbaar is voor wateroverlast, droogte of hitte. De infrastructuur kan hier dan op aangepast worden. Uit de stresstest komt namelijk naar voren dat klimaatverandering kansen biedt voor nieuwe energiestructuren, maar tegelijkertijd het netwerk kwetsbaarder wordt. In het beleid- en toetsingskader kan bijvoorbeeld worden opgenomen hoe rekening wordt gehouden met deze kwetsbaarheden. Groenplan De gemeente is bezig om een groenplan op te stellen. In dit groenplan wordt de visie op groen van de gemeente vastgelegd en hoe omgegaan wordt met nieuw en bestaande groenstructuren.  Meekoppelkans: vergroening is belangrijk om hittestress tegen te gaan en om water beter vast te houden. Door op strategische plekken te vergroenen kan hittestress afnemen en meer waterberging gecreëerd worden. Daarnaast hebben de extremen invloed op de ontwikkeling en het beheer van groen. Door bewustwording te creëren van de impact die de veranderingen hebben op groen kan het bewust toepassen van bijvoorbeeld droogteresistente soorten worden overwogen. Duurzaamheidsteam De gemeente heeft de wens uitgesproken om een integraal duurzaamheidsteam op te richten.

Dit team houdt zich bezig met een breder scala aan duurzaamheidsonderwerpen en probeert deze onderwerpen met elkaar te verbinden. Klimaatadaptatie is één van de duurzaamheidsthema’s.  Meekoppelkans: het duurzaamheidsteam voert in eerste instantie gesprekken met het college en managementteam om de ambities van de gemeente te bepalen. Door bij deze gesprekken aan te sluiten kan het handelingsperspectief van het college ten aanzien van duurzaamheid en klimaat verkend worden. Centrumplan Reusel De gemeente is voornemens om het centrum van de kern Reusel opnieuw in te richten en aantrekkelijker te maken.  Meekoppelkans: in het centrum is een aanzienlijk deel van de ruimte openbare ruimte. Door aan te sluiten bij de planvormingsfase kan bewustwording gecreëerd worden over klimaatadaptatie en de knelpunten binnen het centrum en kunnen mogelijk en indien nodig bepaalde ruimtelijke maatregelen opgenomen worden in het ontwerp. Knelpunten op het gebied van wateroverlast en hitte zijn in en rondom het centrum te vinden. Omgevingswet In 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze wet beoogd het samenvoegen en vereenvoudigen van de nu nog separate wetten met betrekking tot de leefomgeving. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet moet de gemeente allereerst een Omgevingsvisie opstellen.

In deze visie legt de gemeente een lange termijn visie vast voor de leefomgeving binnen de gemeente. Op een later moment moet de gemeente ook een omgevingsprogramma en omgevingsplan op gaan stellen, waarin deze visie verder uitgewerkt en vertaald wordt.  Meekoppelkans: klimaatadaptatie is van invloed op de leefomgeving en een visie over klimaatadaptatie past dan ook in de omgevingsvisie. Door deze op te nemen in de omgevingsvisie wordt de gemeente verplicht om ruimtelijke ontwikkelingen ook te toetsen aan de visie op klimaatadaptatie en daarmee wordt klimaatadaptatie beter geborgd. Bovendien is de omgevingsvisie integraal. Het opnemen van een visie over klimaatadaptatie betekent daarom ook dat de belangen van klimaatadaptatie aan de voorkant al afgewogen worden tegenover andere belangen en ontwikkelingen, waardoor er al een afwegingskader is voor toekomstige ruimtelijk ontwikkelingen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

12

Projectgerelateerd

Programma water en riolering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vervalt ook de plicht om een Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan op te stellen. In plaats daarvan kan een programma water en riolering worden opgesteld. Hierin worden de visie en maatregelen op het gebied van water en riolering verder uitgewerkt en beschreven in concrete maatregelen en acties. Ook vormt het de basis voor de rioolheffing.  Meekoppelkans: veel van de maatregelen omtrent klimaatadaptatie hebben een directe relatie met water. Er zijn mogelijkheden om delen van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie onder te brengen in het programma water en riolering. Ook kunnen maatregelen die verband houden met klimaatadaptatie en water gefinancierd worden vanuit de rioolheffing. Focus op afkoppelen De gemeente houdt zich al actief bezig met afkoppelen. In het buitengebied worden hemelwateraansluitingen op de riolering actief opgezocht en worden bewoners verzocht om af te koppelen. Daarnaast wordt afkoppelen gestimuleerd door het beschikbaar stellen van een materiaalvergoeding, het uitdelen van gratis regentonnen en het opstarten van een communicatietraject. De gemeente heeft een hemelwaterstructuur-plan op laten stellen om het afkoppelen bij vervangingsprojecten op lange termijn goed te kunnen overzien en de hemelwaterstructuren op een logische manier met elkaar te verbinden.

