Gezond en Actief Leven Akkoord Renswoude

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Renswoude Een gezonde generatie in 2040

Plan van aanpak 2023-2026

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 1 | 31

Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................................................. 4 Gezond en actief leven ....................................................................................................................... 4 Stip op de horizon ............................................................................................................................... 4 Gezondheid op diverse beleidsterreinen agenderen ......................................................................... 4 Verminderen gezondheidsachterstanden .......................................................................................... 4 Financiering via SPUK .......................................................................................................................... 5 Gemeente Renswoude........................................................................................................................ 5 Coördinator sport en preventie .......................................................................................................... 5 Monitoring en evaluatie .....................................................................................................................

5 Leeswijzer............................................................................................................................................ 5 1.

2.

3.

Huidige situatie ............................................................................................................................... 6 1.1.

Huidige situatie Gemeente Renswoude ................................................................................. 6

1.2.

Lokaal sport- en vitaliteitsakkoord Renswoude ...................................................................... 8

1.3.

Cijfers gezondheid................................................................................................................... 9

1.4.

Cijfers sociale basis ............................................................................................................... 11

1.5.

Cijfers gezonde leefomgeving ............................................................................................... 13

1.6.

Cijfers sport, bewegen en cultuur ......................................................................................... 16

Opgaven gezondheid .................................................................................................................... 17 2.1.

Opgaven gezondheid ............................................................................................................ 17

2.2.

Opgaven sport, bewegen en cultuur .................................................................................... 18

Doelen en activiteiten GALA ........................................................................................................ 21 3.1.

Terugdringen gezondheidsachterstanden ............................................................................ 21

3.1.1. 3.2.

Gelukkig gezond opgroeien........................................................................................... 21

Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten .................... 22

3.2.1.

Een gezonde en fysieke leefomgeving stimuleren........................................................ 23

3.2.2.

Ontmoeten .................................................................................................................... 23

3.3.

Het versterken van de sociale basis ...................................................................................... 23

3.3.1.

Eenzaamheid ................................................................................................................. 24

3.3.2.

Mantelzorg .................................................................................................................... 24

3.3.3.

Welzijn en bewegen op recept ..................................................................................... 24

3.4.

Een gezonde leefstijl ............................................................................................................. 25

3.4.1.

Gezond gewicht hebben, behouden en bevorderen .................................................... 25

3.4.2.

Middelengebruik voorkomen, verminderen en stoppen ............................................. 26

3.4.3.

Sporten en bewegen en cultuurparticipatie ................................................................. 27

3.5.

Mentale gezondheid ............................................................................................................. 27

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 2 | 31

4.

3.6.

Vitaal ouder worden ............................................................................................................. 28

3.7.

Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur......................... 29

Voortgang bewaken en monitoren.............................................................................................. 31

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 3 | 31

Inleiding Op 3 februari is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door VNG, VWS, ZN en GGD GHOR Nederland. Het akkoord omvat gezamenlijke afspraken op het gebied van gezondheid en welbevinden. Daarmee bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak van preventie, gezondheid en sociale basis. We geven op samenhangende wijze uitvoering aan de doelstellingen uit het regeerakkoord en het Nationaal Preventieakkoord.

Gezond en actief leven Met het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Hiervoor maken we afspraken vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid als Rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars. We doorbreken de schotten en werken domeinoverstijgend vanuit samenhang aan de beweging naar ‘de voorkant’ (preventie), waarin een gezonde samenleving centraal staat.

Stip op de horizon De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1.000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties. Hiermee dragen we ook bij aan het betaalbaar houden van het zorgstelsel, zodat mensen die dat nodig hebben kunnen blijven rekenen op zorg. In eerste instantie geven mensen zelf invulling aan een zo gezond mogelijk leven. Waar nodig wordt door gemeenten, Rijk en zorgpartijen passende hulp geboden die aansluit op de behoefte en de mogelijkheden van de hulpvrager. Het sociale en publieke domein is de eerst aangewezen plek. Positieve Gezondheid kiest een andere invalshoek. Het accent ligt niet op ziekte, maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Gezondheid raakt iedereen, ook de mensen met een handicap, een beperking of een (chronische) ziekte. De voorzieningen die er zijn om mensen te helpen een gezond en actief leven te leiden moeten voor iedereen toegankelijk zijn.

Gezondheid op diverse beleidsterreinen agenderen Het ministerie van VWS neemt het initiatief om samen met andere departementen een agenda op te stellen om gezondheid op diverse beleidsterreinen te agenderen en tot een integrale afweging te komen van beleidskeuzes waarin gezondheid wordt meegenomen. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, is dan ook een van de doelen uit het GALA. En het thema gezondheidsachterstanden loopt als een rode draad door het GALA.

Verminderen gezondheidsachterstanden Het verminderen van gezondheidsachterstanden vergt meer dan alleen de inzet op gezondheid. Mensen met schulden, zonder baan of met zorgen over hun woning kunnen het zich niet veroorloven om gezond te leven of hebben hier geen mentale ruimte voor. Een bredere blik op gezondheid is nodig, evenals een integrale langdurige aanpak gericht op de wijken en mensen die kampen met gezondheidsachterstanden. Met alle wetgeving, nota’s en akkoorden en bestaande lokale en regionale werkstructuren ligt er een basis. Nu is een volgende stap nodig. Het bevorderen van een gezond leven vraagt om een domeinoverstijgende, integrale en langjarige aanpak.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 4 | 31

Financiering via SPUK Door middel van een specifieke uitkering (SPUK) wordt geld geoormerkt en beschikbaar gesteld. Daarmee wordt het ook gegarandeerd ingezet voor preventie en gezondheidsbevordering. In deze SPUK wordt de financiering voor 15 onderdelen op de thema’s sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis gebundeld in één (nieuwe) uitkering. Hiermee stimuleren we de samenhang en integraliteit. Om gemeenten goed op weg te helpen met de SPUK en het GALA wordt door de VNG, in samenwerking met de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) en kennis- en ondersteuningspartijen, een ondersteuningsteam ingericht.

Gemeente Renswoude In de gemeente Renswoude bundelen wij de krachten vanuit de diverse domeinen en met onze maatschappelijke partners, met als gezamenlijk doel het bevorderen van de gezondheid van inwoners. We willen graag dat kinderen een kansrijke start hebben en dat ouderen vitaal ouder worden en langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Deze doelen willen we behalen door in te zetten op de thema’s en ketenaanpakken vanuit het GALA. In juni en september 2023 zijn er twee bijeenkomsten geweest voor inwoners, vrijwilligers, samenwerkingspartners en kerken in Renswoude. Tijdens de eerste bijeenkomst is input opgehaald over de onderwerpen sport, bewegen, gezondheid en welzijn. De input vanuit deze gesprekken is verwerkt in het plan van aanpak. De hoofdlijnen van het plan van aanpak zijn in september gedeeld met inwoners, samenwerkingspartners en kerken in een tweede bijeenkomst en hier bleek breed draagvlak voor te zijn.

Coördinator sport en preventie Vanuit de brede SPUK is uitvoeringsbudget beschikbaar voor coördinatie en uitvoering van GALA. Vanuit de mogelijkheden die dit budget biedt, kan de buurtsportcoach de coördinatie van sport en preventie op zich nemen. De buurtsportcoach coördineert en zorgt voor verbinding tussen thema's en onderdelen binnen de Brede SPUK gezondheid, sport en bewegen en sociale basis.

Monitoring en evaluatie We vinden het belangrijk om zichtbaar te maken welke effecten en resultaten onze inspanningen voor het GALA hebben. Deze brengen we in beeld, door voor de gestelde doelen indicatoren te benoemen, die we de komende periode gaan meten. Hierbij sluiten we zo veel als mogelijk aan bij de dashboards en monitors die landelijk en regionaal beschikbaar zijn, zoals de Buurtmonitor van de GGD-regio Utrecht en de monitor www.waarstaatjegemeente.nl.

