Gezond en Actief Leven Akkoord Renswoude

3.3.3. Welzijn en bewegen op recept De gemeente Renswoude wil de komende periode aan de slag gaan met het concept Welzijn en bewegen op recept. Dit houdt in dat de huisarts de patiënt met psychosociale klachten doorverwijst naar een welzijns- of buurtsportcoach, in plaats van het traditionele pilletje voor te schrijven. Klachten als vermoeidheid, pijn in de nek, maar ook stress, angst en somberheid hebben lang niet altijd een medische oorzaak.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 24 | 31

Vaak spelen onderliggende sociaal maatschappelijke problemen een rol, zoals overlijden van een partner, verlies van werk of eenzaamheid. De welzijns- en buurtsportcoach bieden tijdelijke persoonlijke ondersteuning, om het dagelijkse leven van bewoners te vergemakkelijken en veraangenamen. De welzijnsorganisatie en de buurtsportcoach zijn bekend met de voorzieningen en mensen in de wijk en kunnen doorverwijzen als dat nodig blijkt. Net wat past bij de hulpvraag. Omdat niet alle inwoners van Renswoude in de eigen gemeente naar de huisarts gaan, zal het belangrijk zijn om samen te werken met omliggende gemeenten. Er bestaat al een samenwerking met Sportservice Ede, deze kan verder uitgebouwd worden. Welzijn op Recept is in hoge mate een vorm van integrale zorg. Integrale zorg is een andere manier van organiseren, waarbij de patiënt/inwoner en zijn hele leven centraal staat. Voor Welzijn op Recept betekent dit dat zorg en welzijn nauw met elkaar samenwerken om samen de juiste zorg te kunnen leveren en extra in te zetten op preventie. Een actiepunt voor de aankomende vier jaar is het opzetten en coördineren van de ketenaanpak welzijn en bewegen op recept en versterken van het welzijns- en sportaanbod.

3.4.

Een gezonde leefstijl

Ongezond gedrag (in een ongezonde leefomgeving) is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast. Daarom is het van belang om gezond gedrag en gezonde keuzes te stimuleren vanuit een integrale aanpak. Om dit te realiseren wil de gemeente Renswoude zich inzetten op de onderstaande punten:

3.4.1. Gezond gewicht hebben, behouden en bevorderen Het doel is om zoveel mogelijk mensen bewust te maken van een gezonde leefstijl (bewegen, eten, slapen en drinken) met als resultaat dat mensen gezonder gaan leven en het over- en ondergewicht afneemt binnen de gemeente. Aanpak gezond gewicht Een gezond gewicht heeft veel voordelen. Je hebt meer energie, een betere weerstand en zit lekkerder in je vel. Bovendien loop je minder risico op verschillende ziektes en aandoeningen als een hoge bloeddruk, diabetes en verschillende vormen van kanker. Een gezond gewicht hebben, behouden en bevorderen binnen elke leeftijdsgroep is dan ook erg belangrijk. Om een gezond gewicht te hebben, te behouden en te bevorderen is een aantal punten belangrijk, waaronder voldoende sporten en bewegen. In Renswoude streven we er dan ook naar dat iedereen voldoende beweegt en aan de landelijk beweegrichtlijnen voldoet: • Kinderen van 4 t/m 17 jaar; 1 uur per dag matig intensief sporten en 3 keer per week spieren botversterkende activiteiten; • Volwassenen en ouderen: 2,5 uur per week matig intensief bewegen, 2 keer per week spieren botversterkende activiteiten, balansoefeningen voor ouderen. Ketenaanpak kinderen met overgewicht en obesitas / JOGG (Jongeren op gezond gewicht) Een gezonde toekomst begint met een gezonde jeugd. Met kinderen en jongeren die opgroeien in een gezonde omgeving.

De leefomgeving van kinderen en jongeren is helaas niet altijd gezond. Het is vaak moeilijk voor hen om de juiste keuzes te maken. Daar moeten we iets aan doen. JOGG richt zich op de leefomgeving waar kinderen en jongeren veel komen: thuis, buurt, school, sport, vrije tijd, werk en (online) media. JOGG helpt gemeenten, bedrijven en organisaties beleid te maken. En dat beleid brengen we in de praktijk met inwoners, ouders en kinderen. Op de fiets naar school, fruit en water in de sportkantine, gezonde producten in de winkel, lekker buitenspelen en uitgerust wakker worden.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 25 | 31