 Meekoppelkans: door het al lopende traject zijn inwoners zich al bewuster van de problematiek. Dit maakt de stap naar een klimaatdialoog om een strategie te bepalen makkelijker. Daarnaast kan in het communicatietraject informatie uit de stresstesten verwerkt worden om inwoners bewust te maken van de impact op hun eigen straat of leefomgeving. Bovendien biedt dit traject kansen om inwoners te laten reageren en te testen of stimuleringsmaatregelen zoals een financiële vergoeding resulteren in het gewenste resultaat. Herinrichting verschillende straten Ieder jaar richt de gemeente een aantal straten opnieuw in. Dit gebeurt regelmatig niet alleen bovengronds, maar vaak wordt de riolering ook gelijktijdig vervangen.  Meekoppelkans: tijdens de planfase kunnen projectleiders bewust worden gemaakt over de impact van weersextremen op de specifieke straat. Er zijn dan kansen om het ontwerp hierop aan te passen om zo de impacten, indien nodig, te verminderen. Daarnaast gaat een herinrichting vaak gepaard met een bewoners-avond om wensen en informatie bij bewoners op te halen om het ontwerp zo optimaal mogelijk te maken.

Tijdens deze bijeenkomsten kunnen ook resultaten uit de stresstesten gevalideerd worden en het biedt een helder en duidelijk aanknopingspunt om met inwoners in gesprek te gaan over hoe zij hitte, droogte en wateroverlast ervaren in hun straat en wat het handelingsperspectief van de gemeente en de inwoners zelf zou kunnen zijn om mogelijke impacten te verminderen. Klimaatportaal Zuidoost Brabant Het klimaatportaal is een overlegstructuur van 12 gemeenten, Waterschap De Dommel en Brabant Water. Doel is om overleg, uitwisseling en samenwerking op het gebied van klimaatadaptatie via dit portaal te laten lopen. Het portaal is ook aangemerkt als werkregio welke aanspraak kan maken op de Impulsgelden voor klimaatadaptatie vanuit het Rijk. Deze dienen namelijk vanuit een werkregio te worden aangevraagd.  Meekoppelkans: het portaal biedt kansen om dialogen en uitvoeringsmaatregelen gezamenlijk op te pakken.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

13

Projectgerelateerd

5

Uitvoeringsagenda

Om het hoofd te bieden aan de klimaatveranderingen is door de gemeenteraad bepaald dat Reusel- De Mierden in 2050 zo moet zijn ingericht dat we de effecten van klimaatverandering goed kunnen opvangen. In deze eerste uitvoeringsagenda zijn de acties en maatregelen vastgelegd die nodig zijn om aan deze ambitie te voldoen. De realisatie van deze uitvoeringsagenda is geen opgave die de gemeente in haar eentje kan uitvoeren. Daarom werken we samen met andere partijen, zoals waterschap De Dommel en provincie Noord-Brabant. Maar bovenal zoeken we de samenwerking met onze eigen inwoners volgens onze eigen visie ‘’Samen Doen’’. Want de maatregelen die we nemen bevorderen de kwaliteit van de leefomgeving van ons allemaal. Een gezonde en veilige leefomgeving maakt dat het ook de komende eeuw, ondanks of juist dankzij de klimaatverandering, in Reusel-De Mierden prettig wonen, werken en genieten is. De uitvoeringsagenda heeft een dynamisch karakter. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om acties en maatregelen doorlopend verder aan te scherpen en aan te vullen. De dynamiek en flexibiliteit zijn belangrijk om meekoppelkansen te benutten zodra deze zich aandienen. Op basis van informatie uit voorgaande hoofdstukken en de gevoerde klimaatdialogen is onderstaande uitvoeringsagenda opgesteld.