Leeswijzer In dit plan wordt eerst de huidige situatie geschetst van de gemeente Renswoude (hoofdstuk 1). Vervolgens worden de belangrijkste opgaven omschreven op het gebied van gezondheid, sport, bewegen en cultuur (hoofdstuk 2). Naar aanleiding van de opgaven zijn er diverse ambities waar we de komende jaren aan gaan werken. Deze ambities worden gekoppeld aan de doelen van het GALA (hoofdstuk 3). We sluiten dit plan af met een hoofdstuk over het bewaken van de voortgang en monitoring.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 5 | 31

1. Huidige situatie 1.1.

Huidige situatie Gemeente Renswoude

Renswoude is een gemeente in de provincie Utrecht met ongeveer 5.747 inwoners. Renswoude is met dit inwoneraantal de kleinste gemeente in de Provincie Utrecht en een van de kleinste gemeenten van Nederland. De bevolking is de afgelopen tien jaar met ruim 8% gegroeid. De prognose is dat de bevolking richting 2035 nog 10,7% zal groeien. Op inhoud werkt Renswoude op diverse thema’s samen met omliggende gemeenten in de regio FoodValley. Deze natuurlijke inhoudelijke verbindingen bieden samenwerkingsmogelijkheden bij de uitvoering van het GALA. De huidige samenleving is complex en verandert continu. Dit levert in de gemeente Renswoude ook diverse dilemma’s en uitdagingen op voor de toekomst. Kleine zelfstandige gemeente versus inhoudelijke samenwerking & centrale regie/coördinatie Dat Renswoude een kleine gemeente is, brengt in de praktijk veel voordelen met zich mee. De verenigingen en betrokken partijen waarderen de korte lijnen met de gemeente. Dit zorgt voor persoonlijk contact, een pragmatische insteek, oplossingsgerichtheid en daadkracht. Aan de andere kant is schaalgrootte op sommige momenten een beperking. De gemeente moet keuzes maken en heeft beperkte capaciteit om sport en preventie in de gemeente verder door te ontwikkelen. Hierdoor is het belangrijk om samen te werken met andere gemeenten.

Als een inwoner behoefte heeft aan een bepaalde sportactiviteit die niet in Renswoude aanwezig is, dan is er de samenwerking met een omliggende gemeente om de inwoner naar de juiste activiteit door te sturen. Geloofsgemeenschap In Renswoude bevinden zich drie kerkgemeenschappen. Dit zijn: CGK Renswoude, Koepelkerk Renswoude en PKN Gereformeerde Kerk Renswoude De Voorhof. Het christelijk geloof speelt een belangrijke rol binnen de gemeente. We zien dat de sociale verbindingen in het dorp sterk zijn, mede door de positieve invloed die de kerken hebben. We willen de kansen hierin benutten en zoeken als gemeente de samenwerking met de kerken. Landelijke crisis voelbaar in Renswoude De coronacrisis is nog maar net achter de rug en de Oekraïnecrisis houdt ons nog dagelijks bezig. We merken niet alleen dat er in Renswoude vluchtelingen uit Oekraïne gehuisvest zijn, maar we betalen allemaal ook hogere prijzen voor energie en dagelijkse boodschappen. Bijna een jaar na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn er zo'n 90 duizend Oekraïense vluchtelingen geregistreerd in Nederlandse gemeenten. Naar verhouding woonden op 1 november 2022 de meeste vluchtelingen in Renswoude (33 per duizend inwoners). Het landelijke gemiddelde kwam uit op zo'n vijf Oekraïense nieuwkomers per duizend inwoners. Hier zit dan ook gelijk de uitdaging om deze ‘nieuwe’ inwoners mee te laten doen in Renswoude.

Een andere doelgroep die bijzondere aandacht vraagt zijn de statushouders, mensen die vanuit een ander land en een andere cultuur naar Nederland gekomen zijn. De gemeente heeft een belangrijke rol bij de inburgering. Als gemeente willen we in een zo vroeg mogelijk stadium in contact komen met de statushouders die aan Renswoude zijn toegewezen. Want zo kunnen we hen beter begeleiden bij het leren van de taal en bij het vinden van werk. Sociaal domein Renswoude In Renswoude zorgen we voor elkaar. We willen de kracht van de kleine gemeenschap en de korte lijnen tussen gemeente en gemeenschap optimaal benutten. Het Dorpsteam vervult daarin een belangrijke rol. Daar waar nodig ondersteunt de gemeente de inwoners, zodat iedereen de zorg krijgt die nodig is.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 6 | 31

De gemeente Renswoude voert een aantal taken in het sociaal domein uit in samenwerking met andere gemeenten in de regio. De gemeente voert de regie op de uitvoering hiervan. De taken vanuit de Jeugdwet worden in samenwerking met gemeenten in de regio FoodValley uitgevoerd. De uitvoering van de taken vanuit de Participatiewet, minimabeleid, schuldhulpverlening en inburgering worden door de gemeente Veenendaal uitgevoerd in opdracht van Renswoude. IW4 is de gemeenschappelijke regeling waar Renswoude deel van uitmaakt, die zich inzet voor meer werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zorgen rondom kinderen, jongeren en ouders Het kleinschalige karakter van het dorp, met veel groen en ruimte, het rijke verenigingsleven en de sterke onderlinge betrokkenheid van de inwoners van Renswoude biedt voor de meeste kinderen een fijne, beschermde omgeving om op te groeien. Veel gezinnen kennen elkaar en helpen elkaar. Dit geldt ook voor verschillende organisaties waar kinderen, jongeren en hun ouders te vinden zijn, zoals scholen, kinderopvang, kerken, sport- en cultuurverenigingen en de jeugdgezondheidszorg. Professionals en vrijwilligers die daar actief zijn weten elkaar te vinden. Hierdoor zijn de lijnen tussen deze partijen kort en komt de samenwerking steeds beter op gang.

Er zijn ook zorgen over een groep kinderen, jongeren en hun ouders die te maken hebben met beperkingen en bij wie het niet goed lukt om volwaardig mee te doen in onze samenleving. Juist deze kinderen en jongeren lopen extra risico’s op problemen en achterstanden in hun ontwikkeling. 12% van de ouders zijn kwetsbare ouders met thuiswonende kinderen (met problemen op twee of meer domeinen). 22,1% van de ouders heeft zorgen over opvoeding, gedrag of ontwikkeling van het kind. Uit onderzoek blijkt dat in Renswoude 44% van de gezinnen een laag opleidingsniveau heeft. 6% van de gezinnen heeft een migratieachtergrond. 10% van de jonge kinderen in Renswoude heeft een risico op achterstanden in hun taalontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling. Slechts een beperkt deel van deze kinderen maakt gebruik van het programma dat gericht is op bestrijden van deze achterstanden. Een andere ontwikkeling is dat we steeds vaker kinderen signaleren die vanwege hun hoogbegaafdheid moeilijkheden krijgen en op verschillende gebieden vastlopen. Voor jongvolwassenen hebben we de beschikking over de volgende (regionale) cijfers. In totaal heeft in 2022 meer dan de helft van de jongvolwassenen in de regio Utrecht (52%) psychische klachten. Over het algemeen hebben meer vrouwen dan mannen psychische klachten. Daarnaast is een kwart van de jongvolwassenen (24%) sterk eenzaam.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 7 | 31

1.2.

