Document · PDF

[20.19431] - Bijlage 2: Overzicht van waardevol cultureel erfgoed en aardkundige waarden gemeente Reusel-De Mierd

Gemeenteraad 13 juli 2021, gemeente Reusel-De MierdenBij agendapunt: Raadsvoorstel erfgoedbeleid Reusel-De Mierden16.543 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bijlage 2: Overzicht van waardevol cultureel erfgoed en aardkundige waarden in de gemeente Reusel-De Mierden Versie 2020

Inhoudsopgave

1. RIJKSMONUMENTEN

1.1. 1.2.

2 4

Overzicht van gebouwde rijksmonumenten Overzicht van archeologische rijksmonumenten

2. GEMEENTELIJKE MONUMENTEN

2.1. 2.2.

8 9

Overzicht van gebouwde gemeentelijke monumenten Overzicht van archeologische gemeentelijke monumenten

3. CULTUURHISTORISCH WAARDEVOL ERFGOED

3.1 Overzicht van archeologisch waardevolle gebieden 3.2 Overzicht van cultuurhistorische ensembles E7.001 BUURTSCHAP VLOEIEIND E7.002 TRAMSTATION REUSEL-GRENS E7.003 LENSHEUVEL E7.004 JONGE HEIDEBEBOSSING PEELSCHE HEIDE E7.005 JONGE ONTGINNING REUSELSE MOEREN E7.006 WELLENSEIND E7.007 GROENEWEG REUSEL E7.008 INDUSTRIEEL COMPLEX TURNHOUTSEWEG REUSEL E7.009 LANDGOED DE UTRECHT E7.010 MISPELEINDSE HEIDE E7.011 KUILENRODE E7.012 NERTINGEN - DE HOEF E7.013 AKKERCOMPLEX HULSEL E7.014 MISPELEIND-BRAAKHOEK MET AKKER E7.015 ACHTERSTE HEIKANT E7.016 KERK, PASTORIE MET TUIN EN BEGRAAFPLAATS REUSEL

10 23 23 33 41 52 61 70 84 91 100 110 118 131 145 152 164 171

3.3 Overzicht van aardkundige waarden 1. Reusel, Mispeleindsche Heide 2. Reuselse Moeren

179 179 181

1. Rijksmonumenten 1.1.

Overzicht van gebouwde rijksmonumenten

De gegevens in dit overzicht zijn ontleend aan het Rijksmonumentenregister zoals beheerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en opgenomen in de Objecten Databank (ODB). Uit de ODB zijn alleen de volgende gegevens overgenomen: rijksmonumentnummer, straat en huisnummer en de inleiding van de redengevende omschrijving. Voor een uitgebreide (redengevende) omschrijving en waardering van het gebouwde erfgoed in de gemeente Reusel- De Mierden, zie de catalogus bij de gemeentelijke erfgoedkaart. Uniek nr.

7.26.1.004

7.31.2.009

7.26.1.001

7.31.2.010

7.26.13.00 5

7.13.2.001

7.31.1.002

Adres

Rijks mon.nr.

Redengevende omschrijving

R.K. KERK van St. Stephanus. Gotische kerk met 15e eeuws basilicaal schip. Vlakke spaarvelden met gekoppelde rondbogen. Dwarspand en koor uit 1912. Overwelfd schip op Dorpsplein 22236 en zuilen en met twee vensters op travee-wand. Toren van de 1, Lage 22237 R.K. Kerk met overhoekse steunberen aan de westzijde. Mierde Veelhoekige traptoren aan de noordoostzijde. Mechanisch torenuurwerk, firma Kerkhof en Zn., 1909, buiten gebruik gesteld. Boerderij "De Luther", van het Kempische langgeveltype, met De Luther rieten wolfdak waaronder een voet van pannen. 15, Hooge 22238 Korfboogingang en daarboven een ovaal venstertje. Mierde Jaarstenen 1758. Toren van de R.K. Kerk van St. Jan Evangelist; van de in 1922 geheel vernieuwde kerk is de middeleeuwse toren behouden. Overhoekse steunberen aan de westzijde, haakse aan de oostzijde, uitgebouwde vierkante traptoren aan de noordoostzijde; in de bovenste geleding spitsbogige galmgaten Schoolstraat 518683 en aan spitsboogfries onder de daklijst; van vier- tot achtkant 9, Hooge en 22240 ingesnoerde spits. Mierde De R.K. KERK van St. Jan Evangelist vanwege een barok St. Cornelisbeeldje. Klokkenstoel met klok van J.J. Coppen, 1468, diam. 117 cm. In de kerk staat opgesteld een klok van W.van den Ghein, 1506, diam. 54,8 cm. Mechanisch torenuurwerk, buiten gebruik gesteld.

Wellenseind BOERDERIJ van het Kempische langgeveltype, rieten wolfdak 6 (8 en 10), 22241 met voet met pannen, kruiskozijnen met kleine roedenverdeling Lage Mierde en luiken. Gerestaureerd. R.K. Pastorie, bakstenen huis onder met leien bekleed Torendreef zadeldak tussen topgevels. Symmetrische voorgevel van vijf 1, Hooge 22242 traveeën met acht-ruitsvensters op de begane grond en Mierde zesruitsvensters op de verdieping. In 1897 werd bij station Reusel-grens een WONING voor de Turnhoutse stationschef gebouwd, gedeeltelijk ook bestemd voor gebruik weg 52, 518676 door het overige trampersoneel. Uitgezonderd een Reusel dichtgemetseld venster is het pand nagenoeg ongewijzigd. Bij station Reusel-grens werd in 1897 naast de dienstwoning voor de stationschef een houten TRAMREMISE gebouwd. Een Turnhoutse deel ervan was bestemd als locomotiefloods en werd weg 52, 518677 opgetrokken in baksteen met in de vloer een nu verdwenen Reusel smeerput. Ten gevolge van stormschade is aan de west- en zuidzijde een deel van de houten wand vervangen door een bakstenen muur.

7.31.2.014

Prins Hendriklaan 518681 1-3, Hooge Mierde

7.31.1.007

Prins Hendriklaan 518682 5, Hooge Mierde

7.26.1.003

Huisacker 2, 518684 Hulsel

7.31.3.002

Kloosterstra at 41, Lage 518686 Mierde

7.29.4.006

Turnhoutse weg 22, Reusel

518687

De T-BOERDERIJ is rond 1920 gebouwd in opdracht van de verzekeringsmaatschappij 'De Utrecht' en is gelegen in het heideontginningsgebied "De Utrecht". Zij maakt onderdeel uit van een groter geheel, het gelijknamige landgoed, dat is aangelegd door de verzekeringmaatschappij in de jaren na 1898 en onder meer is gelegen in de gemeenten Reusel-De Mierden en Hilvarenbeek. De voormalige VOORWERKERSWONING is in 1900 gebouwd en is gelegen in het heideontginningsgebied van het landgoed "De Utrecht" dat is aangelegd na 1898 door de verzekeringmaatschappij van die naam. De architect was Jan van der Valk. Het landgoed is onder meer gelegen in de gemeente Reusen-De Mierden en Hilvarenbeek. Tot ca. 1985 stond tegenover het als woonhuis in gebruik zijnde pand een uitkijktoren om in een vroeg stadium bosbrand te kunnen signaleren. Bij na-oorlogse verbouwingen is de voordeur verplaatst van de zij- naar de voorgevel en is tevens het interieur grotendeels gewijzigd. De KERK van de H. Clemens staat op de hoek van Huisacker en de Willibrordlaan en is in Neo-Romaanse stijl gebouwd in 1889 en nadien uitgebreid. Architecten waren C. Franssen, W. van Aalst en J. van der Valk. De kerk diende als vervanger van de voorganger, die was afgebrand. Het gebouw is in eerste aanleg ontworpen door C. Franssen. De toren werd in 1900 vergroot naar een ontwerp van W. van Aalst.

De zijbeuken werden in 1937-1938 gebouwd door J. van der Valk. In 19921993 is de sacristie met één travee verlengd. De VILLA "DE MISPELBOCHT" is gebouwd in 1932 en vertoont stijlelementen van de Amsterdamse School en de Nieuwe Zakelijkheid. De villa is gelegen in Lage Mierde. Het verhoogd aangelegde pand wordt omringd door een tuin. De rechter gevel van het pand is rond 1960 uitgebreid met een eenlaagse aanbouw met entree ten behoeve van een huisartsenpraktijk; in 1978 werd hier nog een lage, platgedekte aanbouw aan toegevoegd. In 1928 werd door de NV. Karel I vh. H.J. van Abbe, vergunning gevraagd voor de bouw van een SIGARENFABRIEK aan de weg van Reusel naar Turnhout. Het betrof een eenlaagse fabriek die al in 1929 werd uitgebreid door het plaatsen van een etage op de bestaande bouw. Daarbij werden achter de fabriek tevens een vrijstaand tweelaags 'privatenblok' en schaftlokaal gebouwd. Op de begane grond werd aan de westgevel het magazijn uitgebreid. Beide plannen waren ontworpen door C. Onvlee uit Eindhoven die ook de ontwerpen leverde voor 4 dubbele dienstwoningen tegenover de fabriek (niet beschermd). In 1930 werden in de fabriek een electrische waterinstallatie en goederenlift geplaatst.