Deze uitvoeringsagenda van Reusel-De Mierden is conform de indeling die het Duurzaamheidsteam hanteert, ingedeeld in de categorieën:  Participatie en communicatie;  Organisatie & onderzoek;  Samen Doen;  Werken aan de eigen opgaven Alle acties en maatregelen die gemeente Reusel-De Mierden gaat oppakken als onderdeel van de uitvoeringsagenda zijn samengevat in de overzichtstabel op de volgende pagina. In de overzichtstabel is per maatregel aangegeven welke rol de gemeente heeft, welke partij trekker is, wat de planning is (startjaar) en hoe de financiering geborgd is of gaat worden.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

14

Projectgerelateerd

Categorie

Planning

Financiering

Capaciteit

Participatie & communicatie Klimaatcommunicatie – informatie Gemeente over klimaatverandering & wat kun je zelf doen. Gericht op verschillende doelgroepen (huiseigenaren, huurders, ouderen, basisschoolleerlingen, projectontwikkelaars).  Opstellen meerjarig communicatieplan;  Opstellen en delen berichten;  Informatie op de website;  Jaarlijks uitlichten specifieke aandachtsgebieden (o.a. klimaatadaptief bouwen, voorkomen wateroverlast in woning, klimaatvriendelijke tuin) door opstellen catalogus/handreiking;  Jaarlijks actiemoment gekoppeld aan uitgelicht onderwerp.

2022-2027 (doorlopend)

€10.000 per jaar

Medewerker communicatie: 40 uur per jaar.

Organisatie & onderzoek

Vormgeven van het interne proces Gemeente voor het faciliteren en ondersteunen van particuliere initiatieven op het gebied van klimaatadaptatie.  O.a. vergroening van schoolpleinen.

2022 en 2023

-

Medewerker ruimtelijke ontwikkeling + medewerker sociaal domein + medewerker openbare ruimte: 20 uur per medewerker.

Organisatie & onderzoek

Onderzoek naar mogelijkheden Gemeente flexibele financieringsstructuren voor klimaatadaptatie. Ook in samenhang

2022 en 2023

-

Medewerker financiën + medewerker juridische zaken + medewerker openbare ruimte : 40 uur per medewerker.

28 juli 2021

Maatregel

Trekker

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

1

Projectgerelateerd Categorie

Maatregel

Trekker

Planning

Financiering

Capaciteit

Gemeente

2022-2027 (doorlopend)

-

Regulier werk.

Evaluatie beleidskader sociaal Gemeente, domein en opgaven rondom sociaal domein. gezondheid & klimaat (hitte, opvolging van nationaal hitteplan, spelen in water, waterkwaliteit etc.).

2022

-

Regulier werk.

Organisatie & onderzoek

Opstellen afwegingskader klimaatadaptatie bij ontwikkelingen en herinrichtingen openbare ruimte (bijvoorbeeld aanpassing handboek openbare ruimte).

Gemeente

2023

€10.000

Medewerker openbare ruimte + ruimtelijke ontwikkeling: 40 uur per medewerker.

Organisatie & onderzoek

Opstellen calamiteitenplan wateroverlast.

Gemeente

2022

€10.000

Medewerker openbare ruimte + medewerker veiligheid: 40 uur per medewerker.

Organisatie & onderzoek

Aanvullen integrale projectenkaart met kansenkaarten voor o.a.:  Wateroverlast;  Schaduwroutes;  Overtollige verharding.

Gemeente

2022-2027 (doorlopend)

€10.000 per jaar

Medewerker openbare ruimte + medewerker sociaal domein: 20 uur per medewerker per jaar.

Vervolggesprekken met Kempenkind Gemeente, 2022 over klimaatadaptief inrichten openbare ruimte schoolpleinen en schoolgebouwen. en sociaal domein

-

Medewerker openbare ruimte + medewerker sociaal domein: 40 uur per medewerker.

Afstemmen en opstellen gebiedsbeheerplannen.

-

Medewerker openbare ruimte + medewerker ruimtelijke ontwikkeling: 60 uur per medewerker.

met opstellen programma water en riolering 2024. Organisatie & onderzoek

Organisatie & onderzoek

Samen Doen

Samen Doen

28 juli 2021

Afstemming met ander beleid, bijvoorbeeld door gelijktrekken looptijden beleidsplannen, o.a.  Programma water en riolering;  Transitievisie Warmte.

