K4. Concept UPLG 5 juli 2023
Tekst van het document
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, versie UPLG 1.0
98
Daar komen nu de landelijke, maatschappelijke opgaven bij met doelen die verplichtend zijn en met een grotere urgentie dan voorheen. Dit betekent veel voor onze aanpak. De opgaven en doelen zijn urgenter en harder geworden en daarmee ook de kaders waarbinnen we samen met onze gebiedspartners moeten werken. Dat proces levert spanning op omdat we onontkoombare doelen moeten halen op basis van vrijwilligheid. Dit is zoeken met elkaar. Hoe doen we dit zonder elkaar in de gebiedsprocessen te verliezen? Veel van de opgaven zoals verwoord in dit UPLG 1.0 zijn niet nieuw. We zijn in samenwerking met onze partners via gebiedsprocessen al jaren ermee aan de slag. Veel is al in uitvoering of reeds uitgevoerd. Toch zijn er met dit UPLG ook opgaven in beeld gekomen die misschien niet nieuw zijn maar in haar omvang voor velen nog onbekend. Zie bijvoorbeeld de methaanopgave en zie de VHR-opgave buiten de NNN. En met het veranderende klimaat is de opgave vanuit water en bodem sturend veel groter en intenser dan we enkele jaren geleden konden voorzien. Dit kan spanningen geven in bestaande gebiedsprocessen omdat oude afspraken soms zullen moeten worden herzien. Ad 2. Voldoende financiering Zonder voldoende financiering kunnen we de doelen niet halen. We hebben nu te weinig zekerheid dat er voldoende middelen zijn.
Een snelle rekensom leert dat de kostenramingen van provincies opgeteld het transitiefonds zwaar overschrijden. De afspraken over het transitiefonds zijn bovendien nog niet scherp. Provincies geven aan dat behalve de kosten voor de transitiefase ook vergoeding voor de beheerfase gegarandeerd moet zijn. Vanuit Utrecht vinden we ook de sociaal- economische vitaliteit een belangrijke pijler in gebiedsprocessen. Provincies maken met de kennis van nu een inschatting van de totale kosten tot 2035. Hier zijn veel aannames in verwerkt waardoor niet exact gezegd kan w orden hoeveel geld er nodig zal zijn. Vanuit gebiedsprocessen, kennisprogramma’s, instrumentarium zal de komende jaren nieuwe input komen voor de kostenraming die jaarlijks geactualiseerd zal worden. De kosten kunnen hoger uitvallen dan nu ingeschat, maar ook lager. Provincies hebben onvoldoende eigen middelen om bij te springen wanneer de toezegging uit het transitiefonds tegenvalt.
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, versie UPLG 1.0
Ad 3. Passend instrumentarium Inzicht in financiële consequenties is nodig voordat maatregelen genomen zullen worden. Passend instrumentarium is noodzakelijk zodat duidelijk wordt welke mogelijkheden, regelgeving, compensatie beschikbaar is zodat in gebiedsprocessen een goede afweging gemaakt kan worden. De instrumentenkoffer moet verder worden uitgewerkt. Ad 4. Voldoende kennis Het NPLG is een adaptief en lerend programma, het UPLG is dat daarmee ook. We gaan een gezamenlijke zoektocht aan om de onontkoombare doelstellingen te halen. Dat is best spannend, omdat we weten dat er veel op het spel staat en veel kennisvragen nog open staan. Er gaat veel maatschappelijk geld om in de opgaven en die willen we goed besteden. Het is daarom van belang inzicht te krijgen in welke stappen werkelijk no-regret zijn. Een lerend programma: hoe zorgen we ervoor dat we de goede stappen zetten, met welke maatregelen kunnen we alvast beginnen als no-regret en welke kunnen we beter pas later oppakken? Dit gaat ook over een voortdurend adaptief proces op basis van kennis die we nog aan het ontwikkelen zijn. Samenwerking bij het ontwikkelen van nieuwe kennis is noodzakelijk om efficiënt kennisvragen te beantwoorden. Dit kan gaan om kennis over de effectiviteit van maatregelen, om de juridische houdbaarheid van maatregelen, om innovaties.
De provincie Utrecht wil voorkomen dat we allemaal het wiel uit moeten vinden zodat we tempo kunnen maken. Samenwerking met voldoende financiering tussen overheden en maatschappelijke organisaties is hierbij noodzakelijk. Ad 5. Monitoring Een valide en breed gedragen monitoringssysteem waar vertrouwen in is, schept duidelijkheid over de te nemen stappen. Dit is mogelijk vanuit een gedeelde visie op de nul-situatie vanuit het referentiejaar, duidelijkheid op basis van gedeelde feiten over effectiviteit van maatregelen en daarmee inzicht in de voortgang. Zo komen we tot de benodigde bijsturing van het programma.