Een volgende grote uitbreiding vindt plaats in 1937 als aan de westgevel het magazijn wordt vergroot en aan de noordoostzijde een haaks op de bestaande bouw geplaatste eenlaags vleugel wordt aangebouwd met o.a. wederom een sanitair blok voor mannen en vrouwen. Architect is B. Clemens uit Eindhoven. Aannemer is M. Kranenburg. Tenslotte volgen enkele minder ingrijpende wijzigingen in het interieur in 1939 en 1965. Aan de achterzijde een nieuw ketelhuis. Ook verrijst na 1945 achter de fabriek een vrijstaand rechthoekig, eenlaags gebouw onder zadeldak (sterk gewijzigd).

De Karel I Sigarenfabriek aan de Turnhoutseweg in Reusel (foto Kees Wittenbols – 2-6-2014)

1.2.

Overzicht van archeologische rijksmonumenten

De onderstaande archeologische monumenten zijn beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2015. Hooge Mierde Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Begin periode Eind periode Waarde Omschrijving

613 Hooge Mierde 45538 AMK 50H-001 x 135654 y 376472 HOOGENBERG; TURNHOUTSE PAD Begraving Grafheuvel Bronstijd Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2015 Terrein waarin een grafheuvel, waarschijnlijk daterend uit de Bronstijd.

Literatuur

Ligging van archeologische monumenten 613 en 616 in Hooge Mierde. Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur Opmerking

616 Hooge Mierde 45539 AMK 50H-002 x 135640 y 377015 HOOGENBERG; TURNHOUTSE PAD; EENDEGOOR Industrie en nijverheid Vuursteenbewerking Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2015 Terrein waarin overblijfselen van bewoning ('vuursteenatelier'). vrij groot terrein voor 1 complex. Mogelijk vanwege de aanwezigheid van het (oude) Zwartven; geen vondsten bekend uit dit deel van het terrein althans niet in het CAA.

Hulsel Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

621 Hulsel 46043 AMK 51C-009 x 140589 y 377835 KERKSTRAAT Begraving en Religie Kerk met kerkhof Middeleeuwen: 450 - 1500 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2015 Sporen van een omheining waargenomen. 5

Literatuur

THEUWS, F. 1998 The archaeology and history of the'curia' of the abbey of Sint-Truiden at Hulsel (province of north-Brabant) (c. AD 700-1300). [ter perse], in: Theuws, F. en N. Roymans (eds.) Land and Ancestors. Cultural dynamics in the Urnfield period and the Middle Ages in the southern Netherlands. SCHUTJES, L.H.C. 1873 , in: Geschiedenis van het Bisdom 's-Hertogenbosch, dl. IV, pp. 646-647.

Oude kerk van Hulsel in 1825, nu archeologisch rijksmonument

Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

623 Hulsel 45541 AMK 51C-018 x 141018 y 376435 STEENOVEN Bewoning Nederzetting Romeinse tijd: 12 v. Chr. - 450 na Chr. Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd ex artikel 3.1 van de Erfgoedwet 2015 CAA 108Z, 109Z; mogelijk 150Z. Ook `inheems' aardewerk gevonden. Volgens rapport Ode is het deel met de dunste bouwvoor beschermd, terwijl het esdek op het hogere deel van de akker dikker is (60-70 cm + oude akkerlaag) en dus 6

betere conserveringsomstandigheden biedt. Literatuur Opmerkingen

Aangrenzende terreinen zijn attentiegebied (A6, A12, A13).

Ligging van archeologisch monumenten 623 (groen) in Hulsel, op de grens met Bladel.

2. Gemeentelijke monumenten 2.1. Uniek nr. 7.26.1.005 7.26.8.003 7.26.13.002 7.26.13.007 7.26.2.001 7.26.15.002 7.31.1.038 7.31.1.038 7.31.1.039 7.31.1.040 7.31.1.041 7.31.1.042 7.31.1.043 7.31.1.044 7.31.1.045

Overzicht van gebouwde gemeentelijke monumenten Thema Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Kerkelijk Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst Historische bouwkunst

Type kerk klooster pastorie pastorie begraafplaats Religieus groen Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis Woonhuis

Naam/adres O.L. Vrouwekerk, Kerkplein 1 Reusel Fraterhuis Groeneweg 9 Reusel Kerkstraat 1 Reusel Willibrordlaan 23 Hulsel Kerkstraat 1 Reusel Kerkstraat 1 Reusel Groeneweg 3-3a Reusel Groenweg 3b-3c Reusel Groeneweg 4 Reusel Groeneweg 5 Reusel Groeneweg 6 Reusel Groeneweg 7 Reusel Groeneweg 10 Reusel Groeneweg 12 Reusel Groeneweg 14 Reusel

Overzicht van het Fraterhuis Groeneweg 9 te Reusel (foto ODZOB).

2.2.

Overzicht van archeologische gemeentelijke monumenten

Plaats Monumentnr. Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur

Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur

Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Lage Mierde Reusel-De Mierden 3 Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart en kadasterkaart 1830 x 138.453 y 379.692 Lage Mierde Religie Kerk en kerkhof Middeleeuwen: 1000-1500 n. Chr. en Nieuwe tijd: 1500 – 1900 n.Chr. Terrein van archeologische waarde De middeleeuwse parochiekerk van Lage Mierde met kerkhof.

Reusel-De Mierden 4 Hooge Mierde Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart en kadasterkaart 1830 x 137.100 y 377.644 Hooge Mierde Religie Kerk en kerkhof Middeleeuwen: 1000-1500 n. Chr. en Nieuwe tijd: 1500 – 1900 n.Chr. Terrein van archeologische waarde De middeleeuwse parochiekerk van Hooge Mierde met kerkhof.

Reusel-De Mierden 5 Reusel Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart en kadasterkaart 1830 x 139.479 y 374.749 Reusel Religie Kerk en kerkhof Middeleeuwen: 1000-1500 n. Chr. en Nieuwe tijd: 1500 – 1900 n.Chr. Terrein van archeologische waarde De middeleeuwse parochiekerk van Reusel, op de plek van het busstation aan de Wilhelminalaan – Kruisstraat, was gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw en/of Onze-Lieve-Vrouw Tenhemelopneming. Hier hebben diverse achtereenvolgende kerken gestaan min of meer op hetzelfde terrein gelegen. In de kerk en rondom lag het parochiekerkhof. Opgravingen, die begonnen in 1995, hebben duidelijk gemaakt dat er een Romaanse kerk in Reusel heeft bestaan. Deze kerk is waarschijnlijk voorafgegaan door een houten kerkje (rond 800), waar de ligging van de oudst gevonden graven op wijst. De Romaanse kerk wordt vermeld in een document uit de 12e eeuw. De tufstenen Romaanse kerk werd geleidelijk aan uitgebreid met bakstenen delen en is later vervangen door een gotische kerk die tot 1897 bleef bestaan en toen werd afgebroken.

Literatuur

3. Cultuurhistorisch waardevol erfgoed 3.1 Overzicht van archeologisch waardevolle gebieden De onderstaande archeologische monumenten zijn niet beschermd vanuit de Erfgoedwet. Ze zijn op de archeologische verwachtingen- en waardenkaart van de gemeente Reusel-De Mierden opgenomen als gebieden van archeologische waarde. Hieronder vallen ook de landelijk en provinciaal geregistreerde archeologische monumenten (Bron Archeologische Monumentenkaart (AMK)).

Lage Mierde

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Literatuur opmerkingen

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur Opmerking

2122 Lage Mierde AMK 50H-004 x 135826 y 379986 Panneven Bewoning Nederzetting Paleolithicum laat: 35000 C14 - 8800 v. Chr. en Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten/-concentraties) uit het Laat-Paleolithicum en/of Mesolithicum. Volgens gegevens in het CAA is rond het hele Panneven vuursteen te vinden. Bovendien liggen er vuursteen concentraties `in wijdere omgeving van het ven'. Binnen de begrenzing liggen enkele langgerekte dekzandruggen en een oud ven. Het terrein heeft te lijden gehad van uitstuiving. Het terrein zoals aangegeven op de top. kaart behorend bij het CAA is groter dan in het CMA.