Waterschap De Dommel

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

2022 en 2023

BH7478WMRP210728

2

Projectgerelateerd Categorie

Maatregel

Trekker

Planning

Financiering

Capaciteit

Samen Doen

Deelname aan initiatieven in buitengebied:  Klimap  Verkenning West

Andere partijen

2022-2027 (doorlopend)

-

Medewerker beheer/ruimtelijke ontwikkeling: 40 uur per jaar.

Samen Doen

Regulier overleg met GGD en andere Gezamenlijk gezondheidspartners.

2022-2027 (doorlopend)

-

Medewerker beheer + medewerker sociaal domein: 20 uur per medewerker per jaar.

Werken aan de eigen opgaven

Klimaatplus investering: realiseren van waterberging bij de Reusel ter hoogte van de Voort.

Gezamenlijk met 2022 waterschap

Via apart Medewerker beheer + medewerker budgetvoorstel na ruimtelijke ontwikkeling: 40 uur per overeenstemming met medewerker. waterschap

Werken aan de eigen opgaven

Klimaatplus krediet: aanleg hemelwaterstructuur Centrumplan (Wilhelminalaan)

Gemeente

2022 - 2023

Opgenomen in grex Centrumplan

Medewerker openbare ruimte: 40 uur.

Werken aan de eigen opgaven

Klimaatplus investering: op basis van Gemeente/ meekoppelkansen. andere partijen

2024-2027

Middels apart budgetvoorstel vanaf 2024.

Nader te bepalen.

Werken aan de eigen opgaven

Klimaatplus krediet: op basis van meekoppelkansen.

2024-2027

Middels apart budgetvoorstel vanaf 2024.

Nader te bepalen.

28 juli 2021

Gemeente

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

3

Projectgerelateerd

Bijlage 1: Toelichting op Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie De gevolgen van klimaatverandering zijn overal merkbaar, niet alleen in Reusel-De Mierden. Het Rijk ziet dan ook de noodzaak voor klimaatadaptief beleid en handelen en om dit gezamenlijk op te pakken. De belangrijkste basis voor deze nationale strategie klimaatadaptatie is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Hierin is vastgelegd dat vóór 2020 bij alle overheidslagen klimaatadaptatie onlosmakelijk onderdeel moet zijn met beleid en uitvoering. Met als streven een klimaatbestendig en waterrobuust Nederland in 2050. Meer informatie over het DPRA en de werkwijze is te vinden op de website klimaatadaptatienederland.nl. Methodiek van weten-willen-werken Binnen het DPRA staat de methodiek ‘weten, willen, werken’ centraal. De eerste stap is het in beeld brengen van de kwetsbaarheden door het uitvoeren van stresstesten (‘weten’). De tweede stap is het voeren van risicodialogen (ook wel klimaatgesprekken) om ambities te formuleren en te borgen (‘willen’). In de derde stap start daadwerkelijk de uitvoering om de leefomgeving waterrobuust en klimaatbestendig te maken, door het nemen van maatregelen (‘werken’). Zeven ambities Het DPRA heeft de methodiek van ‘weten, willen, werken’ uitgewerkt in zeven ambities: 1.

Kwetsbaarheid in beeld brengen; om deze in beeld te krijgen dienen alle overheden uiterlijk in 2020 een stresstest te hebben uitgevoerd voor de vier klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. 2. Risicodialoog voeren en strategie opstellen; met de dialoog vergroot je het bewustzijn over hoe kwetsbaar een gebied is voor klimaatextremen. En in de dialoog met andere overheden, belanghebbenden, bedrijven en waar nodig inwoners, bespreek je hoe je deze kwetsbaarheid met concrete maatregelen kunt verkleinen. 3. Uitvoeringsagenda opstellen; met onder andere afspraken over wie wat gaat doen en de financiering van de te nemen maatregelen. 4. Meekoppelkansen benutten; de komende decennia spelen ook andere grote ruimtelijke opgaven, zoals nieuwbouw, rioolvervangingsprojecten, groot onderhoud in de openbare ruimte en aan gebouwen, de energietransitie, de transitie naar een circulaire economie en een aardgasvrije gebouwde omgeving, verduurzaming van eigen vastgoed en verduurzaming van de landbouw en verbeteren van de biodiversiteit. De inzet van dit deltaplan is om bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de kansen voor een klimaatbestendige inrichting te gebruiken. 5. Stimuleren en faciliteren; met als doel dat alle betrokkenen hun kennis, instrumenten en ervaringen zoveel mogelijk met elkaar delen.