Lokaal sport- en vitaliteitsakkoord Renswoude

De inwoners van Renswoude zijn gemiddeld actief. 24,5% van de inwoners is lid van een sportbond. Dat is net boven het landelijk gemiddelde van 24%. Er zijn zes sportverenigingen. De populairste verenigingssport is voetbal. Daarnaast is er een omni-vereniging (volleybal, gymnastiek, badminton). Ook is er een tennis-, hengelsport-, touwtrek- en dartvereniging. Er is één commerciële aanbieder. Dit is Sportcenter Renswoude (fitness). Naast het verenigingsleven zijn er ook loop- en wandelgroepen actief vanuit de organisatie SWO. Sport- en vitaliteitsakkoord 1 februari 2021 ging het lokaal sport- en vitaliteitsakkoord Renswoude van start. Dit akkoord is het resultaat van een intensief proces van samenwerking tussen diverse partijen uit de gemeente Renswoude. Hieruit zijn mooie projecten ontstaan waarbij bewoners gestimuleerd zijn om (meer) te sporten en bewegen. Na het succes van het sport- en vitaliteitsakkoord is nu ook het sportakkoord II geschreven. Hier zal het kernteam en alle andere betroken partners zich de aankomende 4 jaar voor inzetten. Kernteam Renswoude Uit het sport- en vitaliteitsakkoord is het kernteam ontstaan. Dit team bestaat uit sportverenigingen, basisonderwijs, welzijns- en gezondheidsorganisatie voor ouderen & mantelzorgers, buurtsportcoach, fysiotherapie en de gemeente.

Het kernteam komt regelmatig bijeen om de projecten en activiteiten te monitoren en de uitgaven te bewaken. In de toekomst willen we het kernteam uitbreiden met zorg- en cultuurorganisaties. Er is een goed werkend netwerk van sport, bewegen en preventie ontstaan, waarin onderling wordt samengewerkt om zowel Renswoude als haar inwoners vitaal te houden. Vanuit de samenwerking in de projecten en activiteiten uit het akkoord weten verenigingen elkaar onderling beter te vinden. Buurtsportcoach Dankzij het sport- en preventieakkoord is een buurtsportcoach aan de slag in Renswoude. Deze persoon coördineert de uitvoering van de projecten vanuit het akkoord en is de verbindende factor tussen verschillende domeinen. Daarnaast ondersteunt de buurtsportcoach de verenigingen. Cultuur In de gemeente Renswoude bevinden zich twee accommodaties waar culturele activiteiten plaatsvinden: de bibliotheek en het Podium. In de bibliotheek is er de mogelijkheid voor inwoners om elkaar te ontmoeten, kennis te delen en om te leren. Denk hierbij aan projecten voor inwoners die laaggeletterd zijn of digitaal minder vaardig, inwoners die de Nederlandse taal willen leren en jongeren die elkaar kunnen ontmoeten om kennis te delen. In het Podium vinden de activiteiten van harmonievereniging Ons Genoegen plaats en wordt muziekles aangeboden. Jaarlijks wordt de Kunstroute georganiseerd in Renswoude.

Tijdens de Kunstroute doen lokale kunstenaars hun deuren thuis open voor het publiek, dat kan genieten van de laatste nieuwe kunstwerken. Historische vereniging Oud-Renswoude heeft ten doel het verzamelen van historische gegevens en voorwerpen, in het bijzonder de historie van Renswoude. Vanuit het GALA willen we sport, bewegen en cultuur meer samenbrengen en de krachten met elkaar bundelen om nog meer inwoners te bereiken.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 8 | 31

1.3.

Cijfers gezondheid

De gemeente Renswoude is een gemeente met weinig inwoners, waardoor het vooralsnog voor kleinere leeftijdsgroepen - zoals jongeren en jongvolwassenen - niet mogelijk is om betrouwbare cijfers te presenteren. Voor de leeftijdsgroepen waarvoor dit wel mogelijk is, staan hieronder de belangrijkste cijfers op het gebied van sport, bewegen, cultuur, gezondheid en sociale basis. Deze cijfers zijn gehaald uit de GGD Gezondheidsatlas, allecijfers.nl en sportenbewegenincijfers.nl. De cijfers van Renswoude worden vergeleken met de landelijke en provinciale cijfers om zo te kunnen zien waar de gemeente Renswoude staat. Vaccinatiegraad De vaccinatiegraad ligt aanzienlijk lager in Renswoude: 79% van de kinderen is gevaccineerd (voor BMR, DKTP en Hib), provinciaal is dit percentage 90%. Overgewicht In de onderstaande grafiek staan de cijfers van kinderen en volwassenen met overgewicht in Renswoude, provincie Utrecht en landelijk. Deze cijfers zijn inclusief obesitas. Grafiek 1. Overgewicht

Overgewicht 80% 60%

64%

40% 20%

54%

48% 7% 7% 14%

48%

42%

57%

8% 7% 14%

0% Gemeente Renswoude 2-3 jaar

Provincie Utrecht 5-6 jaar

10-11 jaar

18-65 jaar

Landelijk 65+

Bronnen: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022

In grafiek 3 is te zien dat kinderen van 2 t/m 11 jaar uit Renswoude procentueel bijna even vaak overgewicht hebben als kinderen in deze leeftijdsgroep in de provincie Utrecht. Als we kijken naar de volwassenen (vanaf 18 jaar), dan is te zien dat de gemeente Renswoude hogere cijfers heeft dan de provincie Utrecht. De leeftijdsgroep 65+ scoort procentueel hoger dan het provinciale en landelijke cijfer. Naast overgewicht is het ook belangrijk om in te spelen op inwoners met ondergewicht en op inwoners die weliswaar een gezond gewicht hebben, maar wel een ongezonde levensstijl. Uit cijfers van de GGDrU blijkt dat 1,4% van de inwoners in Renswoude ondergewicht heeft. (bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 GGD’en, CBS en RIVM).

Roken en alcoholgebruik In de volgende grafiek staan de cijfers van volwassenen (18 t/m 65 jaar) die roken en de cijfers van volwassenen die aan de RGV-richtlijnen voldoen (Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag). De cijfers van Renswoude worden vergeleken met de cijfers van de provincie Utrecht en de landelijke cijfers. De cijfers van het middelengebruik onder jongeren in de gemeente Renswoude (alcohol, drugs en roken) zijn niet beschikbaar, in verband met een te kleine populatie voor onderzoek.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 9 | 31

Grafiek 2. Roken en alcoholgebruik

Aantal rokers en alcoholgebruik 50% 40% 30% 20% 10% 0%

45%

43%

41%

14%

17%

15%

Gemeente Renswoude

Provincie Utrecht

Roken

Landelijk

Voldoet aan RGV richtlijnen

Bron: GGD buurtmonitor 2022

Het percentage volwassen rokers in Renswoude is iets lager dan het provinciale en landelijke percentage. Het alcoholgebruik onder volwassenen lijkt in de gemeente Renswoude lager dan elders in de provincie en landelijk. Uit cijfers blijkt dat 14% van de inwoners in Renswoude overmatig drinkt (mannen 14 glazen per week, vrouwen 7 glazen per week). Dit percentage is iets lager dan de 15% in de provincie Utrecht. Daarentegen is het percentage wel omhooggegaan sinds het jaar 2020, toen het percentage in Renswoude nog op 12% lag (Bron: ggdru.buurtmonitor). Het beeld bij professionals die met jongeren werken, is dat jongeren in de gemeente Renswoude gemiddeld meer roken en alcohol drinken dan het landelijk gemiddelde. Dit is een vermoeden en is (op dit moment) niet zichtbaar in cijfers. Lichamelijke en geestelijke gezondheid volwassenen In 2022 heeft 77% van de 18-plussers in Renswoude een (zeer) goed ervaren gezondheid (is afgenomen in vergelijking met 2020). Op provinciaal niveau geldt dit voor 74% en landelijk voor 70%. In de onderstaande grafiek staan de cijfers van inwoners tussen de 18 tot 65 jaar met een (zeer) goede gezondheid. In de grafiek daaronder staan de cijfers van inwoners tussen de 18 en 65 jaar met een matig of hoog risico op angst of depressie. Grafiek 3. (zeer) goede gezondheid

