Totaal versie 30 april 2021

Gemeente Renswoude

Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

April 2021 Vastgesteld Kenmerk 0339-09-T01 Projectnummer 0339-09

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 1.1. Aanleiding 1.2. Ligging en begrenzing 1.3. Geldende bestemmingsplanregelingen

1 1 2 2

2.

Bestaande situatie 2.1. Ruimtelijke structuur 2.2. Historische ontwikkeling Landgoed Engelaar 2.3. Huidige situatie

8 8 8 9

3.

Beleidskader 3.1. Rijksbeleid 3.2. Provinciaal beleid 3.3. Regionaal beleid 3.4. Gemeentelijk beleid 3.4.1. Algemeen 3.4.2. Omgevingsvisie Renswoude 2018-2030

14 14 14 18 19 19 19

4.

Toekomstige situatie 4.1. Algemeen 4.2. Ontwikkeling natuur en landschap 4.3. Agrarische structuurversterking 4.4. Stedenbouwkundige opzet 4.5. Ontsluiting

21 21 22 24 24 27

5.

Planologische en milieutechnische randvoorwaarden 5.1. Bodem 5.2. Archeologie 5.3. Waterhuishouding en waterparagraaf 5.4. Flora en fauna 5.5. Geluid 5.6. Luchtkwaliteit 5.7. Externe veiligheid 5.8. Explosieven 5.9. Bedrijven en milieuzonering 5.10. Vormvrije MER-beoordeling

28 28 31 32 33 36 37 37 38 39 39

6.

Juridische planbeschrijving 6.1. Algemeen 6.2. Bestemmingsplan 6.3. Regels

40 40 40 40

6.4. 7.

Verbeelding

Uitvoerbaarheid 7.1. Economische uitvoerbaarheid 7.2. Maatschappelijke uitvoerbaarheid 7.2.1. Ontwerpbestemmingsplan 7.2.2. Ambtshalve wijzigingen

42 44 44 44 44 44

1

1.

Inleiding

1.1.

Aanleiding Centraal in Landgoed Engelaar ligt het agrarische bedrijf aan de Utrechtseweg 5. Door de geringe oppervlakte is het huidige agrarisch bedrijf te beperkt van omvang voor een rendabele exploitatie. Om het landgoed op economisch verantwoorde wijze duurzaam in stand te houden met respect voor natuur- en cultuurwaarden, heeft de eigenaar het voornemen om de agrarische bedrijfsactiviteiten te beëindigen en gebruik te maken van de ruimte-voor-ruimte regeling. De huidige agrarische bedrijfsbebouwing zal vervolgens met uitzondering van cultuurhistorisch waardevolle bebouwing worden gesloopt. Omdat in het plangebied te weinig sloopmeters aanwezig zijn worden ook twee kippenschuren gesloopt aan het Laantje van Langelaar, in het weiland tussen Emminkhuizerlaan 1 en Schalm 9 (waarvan er één na een brand is gesloopt). Als compensatie zal een extra woning worden gebouwd. Een groot deel van de agrarische gronden komt ter beschikking voor omliggende agrarische bedrijven. Daarnaast is er sprake van een natuurontwikkelingsproject, waarbij het landgoed onder de Natuurschoonwet 1928 wordt gebracht. Afbeelding 1: Ligging plangebied in groter verband.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

2

Het voorliggende bestemmingsplan vormt het planologisch juridische kader voor de voorgenomen ontwikkelingen op het perceel Utrechtseweg 5.

1.2.

Ligging en begrenzing Landgoed Engelaar ligt ten zuidwesten van Renswoude, aan weerzijden van de Groeperkade. De boerderij heeft als adres Utrechtseweg 5. Het plangebied aan de Utrechtseweg bestaat uit twee delen: het gebied met natuurontwikkeling langs de Luntersche Beek en het erf van de boerderij. Dit betreft het bouwvlak en een perceelsgedeelte aan de westzijde daarvan dat als voortuin bij die boerderij behoort. Daarnaast maakt een locatie in het weiland tussen Emminkhuizerlaan 1 en Schalm 9 onderdeel uit van het plangebied, omdat hier een voormalige kippenschuur staat, die zal worden gesloopt.

1.3.

Geldende bestemmingsplanregelingen Voor het plangebied gelden nu verschillende bestemmingsplannen en vergelijkbare planologische regelingen:  Bestemmingsplan Buitengebied 2010;  Bestemmingplan Herziening Buitengebied;  Omgevingsvergunning Luntersebeek;  Inpassingsplan Grebbelinielandschap. Bestemmingsplan Buitengebied 2010 en Bestemmingsplan Herziening Buitengebied Het Bestemmingsplan Buitengebied 2010 is op 5 oktober 2010 door de gemeenteraad vastgesteld. Een fragment van de verbeelding is weergegeven in afbeelding 2. Op 12 november 2013 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan "Herziening Buitengebied Renswoude 2010" vastgesteld. Hiermee is het bestemmingsplan uit 2010 op onderdelen aangepast. Voor het voorliggende plangebied is de verbeelding uit 2010 ongewijzigd gebleven. De regels zijn op onderdelen wel aangepast. De boerderij Utrechtseweg 5 heeft de bestemming "Agrarisch met waarden - Landschapswaarde, beekdal". Door middel van de aanduiding "Intensieve veehouderij" is bepaald dat hier een intensieve veehouderij gevestigd mag zijn. Door middel van een bouwvlak is aangegeven waar de bedrijfsbebouwing mag komen. De maximale goothoogte van bedrijfsgebouwen bedraagt 6 meter en de maximale bouwhoogte 10 meter. De gronden langs de Luntersche Beek hebben deels de bestemming "Natuur" en deels de bestemming "Agrarisch met waarden - Landschapswaarde, beekdal".

In het bestemmingsplan zijn enkele wijzigingsbevoegdheden opgenomen:  In artikel 4.7.6. is de bevoegdheid opgenomen om bij de beëindiging van een agrarisch bedrijf de bestemming te kunnen veranderen in een woonbestemming. In de bestemming "Wonen" is in artikel 19.6.5 de zogenaamde 'Ruimte voor ruimte regeling' opgenomen. Die houdt

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

3

in dat op het perceel een extra vrijstaande woning gebouwd mag worden als tenminste 1.000 m² voormalige agrarische bedrijfsgebouwen wordt gesloopt. De plannen voor Landgoed Engelaar passen niet in deze regeling, omdat er minder dan 1.000 m² bedrijfsbebouwing wordt gesloopt (zie verder hoofdstuk 4).  In artikel 4.7.5. is de bevoegdheid opgenomen om de agrarische bestemming te wijzigen in de bestemming "Natuur". Afbeelding 2: Vigerend bestemmingsplan - bestemmingen.

Bij het bestemmingsplan zit een aparte plankaart (afbeelding 3) waarop de archeologische waarden zijn geregeld. Uit afbeelding 3 blijkt dat het deel van het plangebied aan de Utrechtseweg 5 de dubbelbestemming "Waarde - Archeologie 2" heeft. Voor de gronden langs de Luntersche Beek gelden de dubbelbestemmingen "Waarde - Archeologie 2" en "Waarde - Archeologie 3". De dubbelbestemming houdt in dat de gronden mede bestemd zijn voor de bescherming en veiligstelling van te verwachten archeologische waarden. Deze bescherming houdt in dat bij bouwplannen en grondwerkzaamheden vooraf archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Onderzoek is niet nodig als door middel van (archief)documenten op voorhand kan worden aangetoond dat de grond reeds verstoord is tot minimaal dezelfde diepte als de geplande bodemingrepen. Bij "Waarde - Archeologie 2" is archeologisch onderzoek nodig bij bodemingrepen groter dan 100 m² en dieper dan 0,40 meter. Bij "Waarde - Archeologie 3" zijn deze maten 1.000 m² en dieper dan 0,50 meter.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

4

Afbeelding 3: Vigerende bestemmingsplan: dubbelbestemming Waarde archeologie.