Zo hoeft niet iedereen opnieuw het wiel uit te vinden, kunnen risico’s worden vermeden, kansen benut en kan ruimtelijke adaptatie versnellen. 6. Reguleren en borgen; om een klimaatbestendige inrichting te bereiken, moet ruimtelijke adaptatie in het beheer, het onderhoud en de inrichting van de leefomgeving geborgd worden. Dat doen de overheid en private partijen via wetten, visies, plannen en standaarden. 7. Handelen bij calamiteiten; overheden willen zich beter voorbereiden op calamiteiten die veroorzaakt worden door wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Herhalende cyclus van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie De ontwikkeling van het klimaat, wereldwijd en in Nederland, is onzeker. Naast de onzekerheid in kennis, zijn ook de financiële middelen beperkt en kunnen niet alle maatregelen voor klimaatadaptatie in een korte tijd worden uitgevoerd. Bovendien doen zich in de loop van de tijd kansen voor: Klimaatadaptie moet dus op de gemeentelijke agenda staan. Door de onzekerheid en personele en financiële beperkingen is het goed om een adaptief beleid te volgen. Het DPRA houdt hier rekening mee door het proces een cyclus te

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

1

Projectgerelateerd

maken, die zich elke zes jaar herhaalt. Elke cyclus houdt de bovengenoemde methodiek van ‘weten, willen, werken’ aan met daarbinnen de zeven ambities. Na elke cyclus zullen dus opnieuw de klimaatkwetsbaarheden in kaart gebracht, risico dialogen doorlopen worden, etc. met de dan actuele kennis.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

2

Projectgerelateerd

Bijlage 2: Extra informatie stresstesten De eerste stap binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is het in beeld brengen van de kwetsbaarheden door het uitvoeren van stresstesten (‘weten’). Hoe kwetsbaar zijn de dorpen en buitengebieden in Reusel-De Mierden voor extreme neerslag, hitte en droogte? Om die kwetsbaarheden in beeld te krijgen is in Reusel-De Mierden in 2019 een stresstest uitgevoerd voor de vier klimaatthema’s: wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. Op basis van de genoemde stresstest, aanvullende data en gesprekken is in beeld gebracht welke effecten van klimaatverandering nu en in 2050 en daarna merkbaar zijn. Hieronder zijn de algemene effecten geschetst. Meer informatie over de klimaateffecten in Reusel – De Mierden?  Klimaatstresstest uitgevoerd door Arcadis (2019)  Achtergrond informatie over de thema’s is te vinden in de bijgaande links per thema: informatie wateroverlast, informatie droogte en informatie hitte.

Het wordt natter Hevige neerslag gaat door klimaatverandering vaker en in extremere mate voorkomen. Dat kan leiden tot ongemak (natte voeten), gezondheidsrisico’s voor mens en vee, waterkwaliteitsverslechtering, economische schade en ecologische gevolgen als regenwater zich bijvoorbeeld vaker mengt met afvalwater (riooloverstorten). Regenwater dat op maaiveld komt te staan, kan panden in stromen en leiden tot storingen in de elektriciteitsvoorziening of de communicatie-infrastructuur. In landelijk gebied kan schade ontstaan als akkers (te lang) onder water staan met verminderde gewasopbrengst en bodemstructuur verlies (ook voor de langere termijn) tot gevolg. Het wordt droger Klimaatverandering zorgt ervoor dat periodes van droogte zoals de zomer van 2018 en 2019 vaker voorkomen. Het neerslagtekort, het verschil tussen verdamping en neerslag, zal rond 2050 in Nederland gemiddeld met 25% gestegen zijn ten opzichte van 2020. Effecten kunnen zijn: vermindering van gewasopbrengsten voor agrariërs, slechtere waterkwaliteit (lagere zuurstofwaardes met kans op botulisme en vissterfte), schade aan planten en bomen, schaarste aan drinkwater, funderingsschade/zettingen bij woningen en een verhindering van infrastructuur. Het wordt warmer De laatste jaren zijn diverse warmte-records verbroken en de verwachting is dat het gemiddeld steeds warmer gaat worden.