2992 Lage Mierde AMK 51C-026 x 140260 y 382230 Het Goorven Begraving Onbepaald Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met mogelijke sporen van begraving (grafheuvel?), eventueel uit de Bronstijd. Over de ouderdom van de heuvel bestaan twijfels. Mogelijk een grensmarkering. Zie Waarneming 36263.

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur Opmerking

2993 Lage Mierde AMK 51C-027 x 141190 y 382290 Hazenkolk Begraving Grafheuvel Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met mogelijke sporen van begraving (grafheuvel?), eventueel uit de Bronstijd. Over de ouderdom van de heuvel bestaan twijfels. Mogelijk een grensmarkering. Zie archis waarneming 36264.

Ligging van de archeologisch waardevolle gebieden 2127, 2128, 2992 en 2993 in het noorden van Lage Mierde.

Monumentnr. Plaats Rijksnr. Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

2127 Lage Mierde AMK 50H-009 x 138215 y 381568 Wellenseind Bewoning Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het Mesolithicum. Ligt op een dekzandrug langs een beekdal. Het profiel van de aanwezige podzolbodem is grotendeels intact. Het terrein is geploegd en op enkele plaatsen uitgewaaid tot in de C-horizont. Opmerking: een corresponderend Archis-waarneming ontbreekt.

Literatuur 11

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur Opmerking

Monumentnr. Plaats Bron Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Literatuur

Opmerkingen

2128 Lage Mierde AMK 50H-010 x 139448 y 382058 De Flaes Begraving Urnenveld IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met mogelijk sporen van begravingen uit de IJzertijd, aangetroffen tijdens het ploegen van de hei in 1925. Volgens gegevens in het CAA is het onduidelijk of de juiste locatie bekend is. Indien aanwezig, dan kunnen nog onbeschadigde delen van het grafveld aanwezig zijn onder stuifzandheuvels.

Reusel-De Mierden 2 Lage Mierde Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart x 140.551 y 382.070 Goor en Flaes Bewoning Onbepaald Laat Paleolithicum (11.900-8800 v.Chr.) – Mesolithicum (8800 - 4900 v. Chr.) Terrein van archeologische waarde Vuursteensite aangetroffen op de flank van een dekzandrug grenzend aan een klein ven, na plagwerkzaamheden door Bosgroep Zuid Nederland. Na uitvoering van de werkzaamheden is het gebied geïnspecteerd door RAAP op 1 augustus 2013. Daaruit bleek dat op een locatie nabij de vennen Goor en Flaes vuurstenen artefacten aan de oppervlakte zijn gekomen. De oppervlakte van de vindplaats bedraagt 2900 m2 en inclusief 5 m buffer is het 4000 m2. Zie onderstaande figuur; vindplaats vervolgens afgedekt. - Notitie Fortis Vastgoed - Plan conservering vuursteenvondst opgesteld door Freya Macke d.d. 14-5-2013. - Ellenkamp, G.R., 2013: Uitbreiding Effect Gerichte Maatregelen 6 projectgebieden Provincie Noord-Brabant. Archeologisch bureauonderzoek en oppervlaktekartering (RAAP-rapport). Weesp. Met 4 boringen is de gaafheid van de archeologische vindplaats vastgesteld. Op de meeste plaatsen is, waarschijnlijk als gevolg van het plaggen, de A-horizont en een deel van de E horizont verdwenen. Voor de bescherming van de vindplaats is een 15 cm dikke grondlaag aangebracht en is rondom de vindplaats een buffer van 5 m aangehouden.

Ligging vindplaats bij Goor en Flaes.

Hooge Mierde

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

2126 Hooge Mierde AMK 50H-008 x 137210 y 376790 Hongerensche Heide Begraving Grafheuvelveld Bronstijd: 2000 - 800 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terreinen met mogelijke begravingen uit de Bronstijd (grafheuvels).Het aantal potentiële grafheuvels is onbekend. Volgens Beex (zie CAA 50HZ-11) liggen in het bos een aantal hoogten die tumuli kunnen zijn -> in de grondboor een donkere kern, onder een laag stuifzand. In de directe omgeving zijn verscheidene tumuli opgegraven (1934, 1950), maar verdwenen (niet gerestaureerd) na onderzoek. Zie documentatie bij monument 50H-002. Ook is er vuursteen uit het Neolithicum- Vroege Bronstijd gevonden.

Literatuur

Opmerkingen

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Opmerking Literatuur

WILLEMS, W. 1936 Het onderzoek te Hooge Mierde, gem. Hooge en Lage Mierde, pp. 132 ff., in: De voor-Romeinsche urnenvelden in Nederland. GLASBERGEN, W. 1954 , in: Paleohistoria: Excavations in the Eight Beatitudes II. XXX 1950 xxx p. 28., in: BROB XXX 1951 xxx p. 9., in: Jaarverslag RMO over 1950. Afgaande op de topografische kaart is het centrale deel, dat door het monument wordt omsloten, uitgezand.

2123 Hooge Mierde AMK 50H-005 x 135684 y 378527 Lotterse Straat; De Haar Bewoning Nederzetting Paleolithicum laat: 35000 C14 - 8800 v. Chr. en Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het LaatPaleolithicum en/of Mesolithicum. Er zijn vondsten gedaan in de losse bovengrond van een zandweg en op ca 1 m diepte (waarschijnlijk aan de rand van een ontgronde akker --> naastgelegen akker is afgegraven/uitgezand). In het bos is de podzolbodem nog intact aanwezig, onder een stuifzandlaagje. een corresponderende Archis-waarneming ontbreekt.

Ligging van de archeologisch waardevolle gebieden 2123 en 2124 ten noorden van Hooge Mierde.

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem

2124 Hooge Mierde AMK 50H-006 x 136084 y 378642 Twisselt 14

Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Bewoning Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het Mesolithicum. Ligt op een dekzandrug aan een bosrand. Op rug is het podzolprofiel nagenoeg intact. In het bos ligt een vanaf de bosrand in dikte toenemende laag stuifzand (tot 100 cm).`Opmerking: een corresponderende Archis-waarneming ontbreekt.

Literatuur

Monumentnr. Plaats Bron Uniek nummer Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

Literatuur Opmerkingen

Reusel-De Mierden 1 Hooge Mierde Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart 7.18.3.007 (zie catalogus erfgoedkaart) x 136950 y 378650 Kuilenrode Bewoning Moated site Volle Middeleeuwen: 1000-1250 n. Chr. en Nieuwe tijd: 1500 – 1900 n.Chr. Terrein van archeologische waarde Pachtboerderij van de abdij van Averbode, waarschijnlijk uit 1303, ook bekend als de hofstede van Culitsrode (Kuilenrode). Met voormalige pastorie met nog zichtbare resten van een omgrachting aan Poppelsedijk 1. Gelegen aan de Poppelsedijk 1, 1a en 3. Nabij de gracht staat nu het beeldje van de norbertijn. Nieuwsbrief AVKP, nr 25, juli 2003 over booronderzoek. Kuilenrode is getekend in het kaartboek die te vinden is in het abdijarchief van de abdij van Averbode en dateert uit 1650-1678. In de 12e en begin van de 13e eeuw bezat de adellijke familie Van Hilvarenbeek/Van Altena uitgestrekte landerijen in de omgeving van Mierde. Omstreek 1163 droeg Diederik van Hilvarenbeek de welvarende hoeve Culitsrode, in het huidige gehucht Kuilenrode, over aan de abdij van Averbode. Het patronaatsrecht van de kerk in Hooge Mierde, behoorde aanvankelijk toe aan de Van Altena’s, daarna beurtelings aan de abt van Floreffe en abt van Averbode, en na 1473 alleen aan de abt van Averbode.

De contouren van het archeologisch waardevolle terrein zijn zowel gebaseerd op de archeologische boringen, historisch kaartmateriaal als de nog aanwezige gracht.

Kuilenrode zoals afgebeeld in het kaartboek van Averbode (links) en op de kadasterkaart van 1830 (rechts). 15

Reconstructie van Kuilenrode in 1665 op basis van de kaart van Averbode.

Hulsel

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur Opmerkingen

Monumentnr. Plaats Bron

625 Hulsel AMK 51C-019 x 140627 y 376623 BUSSCHOOR Bewoning Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Ook Paleolithicum. CAA 39Z. Volgens rapport Ode is alleen het deel van de vindplaats dat in het bos ligt nog intact. Akker is 60 cm diep geploegd en geëgaliseerd. In vervolg dekzandrug worden ook vindplaatsen verwacht. Op dekzandrug langs de Raamloop. Relatie met 51C-047 (3014). 3014 Hulsel AMK 16

CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

51C-047 x 140559 y 376241 Busschoor Bewoning Nederzetting Laat-Paleolithicum (35000 C14 - 8800 v. Chr.) en Mesolithicum (8800 - 4900 v.Chr.) Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteen concentraties) uit het LaatPaleolithicum en/of Mesolithicum. Vuursteenvindplaatsen, gelegen op een dekzandrug langs de Raamloop. Zie ook het noordelijk aangrenzende monumentnr. 625 en waarnemingen binnen het onderhavige monument.