De JOGG-aanpak richt zich op kinderen en jongeren in Renswoude van 0 t/m 23 jaar. In de aanpak en activiteiten zullen ook ouders en andere volwassenen die belangrijk zijn voor jongeren worden betrokken. Op deze manier kan ook gewerkt worden aan preventie van overgewicht bij volwassenen en senioren. Een aantal acties die opgepakt kunnen worden vanuit JOGG: - Ouders en kinderen informeren over gezond eten, drinken en bewegen, zodat gezond eten vanzelfsprekend is. Binnen en buiten bewegen zijn de normaalste zaak van de wereld, om vervolgens goed te kunnen slapen. - De buurt is zo ingericht, dat ieder kind vanuit huis veilig buiten kan spelen, er zijn genoeg groene speeltuinen. - Kinderen leren op school en op de kinderopvang van jongs af aan dat eten van groente en fruit gezond is, dat water drinken de norm is en bewegen belangrijk en leuk is. De scholen worden ook zodanig ingericht dat gezond gedrag wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld door een uitdagend schoolplein. De mogelijkheid wordt verkend om aan te sluiten bij de Gezonde School-aanpak. - Sporten is voor iedereen leuk en toegankelijk. In de pauze (van bijvoorbeeld een wedstrijd) staat water en fruit klaar. In de kantine is er de mogelijkheid om een gezonde keuze te maken en dit wordt dan ook extra gestimuleerd.

Momenteel zijn Sporthal De Hokhorst en verschillende sportverenigingen al aan de slag met het creëren van een gezonde kantine. - Bedrijven binnen de gemeente Renswoude nemen gezondheid structureel op in het beleid. Jongeren leren tijdens hun opleiding of op het werk om op een gezonde manier te werken. Denk aan fietsen naar het werk, gezonde lunch en in de pauze een stukje wandelen. We onderzoeken of we met andere gemeenten in de regio samen kunnen werken rond deze ketenaanpak. Gecombineerde leefstijlinterventies (GLI) Een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is een programma voor mensen met overgewicht of obesitas en is opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering. Een GLI helpt mensen bij een gedragsverandering. Het is voor mensen met overgewicht of obesitas belangrijk om een gezonde leefstijl te bereiken en vooral te behouden. Regelmatig bewegen is belangrijk voor een effectieve aanpak. Een GLI-traject duurt 2 jaar voor een deelnemer. Een GLI bestaat uit groepsbijeenkomsten en individuele begeleiding door zorgverleners. Het aantal groepsbijeenkomsten en sessies voor individuele begeleiding verschilt per programma. De gemeente kan een rol spelen bij het aanbieden of toeleiden naar dit beweegaanbod.

Naast laagdrempelig beweegaanbod, kan de verbinding met het sociaal domein eveneens versterkt worden door de aanpak van schulden en eenzaamheid goed te borgen in de keten. Hierbij is een goede samenwerking tussen zorg en welzijn van belang. De gemeente Renswoude doet nog onderzoek om deze ketenaanpak regionaal op te pakken met buurgemeenten.

3.4.2. Middelengebruik voorkomen, verminderen en stoppen Het doel is zoveel mogelijk mensen bewust te maken van de gevolgen van alcohol en roken, met als resultaat dat mensen gezonder leven en een minder grote kans hebben op zorgvraag. Voorkomen en vroegsignalering van middelengebruik Voor een goede gezondheid is het belangrijk verantwoord om te gaan met (genots-)middelen. Roken, overmatig drinken en drugsgebruik brengen namelijk grote gezondheidsrisico’s met zich mee. Vooral jongeren zijn vatbaar voor middelengebruik en beginnen hiermee te experimenteren, terwijl het juist voor hen grote gevolgen kan hebben.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 26 | 31

Een leven lang gezond leven begint met een gezonde jeugd, daarom geven we extra aandacht aan jongeren. Met als doel dat zij er niet aan beginnen, of het zo lang mogelijk uitstellen, verminderen of stoppen. Om dit te bereiken zullen de onderstaande actiepunten worden ingezet: - Door in te spelen op landelijke campagnes (zoals NIX18 en Ik Pas) wil de gemeente Renswoude jongeren en volwassenen bewust maken van de risico’s van het gebruik van alcohol en roken; - Ouders en kinderen bewust maken van de gevolgen van middelengebruik (bewustzijn creëren), bijvoorbeeld door het organiseren van een theatervoorstelling of een ouderavond over de puberwereld of het puberbrein; - De gemeente Renswoude gaat samen met andere regionale gemeenten in beeld brengen of de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)-aanpak kansen biedt voor de preventie van alcoholgebruik bij jongeren in Renswoude.