Perioden van hitte gaan frequenter voorkomen en langer duren. Het aantal tropische nachten (meer dan 20 graden Celsius) neemt fors toe. Ook de extremen nemen sterk toe, met gevolgen voor kwetsbare groepen (zoals ouderen), arbeidsproductiviteit en energiebehoefte. Daarnaast hebben de hogere temperaturen negatieve effecten op landbouw, waterkwaliteit en natuur. Sectoranalyse stresstest Reusel-De Mierden Uit bovenstaande analyse wordt duidelijk dat de gemeente kwetsbaar is voor wateroverlast, droogte en hitte. Maar de impact die deze weersextremen hebben op sectoren kunnen sterk verschillen. Sommige ontwikkelingen vormen bedreigingen voor bepaalde sectoren, terwijl dit voor een andere sector juist kansen biedt. Tabel B2.1 uit het rapport Klimaatstresstest Reusel-De Mierden (Arcadis, 2019) geeft een overzicht van de 9 verschillende sectoren en het aantal bedreigingen en kansen, verdeeld onder de drie weersextremen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

3

Projectgerelateerd

De meeste bedreigingen komen voort uit hitte en wateroverlast. Uit de stresstest lijkt droogte minder bedreigingen met zich mee te brengen. De ervaring van medewerkers van de gemeente (bevraagd tijdens uitvoering van de stresstest) is echter dat droogte juist een veelvoorkomend probleem is waarvan de gevolgen nu al duidelijk te merken zijn. Deze hebben met name een effect op het gemeentelijk groen en op het risico op natuurbrand. Hitte brengt echter ook kansen met zich mee voor een aantal sectoren, terwijl de kansen die wateroverlast en droogte met zich meebrengen beperkter zijn. De sector met veruit de meeste bedreigingen is gezondheid. Ook de sectoren water en ruimte; landbouw; en ICT kennen relatief veel bedreigingen. Tabel B2.1: Sectorenanalyse stresstest Reusel-De Mierden

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

4

Projectgerelateerd

Bron: klimaatstresstest gemeente Reusel-De Mierden (Arcadis, 2019)

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

5

Projectgerelateerd

Bijlage 3: Klimaateffecten uitgebreider beschreven Kern

Wateroverlast

Droogte

Hitte

In de noordoostelijke hoek (Neterselse Heide) van de gemeente wordt de sterkste daling van de GLG verwacht en treedt de meeste droogteschade op.

Algemeen

In Lage Mierde zien wij één hitte-eiland ter hoogte van Koningshoek. Temperaturen liggen hier boven de 35°C en sterke hittestress wordt ervaren. Uit analyse van de luchtfoto blijkt dat hier een bedrijventerrein ligt. Dit bedrijventerrein kent relatief veel verharding met als gevolg een lage verdamping waardoor de bodem en omgeving opwarmen. In het oosten van de kern is een relatieve koelere strook waar te nemen ter hoogte van de N269. Deze strook is ca. 5°C lager dan het centrum van Lage Mierde. Wij zien op basis van de luchtfoto dat langs beide zijden van deze wegen bomen staan. De aanwezigheid van deze bomen heeft een verkoelend effect op de omgeving. In het westen ligt ook een koeler gebied. Dit koelere gebied wordt veroorzaakt door (groene) sportvelden ter hoogte van Broekkant.

In Lage Mierde zijn er 2 locaties volledig onbegaanbaar na een 70mm neerslaggebeurtenis, namelijk de hoek Donkbeemd/Pelsakker en het kruispunt van Broekkant en Ronkert. Overige locaties waar de toegankelijkheid in Lage Mierde het geding komt zijn Hoogemoerdseweg, Poppelaar, Kloosterstraat, Vloeieind en het oostelijke deel van Broekkant.