Meer in detail gaat het bij het bouwen om de volgende regeling: "Ten behoeve van de andere, voor deze gronden geldende bestemming(en) mag - met inachtneming van de voor de betrokken bestemming(en) geldende (bouw)regels - uitsluitend worden gebouwd, indien: 1. burgemeester en wethouders beschikken over een verklaring van de archeologische deskundige waaruit blijkt dat het opstellen van een rapport met daarin een beschrijving van de archeologische waarden van de betrokken locatie niet nodig is; 2. niet is voldaan aan het bepaalde onder 1: de aanvrager van de bouwvergunning een rapport heeft overlegd waarin de archeologische waarde van de betrokken locatie naar het oordeel van burgemeester en wethouders in voldoende mate is vastgesteld; 3. de betrokken archeologische waarden, gelet op het onder 2 genoemde rapport, door de bouwactiviteiten niet worden geschaad of mogelijke schade kan worden voorkomen door aan de bouwvergunning regels te verbinden, gericht op het behoud van de archeologische resten in de bodem, het doen van opgravingen dan wel het begeleiden van de bouwactiviteiten door de archeologische deskundige." Het bepaalde in 2 en 3 is niet van toepassing, indien het bouwplan betrekking heeft op een of meer van de volgende activiteiten of bouwwerken: 1.

vervanging, vernieuwing of verandering van bestaande bebouwing, waarbij de oppervlakte, voor zover gelegen op of onder peil, niet wordt uitgebreid en waarbij gebruik wordt gemaakt van de bestaande fundering; 2. een bouwwerk met een oppervlakte van ten hoogste 100 m²; 3. een bouwwerk dat zonder graafwerkzaamheden dieper dan 40 cm kan worden geplaatst; 4. een bouwwerk dat zonder heiwerkzaamheden kan worden geplaatst. Een van de kippenschuren aan het Laantje van Langelaar, in het weiland tussen Emminkhuizerlaan 1 en Schalm 9 heeft binnen de bestemming "Agrarisch" de aanduiding 'veldschuur' en de dubbelbestemming "Waarde - Archeologie 3". Daarnaast heeft deze locatie de aanduiding 'reconstructiewetzone - verwevingsgebied'.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

5

Omgevingsvergunning Luntersche Beek Op 8 juli 2014 is een omgevingsvergunning verleend voor het beekherstelproject Luntersche Beek Klein Wolfswinkel - Engelaar, waarbij afgeweken is van de hiervoor genoemde bestemmingsplannen. Het gebied waarom deze omgevingsvergunning betrekking heeft is weergegeven in bijgaande afbeelding. In paragraaf 2.3 wordt nader op dit plan ingegaan. Afbeelding 4: Gebied omgevingsvergunning Luntersche Beek.

Inpassingsplan Grebbelinielandschap Het Inpassingsplan Grebbelinielandschap is op 8 december 2014 vastgesteld. Een inpassingsplan is een bestemmingsplan dat door de provincie wordt vastgesteld. Een deel van het plangebied van het inpassingsplan is in afbeelding 5 weergegeven. Hieruit blijkt dat het inpassingsplan op het hele plangebied van het voorliggende bestemmingsplan van toepassing is. Het doel van dit Inpassingsplan is het borgen van de waarden van de Grebbelinie bij de toepassing van afwijkings- of wijzigingsbevoegdheden in vigerende bestemmingsplannen. Het inpassingsplan leidt tot de inspanningsverplichting voor gemeenten om bij hun nieuwe bestemmingsplannen rekening te houden met de waarden van de Grebbelinie. Bij het opstellen van het voorliggende bestemmingsplan moet met de regelingen uit het inpassingsplan rekening worden gehouden. Het inpassingsplan heeft betrekking op het gebied rondom de als rijksmonument aangewezen delen, i.c. de hoofdverdedigingslijn en de militaire objecten van de Grebbelinie. Deze gebieden liggen ten westen en oosten van de hoofdverdedigingslijn en worden gezien als het Grebbelinielandschap. Het beleid is gericht op de bescherming van de kwaliteiten van de Grebbelinie, met name de zichtbaarheid en herkenbaarheid van de Grebbelinie.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

6

Afbeelding 5: Inpassingsplan Grebbelinielandschap.

Door middel van dit inpassingsplan is aan de gronden in het plangebied de dubbelbestemming "Waarde - Grebbelinielandschap" toegekend. Dat wil zeggen dat aan de gronden tevens zijn aangewezen voor het behoud, herstel en bescherming van de herkenbaarheid en de beleefbaarheid van de cultuurhistorische waarden van de Grebbelinie. Deze waarden worden in het Beeldkwaliteitsplan, dat als bijlage bij de regels is opgenomen, beschreven. Afbeelding 6: Beeldkwaliteitsplan Grebbelinielandschap.

Het plangebied ligt in de "Kleinschalige Grebbelinie". Daarbij zijn de volgende beeldkwaliteitscriteria opgenomen:  Algemeen:  houd rekening met zichtlijnen richting het linie-element;  veranker het erf aan landschapselementen (zoals houtwallen, boscomplexen of wegbeplanting), met behoud van open ruimten.  Uitbreiding van het erf:

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

7

  

zorg voor een herkenbaar voorerf als een representatieve zijde van het erf; behoud een compacte erfindeling ten behoeve van de openheid rondom het erf; onttrek bedrijfsmatige elementen (zoals silo's en/of sleufplaten)zoveel mogelijk uit het zicht, door een goede positionering tussen gebouwen of door gebruik van een dichte erfbeplanting.  Functieverandering van het erf:  plaats het nieuwe gebouw(en) rondom een gemeenschappelijke erf, zodat een compacte erfvorm te realiseren is;  versterk openheid rondom het linie-element door op vrijkomende grond weinig hoog opgaande elementen te plaatsen (zoals bebouwing en beplanting) en nieuwe bebouwing op afstand van de linie te leggen.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

8

2.

Bestaande situatie

2.1.

Ruimtelijke structuur Landgoed Engelaar maakt onderdeel uit van de groene gordel van landgoederen en bosgebieden rondom Renswoude. Het omliggende landschap maakt onderdeel uit van het kampenlandschap tussen Renswoude en Scherpenzeel. Dit landschapstype ligt op lange smalle dekzandruggen langs de oost-west gerichte beeklopen. Het is een kleinschalig landschap van individuele ontginningen. Op de zandrug liggen de bouwlanden die door houtwallen en kleine bossen worden omgeven. Tussen de zandruggen liggen beekdalen (Luntersche Beek), die als weiden en hooiland dienst deden. De bebouwing staat verspreid in kleine clusters en is soms gegroepeerd in kleine buurtschappen. De landgoederen en buitenplaatsen vormen veelal omvangrijke landschappelijke eenheden. Ze omvatten vaak ook delen van voormalige heidegebieden. Een landgoed is vaak duidelijk herkenbaar aan de boscomplexen en de structuur van lanen, de parkachtige omgeving en de tuin met bijzondere bebouwing: landhuizen en kastelen met bijbehorende bebouwing (koetshuis, oranjerie, dienstwoningen, arbeiderswoningen). Opvallend is dat in de bebouwing van elk landgoed een eigen kleurgebruik en een eigen beeldmerk herkenbaar is. Rond 1900 meanderde de Luntersche Beek door het landschap en was deze vrijwel over de totale lengte voorzien van begeleidende beplanting. In de 20ste eeuw is de beek vrijwel geheel recht getrokken.

De Luntersche Beek is nog steeds een kronkelig verlopende beek en daardoor aardkundig zeer waardevol en een zeer kenmerkend beekdal. Het is de enige meanderende beek in de Gelderse Vallei waarvan de morfologie nog enigszins gaaf is. Dit ondanks de waterstaatkundige en cultuurtechnische ingrepen. De hydrologische situatie is net als overal in Nederland beïnvloed door de mens. Hierdoor is het zandtransport sterk afgenomen en is de natuurwaarde achteruit gegaan. Een ander structurerend landschapselement in/nabij het plangebied is de Groeperkade die rond 1900 al aanwezig was en die nog grotendeels intact is en beplant met bos. In de historische situatie was er sprake van een grote afwisseling van bouw- en graslanden. Het beekdal was in gebruik als weiland of hooiland. De hogere delen bestonden uit bouwland. Landgoed Engelaar had en heeft een kleinschalig, landgoedachtig karakter, bestaande uit een fijnmazig netwerk van houtwallen en bosgebiedjes. Ook in groter verband is de omgeving nog steeds te typeren als een kleinschalig agrarisch landschap. Akkers en weilanden worden afgewisseld door kleine bos- en natuurgebieden. Over de Groeperkade, die in eigendom en beheer is bij Staatsbosbeheer, loopt een wandelpad.