(zeer) goede gezondheid 100% 50%

81%

76% 60%

64%

0% Gemeente Renswoude

Provincie Utrecht

(zeer) goede lichamelijke gezondheid 19-64 jaar (zeer) goede lichamelijke gezondheid 65+ Bron: GGD Buurtmonitor 2022

In grafiek 3 is te zien dat 81% van de volwassenen (tot 64 jaar) in Renswoude een (zeer) goede lichamelijke gezondheid ervaart. Dit is een stuk hoger dan het provinciale gemiddelde. Daarentegen ervaren de 65-plussers in Renswoude minder goede lichamelijke gezondheid in vergelijking met de provincie Utrecht.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 10 | 31

Grafiek 4. Matig of hoog risico op angst of depressie

matig of hoog risico op angst of depressie 15% 10% 5% 0%

7%

9%

10%

Gemeente Renswoude

Provincie Utrecht

Landelijk

matig of hoog risico op angst of depressie Bron: GGD buurtmonitor 2022

Van de volwassenen in Renswoude (19 t/m 65 jaar) heeft 7% een matig of hoog risico op angst en depressie. In vergelijking met de provinciale en landelijke cijfers is dit een lager percentage. Deze cijfers zijn echter toegenomen tussen 2020 en 2022 (in 2020 had 3,3% van de volwassenen in Renswoude hoog risico op angst en depressie). Dit sluit aan bij het beeld van het Dorpsteam van Renswoude, dat steeds meer signalen binnenkrijgt van inwoners met mentale klachten.

1.4.

Cijfers sociale basis

Eenzaamheid en sociale steun De gemeente Renswoude zet zich al een aantal jaren in om de eenzaamheid onder inwoners te bestrijden. Voornamelijk tijdens en na de coronapandemie is eenzaamheid op de agenda gezet. Hieronder staan de cijfers van inwoners die hebben aangegeven eenzaam te zijn vanaf 65 jaar en ouder. Grafiek 5. Eenzaamheid 65+

Inwoner voelt zich eenzaam 65+ 52% 50% 48% 46% 44%

49% Gemeente Renswoude

50% 47% Provincie Utrecht

Landelijk

Inwoner voelt zich eenzaam 65+ Bron: GGD buurtmonitor 2022

In de grafiek is te zien dat het percentage inwoners boven de 65 jaar uit Renswoude dat zich eenzaam voelt, hoger is dan het percentage van de provincie Utrecht maar lager dan het landelijke cijfer. Ondanks deze relatief positieve vergelijking betekent dit alsnog dat bijna de helft van de inwoners boven de 65 jaar in Renswoude zich eenzaam voelt. We zien hiernaast dat het percentage inwoners 65-plus dat zich ernstig eenzaam voelt, gestegen is tussen 2020 en 2022 (van 7 naar 11%). 6,5% van de volwassen inwoners heeft geen sociale steun, vergeleken met 8,7% in de provincie Utrecht.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 11 | 31

Mantelzorg Mantelzorgers verlenen onbetaalde en vrijwillige zorg en ondersteuning aan hun naaste met fysieke, verstandelijke en/of (sociaal-)psychische klachten. Mantelzorg overkomt je en wordt als iets vanzelfsprekends of een plicht gezien. Door de inzet van de mantelzorger wordt onder andere de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie van de naaste in stand gehouden of zelfs vergroot en wordt de ondersteuningsvraag verminderd of zelfs weggenomen. Door de landelijke beweging die gaande is naar onder meer langer thuis wonen en vergrijzing van de bevolking, worden meer mensen mantelzorger en raken meer mantelzorgers belast met het geven van mantelzorg in combinatie met hun eigen leven. Overbelasting en uitval van de mantelzorger liggen op de loer. Volgens MantelzorgNL telt Renswoude 1.522 inwoners boven de 15 jaar die mantelzorger zijn. 13% van de volwassen inwoners van Renswoude is mantelzorger, dit is gelijk aan het percentage in de provincie Utrecht. 12% van de mantelzorgers in Renswoude voelt zich zwaar belast of overbelast. Vallen Grafiek 6 laat zien dat 36% van alle ouderen in Renswoude vanaf 65 jaar in het afgelopen jaar gevallen is. Ouderen vallen regelmatig, binnenshuis maar vooral ook buitenshuis. In onderstaande grafiek staan de valpercentages van het afgelopen jaar voor de gemeente Renswoude en die van de provincie Utrecht. Grafiek 6.

Gevallen afgelopen jaar, 65+

Gevallen in het afgelopen jaar, 65+ 100% 77% 68%

50% 36% 36%

23% 32%

Afgelopen jaar gevallen

Binnenshuis gevallen

0%

Gemeente Renswoude

Buitenshuis gevallen

Provincie Utrecht

Bron: GGD buurtmonitor 2022

In grafiek 6 is te zien dat 23% van de valincidenten binnenshuis gebeurt en 77% van de valincidenten buitenshuis. Het percentage valincidenten buitenshuis is iets hoger dan het provinciale percentage. Vrijwilligerswerk In grafiek 7 wordt in beeld gebracht hoeveel inwoners er, in de leeftijd van 65 jaar en ouder, vrijwilligerswerk doen.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 12 | 31

Grafiek 7. Vrijwilligerswerk 65+

inwoner doet aan vrijwilligerswerk 65+ 60% 40% 20%

40%

31%

29%

Provincie Utrecht

Landelijk

0% Gemeente Renswoude

inwoner doet aan vrijwilligerswerk 65+ Bron: GGD buurtmonitor 2022

Inwoners van Renswoude staan voor elkaar klaar als dat nodig is. Dit zien we ook terug in de cijfers: Renswoude scoort procentueel hoog qua vrijwilligerswerk in vergelijking met de provincie en landelijk. We zien hiernaast ook dat vrijwilligers ouder worden en dat de nieuwe aanwas van vrijwilligers (o.a. in bestuursfuncties) een uitdaging is, waar sportverenigingen en organisaties tegenaan lopen.

1.5.

Cijfers gezonde leefomgeving

Qua geluidshinder is te zien in grafiek 8 dat Renswoude iets hoger scoort, in vergelijking met de provincie, op het gebied van geluidshinder van bedrijven/industrie en vliegverkeer. Op de andere gebieden is de geluidshinder lager dan het provinciale percentage. Grafiek 8, Ernstig ervaren geluidshinder

Ernstig ervaren geluidshinder van 19-65 jaar 40,00% 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00%

36,80% 26,90% 9,40% 6,60%

29,70% 22,40% 2% 7%

Gemeente Renswoude

16,10% 12,50%

25,20% 20,20%

17,70% 14,80%

Provincie Utrecht

Bron: GGD monitor 2020

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 13 | 31

Leefbaarheidssituatie In de onderstaande grafiek is de score van de gemeente Renswoude op leefbaarheidssituatie te zien, afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Hierbij is de gemiddelde score gesteld op 0. De richting van de score geeft daarmee aan of de gemeente boven of beneden het landelijke gemiddelde scoort. De scores zijn in vergelijking met de originele gegevens met een factor 100 vermenigvuldigd. Grafiek 9, Leefbaarheidssituatie Renswoude