99
Ad 6. Een krachtige uitvoeringsorganisatie Voor realisatie van de huidige opgaven en doelen, is enorme opschaling van de uitvoering nodig. Dit vraagt om capaciteit die we nu niet hebben. Het gaat om een verbreding, een versnelling en een intensivering van de aanpak. Welke personele capaciteit is hiervoor nodig vanuit de betrokken organisaties (overheden en landbouw- en natuurorganisaties), wat vraagt dit extra? Hoe zorgen we ervoor dat de beperkte capaciteit op een efficiënte en doelmatige manier wordt ingezet? Waar nu enkele gebiedsprocessen lopen, moet dat toe naar een provincie dekkend netwerk. De huidige krapte op de arbeidsmarkt is zorgwekkend, zeker o mdat de arbeidsintensieve manier van werken via gebiedsprocessen in alle twaalf de provincies opgeschaald gaat worden. Samenwerking tussen overheden is hierbij de basis om krachten te bundelen. Voldoende financiële middelen om de benodigde capaciteit te organiseren bij betrokken organisatie is hierbij rand voorwaardelijk. We hebben dit om die reden ook opgenomen in de kostenraming die in dit concept UPLG versie 1.0 opgenomen (zie hoofdstuk 10). Ad 7. Voldoende tijd De termijnen die voor de doelen gesteld zijn, zijn pittig. Het is niet voor niets dat er in de landelijke media zoveel opheg over 2030 of 2035 is, terwijl we weten dat veel randvoorwaarden nog niet op orde zijn.
Tegelijkertijd zijn die termijnen er niet voor niets. De provincie Utrecht staat achter de doelen en achter de termijn omdat we de urgentie onderschrijven die schuilgaat achter de zwaarte van de doelen. Biodiversiteitsherstel, het tegengaan van de opwarming van de aarde, schoon en voldoende water, het toekomstperspectief voor de landbouw; er staat veel op het spel. Onze ambitie is onverminderd een vitaal, toekomstbestendig en duurzaam landelijk gebied in onze provincie waar mensen graag wonen en werken en waar natuur en landbouw goed kunnen samengaan. Gebiedsprocessen kosten tijd. Wij willen de tijd die er is goed benutten. Voor ons is het van belang dat we snel starten en meters gaan maken. Vanuit p ilots, voorbeelden en succeservaringen kan ook vertrouwen ontstaan en nieuwe inspiratie om over te gaan tot opschaling en uitvoering.
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, versie UPLG 1.0
11.2 Vervolgstappen Het Utrechts Programma Landelijk Gebied is de start van een nieuw begin in het landelijk gebied, tegelijkertijd bouwen we voort op de samenwerking in gebieden die we al jaren hebben. Gekscherend noemen we dit document het concept van een concept van een concept. Dat zeggen we omdat we weten dat de weg naar 2027, 2030, 2050 nog vele aanpassingen gaat vergen. Waar gaan we de komende periode mee aan de slag? Zonder volledig te kunnen en willen zijn, gaat het op hoofdlijnen om het volgende: • Verder in gesprek voor een meer gedragen UPLG • Uitwerken Sociaal Economische Impactanalyse • Het UPLG als bouwsteen voor het Ruimtelijk Voorstel en de NOVEX gebieden • Samenwerking met andere provincies • Prioriteit bij een sterke uitvoeringsorganisatie • Interne organisatie klaar maken voor de opgave Verder in gesprek voor een meer gedragen UPLG Dit concept UPLG versie 1.0 is tijdens een politiek- bestuurlijke complexe situatie, onduidelijkheid vanuit het Rijk en onder aanzienlijke tijdsdruk tot stand gekomen. Bij het opstellen hebben wij gebiedspartijen en belanghebbenden waar mogelijk betrokken, zoals met webinars, hackathons en informatiebijeenkomsten. Van alle kanten is echter het signaal gekomen dat er nog veel onderwerpen zijn waar we verder over door moeten praten.
Wij gaan daarom na de zomer met onze gebiedspartners verder in gesprek om tot een meer gedragen plan te komen. Het is vooral de agrarische sector die door het realiseren van de UPLG-opgaven en -doelen in haar bedrijfsvoering het meest geraakt wordt. Tegelijkertijd liggen daar ook de mogelijkheden voor oplossingen. Samen met de sector willen we daarnaar op zoek. We weten dat er bij de sector tal van ideeën, plannen en praktijkvoorbeelden zijn die enorm bijdragen aan de doelen waar we voor staan. Nu het Landbouwakkoord is afgebroken, is het des te belangrijker dat we via de lijn van het UPLG en onze Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) beter in beeld krijgen wat er wél kan, wat daarvoor nodig is en welke stappen we daarvoor als eerste kunnen zetten. Hiermee doen we recht aan de goede samenwerking die we in afgelopen jaren in onze provincie hebben opgebouwd en de praktijkervaring die er via tal van projecten al volop is.
100