2.2.

Historische ontwikkeling Landgoed Engelaar Het landgoed Engelaar komt voort uit het bezit van Kasteel Renswoude. Door vererving is het landgoed in eigendom gekomen van de huidige eigenaren. Bij het beheer wordt rekening gehouden met het feit dat het landgoedcomplex onderdeel uitmaakt van het voormalige bezit van Kasteel Renswoude.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

9

De boerderij Engelaar wordt reeds in 1321 genoemd. Nadien heeft zich een agrarische enclave ontwikkeld langs de Groeperkade, onderdeel van de Grebbelinie. De ontwikkeling van het gemengde bedrijf heeft plaats gevonden aan de hand van de natuurlijke mogelijkheden en omstandigheden. Op de hogere gronden werd akkerbouw bedreven (veelal graanteelt), terwijl de lager gelegen graslanden werden gebruikt als weidegrond en als hooiland. Met name de lager gelegen graslanden langs de Luntersche Beek werden vanuit landbouwkundig oogpunt extensief beheerd. De hoger gelegen terreinen werden vanuit de potstal bemest en ontwikkelden zich tot zogenaamde 'eenmansessen'. Na het teniet gaan van de boerderij werd in 1936 een woonhuis naast de bestaande bedrijfsgebouwen herbouwd op de huidige locatie, midden op het landgoedcomplex. Afbeelding 7: Situatie rond 1911.

Engelaar heeft met name bekendheid als onderdeel van de Grebbelinie (het Werk Engelaar). De verdedigingswerken bepalen voor een groot deel de ontwikkeling van het terrein. De verdedigingslinie doorsnijdt het complex en verdeelt het in twee, ongeveer gelijke, delen waardoor er vanuit agrarisch oogpunt belemmeringen bestaan. De verdedigingslinie is vele eeuwen van groot belang geweest en ook nu nog ter plaatse herkenbaar aanwezig.

2.3.

Huidige situatie Landgoed De tot voor kort bestaande situatie is weergegeven in de luchtfoto van afbeelding 8.Hierop is de Luntersche Beek te zien, alsmede bovenaan de Groeperkade en de bestaande boerderij. Het deel van het plangebied langs de Luntersche Beek is grotendeels in gebruik als weiland. De meandering van de Luntersche Beek is inmiddels uitgevoerd.. De kwaliteitsverbetering die hierdoor is ontstaan, vormt niet alleen een meerwaarde voor de onderhavige ontwikkeling op

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

10

het Landgoed Engelaar, maar is eveneens uitgevoerd als onderdeel van de herontwikkeling van Klein Wolfswinkel. Afbeelding 8: Luchtfoto voor en na aanleg meander.

Afbeelding 9: Luchtfoto boerderij.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

11

Landgoed Engelaar is een deelcomplex van diverse verspreid liggende gronden die voortkomen uit het oude familiebezit van Kasteel Renswoude. Het landgoed is een afgeronde eenheid van 31 hectare, gelegen aan weerskanten van de Groeperkade en wordt begrensd door de Utrechtseweg aan de noordzijde en de Luntersche Beek aan de zuidzijde. De boerderij op Engelaar is een gemengd bedrijf met akkerbouw en veeteelt. De landbouwpercelen accentueren het kampenlandschap dat is ontstaan door de afwisseling van open ruimten (landbouwgronden) omzoomd door landschappelijke elementen (houtwallen en houtsingels) en karakteristieke lanen met daartussen op beperkte schaal gesloten bos(percelen). Het regelmatig en planmatig onderhoud van de landschapselementen is noodzakelijk om dit karakteristieke landschap te kunnen behouden en daar waar nodig te herstellen of te ontwikkelen. Het deel van het plangebied aan de Utrechtseweg 5 omvat het erf van het agrarische bedrijf. De agrarische bedrijfsactiviteiten van dit bedrijf zijn inmiddels beëindigd. Het plangebied omvat het agrarisch bouwvlak en de gronden aan de zuid- en oostzijde van de boerderij, die worden gebruikt als boomgaard/tuin tussen de boerderij/landhuis en de laan, die het perceel ontsluit.

Doordat die relatief smalle strook grond ingesloten is tussen de laan en het hoofdgebouw, is een doelmatig gebruik door een agrarisch bedrijf (=een bedrijf dat is gericht op het voortbrengen van producten door middel van het telen van gewassen (boomteelt daaronder begrepen) en/of het houden van dieren …) nu niet opportuun en al zeker niet nadat het perceel een woonbestemming heeft. Ook de toekomstige bewoners zullen de grond niet ten behoeve van het agrarisch bedrijf gebruiken. De bestaande situatie is weergegeven in onderstaande afbeeldingen. In afbeelding 10 zijn de bestaande boerderij en de bijbehorende historische schuur te zien. Afbeelding 10: Bestaande situatie.

De hoofdontsluiting van het perceel wordt gevormd door een laan vanaf de Utrechtseweg. Deze laan buigt om het erf heen waardoor de entree van het perceel aan de zuidkant is gesitueerd. Dit is de voorzijde van de boerderij met daarin de voordeur. Aan de noordzijde van het erf ligt een tweede entree, die met name in gebruik was voor het agrarisch bedrijf.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

12

Nevengeul Luntersche Beek Daarnaast is de realisering van de plannen voor een nevengeul langs de Luntersche Beek inmiddels uitgevoerd. Een belangrijke input voor de gekozen landschap-ecologische (herstel)maatregelen bij het beekherstelproject van de Luntersche Beeks is de situatie zoals die was rond het jaar 1900. Zo was er een geleidelijk gebogen verloop. Afhankelijk van de kansen die zich voordoen vanuit het aangrenzende grondgebruik (bijvoorbeeld de medewerking van landgoedeigenaren) en de beschikbare ruimte is in de Luntersche Beek gekozen voor meandering en het aanpassen van het beekprofiel. Verbetering van de ecologische toestand hangt sterk samen met permanente watervoerendheid en stroming. Door een nieuwe waterloop te graven om de stuw Groeperkade heen, wordt gebruik gemaakt van het hoogteverschil en wordt een stromende beek gecreëerd. Hierdoor zijn de natuurlijke beekprocessen ook weer tot leven gekomen, zoals erosie- en sedimentatieprocessen. Tevens is de beek op die locatie vispasseerbaar. Afbeelding 11: Nevengeul Luntersche Beek.

De beek vormt de verbindende groen-blauwe ader tussen de landgoederen en aangrenzende natuurgebieden in de benedenloop. Hierdoor ontstaat een gradiënt met een afwisseling van vochtige graslanden, ruigten en beekbegeleidende beplanting van els en es direct langs de beek en drogere bloemrijke graslanden en eikenbossen in de natuurgebieden op de flanken. Doel van de ecologische verbindingszone langs de Luntersche Beek is ook om de migratie en het leefgebied van soorten die gebonden zijn aan het beekdal en de natuurgebieden in het stroomgebied zelf te vergroten. Deze situatie versterkt de beleving van wonen en verblijven in

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

13

het gebied. Economische activiteiten die daarop aansluiten kunnen profiteren. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan horecagelegenheden, die profiteren van gebruikers van het klompenpad. dat ten behoeve van de beleving van deze nieuwe natuur langs de Luntersche Beek en het landschap is aangelegd. Met name het restaurant 'De Dennen' langs de Utrechtseweg heeft daar als knooppunt van de klompen- en wandelpaden profijt van. Het ontwerp voor het tracé Klein Wolfswinkel - Engelaar bestaat uit drie delen. Het bovenstroomse deel bestaat uit een 2-fase profiel: een zomerbedding met een bodembreedte van 5 meter en een overstromingsvlakte. De breedte van de overstromingsvlakte varieert, afhankelijk van de beschikbare ruimte. Het deel van het zomerbed slingert door de beschikbare zone. Het middelste deel bestaat uit twee watergangen; een nieuw te graven watergang en de huidige, gestuwde watergang. Bij lage afvoeren loopt het water van de Luntersche Beek volledig door de nieuwe, natuurlijke waterloop. De oude loop wordt dan slechts gevoed door de Munnikenbeek. Een verdeelwerk zorgt ervoor dat bij piekafvoeren een deel van het water uit de Luntersche Beek door de oorspronkelijk loop stroomt, om zo de pieken door de nieuwe, natuurlijke loop te beperken.