3.4.3. Sporten en bewegen en cultuurparticipatie Bij een gezonde leefstijl hoort ook sport en bewegen. In Renswoude willen we ons inzetten op de verbinding tussen sport en bewegen, gezondheid en preventie. Het doel is dan ook om zoveel mogelijk inwoners te verleiden om structureel te sporten of bewegen en te voldoen aan de beweegrichtlijnen. Om dit te bereiken worden de doelen en acties nageleefd die beschreven staan in het lokaal sportakkoord II van Renswoude. Hierbij hebben we extra aandacht voor senioren en zetten we ons in om het sportaanbod voor hen in het dorp te vergroten en bekendheid te geven aan het bestaande aanbod. Vanuit de brede Brede regeling Combinatiefunctionarissen is uitvoeringsbudget beschikbaar voor coördinatie en uitvoering van het lokale sportakkoord II. Met dit budget kan de buurtsportcoach de coördinatie van sport en preventie op zich nemen. De buurtsportcoach coördineert en zorgt voor verbinding tussen verschillende domeinen (onderwijs, sport, zorg, welzijn en cultuur) en programma’s binnen het GALA. Hiernaast kan de buurtsportcoach sport- en beweegactiviteiten organiseren en begeleiden voor kinderen, jongeren en volwassenen. Op de scholen zijn bijvoorbeeld pauzeactiviteiten, naschools aanbod of sportdagen mogelijk.

3.5.

Mentale gezondheid

Versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Mentale gezondheid en weerbaarheid zijn belangrijke voorwaarden om gezond te leven en op te groeien. In Renswoude hebben we de volgende doelstellingen voor het versterken van de mentale weerbaarheid en gezondheid van bewoners: - Inwoners kunnen elkaar ontmoeten en ondersteunen; - De drempel om te praten over mentale gezondheid is verlaagd; - Sporten en bewegen is mogelijk voor alle inwoners; - Inwoners en professionals weten waar ze informatie en ondersteuning kunnen krijgen rond het versterken van de mentale gezondheid van inwoners. Om deze doelen te bereiken, zetten we in op de volgende thema’s: - Kansrijke start (paragraaf 3.1.1); - Gezonde fysieke leefomgeving (paragraaf 3.2.1); - Ontmoeten (paragraaf 3.2.2); - Eén tegen eenzaamheid (paragraaf 3.3.1); - Welzijn en bewegen op recept (paragraaf 3.3.3).

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 27 | 31

Mogelijk kan aangesloten worden bij de Gezonde School-aanpak vanuit GGDrU (GGD regio Utrecht) rond het thema welbevinden. Structureel werken aan welbevinden op school, zorgt voor een veilig schoolklimaat waar iedereen zichzelf mag zijn, leerlingen meer zelfvertrouwen hebben en weerbaarder zijn. Hierdoor kunnen ze zich beter inleven in een ander, beter omgaan met emoties van zichzelf en anderen, hechtere relaties opbouwen en beter leren. Ook begeleidt de GGD bij ziekteverzuim van scholieren aan de hand van effectieve methodiek MAZL. Dit staat voor Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen, gericht op het tegengaan van vroegtijdig schoolverlaten.

3.6.

Vitaal ouder worden

Een op de vijf Nederlanders is nu boven de 65 jaar. Dat gaat in 2040 naar één op de vier Nederlanders. Bovendien leven we langer en hebben we soms te maken met een combinatie van chronische ziekten. Het is een groot goed dat ook ouderen met een combinatie van chronische aandoeningen een goede kwaliteit van leven kunnen behouden. Tegelijkertijd neemt de zorgvraag extra toe. Valpreventie Valongevallen bij ouderen vormen een ernstig en toenemend probleem. Iedere dag belanden er (landelijk) ruim 280 ouderen (65 jaar en ouder) door een val op de Spoedeisende Hulp (SEH). De gevolgen hiervan zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als in maatschappelijke (zorg)kosten. In 2020 waren de directe medische kosten als gevolg van deze ongevallen 1,1 miljard euro. Bij gelijkblijvend beleid nemen binnen tien jaar (2030) de SEH-opnamen van ouderen met een val met 50% toe en verdubbelen de directe medische kosten naar 2,4 miljard euro. Er is veel bekend over wat werkt in valpreventie en er zijn meerdere kosteneffectieve aanpakken beschikbaar. Voor de gemeente Renswoude is de prognose dat het aantal inwoners van 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico 330 zal bedragen in 2025.