Literatuur Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

13378 Hulsel AMK 51C-057 x 141004 y 376673 De Hoef Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd en/of Romeinse tijd. Het terrein grenst aan monument 51C-018 (zie aldaar). Dikte bouwvoor 60-70 cm (esdek). Zie o.a. ook Waarneming 14055.De voormalige CMA-code van het monument (51C-A13) is in maart 2004 omgenummerd naar de huidige (057).

Literatuur

Overzicht van de archeologisch waardevolle terreinen 625, 3014, 13378 en 3016 geprojecteerd op het fysieke landschap van Reusel-De Mierden. 17

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

3016 Hulsel AMK 51C-054 x 141448 y 376440 Fransche Hoef Bewoning Nederzetting IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning uit de IJzertijd en/of Romeinse tijd. Er is een esdek aanwezig van 60-70 cm dikte. Het terrein grenst aan monument 51C-018.De voormalige CMA-code van het monument (5 1C-A06) is in maart 2004 omgenummerd naar de huidige (054).

Literatuur

Monumentnr. Plaats Bron Uniek nummer Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur

Opmerkingen

Reusel-De Mierden 6 Hulsel Cultuurhistorische inventarisatie erfgoedkaart 7.18.3.008 Hoeve Nertingen te Hulsel x 141003 y 376851 Nertingen Bewoning Moated site Volle Middeleeuwen: 1000-1250 n. Chr. en Nieuwe tijd: 1500 – 1900 n.Chr. Terrein van archeologische waarde Domeinhoeve van Postel Theuws, F.C.W.J.. The archaeology and history of the curia of the abbey of Saint Trond at Hulsel (province of North Brabant)(c. AD 700 - 1300). IN: Theuws, F., N. Roymans (eds.) Land and ancestors. Cultural dynamics in the urnfield period and the middle ages in the Southern Netherlands. Amsterdam, 1999, 241 – 308, 290. Aanvankelijk één domeinhoeve van het klooster van Postel genaamd Nertingen. In 1830 lijken er twee boerderijen te zijn die bijna 200 m naar het noorden liggen. Die worden nu Hulselsche Hoeven genoemd. De naam Nertingen wijst op een middeleeuwse nederzetting. Theuws stelt voor dat de naam Nertingen gevormd werd uit Den Arting, waarbij Arting de naam is van een stuk oud akkerland ten noorden van de hoeve. Wat de naam Arting betekent is niet duidelijk.

Reconstructie van de hoeve Hertingen door Theuws, 1999, 294. Links van de zwarte lijn de oorspronkelijke omvang van de hoeve, met de grote akker en het ronde perceel dat misschien toen het erf was. Rechts van de zwarte lijn een laatmiddeleeuwse uitbreiding met daarin erf en hoeve zoals we die in 1828 en later zien.

De Moated site Nertingen op de kadasterkaart van 1828. Het binnenterrein was toen akker, de ring eromheen stond vol bomen en struiken. Reusel Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving Literatuur

2129 Reusel AMK 50H-011 x 138176 y 375046 Kattenbosch Begraving Urnenveld Bronstijd laat: 1100 - 800 v. Chr. en IJzertijd: 800 - 12 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van begraving (urnenveld) uit de late Bronstijd en/of IJzertijd. Bij een vroegere zandafgraving zijn hier urnen gevonden. Datema, R.R. 2006 Inspectierapport Staatsbosbeheer Regio ZuidoostBrabant/Limburg , in: Rapport Stichting Archeologische Monumentenwacht Nederland.

Het archeologisch waardevolle gebied 2129 Kattenbos geprojecteerd op de hoogtekaart (AHN3).

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

5006 Reusel AMK 57A-036 x 137790 y 369614 Bakmannen; Reuselse Moeren Bewoning Nederzetting Mesolithicum laat: 6450 -4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het (midden- en/of laat-) Mesolithicum. De vuursteenvindplaats omvat ca 5% Wommersomkwartsiet. Ligt op een smalle N-Z gerichte rug, die grotendeels is afgegraven. Het beschermde gedeelte is waarschijnlijk onverstoord. Zie waarneming. 37404.

Literatuur

Monumentnr. Plaats Bron CAA Coördinaten Toponiem Thema Complextype Datering Waarde Omschrijving

5144 Reusel AMK 57A-033 x 140664 y 372282 Burgemeester Willekenslaan Bewoning Nederzetting Mesolithicum: 8800 - 4900 v. Chr. Terrein van hoge archeologische waarde Terrein met sporen van bewoning (vuursteen concentratie) uit het Mesolithicum. Betreft een vondstcomplexje van 25-30 stuks vuursteen; 1 Neolithische Bronstijd spits. Ligt op een dekzandrug. Onder 40 cm stuifzand is een intact podzolprofiel aanwezig.

Literatuur

Archeologisch monument 5144 In licht groen) tegenover D’n Ouwe Brandtoren.

3.2 Overzicht van cultuurhistorische ensembles Opbouw van de beschrijving van de ensembles: 1.

Naam Met naamsverklaring

Ligging Topografische beschrijving op basis van moderne topografie, inclusief weergave op de moderne topografische kaart.

Omvang Oppervlakte, uitgedrukt in hectare.

Karakter Beschrijving van de essentie van het ensemble. Dragende en kenmerkende elementen, toevallige extra elementen, storende elementen. Gaafheid.

Grondgebruik  Actueel  1830 Beschrijving van het grondgebruik, verdeeld in de categorieën: akker, grasland, bos, bebouwing.

Onderdelen van het cultuurhistorisch ensemble

Het ensemble op historische kaarten  Zo mogelijk: op kaart van voor 1794.  1794 Verhees  1840 Topografische kaart  1900 Topografische kaart

Het ensemble op recente luchtfoto Bron = Google-Maps

Het ensemble op hoogtekaart Bron = AHN3, relatieve hoogten gekleurd, met reliëf aangeduid.

E7.001 BUURTSCHAP VLOEIEIND 1.

Naam

De naam Vloeieind is oorspronkelijk die van een van de gehuchten van Lage Mierde. De naam komt ook voor in Deurne N.Br.. Ze is een samenstelling van eind 'rand, uiteinde, plaats waar iets ophoudt' en Brabants vloei 'laaggelegen, met regelmaat onderlopend hooiland aan een waterloop', bij het waterwoord vloei, etymologisch verwant met nnl. vloed 'waterstroom'.1 In de naaste omgeving komen nog vier gehuchtnamen op -eind voor. Mogelijk betekent eind hier meer neutraal ‘plaats, oord, gebied, streek’. In dit geval de streek bij het overstromingsgebied, de Vloed, bovenstrooms van de in 1633 afgebrande watermolen op de Stroom of Raamsloop.2 In 1651 verrees net ten zuiden van het Vloeieind een windkorenmolen die tot 1912 functioneerde.

1 2

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard. Steen voor Steen, 1995, nr. 2, p. 21-22

Ligging Het Vloeieind ligt op de rug tussen de beken De Reusel (west, tevens grens van dit ensemble) en de Stroom of Raamsloop (oost), juist ten zuiden van de dorpskom van Lage Mierde. De Kempenbaan ligt geheel net ten oosten van het Vloeieind. De weg genaamd Vloeieind is deels oostgrens van het ensemble. Het oorspronkelijke gehucht ligt wat lager dan de twee open akkercomplexen ten noorden en ten zuiden ervan, al is het hoogteverschil maar ongeveer één meter. Aan de westzijde hoort een deel van het dal van de rechtgetrokken Reusel ook bij het ensemble dat dus alle elementen van een boerengehucht omvat: akkers, beekdal met grasland en de boerderijen, met een windmolen aan de zuidkant en aanvankelijk een watermolen aan de noordoostkant.

Omvang

De oppervlakte van het ensemble is 44 hectare.