Over de twee beeklopen komen twee voetgangersbruggetjes, zodat landgoed Klein Wolfswinkel wordt ontsloten voor voetgangers en er aangesloten kan worden op bestaande wandelroutes (onder andere klompenpaden). De nieuwe natuurlijke waterloop gaat vervolgens door een bestaand bos en volgt waar mogelijk een oude beekmeander. In het bos zal geen overstromingsvlakte worden afgegraven. Deel 3 begint bij de overgang van bos naar een bredere zone, waar een beperkte overstromingsvlakte wordt aangelegd. Hier kruist de nieuwe watergang de Grebbelinie en zal een duiker met een doorstroomoppervlak van minimaal 2,3 m² worden aangelegd om de Grebbelinie te passeren. De nieuwe natuurlijke waterloop komt benedenstrooms van stuw Groeperkade weer uit in de huidige Luntersche Beek, waardoor het verhang van de nieuwe waterloop behoorlijk wordt verhoogd. Al deze maatregelen dragen er aan bij dat de nieuwe waterloop beter gaat stromen dan de huidige watergang. In het weiland tussen Emminkhuizerlaan 1 en Schalm 9 stonden twee schuurtjes. Enkele jaren geleden is een van de schuurtjes door brand verwoest maar de fundering is nog aanwezig. Ook de andere schuur zal in het kader van de ruimte-voor-ruimte regeling worden gesloopt. Ook het afgebrande schuurtje wordt in dat kader meegerekend.

Het is immers niet reëel om te veronderstellen dat de eigenaren het afgebrande schuurtje eerst opbouwen om deze reeds in de plannen begrepen opstal weer te moeten slopen om aan de sloopmeters te kunnen voldoen. Bij de sloop zal daarom tevens de fundering van het afgebrande schuurtje worden verwijderd.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

14

3.

Beleidskader

3.1.

Rijksbeleid Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) is op 13 maart 2012 in werking getreden. De structuurvisie geeft een totaalbeeld van het ruimtelijk- en mobiliteitsbeleid op rijksniveau en is de "kapstok" voor bestaand en nieuw rijksbeleid met ruimtelijke consequenties. Het Rijk stelt heldere ambities voor Nederland in 2040, die inspelen op de (inter)nationale ontwikkelingen die de ruimtelijke en mobiliteitsopgaven bepalen tot aan 2040. Het Rijk zet het ruimtelijk- en mobiliteitsbeleid in voor een concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig Nederland. Het Rijk formuleert drie hoofddoelen om Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig te houden voor de middellange termijn (2028):  het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het versterken van de ruimtelijk economische structuur van Nederland;  het verbeteren, instandhouden en ruimtelijk zekerstellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat;  het waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn. Voor de onderhavige bestemmingsplan heeft de SVIR geen directe consequenties.

3.2.

Provinciaal beleid Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie en Verordening Op 4 februari 2013 hebben Provinciale Staten de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 20132028 en de bijbehorende Provinciale Ruimtelijke Verordening 2013 vastgesteld, sindsdien zijn er meerdere herzieningen geweest. De laatste herijking is vastgesteld op 12 december 2016. Zoals de naam al aangeeft is in de PRS het provinciale beleid vastgelegd. Doel van de PRV is om provinciale belangen op het gebied van de ruimtelijke ordening te laten doorwerken naar het gemeentelijk niveau. De verordening bevat daartoe bepalingen die bij het opstellen van gemeentelijke bestemmingsplannen, projectbesluiten en beheersverordeningen in acht moeten worden genomen. De PRV heeft alleen betrekking op nieuwe plannen en besluiten. Dit betekent dat geldende bestemmingsplannen niet onder de werking van de verordening vallen. De verordening bevat géén bepalingen die de burger rechtstreeks binden. Normen uit de verordening moeten eerst vertaald worden in een gemeentelijk planologisch besluit. Voor het voorliggende bestemmingsplan is de kaart van het NatuurNetwerk Nederland (NNN) van belang (zie afbeelding 12). Het NNN is daarin met de groene vlakken weergegeven. Het plangebied valt deels in het NNN. Het gaat daarbij met name om een deel van de nevengeul ten noorden/westen van de Groeperkade.

De natuurontwikkeling die hier gerealiseerd wordt past in het NNN.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

15

Afbeelding 12: NNN, met in de rode cirkel het plangebied.

Afbeelding 13: NNN en Groene contour in detail.

Groene contour Een deel van het plangebied valt binnen de Groene Contour. Binnen de Groene Contour liggen gebieden die van belang worden geacht voor het functioneren van het NNN, maar niet onder het NNN zelf vallen, omdat er geen financiering met overheidsmiddelen mogelijk is. Binnen deze gebieden kan op vrijwillige basis NNN gerealiseerd worden. Onomkeerbare ingrepen en processen, zoals grootschalige verstedelijking die het realiseren van natuur binnen de groene contour onmogelijk maakt, zijn niet toegestaan. Binnen de groene contour zijn rode ontwikkeling

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

16

aanvaardbaar als deze bijdragen aan het realiseren van natuurdoelstellingen. Deze natuurdoelstellingen worden uitgewerkt in het Natuurbeheerplan 2013. Het gaat hierbij nadrukkelijk om de realisatie van natuur met voldoende kwaliteit. Indien de rode ontwikkelingen geen plek kunnen vinden binnen de groene contour, kunnen ze ook in de kernrandzone gerealiseerd worden, onder de voorwaarden zoals opgenomen in artikel Kernrandzone. Met tijdige realisatie wordt geduid op het gelijktijdig realiseren van rood en groen dan wel het realiseren van groen direct aansluitend op de realisatie van het rood. Op grond van de PRV kan een ruimtelijk plan bestemmingen en regels bevatten die rood voor groen ontwikkelingen toestaan, mits is voldaan aan de volgende voorwaarden:  de rode en groene ontwikkelingen worden in samenhang ontwikkeld waarbij de hoeveelheid toe te voegen rode ontwikkeling in redelijke verhouding staat tot de hoeveelheid te ontwikkelen nieuwe natuur. De nieuwe natuur wordt gerealiseerd binnen de groene contour;  de tijdige realisering van de natuur en de duurzame instandhouding daarvan is verzekerd;  de rode en groene ontwikkelingen leiden per saldo tot een verhoging van de ruimtelijke kwaliteit;  de omliggende agrarische bedrijven worden niet in hun bedrijfsvoering belemmerd.