Leefbaarheidssituatie Renswoude 20 15

16,2

10

11,5

5

7 3

2,3

0 -5

-7,6

-10

Gemeente Renswoude Bron: ministerie van BZK 2018

We zien in de bovenstaande grafiek uit de leefbaarheidsmonitor van het ministerie van BZK dat de totale score 16,2 punten hoger is dan het landelijke gemiddelde. We scoren daarentegen ondergemiddeld bij de dimensie voorzieningen. Dit houdt in dat de nabijheid van voorzieningen (denk aan de huisarts, buitenspeelruimte, scholen) niet optimaal is in Renswoude. Hittestress 5% Van de volwassen inwoners vindt slecht verkoeling in de woning, dit is laag in vergelijking met het provinciale gemiddelde van 10%. 11% van de volwassenen vindt slechte verkoeling in de tuin of buurt, dit is iets lager dan het provinciale gemiddelde van 13%. Gevoel van veiligheid Grafiek 10, Voelt zich veilig overdag/ ’s nachts

Voelt zich veilig overdag / 's nachts, 19+ 100% 81%

74%

62%

51%

0% Overdag Gemeente Renswoude

s nachts Provincie Utrecht

Bron: GGD monitor 2016

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 14 | 31

In grafiek 10 is te zien dat inwoners van Renswoude zich zowel overdag als ‘s nachts veiliger voelen dan de gemiddelde inwoner van de provincie Utrecht. Deze cijfers komen uit 2016 en zijn dus wel gedateerd.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 15 | 31

1.6.

Cijfers sport, bewegen en cultuur

Beweeggedrag volwassenen 18 t/m 65 jaar De grafiek hieronder geeft het aantal volwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen. Deze gegevens komen uit de gezondheidsmonitor van de GGDrU 2022. De beweegrichtlijnen voor volwassenen zijn: 2,5 uur per week matig intensief bewegen en 2 keer per week spier- en botversterkende activiteiten. Daarbij wordt ook aangegeven hoeveel volwassenen er wekelijks sporten. Hierin is een vergelijking gemaakt met de gemeente Renswoude, provincie Utrecht en landelijke cijfers. Grafiek 11. Beweeggedrag volwassenen 18 t/m 65 jaar 80% 60% 40% 41%

20%

51%

48%

62% 47%

54%

0% Gemeente Renswoude

Provincie Utrecht

Landelijk

Percentage volwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen Percentage volwassenen dat wekelijks sport Bron: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 GGD’en, CBS en RIVM

Naar aanleiding van deze cijfers is te zien dat de gemeente Renswoude landelijk en provinciaal lager scoort op het gebied van de beweegrichtlijnen en het percentage inwoners dat wekelijks sport. Lid van een sportbond Als lid van een sportvereniging ben je (meestal) ook automatisch lid van een sportbond. Hieronder staan de cijfers van de gemeente Renswoude en de landelijke cijfers met het aantal leden van sportbonden per leeftijd. Grafiek 12. Aantal lid van een sportbond

Aantal lid van een sportbond 50,00% 40,00%

20,00% 10,00%

42%

40,50%

30,00%

18,50%

24,50% 22,70% 21,50% 17,20%

20%

22% 21%

24% 16%

0,00% Gemeente Renswoude 0 tot 10 jaar

10 tot 25 jaar

25 tot 45 jaar

Landelijk 45 tot 65 jaar

65+

Totaal

Bron: NOC*NSF 2022

Uit bovenstaande grafiek is af te leiden dat het percentage inwoners dat lid is van een sportbond rond het landelijk gemiddelde ligt. Dit is een interessant gegeven, omdat in grafiek 11 te zien is dat volwassenen wekelijks minder bewegen dan het landelijk gemiddelde.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 16 | 31

2. Opgaven gezondheid 2.1.

Opgaven gezondheid

77% van de volwassenen in Renswoude ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed. Ondanks dit positieve cijfer zijn er wel degelijk uitdagingen. Naar aanleiding van de cijfers en constateringen uit hoofdstuk 1, zal de focus liggen op de onderstaande opgaven: Gezonde leefstijl Gezond gewicht hebben, behouden en bevorderen. 64% Van de inwoners vanaf 65 jaar en ouder in Renswoude heeft te maken met overgewicht. Dit is hoger dan het provinciale en landelijke gemiddelde. Voor kinderen en volwassenen zijn deze percentages ongeveer gelijk aan de provinciale en landelijke gemiddelde. Toch betekent dit dat ongeveer 14% van de kinderen van 11 jaar en 48% van de volwassen inwoners overgewicht heeft. De komende jaren zal binnen de gemeente Renswoude gewerkt worden aan het bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezond gewicht van inwoners. De insteek ligt hierbij op een gezonde relatie met eten en bewegen. Middelengebruik voorkomen, verminderen en stoppen Van de volwassen inwoners van Renswoude drinkt 14% overmatig, dit is ongeveer gelijk aan het landelijk en provinciaal gemiddelde. 14% van de volwassenen inwoners rookt, dit cijfer is gelijk aan het landelijke en provinciale gemiddelde. Uit de monitor jeugd blijkt dat het alcoholgebruik onder jongeren onder de 18 jaar sterk toeneemt in Renswoude, terwijl in de regio maar een kleine toename is te zien.

Door het kleine aantal deelnemers aan deze monitor moeten we voorzichtig zijn met het interpreteren van deze cijfers. Van onze partners uit de praktijk krijgen we echter ook zorgelijke signalen over het alcohol en drugsgebruik onder jongeren. Ook zij zien hier een toenemende trend in. Mentale gezondheid Naast lichamelijke klachten heeft een deel van onze inwoners last van psychische klachten, eenzaamheid of overmatige stress. Hoewel de percentages in Renswoude lager liggen dan in de regio (zie grafiek 6, paragraaf 1.3), staat dit het geluk en de ervaren gezondheid van een deel van onze inwoners in de weg. Gelukkig gezond opgroeien Er zijn zorgen over een groep kinderen, jongeren en hun ouders die vanwege beperkingen niet volwaardig mee kunnen doen in onze samenleving. Juist deze kinderen en jongeren lopen extra risico’s op problemen en achterstanden in hun ontwikkeling, met negatieve gevolgen voor hun gezondheid en welzijn nu en later in hun leven. Zo loopt 10% van de jonge kinderen in Renswoude risico op achterstanden in hun taalontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling. 12% van de ouders zijn kwetsbare ouders met thuiswonende kinderen (met problemen op twee of meer domeinen). Mantelzorg De verwachting is dat de groep 80-jarigen in Renswoude in de nabije toekomst veel groter wordt en dat het aantal mantelzorgers afneemt.

Het mantelzorgpotentieel in de regio Gelderse Vallei daalt in de periode 2023 van 8,7 naar 3,9 in 2040; dit is meer dan een halvering. Dit is en wordt dan ook een steeds groter probleem: landelijk, provinciaal maar ook zeker binnen de gemeente Renswoude. Vanwege de vergrijzing en de stijgende groep ouderen met dementie zal de groep thuiswonende ouderen die hulp nodig heeft groter worden. Hierdoor is de verwachting dat er meer druk zal komen op mantelzorgers.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 17 | 31

Vrijwilligerswerk Binnen de gemeente zijn veel vrijwilligers actief. Dit kenmerkt het dorp. Ondanks dit beeld kampt het sociaal domein, sport en cultuur met een tekort aan vrijwilligers. Verder is de groep oudere vrijwilligers oververtegenwoordigd. (Sport-)verenigingen en kerken hebben de ervaring dat het steeds lastiger wordt om vrijwilligers te vinden. Als hier geen verandering in komt, wordt het lastig om (sport)verenigingen draaiende te houden en bestaande activiteiten en informele zorg door te laten gaan. Vitaal ouder worden In de gemeente Renswoude is vitaal ouder worden een belangrijk thema, vanwege de vergrijzing en de zorgen die er zijn om de toename van inwoners met dementie. Zo zijn er in 2023 160 inwoners van 80 jaar en ouder. De prognose is dat dit in 2040 stijgt naar 460 inwoners. Dit geeft druk op de zorg, waar al flinke personeelstekorten zijn, en op de Renswoudse samenleving. - Dementie: Het aantal mensen met dementie zal tot 2040 naar verwachting ruim verdubbelen (naar ongeveer 130 inwoners). Door deze ontwikkelingen verwachten we dat inwoners steeds meer beroep doen op vrijwilligers en mantelzorgers. - Valpreventie: Inwoners van Renswoude worden steeds ouder, dit gaat samen met fysieke beperkingen. De prognose is dat het aantal inwoners van 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico 330 is in 2025. - Eenzaamheid: Eenzaamheid onder ouderen neemt toe.