Hooge Mierden

Hulsel

28 juli 2021

In de kern Hooge Mierde zijn er geen wegen volledig ontoegankelijk bij een extreme neerslaggebeurtenis. Echter zijn er wel enkele wegen slecht toegankelijk, waaronder de grote ontsluitingswegen St. Cornelisstraat, Myrthaplein en De Stad. Aan kleinere wegen zijn de Floreffestraat, Averbodelaan, Leendestraat, Houtgracht en een deel van de Poelshof slecht toegankelijk. Verder richting het zuiden is ook de Kruising Hoogstraat – de Luther slecht toegankelijk.

Hooge Mierde kent één hitte-eiland ter hoogte van Het Bogtje. Temperaturen zijn hier ca. 35°C en uit analyse van de luchtfoto zien wij dat hier een bedrijventerrein ligt. Dit bedrijventerrein kent relatief veel verharding met als gevolg minder verdamping. De bodem en omgeving warmen op en de temperatuur stijgt. Rondom dit bedrijventerrein wordt matige hittestress ervaren. Aan de randen van de kern is het een stuk koeler, op veel plekken ligt hier een temperatuur van ca. 30°C. Uit de luchtfoto maken wij op dat aan de rand van de kern wat meer groen aanwezig is. Meer groen betekent ook meer verdamping met als gevolg dat de bodem en omgeving minder snel opwarmt Op basis van de oppervlaktetemperaturen zien wij in het noordwesten van Hulsel één hitte-eiland waar de temperaturen boven de 35°C komen en sterke hittestress ervaren wordt. Uit analyse van de luchtfoto blijkt dat hier braakliggend landbouwgrond is. Er is dan weinig verdamping met als gevolg dat de bodem en omgeving opwarmen. Ten oosten van dit hitte-eiland zien wij een koeler gebied waar de temperaturen ca. 10°C lager liggen. Op basis van de luchtfoto zien wij dat ook hier landbouwgrond ligt. Op dit landbouwgrond staan wel gewassen en is er relatief veel verdamping wat een verkoelend effect op de omgeving heeft.

Ook in Hulsel zijn er geen wegen volledig ontoegankelijk. Wel is vrijwel de gehele Willibrordlaan en het zuidelijke deel van Kanten slecht toegankelijk. De Willibrordlaan is de centrale ontsluitingsweg door de kern.

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

1

Projectgerelateerd Kern

Reusel

Wateroverlast

Droogte

Hitte

Reusel heeft 2 locaties die door extreme neerslag volledig ontoegankelijk worden. De kruising Lensheuvel – Marialaan en een klein deel van het Hondsbos zullen niet meer toegankelijk zijn. De Wilhelminalaan (ter hoogte van de Action) is een grote ontsluitingsweg die slecht toegankelijk zal zijn. Verdere overlastgebieden centreren zich voornamelijk rond 2 kernen. De eerste slecht toegankelijke kern betreft de zone rond de Polderke, Mierdeseweg, Dooleg, en Rijperspad. En meer ten zuiden zijn de Lensheuvel, Plonderijen Lokbossen, Kievitstraat, Beemden en enkele kleinere zijwegen slecht toegankelijk.

Binnen de kern is één duidelijk hitte-eiland waar te nemen. Dit hitte-eiland ligt rond een bedrijventerrein in het oosten van de kern, ter hoogte van Lange Voren. Oppervlaktetemperaturen lopen hier op tot boven de 35°C welke wij verklaren door het relatief hoog percentage verharding van het bedrijventerrein. Vanwege dit hoge percentage verharding is er weinig verdamping en warmt de bodem en omgeving op. Hier wordt dan ook sterke hittestress ervaren. Daarnaast zien wij dat er weinig koelere gebieden binnen de kern zijn. De temperaturen liggen weliswaar een paar °C lager dan het beschreven hitteeiland, maar zijn nog steeds heet en in de gehele kern wordt matige hittestress ervaren.