Ruimte voor ruimte regeling De Ruimte voor ruimteregeling uit het vigerende bestemmingsplan, is (in artikel 4.7.4) ook in de nieuwe PRV opgenomen, zij het in een iets andere vorm: "Een ruimtelijk plan kan bestemmingen en regels bevatten die bij algehele agrarische bedrijfsbeëindiging of bedrijfsverplaatsing de bouw van één of meerdere nieuwe woningen toestaan, mits voldaan is aan de volgende voorwaarden: a. het bouwperceel is niet optimaal gesitueerd en uitgerust voor de grondgebonden landbouw; b. alle bedrijfsbebouwing wordt gesloopt, tenzij het gaat om historisch waardevolle of karakteristieke bebouwing of bedrijfswoning. De historisch waardevolle of karakteristieke bebouwing krijgt een passende functie die bijdraagt aan dat behoud. Wanneer 1.000 m² tot 2.500 m² aan bebouwing wordt gesloopt, is de bouw van één nieuwe woning toegestaan. Wanneer 2.500 m² tot 4.000 m² aan bebouwing wordt gesloopt, is de bouw van twee woningen toegestaan. Wanneer er 4.000 m² of meer aan bebouwing wordt gesloopt, is de bouw van drie woningen toegestaan. Voor kassen geldt dat er 5.000 m² aan bedrijfsbebouwing moet worden gesloopt voor één woning. Afwijking van deze maatvoering is mogelijk mits dit leidt tot verhoging van de ruimtelijke kwaliteit; c.

de nieuwe woning wordt gesitueerd binnen de voormalige bouwkavel in samenhang met de te handhaven boerderij of bedrijfswoning en wordt landschappelijk goed ingepast, tenzij situering van de nieuwe woning op een andere locatie in het landelijk gebied leidt tot verhoging van de ruimtelijke kwaliteit; d. de omliggende agrarische bedrijven worden niet in hun bedrijfsvoering belemmerd." In de toelichting op bovenstaande regeling wordt in de PRV het volgende opgemerkt: "Afwijking van de genoemde maatvoering is mogelijk als dat leidt tot meer ruimtelijke kwaliteit. Hierbij kan worden gedacht aan:

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

17

      

herstel van landschapselementen versterking van de cultuurhistorische hoofdstructuur (agrarisch cultuurlandschap); realisering van extra natuur binnen de Groene contour; oplossingen voor de wateropgave; realisering van wandel- en recreatiemogelijkheden; verbetering van het woonmilieu in een aangrenzende kern; sanering van niet-grondgebonden veehouderij uit de nabijheid van een natuurgebied (NNN)."

De plannen voor Landgoed Engelaar passen als totaal binnen bovenstaande regelingen:  Op het perceel Utrechtseweg 5 wordt in het kader van de Ruimte voor ruimte regeling 661 m² aan gebouwen gesloopt. Daarnaast worden aan het Laantje van Langelaar twee voormalige kippenschuren met een oppervlakte van in totaal 138 m² gesloopt. De nieuwe woning wordt binnen het bouwvlak van het voormalige agrarische bedrijf gesitueerd. En er zijn geen andere agrarische bedrijven in de omgeving waarvoor de nieuwe woningen eventueel een belemmering vormen (zie paragraaf 5.9).  Met de sloop van in totaal 799 m² wordt niet aan de eis voldaan dat tenminste 1.000 m² bebouwing gesloopt dient te worden. Volgens de PRV is afwijking van deze maatvoering mogelijk. Als compensatie hiervoor wordt, naast de al bestaande 7 hectare bos, binnen de Groene Contour in totaal 4 hectare natuur gerealiseerd, waarvan de helft in ondergeschikt agrarisch medegebruik blijft. Deze nieuwe natuur krijgt in het nieuwe bestemmingsplan de bestemming Natuur. Hierdoor wordt voldoende kwaliteitswinst geboekt (zie afbeelding 14) Verder komt 19,8 hectare agrarische grond beschikbaar voor de omliggende agrarische bedrijven, wat bijdraagt aan de agrarische structuurversterking.

Tot slot kan worden opgemerkt dat de eigenaar van het landgoed heeft meegewerkt aan de realisering van de plannen voor de nevengeul van de Luntersche Beek, wat gezien kan worden als een herstel van landschapselementen en oplossingen voor de wateropgave. Afbeelding 14: Kwaliteitswinst. Op het Landgoed Engelaar is circa 2 hectare landbouwgrond omgevormd naar natuur ten behoeve van de meandering van de Lunterse Beek. De waardevermindering in verband met deze omvorming bedraagt ca. € 60.000 per hectare zodat bij een oppervlakte van 2 hectare de totale waardevermindering € 120.000 bedraagt, nog afgezien van de inrichtingskosten en onderhoudskosten alsmede de inkomstenderving als gevolg van de aanleg van deze nieuwe natuur. Uitgaande van een waardevermindering van € 120.000 vertegenwoordigt dit bij een kostprijs van € 165 per m² sloopmeters ruim 700 m² te slopen opstallen. Dit houdt in dat het slopen van 300 m² aan bedrijfsgebouwen reeds voldoende zou zijn om een evenredige compensatie voor één bouwkavel te genereren. De combinatie van het slopen van 799 m² aan bebouwing waarvan 661 m² bij de boerderij Engelaar in combinatie met de natuurontwikkeling aan de Lunterse Beek is daarmee ruimschoots voldoende.

Een ander element uit de PRV is de Cultuurhistorische Hoofdstructuur. Landgoed Engelaar ligt in de Cultuurhistorische Hoofdstructuur. Volgens de PRV kan een ruimtelijk plan bestemmingen en regels bevatten die ruimtelijke ontwikkelingen toestaan, mits de cultuurhistorische waarde

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

18

van het militaire erfgoed wordt behouden en versterkt. Door de sloop van de voormalige bedrijfsbebouwing wordt de zone rond Grebbelinie ontsteend. Omdat het areaal bebouwing vermindert, worden de cultuurhistorische waarden en de beleving van het militair erfgoed versterkt. Afbeelding 15: Cultuurhistorische hoofdstructuur, met in de rode cirkel het plangebied.

3.3.

Regionaal beleid Landschapsontwikkelingsplan Gelderse Vallei (2005) In het Landschapsontwikkelingsplan Gelderse Vallei (LOP) stellen de gemeenten Amerongen, Barneveld, Leersum, Leusden, Maarn, Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg het landschapsbeleid op elkaar af. Het LOP is een uitwerking van het reconstructieplan en het (oude) streekplan. Voor de Gelderse Vallei zet het LOP in op het versterken van het landschappelijke raamwerk. Hiervoor worden beplantingen langs wegen aangevuld, bosgebieden versterkt en het bekensysteem verder ontwikkeld. Een verbetering van het recreatief netwerk is een kans die verder uitgewerkt wordt in het LOP. Naast de ruimte voor landgoederen en landelijk wonen wordt bijzondere aandacht besteed aan het behoud van het agrarische karakter en de versterking van streekeigen landschapselementen, inpassingen van agrarische erven en ook kleinschalige natuurontwikkeling. In de omgeving van Renswoude zet het LOP in op de versterking van een "middelmazig" groen raamwerk en de ontwikkeling van beken en wegen in ruimtelijke en ecologische zin. de aanleg van het klompenpad is een versterking van het recreatief netwerk. Door de zorgvuldige landschappelijke inpassing van het voormalig agrarisch erf en de meandering van het de beek is er in landschappelijk opzicht sprake van een kwaliteitswinst die past binnen de uitgangspunten van het LOP.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

19

Afbeelding 16: Landschapsontwikkelingsplan Gelderse Vallei.

3.4.

Gemeentelijk beleid 3.4.1. Algemeen Het gemeentelijk beleid is grotendeels vastgelegd in het bestemmingsplan Buitengebied 2010 (zie ook paragraaf 1.3). De gemeente hecht bij ontwikkelingen in het buitengebied veel waarde aan kwaliteitsverbetering. Het gaat daarbij zowel om de ruimtelijke kwaliteit in het plangebied, als om "agrarische structuurversterking". Bij het voorliggende bestemmingsplan is op twee manieren sprake van agrarische structuurversterking:  in de vorm van het beschikbaar komen van agrarische gronden voor andere agrarische bedrijven; het gaat daarbij om 19,8 hectare;  door de vrijkomende ammoniakrechten die via de provinciale depositiebank ten goede kunnen komen aan andere agrarische bedrijven met uitbreidingsplannen. 3.4.2. Omgevingsvisie Renswoude 2018-2030 De Omgevingsvisie Renswoude 2018-2030 die op 3 juli 2018 is vastgesteld door de gemeenteraad van Renswoude loopt vooruit op de totstandkoming van de Omgevingswet. Het doel van de Omgevingsvisie is het creëren van een strategische visie voor de langere termijn voor de hele fysieke leefomgeving van Renswoude, die antwoord geeft op de vraag: Hoe ziet Renswoude er in 2030 uit? In de Omgevingsvisie wordt een aantal belangrijke thema's behandeld. Voor dit bestemmingsplan is met name het thema's buitengebied van belang.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

20

Voor het buitengebied wordt geconstateerd dat het prachtige natuurlijke maar ook agrarische buitengebied een van de trekpleisters van de gemeente is. Het is belangrijk dat het buitengebied in balans blijft en dat kansen op het gebied van natuurontwikkeling en vrijkomende agrarische bebouwing worden benut. Daarnaast is het belangrijk dat ook agrariërs de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. Alle ontwikkelingen in het buitengebied gaan altijd gepaard met het nodige onderzoek vooraf, het blijft immers maatwerk, waarbij nadrukkelijk aandacht geschonken wordt aan de belangen van agrariërs, landschaps- en natuurwaarden en een gezonde leefomgeving. Het doel is om hiertussen te allen tijde de juiste balans te vinden. Door de onderhavige ontwikkeling wordt vrijkomende agrarische (monumentale) bebouwing weer benut. De toepassing van de ruimte-voor-ruimte regeling belemmert de agrarische bedrijfsactiviteiten van omliggende bedrijven niet.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

21

4.