Karakter

De Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant M.I.P. regio Kempenland beschrijft het Buurtschap Vloeieind (CHW. nr. GK-HS-07 / S272) als volgt: Ensemble met een zeer hoge historisch geografische waarde. Buurtschap van een 25tal boerderijen en een oliemolen, met driehoekige pleinen. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Vloeieind ligt in de ruimte tussen enkele oude akkers, waardoor die driehoeken ontstonden. Het dankt zijn naam waarschijnlijk aan de ligging tussen twee stromen.3 Het bebouwingsbeeld met overwegend langgevelboerderijen dateert met name uit de periode 1875-1950. De driehoekige pleinen zijn onverhard. Op de plaatse van Vloeieind met Hoenderhoek lag een verdwenen waterpoel (brand- en/of veedrinkpoel). Hier zijn nog vreemde steilranden links en rechts van het Vloeieind vanaf de Mariakapel tot bijna aan de rotonde aanwezig. Kenmerkend is verder de kassei- en klinkerbestrating. De structuur van het geheel dateert in eerste aanleg mogelijk nog uit de late middeleeuwen (1250-1500). De bestrating met gebakken klinkers dateert deels uit de periode 1890-1940, maar is deels ook van recentere datum. Aan de westzijde heeft het buurtschap nog een zichtrelatie met een oude akker met een esdek.

Buiks&Leenders, Nederzettingsnamen, 1996; Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant M.I.P. regio Kempenland, p. 21.

Uitsnede uit de Cultuurhistorische waardenkaart van Ensemble Vloeieind. Hoewel de wegenstructuur van het buurtschap zelf grotendeels onveranderd is, is het belang van de verschillende wegen wel veranderd door veranderde verbindingen met de omliggende dorpen en buurtschappen. Zo is uit de eerste kadastrale kaart van 1832 af te leiden, dat de verbinding van de dorpskom van Lage Mierde met Reusel en Hulsel over Vloeieind liep via de Akkerstraat en de westelijke driehoekige plaatsen in plaats van via de Draaiboom. Het gehucht Vloeieind lag daardoor geheel ten oosten van deze oude verbinding. De oostelijke driehoek leidde via de Tinnen Pot en de nu verdwenen watermolen naar Mispeleind en via de Gijsestraat via de ook verdwenen windmolen (vlakbij de rotonde Vloeieind-Kempenbaan) naar de zuidoostelijk gelegen brug over de Raamsloop.

Grondgebruik

Het huidige grondgebruik buiten de tuinen en erven is hoofdzakelijk grasland, met een enkele maïsakker. Er is één wat groter bebost perceel. In veel tuinen en langs wegen staan grote bomen. In 1830 was vrijwel alle grond akkerland, in het midden doorsneden door heiningen, maar in het zuiden (De Braken) en noorden (Koningshoek) open akkers. Alleen langs de Reusel lag toen wat grasland en een enkel hakhoutbosje.

Onderdelen van het cultuurhistorisch ensemble

13 Doorgaande wegen 7.13.1.009 Akkerstraat – Vloeieind De oude interlokale weg van de kerk van Lage Mierde naar Reusel liep via de hoge communicatiemast naar de Akkerstraat (een verdwenen stukje) en vervolgens langs de straat Vloeieind voor zover die tevens ensemblegrens is, en dan verder zuidwaarts.

7.13.8.005 Driehoekig plein Vloeieind Het noordelijke driehoekige plein in Vloeieind. Dit plein ligt in de splitsing van de straat Vloeieind en de Gijsestraat. In 1830 lag er waarschijnlijk een blusvijver. 7.13.8.006 Driehoekig plein Vloeieind-Hoenderhoek Het zuidelijke driehoekige plein in Vloeieind. Dit plein ligt in de splitsing van het Vloeieind en de straat Hoenderhoek. Er staat een kapelletje op. 14 Lokale wegen

UNIEKEID NAAM 7.14.1.354 Tinnen Pot 7.14.1.076 Hoogmierdseweg 7.14.1.078 Hoenderhoek 7.14.1.099 Draaiboom 7.14.1.101 Hoenderhoek 7.14.1.109 Kassei- en klinkerwegen Vloeieind

Relict Status bestaat nog deels, deels verwijderd bestaat nog deels, deels verwijderd Bestaat nog deels bestaat nog deels, deels verwijderd bestaat niet meer Bestaat nog

Waarde Hoog Hoog Hoog Hoog Zeer hoog

Kasseiweg met klinker-fietspaadjes in buurtschap Vloeieind (Foto ODZOB 2020) De wegenstructuur van het buurtschap is zelf grotendeels onveranderd. Wel is uit de eerste kadastrale kaart van 1828 af te leiden, dat de verbinding van Lage Mierde met Reusel en Hulsel over Vloeieind liep via de Akkerstraat en de westelijke driehoekige plaatsen in plaats van via de Draaiboom. De oostelijke driehoek leidde via de Tinnen Pot via de verdwenen watermolen naar Mispeleind en via de Gijsestraat naar de zuidoostelijk gelegen brug over de Raamsloop.

Het Vloeieind op de kadastrale kaart van 1828. Het noorden is linksboven. 16 Molens 7.16.3.001 Rosmolen Timmermans Lage Mierde (zie kadasterkaart) Op het Vloeieind 9 (sectie C 635 kadasterkaart 1828) stond een olieslagmolen (een rosmolen) van de gebroeders Timmermans. Opgericht in 17234. Deze molen staat er nu echter niet meer.5 Wel is er ter plaatse een herinnering in de vorm van een molensteen en een balk met inscriptie.

Herinnering aan de rosmolen. Foto Google Streetview, april 2019. 4

NAG, Raad van State, Resolutie 7 juli 1723: Octrooi verleend aan de eigenaar van de korenmolen voor een oliemolen te Lage Mierde. 5 Steen voor Steen, 1999, nr. 11, p. 30-35

17 Gehuchten 7.17.3.001 Vloeieind Buurtschap van in 1828 een 25tal boerderijen en een oliemolen, met twee driehoekige pleinen. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Vloeieind ligt in de ruimte tussen enkele oude akkers, hoofdzakelijk aan de oostzijde van de oude weg Lage-Mierde - Reusel, waardoor die driehoeken ontstonden. 21 Oude Akkers

UNIEKEID 7.21.1.003 7.21.1.009 7.21.1.079 7.21.1.079 7.21.1.080 7.21.1.080 7.21.2.020 7.21.2.020 7.21.2.021 7.21.2.021 7.21.2.024 7.21.2.024 7.21.2.025 7.21.2.025 7.21.2.026 7.21.3.004 7.21.3.004 7.21.3.005 7.21.3.006 7.21.4.003 7.21.4.003 7.21.4.004 7.21.4.004

NAAM Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Vloeieind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Vloeieind Lage Mierde, Vloeieind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Vloeieind Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Lage Mierde Lage Mierde, Moleneind Lage Mierde, Moleneind

TYPE1_NAAM akkerwal akkerwal akkerwal akkerwal akkerwal akkerwal besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker besloten akker open akker open akker open akker open akker steilrand steilrand steilrand steilrand

Relictstatus Opp (ha) Bestaat niet meer 0,15 Bestaat niet meer 0,09 Bestaat niet meer 0,12 Bestaat nog 0,00 Bestaat niet meer 0,31 Bestaat nog 0,26 Bestaat niet meer 20,15 Bestaat nog 16,93 Bestaat niet meer 7,07 Bestaat nog 3,00 Bestaat niet meer 4,40 Bestaat nog 2,07 Bestaat niet meer 1,76 Bestaat nog 0,82 Bestaat nog 0,67 Bestaat niet meer 83,58 Bestaat nog 34,56 Bestaat niet meer 5,50 Bestaat nog 4,87 Bestaat niet meer 0,26 Bestaat nog 0,11 Bestaat niet meer 0,33 Bestaat nog 0,06

De besloten akers zijn nu meest grasland zonder heggen. Dat geldt ook voor de open akkers waarbij ook de percelering modern is. 23.7 Hooiland Het eigenlijke beemdengebied. Na het binnenhalen van de privé hooioogst vaak als gemene weide in gebruik. Grasland met sloten en langs de sloten onregelmatige bosjes. 7.23.7.001 hooiland langs de Reusel Aan de westrand van het ensemble. Amper nog als zodanig te herkennen, moderne percelering. 26 Kerkelijk 26.6 Kapel 7.26.6.007 Mariakapel Lage Mierde 28

De Mariakapel is gelegen op een onverhard driehoekig plein in het buurtschap Vloeieind, ter hoogte van de splitsing Vloeieind-Hoenderhoek. De Mariakapel dateert uit 1937.

Mariakapel Vloeieind, Lage Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee) 7.26.6.010 Veldkapel Gijsestraat ter hoogte van nr. 11 Het wegkapelletje aan de Gijsestraat is een eenvoudig houten bouwsel op een sokkel, uitgevoerd met een klein zadeldak. De kapel is voorzien van een eenvoudig kruisbeeld van onbekende makelij of herkomst.