In de huidige situatie treedt de grootste overlast vanuit het watersysteem op daar waar de Reusel en de Raamsloop samen komen. Voor de toekomstige situatie nemen de overstromingsgebieden in de beekdalen van de Reusel en de Raamsloop toe. Bij hevige neerslag is door het waterschap aangegeven dat tijdens piekbuien veel water vanuit het bebouwd gebied via de riooloverstorten en hemelwateruitlaten naar het watersysteem. Het smalle watersysteem kan de De gemiddeld laagste piekgolf uit bebouwd gebied niet aan. Dit leidt regelmatig grondwaterstand daalt met name tot zowel inundatie van de Reusel ter hoogte van de kern aan de noordoostzijde van de Reusel als tot water-op-straat problemen in de kern gemeente. Op een aantal plaatsen Buitengebied Reusel omdat het gemeentelijk rioolstelsel niet vrij kan waar het maaiveld relatief lozen op het watersysteem. Dit is momenteel het hooggelegen is stijgt als gevolg van grootste knelpunt in het watersysteem van de gemeente de toename van de neerslagsom Reusel. de GLG. Bij hevige neerslag geeft de overstort op watergang RS24 ten oosten van de kern Hooge Mierden veel water bij zomerse buien. Het waterschap is genoodzaakt om de benedenstroomse watergangen goed open te houden om wateroverlast op de aanliggende percelen te voorkomen.

28 juli 2021

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

2

Projectgerelateerd Kern

Wateroverlast

Hitte

De waterpartijen de Flaes en het Goor (1) (Mispelsche heide), het Panneven (2) en de Reuselse Moeren (3) geïdentificeerd zijn als gevoelig voor droogte.

Natuur

28 juli 2021

Droogte

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

BH7478WMRP210728

3

Projectgerelateerd

Bijlage 4: Resultaat enquete over klimaat & groen De gemeente Reusel-De Mierden heeft in februari-maart 2021 een enquête onder haar inwonerspanel uitgezet met als thema Klimaat en groen. Hieronder volgt een samenvatting van de resultaten:  In Reusel zijn 335 beeldbepalende locaties waar meer aandacht nodig is voor groen (Wilhelminalaan, Centrumgebied, doorgaande wegen). Daarna volgt Lage Mierde met 107 locaties (Dorpskern, Groenzone Zandhorst, doorgaande wegen) Hooge Mierde heeft 51 locaties (Myrthaplein, dorpskern, doorgaande wegen) en Hulsel met 29 locaties (Willibrordlaan, dorpskern en doorgaande wegen).  (Ruim) negen op de tien respondenten vinden groen om in te wandelen of fietsen (93%) en groen als bijdrage aan de algemene gezondheid (90%) (zeer) belangrijk.  Bijna negen op de tien respondenten vinden groen om in te spelen of sporten (87%), groen voor natuur (85%) en groen om naar te kijken (85%) ook (zeer) belangrijk.  Drie kwart (77%) van de respondenten noemt groen als klimaatbijdrage als (zeer) belangrijk.  In mindere mate vindt men groen als afscherming privé en openbaar terrein (60%) en groen om de hond uit te laten (41%) (zeer) belangrijk.  Acht op de tien (79%) geeft aan direct vanuit hun woning in ieder geval één groen ommetje te kunnen maken.  Twee derde (67%) geeft aan vanuit hun woonomgeving meerdere groene ommetjes te kunnen maken.

 Bijna de helft vindt dat er meer aandacht nodig is voor groene ommetjes in en om het dorp of woonplek (46%) en dat het groen in het buitengebied (bos, natuur, bermen) goed verbonden is met het dorpsgroen (45%).  Bijna negen op de tien vindt dat het openbaar groen een goede plek is om pieken bij wateroverlast op te vangen (87%) en dat groen een goed middel is om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen (85%).  Drie kwart (76%) vindt dat alle overbodige verhardingen mogen worden omgevormd naar groen.  Zeven op de tien (69%) vindt dat men extra bomen moet planten om de dorpen koel te houden.  Bijna de helft (46%) vindt dat openbaar groen overal waar mogelijk moet worden ingericht en worden beheerd voor de natuur.  38% van de respondenten stelt dat op bepaalde plaatsen in het dorp extra ruimte moet worden gemaakt voor de natuur.  Drie kwart (77%) heeft een groene tuin en zal dit ook zeker zo houden.  Een kwart van de respondenten heeft een groene tuin en wil hier meer ruimte bieden voor de natuur (25%) en zou, als de gemeente bomen ter beschikking stelt, er zeker één in de tuin planten (25%)  Bijna negen op de tien (86%) vindt dat het aantal bloemrijke bermen en akkerranden moeten worden uitgebreid en acht op de tien (81%) vindt dat er voldoende wandel- en fietsmogelijkheden in het buitengebied zijn.