Toekomstige situatie

4.1.

Algemeen De eigenaren van het landgoed hebben de doelstelling Engelaar op een economisch verantwoorde wijze, duurzaam in stand te houden met respect voor cultuur- en natuurwaarden. De boerderij op Engelaar is een gemengd bedrijf met akkerbouw en veeteelt. Door de geringe oppervlakte is er onvoldoende perspectief voor een toekomst als zelfstandig bedrijf, tenzij er wordt omgeschakeld naar intensieve veehouderij. Een gedeelte van het landgoed is reeds onder de werking van de Natuurschoonwet 1928 (NSW) gebracht, wat aan de instandhouding belangrijk bijdraagt. Door het ontbreken van een voldoende oppervlakte bos en natuur kan het resterende gedeelte thans niet gerangschikt worden onder de NSW. De vraag dient zich aan hoe er tot rangschikking onder de NSW kan worden gekomen, op een economisch verantwoorde wijze. Immers, het toekomstperspectief van de boerderij is - indien er niet wordt omgeschakeld naar intensieve veehouderij - problematisch en bij omvorming van landbouwgrond naar bos/natuur komt het opbrengend vermogen van het landgoed nog verder onder druk te staan. De oplossing wordt gezocht in het omvormen van de boerderij naar een burgerwoning, onder toevoeging van een extra woning in ruil voor beëindiging van het boerenbedrijf en sloop van ontsierende opstallen.

Door erfpacht uitgifte/verhuur van de twee woningen kan er op andere wijze een economische drager voor het landgoed gevonden worden. Daarnaast kan aan de cultuur- en natuurdoelstellingen worden tegemoet gekomen door gronden om te vormen naar natuur. Inmiddels is medewerking verleend aan het project van het Waterschap voor een meestromende nevengeul van de Luntersche Beek. Hiermee wordt het mogelijk het gehele landgoed duurzaam onder de werking van de NSW te brengen en komt er door de vergoeding van de waardedaling budget vrij voor herinvesteringen, beheer en onderhoud. Basis voor de plannen is de algehele bedrijfsbeëindiging (plus inlevering van de milieuvergunning) van het agrarisch bedrijf aan de Utrechtseweg 5, waarbij alle cultuurhistorisch niet-waardevolle opstallen worden gesloopt. De boerderij inclusief de aangebouwde deel is als gemeentelijk monument aangewezen en wordt gehandhaafd. Door het inleveren van de milieuvergunning ontstaat een aanzienlijke milieuwinst voor het door de Provincie Utrecht aangewezen nabijgelegen NNN. In het onderhavige plangebied 661 m² en aan het Laantje van Langelaar 138 m² is/zal agrarische bedrijfsbebouwing worden gesloopt. Het gaat daarbij om twee schuren, waarvan er één inmiddels is afgebrand. Na die brand is het asbest verwijderd om gezondheidsschade te voorkomen. De fundering is nog aanwezig.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

22

Afbeelding 17: Te slopen bebouwing.

Omschrijving 1 2 3 4 5 6 7 8 9 / 10

Monumentale boerderij (te handhaven) Opslag Stal Stal Stal Kapberging Hooiberg Wagenloods Twee kippenschuren (Laantje van Langelaar, zie inzet luchtfoto) Totaal gebouwen

Oppervlakte (m²)* handhaven slopen 211

211

15 113 111 161 105 56 100 (73+65) =138 799

De nieuwe situatie is het inrichtingsplan (zie afbeelding 18) weergegeven.

4.2.

Ontwikkeling natuur en landschap Uit hoofdstuk 3 blijkt dat het zeer wenselijk is dat er nieuwe natuur wordt ontwikkeld aan beide zijden van de Luntersche Beek. Voor de noordzijde kan het landgoed Engelaar hier een rol in vervullen. Naast de bestaande bosjes en houtwallen zijn er twee landbouwpercelen die door de ligging direct aan de beek in het bijzonder geschikt zijn voor natuurontwikkeling. Het betreft hier ongeveer 4 hectare. Daarbij wordt bovendien rekening gehouden met het Werk Engelaar door de gronden dicht bij het Werk en de Luntersche Beek, overeenkomstig de natuurdoelstellingen van de provincie, om te vormen naar het natuurdoeltype natuurlijk grasland.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

23

In samenwerking met het Waterschap wordt in de zone direct aangrenzend aan de Luntersche Beek een meestromende nevengeul worden ontwikkeld. De zone tussen de beek en de geul zal houtopstanden bevatten, door natuurlijke opslag. De geul zal aan beide zijden natuurlijke oevers krijgen, zodat er brede rietkragen kunnen ontstaan. Door de afwisseling van landschapstypen ontstaan overgangsmilieus die de ontwikkeling van natuurwaarden mogelijk maken. Door en over het landgoed lopen twee wandelroutes: een over de Groeperkade en een langs de boerderij. Afbeelding 18: Inrichtingsplan landgoed.

Het historische kampenlandschap kenmerkt zich door een afwisseling met bos en met hout omzoomde landbouwpercelen. Met het behoud van de tussenliggende open ruimten wordt recht gedaan aan de historische ontstaansgeschiedenis. Uit vergelijking van de historische kaartbeelden blijkt dat er verschillende landschapselementen zijn verdwenen zodat het wenselijk is dit te herstellen. Voorgesteld wordt om, met name in het oostelijke deel van het landgoed, enkele houtwallen te herstellen waarmee de oorspronkelijke kavelstructuur wordt hersteld en er boven-

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

24

dien kan worden voldaan aan de eisen van de NSW. Dit draagt bij tot de duurzame instandhouding van het landgoed. Door de ontwikkeling van het landschap wordt tevens de historische band met de Grebbelinie benadrukt en ingepast.

4.3.

Agrarische structuurversterking Ten behoeve van de flexibiliteit in het landgoedbeheer, waarbij er ruimte blijft voor agrarische productie, wordt een verdere natuurontwikkeling niet voorgestaan en resteert circa 19,8 hectare landbouwgrond. Deze gronden zullen gebruikt worden in het kader van de grondgebonden landbouw als weiland of akkerland. Indien dit in de bedrijfsvoering van de betreffende pachter past, wordt er agrarisch natuurbeheer nagestreefd.

4.4.

Stedenbouwkundige opzet Algemeen Ten behoeve van de nieuwe invulling van het perceel is een inrichtingsplan1 vervaardigd, waarin tevens een beeldkwaliteitsplan is opgenomen, dat zal worden gebruikt bij de nadere uitwerking van de bouwplannen. Boerderij Engelaar Het nieuwe erf rond de oude boerderij is meer in detail in afbeelding 19 weergegeven. In grijs is de te handhaven boerderij met de aangrenzende historische stal ingetekend. De nieuwe woning is aan de noordzijde van het perceel geprojecteerd. Bij de bestaande woning kan een nieuw bijgebouw gerealiseerd worden. Zoals hiervoor al is beschreven, reeds rond 1321 reeds een boerderij Engelaar. In de jaren '30 van de vorige eeuw is de tenietgegane boerderij herbouwd en is de landschappelijk zeer karakteristieke schuur behouden gebleven. Deze schuur staat geschakeld aan het woonhuis, daarnaast staat een losse hooischuur. In de 2e helft van de 19e eeuw zijn er verschillende kippen- en varkensschuren op het erf verrezen. Deze ontsierende gebouwen beslaan een oppervlakte van 661 m² en zullen worden gesloopt. Het behoud van het historische boerenerf, met kenmerkende schuur/deel, wordt op grond van cultuurhistorische overwegingen wenselijk geacht. De ontsierende gebouwen zullen bij voorkeur worden gesloopt.