Veldkapel tegenover Gijsestraat 11, Lage Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

27 Meubilair

NAAM Boerenleenbank Lage Mierde Bakkerij met botermolen Café Dennenlucht Herberg den Tinnen Pot Café De Ster Waterpoel Vloeieind Lage Mierde

UNIEKEID TYPE1_NAAM START 7.27.18.005 bank 1913 7.27.19.002 winkel 7.27.21.028 herberg 7.27.21.029 herberg 7.27.21.031 herberg 7.27.06.001 poel

Relictstatus Bestaat niet meer Bestaat niet meer Bestaat niet meer Bestaat niet meer Bestaat niet meer Bestaat niet meer

29 Industrieel 7.29.15.009 Smederij Vloeieind 3 en 5 Lage Mierde De huidige bebouwing heeft de uiterlijke verschijningsvorm van een geheel opnieuw opgetrokken pand, maar mogelijk is er nog een historische kern aanwezig. Het betreft een dubbel pand, dat als smederij en fietsenwinkel dienst heeft gedaan.

De smidse, Vloeieind 5. Foto Google Streetview april 2019. 31 Historische bouwkunst

UNIEKID TYPE1_NAAM 7.31.1.028 Woonhuis 7.31.2.011 Boerderij 7.31.2.035 Boerderij 7.31.2.044 Boerderij 7.31.2.046 Boerderij 7.31.2.052 Boerderij 7.31.2.073 Boerderij 7.31.2.074 Boerderij 7.31.2.077 Boerderij 7.31.2.079 Boerderij 7.31.2.091 Boerderij 7.31.2.096 Boerderij 7.31.7.002 Schuur/bijgebouw

START ca 1900 1900 1880 ca 1870 ca 1915 ca 1900; 1910 1920 XIXB

FUNCTIE arbeiderswoning boerderij langgevelboerderij boerderij langgevelboerderij boerderij langgevelboerderij

Adres Vloeieind 16 Vloeieind 9 Draaiboom 56 Hoenderhoek 6 Vloeieind 12 Gijsestraat 11 Vloeieind 18

Monument MIP Beeldbepalend pand Beeldbepalend pand MIP Beeldbepalend pand MIP MIP

langgevelboerderij krukhuis krukhuis boerderij boerderij schuur

Vloeieind 20 Akkerstraat 1 Vloeieind 8 Vloeieind 4 Vloeieind 14 Vloeieind 10

MIP MIP Beeldbepalend pand

Waarde Zeer hoog Zeer hoog Zeer hoog

Zeer hoog Hoog Hoog Zeer hoog

Er zijn geen Rijksmonumenten in het Ensemble Vloeieind en ook geen gemeentelijke monumenten.

Het ensemble op historische kaarten

Op de Meierijkaart van Verhees uit 1794 staat tussen de kom van Lage Mierde en de windmolen amper iets aangegeven.

Topografische kaart 1840

Topografische kaart 1930

Het ensemble op recente luchtfoto

Recente luchtfoto. Bron = Topotijdreis.

Het ensemble op hoogtekaart

Bron = AHN3, relatieve hoogten gekleurd, met reliëf aangeduid.

E7.002 TRAMSTATION REUSEL-GRENS 1.

Naam

Het ensemble wordt voluit genoemd: “Tramstation Reusel-grens”, kortweg “Reusel-grens”. Het is een sprekende naam want het betreft inderdaad wat bijzondere aan de grens tussen Reusel (NL) en Arendonk (B), meer bepaald douanebezigheden, tramfaciliteiten en horeca. CHW. nr. GK-HS-21 / S271

Ligging

Het ensemble Reusel-grens ligt ter weerszijden van de weg Reusel – Arendonk (de Turnhoutseweg) over 560 meter lengte gerekend vanaf de grens, tot aan de straat Beleven. De breedte loopt af van 175 meter aan de grens tot 100 meter in het oosten.

Reusel-grens op de topografische kaart van 2020.

Omvang

Het ensemble Reusel-grens beslaat een oppervlakte van 7,8 hectare.

Karakter

Grensnederzetting met bedrijfsgebouwen en dienstwoningen verbonden aan voormalige douanebezigheden en nog actieve grenshoreca, alsmede tramstation en bijhorende remise en woningen, gelegen aan de grensovergang tussen Reusel en Arendonk. Het complex omvat enkele monumentale gebouwen in de zogenaamde "chaletstijl". Ensemble met een hoge historischgeografische waarde. (CHW. nr. GK-HS-21 / S271)

Grondgebruik

Het huidig grondgebruik is bos en akkerland, met bebouwing langs de geasfalteerde en merendeels met bomen beplante Turnhoutseweg die hier een “douane-eiland” heeft. In 1830 was hier een zandweg door de heide en een randje van een heideven. Die heide is pas tussen 1930 en 1950 ontgonnen.

Onderdelen van het cultuurhistorisch ensemble

Uitsnede uit de Cultuurhistorische waardenkaart van Ensemble Reusel-Grens. Thema: 13 Doorgaande wegen 13 Doorgaande weg 7.13.1.001 Provincialeweg - Turnhoutseweg De zandweg werd rond 1857 een provinciale weg en verhard met grind. De weg staat al aangegeven op de kadasterkaart van 1828 van Reusel en op die van Arendonk uit 1821. Hij lijkt in de late 18e eeuw aangelegd te zijn. De oude grensovergang lag wat zuidelijker aan de Kerkdijk. 13.2 Halte 7.13.2.001 en 002 Tramstation en tramremise, Turnhoutseweg 52 Reusel Tramremise uit ca. 1897. Volgens het MIP-rapport Reusel is het grenskantoor gelegen aan de Turnhoutseweg 50 en het tramstation aan de Turnhoutseweg 52.

De tramremise aan de Turnhoutseweg (www.cubra.nl); Tramhalte en remise en Turnhoutseweg 54-56 (Foto ODZOB 2020). 34

7.13.2.003 en 004 Tramhalte en grenshuisje In de berm van de Turnhoutseweg staan ter hoogte van het voormalige tramstation annex grenskantoor met grensloods aan de Turnhoutseweg 50 diverse kleine objecten, zoals een tramhalte, ‘grenshuisje’ en AB tableaux.

Turnhoutseweg 50 Reusel, grenshuisje (links) en tramhalte (rechts), februari 2020 (ODZOB, foto’s V. Delmee) 7.13.2.005 De Grensloods, Reusel Turnhoutseweg 50. Laat 19e -eeuwse woning met aangebouwde grensloods (ca 1950). Voormalig douanekantoor.

Het oude douanekantoor (december 2011). 13.4 Railweg 7.13.4.001 Tramlijn Eindhoven-Reusel grens De stoomtramlijn werd in 1897 aangelegd door de N.V. tramwegmaatschappij "De Meierij". Op de tramlijn Eindhoven Reusel-grens werden in mei 1897 proefritten gemaakt. De lijn werd feestelijk geopend op 30 juni 1897. Door concurrentie van de bus werd op 15-05-1935 het personenvervoer gestaakt en op 10-01-1937 het vrachtvervoer. Omdat wettelijk was voorgeschreven dat passagiers en goederen aan de grens van tram moesten wisselen, werden ter plaatse faciliteiten voor douane, tramverkeer en trampersoneel ingericht. Thema: 20 Bosbouw 20.2. Bosbouw 1750-1850 35

7.20.3.503 en 7.20.3.504 De eerste bospercelen werden hier in de tweede helft van de 19 e eeuw aangelegd. Delen ervan zijn nog steeds bos. Thema: 24 Bestuurlijk 24.2 Gemeynte 24.2.041 Turnhout-Arendonk De inwoners van Turnhout en Arendonk verkregen in 1331 van de hertog van Brabant een gemeynte, waarvan de noordoostgrens samenvalt met de huidige rijksgrens langs het Ensemble Reusel-grens. 24.7. Schepenbank De huidige rijksgrens was voor 1795 de grens tussen de schepenbankgebieden van Bladel en Arendonk. In 1839 werd overeengekomen dat dit de grens tussen Nederland en België werd. In 1843 werd die grens in het terrein afgebakend met grenspalen. De meest nabije zijn de palen nummers 203 en 204. 24.9 Dorpsgebied De huidige rijksgrens was voor 1795 de grens tussen de dorpsgebieden van Reusel en Arendonk.