De komende jaren werken we aan de volgende doelen: - Het risico op vallen bij ouderen wordt vroegtijdig gesignaleerd in zowel het zorgdomein als gemeentelijk domein; - Jaarlijks komen er minder meer ouderen (65+) op de spoedeisende hulp naar aanleiding van een val. Gemeente Renswoude zet de komende jaren in op de ketenaanpak rondom valpreventie: • Organiseren van de ketenaanpak binnen de gemeente, met tenminste zorgverzekeraars en relevante (zorg)professionals; • Opsporen van ouderen die risico lopen te vallen en het vaststellen van het valrisico van deze groep; • Voorlichten van mantelzorgers bij het opsporen en ondersteunen van ouderen met een verhoogd valrisico; • Aanbieden van (erkende) valpreventieve beweeginterventies; • Goede samenwerkingsafspraken maken met zorg, welzijn en sportpartners en zorgverzekeraar(s); • Inwoners informeren over een veilige leefomgeving in huis en buitenshuis; • Aandacht besteden aan de week tegen de valpreventie, bijvoorbeeld door het organiseren van fitheidstesten, rollatortrainingen en rollatorchecks. We hebben oog voor het thema ondervoeding binnen de aanpak van valpreventie en vanuit de aanpak ‘Eén tegen eenzaamheid’. Dit kan bijvoorbeeld door tijdens activiteiten als samen koken en samen eten ook voorlichting te geven over ondervoeding. Ook zetten we in op bewustwording bij ouderen, mantelzorgers en professionals in het sociaal domein.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 28 | 31

Dementie We zetten stappen op weg naar een dementievriendelijk Renswoude, zodat onze inwoners weten hoe zij mensen met dementie kunnen ondersteunen. In de Nationale Dementiestrategie is vitaliteit en het langer meedoen van mensen met dementie een belangrijk speerpunt. Hierbij zetten we in op het versterken van het aanbod van zinvolle dagactiviteiten. Een gezonde leefstijl draagt bij aan het verkleinen van de kans op dementie. Dit willen we bereiken door mensen bewust te maken van het belang van gezonde voeding, goede nachtrust, drinken van voldoende water, sporten en bewegen en ontmoeten van andere inwoners.

3.7.

Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur

Voor een domeinoverstijgende inzet is samenwerking nodig. Zowel lokaal als ook regionaal. En niet alleen binnen het gemeentelijke domein en het zorgdomein (zoals de huisarts en wijkverpleegkundige) op lokaal niveau, maar ook op regionaal niveau. Voor Renswoude ziet deze regionale en lokale samenwerking er als volgt uit: Regionaal De gemeente Renswoude werkt samen met andere gemeenten in de regio FoodValley vanuit de werkagenda voor de doelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA). Bij deze samenwerking zijn de gemeenten Scherpenzeel, Veenendaal, Rhenen, Barneveld en Ede betrokken. De activiteiten vanuit het GALA sluiten hierop aan. De gemeente Ede is hierbij aangewezen als mandaatgemeente voor de acties vanuit het IZA. Vanuit het IZA en GALA werkt de gemeente Renswoude aan de volgende zaken: - Organisatie en coördinatie van de regionale samenwerking met zorgverzekeraars, zorgkantoren en zorgaanbieders, op basis van de regionale samenwerkingsagenda / het regioplan.

In dit plan wordt aandacht gegeven aan gezondheidsbevordering en preventie; - Structurele inzet (organisatie, coördinatie, bemensing) op de netwerksamenwerking van het sociaal domein, met in ieder geval de geestelijke gezondheidszorg, de eerstelijnszorg en de huisartsenzorg; - Structurele inzet op de coördinatie en organisatie van de in IZA afgesproken domeinoverstijgende keteninterventies (waaronder valpreventie bij ouderen, welzijn op recept, aanpak overgewicht bij kinderen, gecombineerde leefstijlinterventie bij volwassenen, kansrijke start); - Inrichten en bemensen van een dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten in de regio voor mensen met psychische kwetsbaarheid; - Regionaal stimuleren van de inzet van e-health-toepassingen, anonieme hulplijnen en vormen van digitale of hybride zorg; - Extra inzet van de gemeente voortkomend uit het gezamenlijke, aan IZA gekoppelde, regioplan. Lokaal De gemeente Renswoude kent al een uitgebreid netwerk van gemotiveerde organisaties die actief zijn in de gemeente. De komende jaren willen we inzetten op het versterken van dit aanbod, door meer samenspel en samenhang te creëren en een betere vindbaarheid. In de voorbereidende fase voor dit plan van aanpak hebben verschillende bijeenkomsten plaatsgevonden met samenwerkingspartners, kerken, vrijwilligers en inwoners.