De boerderij is te klein voor een zelfstandig grondgebonden bedrijf en gezien de natuur- en cultuurwaarden van de locatie en het omringende landschap, wordt een voortzetting als intensieve veehouderij niet wenselijk geacht. Bij voorkeur zullen de resterende gebouwen in gebruik worden genomen voor burgerbewoning met mogelijkheid voor kantoor aan huis, of een klein ambachtelijk bedrijf.

1

Kien Ontwerp B.V., Beeldkwaliteit- en inrichtingsplan Landgoed Engelaar, Renswoude, 180.01, Amersfoort, 11 januari 2021

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

25

Nieuwe bouwkavel Ter compensatie van de bos- en natuurontwikkeling, de sloop van de ontsierende gebouwen en het afbouwen van de agrarische functie door het inleveren van de milieuvergunning wordt een nieuwe woning gebouwd. De te genereren opbrengst van de woning (erfpacht en/of verhuur) draagt bij aan de duurzame instandhouding van het landgoed, zodat de kosten van instandhouding en de daarvoor benodigde investeringen bekostigd kunnen worden. Het huidig erf wordt in de toekomstige situatie opgesplitst in twee percelen. Het oostelijke perceel met de huidige boerderij en rietgedekte schuur wordt het grootste en belangrijkste perceel. Hiermee behoudt de oorspronkelijke en historische plek zijn betekenis. Afbeelding 19: Indicatieve inrichting.

Bij de planopzet is uitgegaan van de één-erf-gedachte. Dit houdt in dat de oude erfstructuur zoveel als mogelijk in er wordt gehouden, waarbij zowel de nieuwe inrichting van het erf als de nieuwe bebouwing op het erf bijdragen aan het behoud en eventueel het versterken van die oude erfstructuur. Het karakter van het agrarische erf moet ook na functieverandering nog beleefbaar zijn. Na analyse van het beleid en de cultuur- en natuurwaarden is er voor gekozen de nieuwe bouwkavel zo ver mogelijk van het Werk Engelaar te situeren (cirkels schootvelden). Om recht te doen aan de ontstaansgeschiedenis als boerenerf, is gewenst de uitstraling te handhaven van de hofstede, met daarachter verschillende schuren.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

26

De percelen verschillen duidelijk in hiërarchie. Het westelijke perceel blijft in de beleving onderdeel van het hoofderf, dat bebouwd is met bijgebouwen bij de hoofdwoning. Dit komt tot uitdrukking in de massa en uitstraling van de bebouwing en de inrichting van de tuin, de maximum goot- en bouwhoogte van de nieuwe woning zijn daarom lager dan van de bestaande boerderij. Beide erven krijgen een eigen erf waarom de bebouwing is geordend. Bij het oostelijke erf wordt de toegangsweg op de kavel en het erf, aansluitend op de bestaande haag, omzoomd met een beukenhaag (groene beuk). Bij het westelijke erf bevinden zich alleen op de erfgrenzen beukenhagen (uitgezonderd de noordelijke erfgrens). Er komt dus geen nieuwe bouwlocatie op het landgoed. Alle bebouwing moet als totaal ensemble gezien kunnen worden waarbij het bestaande woonhuis met schuur de hoofdbebouwing is en het geheel een open karakter krijgt. Voor de nieuwe bebouwing gelden strenge regels ten aanzien van de positionering en uitstraling. De nieuwe bebouwing is ondergeschikt aan het huidige woonhuis en krijgt de uitstraling van een bijgebouw. Om de ensemblewaarde te versterken dienen de nieuwe gebouwen qua architectonische uitstraling goed aan te sluiten bij de huidige te behouden bebouwing.

Zo dient de nieuwe bebouwing de uitstraling te krijgen van een schuur die is opgebouwd uit een donkere roodbruine stenen of zwarte houten gevel (bijvoorbeeld gepotdekseld). Bij de nieuwe woningen is een bijgebouw toegestaan tot een maximumoppervlakte van 80 m². Deze maat is overgenomen uit het vigerende bestemmingsplan Buitengebied 2010. Voor de bestaande woning is de oppervlakte gemaximeerd op 40 m², omdat de deel bij deze woning al een groot bijbehorend bouwwerk betreft. Bijgebouwen mogen uitsluitend op de kavelscheiding tussen de bestaande woning en de nieuwe kavel worden gerealiseerd. Op die manier is er tevens een duidelijk grens tussen beide erven. Het is daarbij zowel mogelijk dat dit bijgebouw in één bouwmassa wordt gerealiseerd, als dat er twee verschillende bijgebouwen worden gebouwd, waarbij in de architectonische vormgeving aansluiting wordt gezocht bij het bijbehorende hoofdgebouw. Parkeren gebeurt op eigen erf. Ten zuiden van de woningen zijn enkele hoogstamboomgaarden ingetekend. Een deel van het voormalige agrarische bouwvlak zal aan de bestaande weilanden worden toegevoegd. In het inrichtingsplan is een beplantingsplan opgenomen om de kernwaarden van het landgoed te borgen. Voor beeldbepalende onderdelen is aangegeven welke beplanting hiervoor noodzakelijk is. Het overige deel van het erf is minder beeldbepalend en kan vrij als privétuin worden ingericht.

Eventuele verhardingsvlakken zoals terrassen dienen binnen de uiterste gevelvlakken van de bebouwing te liggen.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

27

4.5.

Ontsluiting De beide percelen worden ontsloten vanaf de zuidkant, omdat dit ook van oudsher de originele ontsluiting is. De voorzijde van de boerderij, die gericht is op deze ontsluiting, ligt aan de zuidkant en de hoofdlanenstructuur op het landgoed is eveneens vanaf de zuidkant. De bestaande noordoostelijke ontsluiting, is een secundaire ontsluiting, die uitsluitend werd gebruikt voor agrarische doeleinden. De gezamenlijke ontsluiting is een uitvloeisel van de één-erf-gedachte die bij de transformatie van boerenerven moet worden toegepast. Door middel van een aftakking op de ontsluiting van het hoofdgebouw wordt het tweede perceel ontsloten. De ontsluitingswegen hebben een informeel karakter en zijn on-/halfverhard of verhard met een klinkerverharding.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

28

5.

Planologische en milieutechnische randvoorwaarden

5.1.

Bodem In artikel 2.4.1, lid 1 van de Bouwverordening is bepaald dat een omgevingsvergunningsplichtig bouwwerk niet mag worden gebouwd op een zodanig verontreinigd terrein, dat schade of gevaar is te verwachten voor de gezondheid van de gebruikers of het milieu. In artikel 2.1.5 leden 1 en 2 van de Bouwverordening is het voorschrift gegeven dat bij het indienen van een aanvraag om omgevingsvergunning een bodemonderzoeksrapport overlegd moet worden, dat bestaat uit de resultaten van een recent verkennend onderzoek volgens NEN 5740. In verband met de ontwikkeling van de locatie is in 2011 door Grondvitaal een verkennend bodemonderzoek2 en een asbestinventarisatie uitgevoerd. In 2019 is de asbestinventarisatie3 geactualiseerd. Deze onderzoeken zijn als bijlage bij deze toelichting gevoegd. Afbeelding 20: Bodemonderzoek.