Thema: 29 Industrieel 29.5 Fabrieksterrein Terrein behorend bij fabrieksgebouwen, gebruikt als verkeersgebied, parkeerruimte, opslagruimte en misschien zelfs wel productiegebied (bezinkbekkens bijv.). 7.29.5.001 Industrieel complex Reusel-Grens Datering vanaf 1850 Klein industrieel complex met bedrijfsgebouwen en dienstwoningen, gelegen aan de grensovergang in de voormalige tramlijn Eindhoven-Turnhout. De tramlijn werd in 1897 aangelegd door de N.V. tramwegmaatschappij "De Meierij". Omdat wettelijk was voorgeschreven dat passagiers en goederen aan de grens van tram moesten wisselen, werden ter plaatse faciliteiten voor douane, tramverkeer en trampersoneel ingericht. Na 1929 had de lijn zware concurrentie van busdiensten. In 1935 werden de laatste passagiers vervoerd. In 1937 passeerde de laatste vracht. Het complex omvat enkele monumentale gebouwen in de zogenaamde "chaletstijl", waaronder het station met douanegebouw en dienstwoning, de dienstwoning van de stationschef en de tramremise (1890). De tramrails zijn verwijderd. CHW. nr. GK-HS-21 / S271

Thema: 31 Historische (steden)bouwkunst 31.1 Woonhuis 7.31.1.002 Woonhuis bij de tramremise, Turnhoutseweg 52 Reusel Mierde Woonhuis voor de stationschef, met tramremise, ca. 1897. Rijksmonument 518677/518676.

7.31.1.009 Woonhuis Turnhoutseweg 49 Reusel. Woonhuis uit 1895. Beeldbepalend pand. CHW. Nr.: KL092-000029, Rijksmonument 518689.

31.4 Café 7.31.4.001 De Heibloem Turnhoutseweg 51. Mogelijk eerste grenscafé aan deze weg. Het huidige gebouw lijkt van rond 1900 te dateren. De voorganger werd tussen 1828 en 1840 gebouwd.

De Heibloem, Turnhoutseweg 51 in 2014. Het witte paaltje geheel rechtsonder markeert de grens.

31.9 Varia 7.31.9.003 Woonhuis uit ca. 1900, vermoedelijk horeca. Turnhoutseweg 56, Reusel. Beeldbepalend pand met opvallende de met tegels versierde fries in de voorgevel, onder de dakrand.

Het ensemble op historische kaarten

1840 veldverkenning.

Topografische kaart 1902.

Topografische kaart 1930.

Het ensemble op recente luchtfoto

Bron = Topotijdreis, 2019.

Het ensemble op hoogtekaart

Bron = AHN3, relatieve hoogten gekleurd met reliëf aangeduid. 40

E7.003 LENSHEUVEL 1.

Naam

De naam van het ensemble is die van het centrale gehucht: Lensheuvel. Op grond van oude vermeldingen (vanaf 1444) zien G. van Berkel & K. Samplonius in Nederlandse plaatsnamen verklaard (2018) hierin een samenstelling van heuvel 'natuurlijke terreinverheffing, hoogte' en een niet geheel duidelijk eerste deel lennens, mogelijk een op Laurentius teruggaande persoonsnaam. De naam is vergelijkbaar met die van de Boxtelse gehucht Lennisheuvel. Uit de hoogtekaart blijkt dat Lensheuvel niet op een hoogte ligt, maar op de overgang van hoog terrein in het oosten naar een laagte in het westen.

Ligging

Het ensemble Lensheuvel ligt langs de straten genaamd Lensheuvel en Het Heiken, vanaf de kruising met de Leienstraat – Plonderijen in het noorden tot en met Heiken nummers 7 en 10 in het zuiden. Aan de westzijde omvat het ook enkele erven en gebouwen

Lensheuvel in 2019.

Omvang

Het ensemble Lensheuvel beslaat een oppervlakte van 5,2 hectare. 41

Karakter

Ensemble van vooral een zeer brede gehuchtstraat met bomen. Daar staan echter geen oude boerderijen meer langs. Hoge historisch geografische waarde en historisch groen. CHW. nr. G281 (HK-HG-53)

Grondgebruik

Het huidig grondgebruik is woonstraat met diepe voortuinen aan de oostkant en een brede groenstrook aan de westzijde. Gedeeltelijk nog grote bomen, verder net nieuw aangeplante bomen. In 1828 was de straat 35 tot 25 meter breed met daarop stroken gemeentelijk eigendom vol grote bomen en een waterpoel. Aan de westzijde toen en nu bebouwing met bijhorende erven.

Onderdelen van het cultuurhistorisch ensemble

Uitsnede uit de Cultuurhistorische waardenkaart van Ensemble Lensheuvel. Lensheuvel is een groot gehucht (tegen de 50 eenheden, waaronder een pastorie) van het type baandorp-nederzetting aan een doorgaande weg. Het is een opmerkelijk gehucht in Reusel, gelegen op een dekzandruggetje tussen de Reuselse Aa aan de oostkant en een natuurlijk dal aan de westkant. Centraal ligt hier een tweezijdig dicht bebouwde straat met lang plein met daarop vroeger een poel. Aan de zuidkant loopt de straat uit op een zandige wegenwaaier: kennelijk ooit de rand van de heide. In het westelijke dal een 1 km lange kaarsrechte en dus gegraven sloot. Waarschijnlijk betreft het hier een planmatig ingericht geheel uit de late middeleeuwen: opstrekkende stroken naar weerszijden met de boerderijen aan de centrale straat. Bomengroep langs de straat die geheel bestaat uit paardenkastanje. De volgende losse elementen maken onder meer deel uit van dit ensemble: Thema: 14 Lokale wegen 42

14.1 Lokale wegen 7.14.1.207 Lensheuvelse Straat Centrale straat van het gehucht Lensheuvel. Veelal 35 meter breed, met grote bomen en drie waterpoelen. Zuidwaarts sluit deze gehuchtstraat aan op de weg naar het klooster van Postel, de Postelse Dijk (7.13.1.003) 13.8 Plein 7.13.8.001 Langwerpig plein Lensheuvel Lensheuvel heeft een langwerpig plein, ook wel baandorp genoemd. 6 De breedte was merendeels 35 meter, versmallend naar 25 meter in het zuiden. Hierop bomen en drie waterpoelen. De bomen zijn onlangs merendeels herplant, enkele grote bomen zijn er nog. De waterpoelen zijn verdwenen.

Zicht op het plein met kastanjes in Lensheuvel (November 2010). 13.15 Laanbeplanting 7.13.15.002 Bomengroep Lensheuvel Bomengroep langs een weg in een oud buurtschap. De beplanting bestaat geheel uit paardenkastanjes. De bomen die bij de bomenstichting geregistreerd stonden - twee witte paardenkastanjes uit 1750-1800 en een witte paardenkastanje uit 1900-1910 – lijken verdwenen. Cultuurhistorische waarde: redelijk hoog. CHW. nr. G281 (HK-HG-53)

Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant M.I.P. regio Kempenland, p. 20

De laatste oude boom op Lensheuvel? Google Streetview april 2019. Thema: 15 Gegraven waterlopen 15.3 Sloot Hier worden de grote ontwateringssloten die met ontginning en/of grensafbakening te maken hebben bedoeld, niet de eindeloos talrijke gewone slootjes. 7.15.3.107 Het Hoevense Loopje Opmerkelijk rechte 800 meter lange sloot die de verkavelingsstructuur van Lensheuvel aan de westzijde lijkt af te sluiten. Thema: 16 Molens 16.1 Windmolen 7.16.1.004 Gotte Molen Lensheuvel De Gotte-molen stond aan de noordkant van Lensheuvel, net buiten het ensemble-gebied. Het was een achtkantige wind-, graan-, koren- en oliemolen met rondom een molenberg of belt. De molen werd in 1905 gebouwd en na 1945 afgebroken. Thema: 17 Gehuchten 17.3. Groot gehucht Meer dan 25 nederzettingseenheden, geen verzorgende functie buiten een enkele herberg 44

7.17.3.002 Lensheuvel Lensheuvel is een groot gehucht (tegen de 50 eenheden, waaronder een pastorie) van het type baandorp-nederzetting aan een doorgaande weg.7 Het is een opmerkelijk gehucht in Reusel. Op een ruggetje tussen de Reuselse Aa aan de oostkant en een natuurlijk dal aan de westkant ligt centraal een tweezijdig dicht bebouwde straat met lang plein met daarop poel. Aan de zuidkant loopt de straat uit op een zandige wegenwaaier: kennelijk ooit de rand van de heide. In het westelijke dal een 1 km lange kaarsrechte en dus gegraven sloot (zie 7.15.3.107 Het Hoevense Loopje). Waarschijnlijk betreft het hier een planmatig ingericht geheel uit de late middeleeuwen. Thema: 21 Akkers 21.2 Besloten akker 7.21.2.100 t/m 103 Reusel, Lensheuvel Enkele kleine besloten akkers, alle verspreid gelegen aan de westzijde van het bebouwingslint van Lensheuvel, tot aan het Hoevense Loopje. Thema: 26 Kerkelijk 26.5 Heiligenbeeld 7.26.5.005 Beeld witheer van Postel Het beeld van de witheer van Postel in de brede groenstrook van de Lensheuvelse Straat verwijst naar de eeuwenoude band die Reusel altijd heeft gehad met de paters (witheren) van Postel.