Hoewel de percentages in Renswoude lager liggen dan in de regio, staat dit het geluk en de ervaren gezondheid van een deel van onze inwoners in de weg. Het beeld onder professionals en vrijwilligers bestaat dat eenzaamheid vaker voorkomt na de periode waarin de samenleving te maken had met de impact van corona. Gezonde leefomgeving Een gezonde en fysieke leefomgeving stimuleren De gemeente Renswoude kenmerkt zich door het groene en agrarische landschap. In en om Renswoude is veel groen en natuur te vinden, dit biedt kansen voor een gezonde leefomgeving. Ondanks de groene omgeving is de luchtkwaliteit in Renswoude slechter dan die van de provincie Utrecht. Daarbij scoort de gemeente Renswoude laag op het gebied van de nabijheid van voorzieningen. Ondanks deze gegevens scoort de gemeente Renswoude goed qua totaalscore leefbaarheid voor de inwoners (zie grafiek 11, paragraaf 1.5). Hitte is een onderwerp dat aandacht vraagt in het beleid. De gevoelstemperatuur voor de kern van Renswoude is 39,5°. In het buitengebied van Renswoude is dit 37,9°1. Als de gevoelstemperatuur te hoog is, krijgen mensen last van hittestress. Dat kan al vanaf een gevoelstemperatuur van 23 ºC.

2.2.

Opgaven sport, bewegen en cultuur

Sterk verenigingsleven versus bepaalde vrijwilligers overvraagd Renswoude kent een hechte gemeenschap en een sterk verengingsleven. De verenigingen zijn een ontmoetingsplaats en verbindende factor in de maatschappij. Dit geldt niet alleen voor de sportverenigingen, ook de Ondernemersvereniging en de Oranjevereniging zijn zeer actief. De leden dragen in het algemeen graag hun steentje bij aan de vereniging. Tegelijkertijd komt er veel op de verenigingen af. Hierdoor blijven soms kansen onbenut.

1

Bron: www.gezondeleefomgeving.nl.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 18 | 31

De verenigingen worden uitgedaagd hun aanbod te vernieuwen, een rol te spelen in de maatschappij en verbinding te maken met andere partners, de zogenaamde “open clubs” gedachte. In de praktijk komt veel werk bij een kleine groep vrijwilligers terecht. Hierdoor stagneert op sommige punten de doorontwikkeling. Renswoude kan trots zijn op de tomeloze inzet en positiviteit van haar betrokken vrijwilligers. Toch is dit wel een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst. De verenigingen geven aan dat ondersteuning bij de borging van de continuïteit gewenst is. Denk hierbij aan de vraag naar deskundig advies om zaken anders te organiseren of de taken anders te verdelen. Ook creatieve tips om vrijwilligers te werven en te behouden zijn zeer welkom. Dit is overigens een landelijke trend die bij veel verenigingen zichtbaar is. Inzet sport als middel om andere doelstellingen te behalen Sport kan in Renswoude nog meer als sociaal middel worden ingezet. Denk bijvoorbeeld aan het bijdragen aan sociale contacten, tegengaan van eenzaamheid maar ook met het oog op preventie van bijvoorbeeld overgewicht en vitaal ouder worden (denk aan valpreventie). In sommige gevallen zal een aanpassing van het aanbod van de verenigingen noodzakelijk zijn om dit beter te laten aansluiten bij de behoeften van de gekozen doelgroep.

Positief is dat er al regelmatig samenwerking tussen sportaanbieders en scholen plaatsvindt. Voor andere maatschappelijke partners is het onduidelijk en onbekend wat sport als middel kan bieden. Daar is samenwerking minder vanzelfsprekend. Hier liggen kansen voor de toekomst. Opgaven sport, bewegen en cultuur De belangrijkste opgaven voor sport en bewegen zijn beschreven in het sportakkoord II. Deze zijn: 1. Inclusie en diversiteit (Het vergroten van kansengelijkheid); 2. Sociaal veilige sport (Een basis creëren waar iedereen veilig en met plezier kan sporten en sport beleven); 3. Vitale sportaanbieders (Kwalitatief sterk, veilig en toegankelijk sportaanbod voor iedereen); 4. Vaardig in bewegen (Kansen voor ieder kind en iedere jongere om vaardig en veelzijdig te sporten en bewegen waarbij plezier en ontwikkeling centraal staan); 5. Ruimte voor sport en bewegen (Het creëren van een toekomstbestendige sportinfrastructuur die uitnodigend, faciliterend en toegankelijk is voor iedereen); 6. Maatschappelijke waarde van topsport (Het bereik van topsport vergroten en inwoners inspireren met de kracht van topsport). Om bovengenoemde ambities te realiseren zijn de volgende drie randvoorwaarden benoemd in het Sportakkoord: 1. Het fundament op orde • Er wordt nieuw beleid ontwikkeld voor de inrichting van de speelruimte in de gemeente Renswoude.

Deze speelruimte moet toegankelijk zijn voor alle inwoners van Renswoude en de inwoners stimuleren om te bewegen en sociale contacten te leggen. • Vanuit de gemeente en NOC*NSF krijgen verenigingen ondersteuning, informatie en begeleiding. • Verenigingen zetten zich in om een gezonde en sociale veilige sportomgeving te creëren waar iedereen welkom is. Dit doen zij zo nodig met ondersteuning van de buurtsportcoach en de adviseur lokale sport. Dit kan bijvoorbeeld via het werken aan een gezonde sportkantine en vanuit (onderdelen van) de methodiek Jongeren op gezond gewicht (JOGG).

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 19 | 31

2. Een groter bereik • We zorgen dat iedereen, van jong tot oud, mee kan doen. We nemen drempels weg en maken sport en bewegen zo vanzelfsprekend mogelijk. We stimuleren een gezonde leefstijl, door in te spelen op landelijke interventies zoals JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht) en dragen bij aan bewustwording om een gezonder en vitaler Renswoude te realiseren. We haken aan bij bestaande initiatieven en zoeken naar mogelijkheden om nieuwe initiatieven te realiseren. • We vergroten het bereik van sporten en bewegen door middel van samenwerking met andere gemeenten, ondernemende sport-maatschappelijke organisaties en zorgpartners. Met deze samenwerking willen we bereiken dat meer inwoners structureel bewegen. • We spelen in op het overgewicht onder oudere inwoners, door samen te werken met partners die in contact komen met ouderen en door het beweegaanbod aan te passen aan de behoefte van de inwoners (zie buurtatlas.vzinfo.nl/#overgewicht). • Er zijn meer jongeren in Renswoude die mentale problemen ervaren, deels als gevolg van de impact van corona. De verwachting is dat de kosten voor jeugdhulp zullen stijgen in 2023. Uit onderzoek blijkt dat sport en bewegen mentale problematiek kan voorkomen of verminderen. • Om deze reden willen we door de activiteiten in dit akkoord jongeren bereiken die mentale problemen ervaren.