2

3

Grondvitaal, Verkennend bodemonderzoek Utrechtseweg 5, Renswoude, projectnummer 1522030, Putten, 23 maart 2015 Grondvitaal, Rapportage asbestinventarisatie conform certificatieschema asbestinventarisatie en asbestverwijdering, AS19203, Putten, 30 september 2019

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

29

Verkennend bodemonderzoek Voor het gehele terrein worden in het rapport de volgende conclusies getrokken:  Vaste bodem. Uit de toetsing van de analyseresultaten aan de Circulaire Bodemsanering 2013 blijkt dat de gemeten gehalten in de boven- en ondergrond vanaf 0,0 tot 2,0 m-mv beneden de achtergrondwaarden liggen. Met betrekking tot het voorgenomen gebruik van de onderzochte locatie, zijn milieutechnisch geen beperkingen aan te geven.  Grondwater. Uit de toetsing van de analyseresultaten aan de Circulaire Bodemsanering 2013 blijkt dat het grondwater licht verontreinigd is met barium en molybdeen. De concentraties zijn niet van een omvang waardoor de volksgezondheid of het milieu mogelijk schade zal worden toegebracht. Met betrekking tot het voorgenomen gebruik van de onderzochte locatie, zijn milieutechnisch geen bezwaren aan te geven.  Asbest. Tijdens de terreininspectie en de monstername van de grond zijn geen asbestverdachte materialen op of in de bodem aangetroffen. Op het terrein is een brandplaats aanwezig, die apart is onderzocht, waarbij de volgende conclusie wordt getrokken:  Bovengrond. Uit de toetsing van de analyseresultaten aan de Circulaire Bodemsanering 2013 blijkt dat de gemeten gehalten in de bovengrond vanaf 0,0 tot 0,5 m-mv. beneden de achtergrondwaarden liggen.

Met betrekking tot het voorgenomen gebruik van de onderzochte locatie, zijn milieutechnisch geen beperkingen aan te geven. Afbeelding 21: Asbestinventarisatierapport.

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

30

Asbestinventarisatierapport Het doel van deze asbestinventarisatie is, door middel van een uit te voeren visuele inspectie en eventueel monstername en analyse, het traceren van mogelijk asbesthoudende materialen in de het slopen gebouwen c.q. onderdelen van gebouwen. In het onderzoekrapport worden de volgende conclusies getrokken.  Op de gebouwen C en E zijn vlakke AC platen aanwezig;  Op de gebouwen B, C en D zijn AC golfplaten aanwezig.  Het aangetroffen asbest valt in diverse risicoklassen (1, 2 en 2A). De risicoklasse-indeling (SMA-rt) bevat informatie over de te hanteren werkmethode bij verwijdering van de asbesthoudende materialen.  Er bestaat geen redelijk vermoeden dat er in de constructie verborgen asbesthoudende materialen aanwezig kunnen zijn. Verkennend asbest in bodemonderzoek Door middel van een Verkennend asbest in bodemonderzoek4 is onderzocht of er sprake is van verontreiniging met asbest in de bodem. De onderzoekshypothese 'verdachte locatie met een diffuse bodembelasting, heterogeen verdeeld' is op basis van de analyseresultaten en het berekende gewogen gehalten asbest bevestigd. De verhoogde concentratie asbest ter plaatse van een viertal inspectiegaten wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van asbest in de fijne fractie (<20 mm). De inspectiegaten zijn in de afwateringszone van het dak geplaatst (de zogenaamde druppellijn).

De aangetroffen concentratie asbest wordt zeer waarschijnlijk veroorzaakt door de erosie van de dakplaten. Bij deze schuren zijn geen dakgoten aanwezig, het regenwater komt derhalve direct op en in de bodem onder de dakrand terecht. Uitgaande van een maximale breedte van 1,0 meter onder de dakrand (50 cm links van de druppellijn en 50 cm rechts van de druppellijn) bedraagt het verontreinigd bodemvolume in totaal (uitgaande van een ontgravingsdiepte van circa 20 cm) circa 16 m³. Formeel gezien is afperkend onderzoek noodzakelijk ter plaatse van de inspectiegaten. Echter, door de afwezigheid van dakgoten kan worden geconcludeerd dat de aangetroffen concentratie asbest hierdoor wordt veroorzaakt. Een afperkend onderzoek is ons inziens derhalve niet noodzakelijk. Op de locatie wordt ter plaatse van het erf de (halve) maximaal toegestane waarde niet overschreden. Tevens wordt de risiconorm voor losse vezels van 10 mg/kg.ds niet overschreden. Met betrekking tot het voorgenomen gebruik van de onderzochte locatie, zijn milieutechnisch geen bezwaren aan te geven. De verontreinigde grond dient te worden ontgraven en afgevoerd naar een reinigingsbedrijf. Voorafgaand aan de sanering dient een BUS-melding te worden ingediend bij het bevoegd gezag (provincie Utrecht). De sanering dient te worden begeleid door een BRL SIKB 6000 gecertificeerd bedrijf.

De ontgraving en uitvoering van de sanering dient plaats te vinden door een BRL SIKB 7000 gecertificeerd bedrijf.

4

Grondvitaal, Verkennend asbest in bodemonderzoek Utrechtseweg 5 Renswoude, 2128019, Putten, 8 april 2021

Vastgesteld Gemeente Renswoude - Bestemmingsplan Landgoed Engelaar

31

5.2.

Archeologie In de Erfgoedwet, die op 1 juli 2016 in werking is getreden, worden de uitgangspunten van het Verdrag van Malta binnen de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. De wet regelt de bescherming van archeologisch erfgoed in de bodem, de inpassing ervan in de ruimtelijke ontwikkeling en de financiering van opgravingen: 'de veroorzaker betaalt'. De gemeente Renswoude heeft een eigen archeologiebeleid, dat in 2010 is opgesteld. Als deel van de onderbouwing voor dit beleid is een archeologische verwachtingskaart opgesteld in samenwerking met de gemeente Woudenberg. Het plangebied bevindt zich op deze kaart binnen een zone met een hoge archeologische verwachting voor historische boerderijlocaties. De historische boerderij zelf wordt aangeduid als cultuurhistorisch element. Voor de overige perioden geldt een lage verwachting. Uit paragraaf 1.3 (Geldende bestemmingsplanregelingen) is bij de beschrijving van het nu geldende bestemmingsplan al gebleken dat er rekening mee moet worden gehouden dat de gronden in het plangebied mogelijk archeologische waarden hebben en dat deze archeologische (verwachtings)waarden in het bestemmingsplan zijn beschermd. Bij gronden met de dubbelbestemming "Waarde – Archeologie 2", zoals die geldt op de bouwlocatie van de nieuwe woning, is in principe archeologisch onderzoek nodig bij bodemingrepen groter dan 100 m² en dieper dan 0,40 meter.

Er is geen onderzoek nodig bij vervanging vernieuwing of verandering van bestaande bebouwing waarbij de oppervlakte, voor zover gelegen op of onder peil, niet wordt uitgebreid en waarbij de fundering wordt hergebruikt. Ondergrondse sloop of verwijderen van bestaande fundering is hierbij een belangrijk aandachtspunt. Dit kan namelijk meer dan het bestaande oppervlak van de fundering verstoren waardoor eventueel aanwezige archeologische resten verloren kunnen gaan. Daarnaast kan het voorkomen dat (een deel van) de fundering van de huidige bebouwing bestaat uit de fundering van eventuele oudere bebouwing. Daarnaast is geen onderzoek nodig voor het realiseren van nieuwe gebouwen als daarbij de bodem niet dieper wordt verstoord dan 40 cm. Bij de dubbelbestemming "Waarde - Archeologie 3" zijn deze maten 1.000 m² en dieper dan 0,50 meter. Derhalve is archeologisch bureauonderzoek5 uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat het plangebied ligt op een beekeerdgrond op dekzand. In de directe omgeving is aangetoond dat sporen uit de periode Neolithicum-Bronstijd aanwezig zijn. De gemeentelijke beleidskaart, gebaseerd op de bodemgegevens, laat echter zien dat de verwachting voor de prehistorie erg kan variëren in dit gebied. De lage verwachting voor de prehistorie blijft gelden voor het plangebied.

Op basis van verschillende (bouw)historische bronnen is vastgesteld dat Landgoed Engelaar een archeologische vindplaats uit de Middeleeuwen – Nieuwe Tijd betreft. Naar verwachting

5

Buro de Brug, Archeologisch bureauonderzoek, Utrechtseweg 5 – Landgoed Engelaar, Renswoude, gemeente Renswoude, Rapporten B20-438, Status: Definitief, Spijkerboor, 11 maart 2021