Beeld van de witheer van Postel. Foto Frans Roijmans.

26.13 Pastorie 7.26.13.001 Pastorie Lensheuvel 60-62 te Reusel Op de Lensheuvel (nr. 60-62) kocht in 1766 het klooster van Postel een huis, bakhuis, schop, hof en aanliggende grachten. Het huis werd de pastorie en de schop schuurkerk.8 Hieromheen lag een gracht (zie kadasterkaart van 1828).9 Het westelijke gedeelte van die gracht bleef onder zwaar geboomte, bewaard.

MIP Reusel, p. 15 Van Limpt, 1971, 7. 9 MIP Reusel, p. 17. Foto op pagina 191 van Hagen en Janssen, 1995. 8

26.16 Schuilkerk (schuurkerk) 7.26.16.003 Schuurkerk met pastorie aan de Lensheuvel te Reusel Schuurkerk achter de pastorie 1766-1795 aan de Lensheuvel, op omgracht perceel. Dit was de schuurkerk voor heel de parochie Reusel.

De pastorie met schuurkerk op Lensheuvel (bron Google Streetview april 2019) Thema: 29 Industrieel 29.2. Brouwerij 7.29.2.001 Bierbrouwerij Lensheuvel 54-56, Reusel Bierbrouwerij aan Lensheuvel 54-56 van de gebroeders Kerkhofs, met limonadefabriek erbij.10 Beeldbepalend pand.

Mogelijk restant van de bierbrouwerij / limonadefabriek Lensheuvel 54-56 ((bron Google Streetview april 2019)

MIP Reusel, pag, 17.

Thema: 31 Historische (steden)bouwkunst 31.2. Boerderij 7.31.2.090 Boerderij ’t Heike 12 te Reusel. Wederopbouw boerderij met nog kenmerken aanwezig. Het pand staat net binnen het ensemblegebied.

Heike 12 in april 2019. Foto Google Streetview.

Het ensemble op historische kaarten

Lensheuvel op de Kaart van de grenzen van Staats-Brabant en het kwartier Antwerpen, 1788. Noord is links.

Lensheuvel in 1794. Het brede plein is opvallend aanwezig. Het vierkantje geeft de schuilkerk aan.

Lensheuvel in 1840 48

Lensheuvel in 1930, met de molen.

Het ensemble op recente luchtfoto

Lensheuvel is geen gehucht meer tussen de velden, maar de rand van Reuselse woonwijken. 2019. Bron = Topotijdreis.

Het ensemble op hoogtekaart

Bron = AHN3, relatieve hoogten gekleurd met reliëf aangeduid.

E7.004 JONGE HEIDEBEBOSSING PEELSCHE HEIDE 1.

Naam

Peelsche Heide is de naam van het grootste deel van dit gebied op de kadasterkaart van 1828. Het gebied werd bebost in de periode 1930 – 1945. De ensemblenaam weerspiegelt dus zowel de negentiende-eeuwse als de laat-twintigste-eeuwse toestand. De Peelse Heide is genoemd naar het er naast gelegen gehucht Peel van Reusel. Peel is in deze streken een gebruikelijke naam voor uitgestrekte heidegebieden met hei, zand, water en veen. P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen (1997) verklaren het woord peel [drassig veenland] als volgt: mogelijk uit pede [sponsachtige laag aan de oppervlakte] + lo [uitgedund bos], vgl. Engels peat [turf], of van latijn paludem, 4e nv. van palus [moeras].

Ligging

Het ensemble Jonge heidebebossing Peelsche Heide ligt in het zuidoosten van de gemeente Reusel – De Mierden, ten zuidoosten van de brandtoren die nu als uitzichtpunt dient.

Topografische kaart 2020.

Omvang

Het ensemble Jonge heidebebossing Peelsche Heide heeft een oppervlakte van 384 hectare.

Karakter

Jonge heideontginning, overwegend bestaande uit productiebossen met naaldhout. Plaatselijk loofbos en landbouwgronden. De percelering is overwegend blokvormig. Kenmerkend voor het gebied zijn de Kleine en de Groote Cirkel. Nabij de Groote Cirkel ligt de Reuselse Kei, een grote zwerfsteen. Het gebied is verkaveld en ontgonnen in de periode 1930-1945. Ensemble met een redelijk hoge historisch geografische waarde. CHW. Nr. V210 (GK-HV-16)

Grondgebruik

Het huidig grondgebruik is hoofdzakelijk bos met veel dennen en ook loofhout, met een drietal grote plekken landbouwgrond. In 1828 was heel het gebied heide, met enkele grotere en kleinere vennen en vooral in het noorden ook stuifduinen. Het gebied was onbewoond.

Onderdelen van het cultuurhistorisch ensemble

Uitsnede uit de Cultuurhistorische waardenkaart van Ensemble Peelsche Heide. De volgende losse elementen maken onder meer deel uit van dit ensemble: Thema: 13 Doorgaande wegen 13.1 Doorgaande weg 7.13.1.011 Willekenslaan Rechte laan door de Peelse Heide, met boogjes om de Kleine en Grote Cirkel. Aangelegd na 1828 (niet op kadaster) en voor 1840 (wel op topografische kaart). Rechtgetrokken bij de bebossing van de heide. Genoemd naar Adrianus Antonie Willekens die van 1912 tot 1942 burgemeester van Reusel was. 14.1 Lokale wegen

De lange lanen en bospaden in het gebied zijn in de Cultuurhistorische inventarisatie opgeknipt in 63 wegstukken met een totale lengte van bijna 25 kilometer. Grotendeels liggen ze in een rechthoekig patroon, met tussen de wegen perken van 300 meter in het vierkant. Afwijkend zijn de Grote en Kleine Cirkel en de perken daaromheen, alsook het duinengebied in het noorden. De Grote Cirkel (7.20.4.001) en Kleine Cirkel (7.20.4.002) zijn aangeplant in de jaren dertig van de vorige eeuw naar idee van een ambtenaar van Reusel. De Grote Cirkel heeft een omtrek van 1700 meter, de Kleine Cirkel een omtrek van 300 meter. De beide cirkels en de weg ertussen kregen de waardering “hoog”, de andere bospaden kregen de waardering “redelijk hoog”.

Groote Cirkel in de Peelsche Heide (CHW Noord-Brabant) Thema: 20 Bosbouw 20.3. Bosbouw 1850-1900 Voor 1900 werden alleen enkele percelen in de noordwesthoek, tegen het gehucht Peel, bebost. Ook werd toen de Grote Torenbroekse Vijver en directe omgeving bebost. 20.4. Bosbouw na 1900 Pas in de jaren 1930 – 1945 werd het huidige grote boscomplex aangelegd, met daarin enkele plekken landbouwgrond. Thema: 26 Kerkelijk 26.6 Kapel 7.26.6.002 Kapelletje Brandtoren Reusel De kleine Mariakapel aan de Burgemeester Willekenslaan tegenover D’n Ouwe Brandtoren is in de jaren vijftig van de vorige eeuw opgericht als dankbetuiging aan de heilige maagd Maria voor de terugkeer van vijftig Reuselse soldaten uit Indonesië.

Mariakapel Burgemeester Willekenslaan, Reusel (foto https://jozefvanderheijdenfoto.blogspot.com/2018/08/kapelletjes-in-de-kempen-deel-1.html) Thema: 27 Meubilair 27.3 Gedenkteken Profaan beeld of tekst als monument, herinnerend aan gebeurtenis of iets dergelijks. 7.27.3.001 Reuselse Kei De Reuselse Kei dateert uit het Cambrium (488,3 - 542 miljoen jaar geleden). Hij is vanuit de Ardennen via de Maas (die hier toen stroomde) bij Reusel beland. 11 De kei lag vroeger in de buurt van de Kroonvennen bij Bladel, maar vormde daar een hindernis voor de landbouw. Daarom is hij op initiatief van de toenmalige burgemeester Willekens anderhalve kilometer zuidwestwaarts verplaatst naar de huidige locatie. Van 1992 tot 2000 heeft de kei bij het cultureel centrum De Kei gelegen, maar hij is weer naar haar oorspronkelijke plaats bij de Groote Cirkel teruggebracht.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=ReuselDeMierden&id=296db8f6-b04b-450f-816e-fcc13e5e81bd