• We gaan structurele samenwerking aan met externe partijen om specifieke doelgroepen te bereiken. Denk hierbij aan inwoners met een beperking of laaggeletterde inwoners. 3. Meer (zichtbare) betekenis • Tegengaan van eenzaamheid en kansenongelijkheid. • Om de gezondheid van inwoners te bevorderen, gaan we samen met de sport- en beweegsector werken aan bewustwording van de betekenis van sport en sturen op gedragsverandering. Het doel hiervan is dat meer inwoners gaan sporten en bewegen. • Nieuwe partijen stimuleren om zich (blijvend) te verbinden aan sport. • De buurtsportcoach heeft verbinding met veel partijen. De buurtsportcoach hoort en ziet hierdoor veel, waar hij/zij op in kan spelen. • De gemeente Renswoude is klein, dit zorgt er voor dat samenwerking met de betrokken partners relatief eenvoudig is. Je hebt met weinig inwoners en partners te maken, waardoor het mogelijk is om snel afspraken te maken en acties op te pakken.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 20 | 31

3. Doelen en activiteiten GALA In het GALA zijn de volgende doelen afgesproken: 1. Terugdringen gezondheidsachterstanden; 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; 3. Het versterken van de sociale basis; 4. Een gezonde leefstijl; 5. Versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; 6. Vitaal ouder worden; 7. Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur. Vanuit de sociale basis zijn er diverse ambities waar we de komende jaren aan gaan werken. Deze ambities koppelen we aan de doelen van het GALA.

3.1.

Terugdringen gezondheidsachterstanden

De doelstelling van de gemeente Renswoude is het terugdringen van gezondheidsachterstanden door juist ook kwetsbare groepen te bereiken. Hierbij is de interactie met andere beleidsterreinen erg belangrijk. Uitgangspunt is een brede, domeinoverstijgende aanpak, met als aandachtpunten: • Stimuleren van gezond gedrag en gezondheidsvaardigheden; • Stimuleren van actieve deelname aan de maatschappij; • Alle jeugdigen groeien veilig en gezond op; • Ontmoetingsplekken creëren voor ouders; • Investeren in verschillende steunnetwerken. We besteden de komende periode aandacht aan de relatie tussen schulden en stress, en daardoor ook aan de impact hiervan op de gezondheid. Daarnaast zijn we ons er van bewust dat taal en gezondheid sterk met elkaar verbonden zijn. Laaggeletterden missen vaak de vaardigheden om informatie over gezondheid te verkrijgen, begrijpen, beoordelen en gebruiken bij het nemen van beslissingen over hun gezondheid. Dit heeft gevolgen voor hun gezondheid. Zij voelen zich minder gezond en zijn dat vaak ook. Ze maken vaker dan de inwoners met voldoende basisvaardigheden gebruik van zorg van een huisarts of ziekenhuis en doen juist minder vaak een beroep op preventieve zorg of nazorg. De komende jaren wil de gemeente op verschillende manieren kwetsbare groepen bereiken om aan gezondheidsvaardigheden te werken.

We doen dit door regelingen voor inwoners, zoals het Jeugdsportfonds en de Grebbepas, zodat mensen die moeite hebben met rondkomen ook mee kunnen doen en bijvoorbeeld kunnen sporten. Vanuit het Taalhuis kunnen volwassenen beter leren lezen, schrijven en rekenen. Ook kunnen ze leren omgaan met de computer en cursussen volgen. Op deze manier willen we laaggeletterdheid voorkomen. Een derde groep die we specifiek willen bereiken, zijn statushouders. Voor deze doelgroep organiseren we gezondheidsvoorlichtingen, zodat zij bekend raken met de gezondheidszorg in Nederland en gezondheidsrisico’s.

3.1.1. Gelukkig gezond opgroeien Het doel is om (aanstaande) ouders te ondersteunen met als resultaat dat kinderen van jongs af aan een eerlijke en goede start krijgen. Kansrijke Start Met het programma Kansrijke Start willen we (potentiële) kwetsbare ouders ondersteunen, zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven starten. De eerste 1.000 dagen (de periode van -9 maanden t/m 2 jaar) zijn hierbij ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van het kind en kunnen het verschil maken voor de rest van het leven.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 21 | 31

Om dit te bereiken starten we een lokale coalitie Kansrijke Start en zetten we in op de bijbehorende ketenaanpak. Wij richten ons in de aanpak kansrijke start op het vergroten van veerkracht en het verminderen van risicofactoren die stress veroorzaken. Hierbij kan gedacht worden aan psychische problemen, financiële problemen, relatieproblemen, huisvestingsproblemen en hechtingsproblemen. Door met de verschillende partners in gesprek te gaan, brengen wij in beeld hoe we de huidige aanpak kunnen versterken op korte en op lange termijn. In de versterking van de aanpak Kansrijke Start hebben wij aandacht voor wat (aanstaande) kwetsbare ouders zelf belangrijk vinden. Wij gaan ons de komende periode inzetten voor de eigen kracht van de ouders en steun aan familiesystemen. Dit doen wij onder meer door ontmoeting tussen ouders te stimuleren, zodat hulp en steun in het eigen netwerk makkelijk gevonden wordt. Dit kan bijvoorbeeld door ouder-kindbijeenkomsten in de bibliotheek te organiseren. Voor de doelgroep ouders van jonge kinderen bieden wij daarnaast het programma Stevig Ouderschap aan. Vanuit dit programma bieden wij vroegtijdige preventieve ondersteuning aan gezinnen waar de omstandigheden zwaarder zijn dan gemiddeld. Stevig Ouderschap draagt bij aan een positieve, gezonde en veilige opvoeding.

Nu niet zwanger Nu Niet Zwanger is sinds 2018 een succesvol programma om kinderwens, seksualiteit en anticonceptie bespreekbaar te maken en waar nodig zorg te bieden. Het ondersteunt kwetsbare mensen, mannen en vrouwen, om hen in staat te stellen een bewuste keuze te maken over hun kinderwens. Een zwangerschap moet voor iedereen een bewuste keuze kunnen zijn – niet iets dat je overvalt. En vooral niet als je toch al in een kwetsbare positie zit. Die bewuste keuze heeft als doel dat een kindje in een veilige stabiele situatie kan opgroeien. Dit regionale programma wordt de komende periode ook in Renswoude uitgevoerd. Centering Pregnancy Zwangere vrouwen uit Renswoude kunnen deelnemen aan het programma Centering Pregnancy vanuit Verloskundig en Vrouwencentrum Maeva in Scherpenzeel. Tijdens 10 groepsbijeenkomsten worden zwangere vrouwen voorbereid op de bevalling en de periode daarna. Onderwerpen die aan bod komen zijn bijvoorbeeld gezonde voeding, alcohol, roken, drugs, huiselijk geweld, opvoeding, relatie en anticonceptie. Door deze groepsbijeenkomsten wordt een band met andere aanstaande ouders gerecreëerd en kunnen vrouwen van elkaar leren. Een gezond en gelukkig leven heeft ook te maken met een veilige leefomgeving. Soms is er sprake van een onveilige thuissituatie, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld, kinder- en ouderenmishandeling of financiële uitbuiting van ouderen.

Het is dan erg belangrijk dat er snel en op de juiste wijze gehandeld wordt. We willen dat inwoners, vrijwilligers en professionals meer alert zijn op signalen van huiselijk geweld en beter weten hoe ze vervolgens moeten handelen.

3.2.

Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten

De inrichting en vormgeving van de buurt heeft invloed op de gezondheid en leefstijl van de bewoners. Het bepaalt mede in hoeverre mensen bewegen, elkaar ontmoeten, naar voorzieningen als de arts en supermarkt kunnen, en activiteiten kunnen ondernemen. Een extra brede galerij bijvoorbeeld, zorgt ervoor dat mensen een bankje kunnen neerzeten om elkaar te ontmoeten. De voedselomgeving speelt ook een rol, zoals aanbod, beschikbaarheid en betaalbaarheid van voedsel. De bereikbaarheid van voorzieningen bepaalt ook de mate van zelfstandigheid van mensen. Met de vergrijzing van de bevolking zijn er steeds meer mensen die te maken krijgen met een toename van beperkingen. Zij worden afhankelijker van de hulp van anderen om de voorzieningen die zij nodig hebben te bereiken.

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 22 | 31

3.2.1. Een gezonde en fysieke leefomgeving stimuleren Het doel binnen de gemeente Renswoude is om te zorgen voor een gezonde leefomgeving en een veilige begaanbare openbare ruimte. Losliggende stoeptegels of slechte verlichting vergroten het gevaar op vallen en de gemeente heeft hier speciale aandacht voor. Ook is het belangrijk dat de openbare ruimte uitnodigt om naar buiten te gaan, te spelen en te bewegen. We stimuleren dat inwoners naar buiten gaan door ontmoetingsplekken in het dorp te creëren, dit kan bijvoorbeeld door voldoende bankjes beschikbaar te stellen. In 2023 actualiseert de gemeente Renswoude haar speelruimtebeleid. Hierbij wordt onderzoek gedaan naar de behoeften van de verschillende groepen inwoners binnen de gemeente. Naar aanleiding van dit onderzoek wordt beleid ontwikkeld en uitgevoerd, met als doel dat iedere inwoner een plek heeft om te kunnen bewegen en elkaar te ontmoeten. In een klein dorp is het niet mogelijk dat alle voorzieningen voor inwoners dichtbij aanwezig zijn. Daarom werken we veel samen in de regio en benutten we de mogelijkheden buiten de gemeente. We zetten ons lokaal in voor de beschikbaarheid van woonzorgvoorzieningen voor ouderen en andere specifieke doelgroepen in of in de nabije omgeving van Renswoude. De komende periode gaan we aan de slag met onderdelen uit de aanpak van Jongeren op gezond gewicht (JOGG).

In paragraaf 3.4.1 over een gezonde leefstijl leest u hier meer over. De gemeente Renswoude coördineert daarnaast de inzet van maatregelen in de gemeente om (kwetsbare) inwoners (zoals ouderen) zo goed mogelijk te beschermen tegen de risico’s van hitte, smog en uvstraling. We maken hierover afspraken met lokale maatschappelijke partners (evt. bedrijven) en inwoners en we bereiden de inzet en coördinatie voor van maatregelen tijdens een hitteperiode.

3.2.2. Ontmoeten We willen dat over vier jaar het omzien naar elkaar versterkt is, onder andere in de buurt via buurtnetwerken. Juist omdat dit de kracht van Renswoude is. Dit betekent dat we samen kunnen vieren of elkaar ontmoeten en dat we oog hebben voor elkaar. Ook kwetsbare groepen kunnen meedoen en voelen zich niet afgezonderd. We willen namelijk dat iedereen de mogelijkheid heeft tot laagdrempelige ontmoeting en het ondernemen van activiteiten. Bij het omzien naar elkaar, willen we ook dat mensen ergens terecht kunnen om zorgen of signalen te melden en te bespreken. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een buurtbewoner die vermoedelijk dementie heeft.

3.3.

Het versterken van de sociale basis

Om de gewenste beweging naar de voorkant goed te kunnen maken, is het nodig de sociale basis te versterken. Met meer oog voor de menselijke maat en de nabijheid van ondersteuning en zorg, vanuit de leefwereld of de situatie van de inwoner, gebiedsgericht en domeinoverstijgend. Deze versterking van de sociale basis is des te meer nodig in onzekere tijden waarin veel verandert, de sociale samenhang onder druk staat en waarin mensen met financiële zorgen worden geconfronteerd. In het GALA willen we met name inzetten op de volgende doelen: - Verbeteren van de mogelijkheden voor inwoners om elkaar (laagdrempelig) te ontmoeten, zich te ontplooien, te ontspannen en elkaar te helpen. Met het oog op de vergrijzing is er specifieke aandacht voor ouderen. - Verbeteren van de mogelijkheden voor laagdrempelige ondersteuningsvormen (zoals zelfregie- of zelfhulpgroepen) en voorzieningen in de sociale basis (zonder indicatie).

Gezond en actief leven akkoord Renswoude

P a g i n a 23 | 31

3.3.1. Eenzaamheid Het doel is om eenzaamheid - onder de ouderen maar ook onder de jongeren - te beperken met als resultaat dat mensen gelukkiger zijn, zich fitter voelen en zin hebben om dingen te ondernemen. Eén tegen eenzaamheid Vanuit de aanpak eenzaamheid richten wij ons in Renswoude op het vinden en het activeren van (eenzame) ouderen door middel van huisbezoeken aan bewoners van 75 jaar en ouder. Ook willen we een groter netwerk creëren. Als er een bredere coalitie is, hebben we meer draagvlak en kunnen we meer vrijwilligers, organisaties en bedrijven in het traject laten meedoen. Onder de naam ‘Renswoude voor elkaar’ bestaat al een sterk netwerk waarin veel georganiseerd wordt. Met dit netwerk stimuleren we onderlinge ontmoetingen en samenwerkingen om zo de verbinding met elkaar te versterken en de trend van eenzaamheid te doorbreken. Belangrijke aandachtpunten zijn: • Eenzaamheid nadrukkelijk in beeld brengen en aanpakken; • Lokale aanpak uitwerken met concrete activiteiten en initiatieven om verbinding onder inwoners van Renswoude te stimuleren; • Een netwerkorganisatie rondom eenzaamheid vormen. Ook willen we vanuit deze aanpak aandacht geven aan jongeren. Samen met lokale samenwerkingspartners (zoals de bibliotheek en de buurtsportcoach) zoeken we kansen om ontmoetingsmogelijkheden voor jongeren te creëren.

De komende jaren gaan we de activiteiten vanuit Renswoude voor elkaar een vervolg geven en doorontwikkelen. Door middel van onze aanpak willen we inwoners die te maken hebben met eenzaamheid, of hier risico op lopen, in beeld krijgen en op een passende wijze ondersteunen. Ook bevorderen we de samenwerking tussen formele en informele partijen.

3.3.2. Mantelzorg We willen bereiken dat mantelzorgers en vrijwilligers zich gesteund voelen. In de komende jaren zal er veel van hen gevraagd blijven worden. Met name voor mantelzorgers is er een risico dat ze overbelast raken. Het is daarom belangrijk dat zij zich gesteund voelen en voldoende mogelijkheden hebben om op terug te vallen, wanneer het hen te veel wordt. Hierdoor kunnen ze zelf in balans blijven en hun belangrijke werk beter volhouden. Juiste mantelzorgondersteuning is nodig om uitval van de mantelzorger en snelle toeleiding naar zware zorg te voorkomen. Om dit doel te bereiken is het van belang om het mantelzorgpunt door te ontwikkelen: - Vergroten van de bewustwording rond mantelzorg in Renswoude; - Informatie en ondersteuning bieden rondom het thema mantelzorg; - Informatie en voorlichting/scholing bieden voor inwoners en vrijwilligers over verschillende ziektebeelden of beperkingen (bijvoorbeeld over dementie of niet aangeboren hersenletsel/NAH); - Maatjesproject dementie voortzetten en waar mogelijk uitbreiden; - Respijtzorg voor mantelzorgers ontwikkelen en beschikbaar stellen (zo mogelijk in samenwerking met andere gemeenten in de regio en zorgverzekeraars).