Tijdens deze bijeenkomsten is gesproken over de belangrijkste opgaven in het sociaal domein. Ook zijn gezamenlijke doelen gesteld, waar de gemeente samen met haar partners mee aan de slag gaat. De komende jaren zal de gemeente de activiteiten uit het plan samen met deze partners verder uitwerken en uitvoeren.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 29 | 31

Versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD Op dit moment is het al een wettelijke taak van de GGD om gemeenten (en haar partners) in het regionale werkgebied te adviseren bij besluitvorming die gevolgen heeft voor de publieke gezondheid. Dit met als doel om de gezondheid van inwoners te beschermen en te bevorderen. Dat doet de GGD regio Utrecht door: - Inzicht te geven in de lokale en (sub-)regionale situatie met cijfers uit onze gezondheidsmonitors; - Het beschikbaar en toepasbaar maken van recente wetenschappelijke kennis over (effectieve) gezondheid bevorderende interventies; - Het delen van kennis en ervaring bij implementatie van interventies, bijvoorbeeld knelpunten, succesfactoren en goede voorbeelden uit de praktijk; - Te adviseren over een integrale aanpak. Er is veel kennis over preventie, maar die is versnipperd en vindt niet altijd een weg naar beleid of praktijk. In het GALA is benoemd dat de landelijke kennisontwikkeling en kennisdeling toegankelijker moet worden voor toepassing in het lokale domein. Vice versa moeten ook lokale ervaringen landelijk beter worden meegenomen bij het (door)ontwikkelen van interventies en aanpakken.

Daarom biedt VWS in GALA ruimte om de GGD vanuit een regionale onafhankelijke positie een rol te geven om (landelijke) kennispartijen en andere stakeholders met elkaar te verbinden en een goede kennisuitwisseling te faciliteren op thema’s naar behoeften van gemeenten. Via de SPUK-regeling behorende bij GALA worden middelen aan gemeenten verstrekt voor het verder versterken van de kennis- en adviesfunctie van de regionale GGD. - In 2023 levert GGDrU vanuit de kennis- en adviesfunctie extra capaciteit om gemeenten in de regio Utrecht - waaronder Renswoude - te adviseren bij de totstandkoming van de integrale plannen van aanpak voor het realiseren van doelen uit GALA en IZA. Ook is GGDrU in de subregio Vallei betrokken bij de totstandkoming van het regiobeeld en de regioplannen. - Over de invulling van de versterking van de kennis- en adviesfunctie vanaf 2024 gaat GGDrU in gesprek met gemeenten. Doel is om te komen tot een collectieve opdracht van de 26 gemeenten in onze GGD-regio aan GGDrU. Daarbij willen we zo goed mogelijk inspelen op de kennisvragen die beantwoord moeten worden om GALA in onze regio te laten slagen.

Dit kan bijvoorbeeld door: o Op specifieke preventie vraagstukken een actieve rol te spelen bij het verbinden van landelijke, regionale en lokale partijen om zo effectief en efficiënt gebruik te maken van beschikbare kennis en ervaring; o Uitbreiden van beschikbare data uit de monitors (bijvoorbeeld meer wijkdata, meer kwalitatieve gegevens); o Ontwikkeling en scholing van GGDrU adviseurs/professionals (strategische advisering, implementatie vraagstukken).

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 30 | 31

4. Voortgang bewaken en monitoren De coördinator sport en preventie coördineert de plannen die in het GALA en Sportakkoord II staan. Zij zorgt ervoor dat de plannen uitgevoerd en geëvalueerd worden en dat er indien nodig bijgestuurd wordt. Als input wordt onder andere gebruik gemaakt van rapportages en evaluaties van lopende en afgeronde projecten en de meetbare resultaten. De coördinator sport en preventie onderhoudt regelmatig contact met de professionals en andere samenwerkingspartners die onderdeel zijn van het GALA. Landelijke, regionale en lokale monitoring is essentieel om te kunnen bepalen in hoeverre de afspraken in dit akkoord in de lokale en regionale praktijk worden uitgevoerd en welk effect ze sorteren. Op dit moment zijn er al diverse monitors ontwikkeld die relevant zijn voor het GALA en de SPUK en daar sluiten we zo veel als mogelijk bij aan. Als voorbeeld denken we hierbij aan de gezondheidsmonitors van de GGDrU. We zijn transparant over de activiteiten die wij uitvoeren vanuit het GALA en de inzet van de middelen die de gemeente vanuit de brede SPUK ontvangt. Deze brengen wij in beeld in onze rapportages vanuit de P&C-cyclus en door middel van een jaarlijkse SPUK-rapportage aan het Rijk.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 31 | 31