Gewaarmerkte jaarrekening inclusief jaarverslag GGDrU 2022

Jaarstukken 2022 Jaarstukken 2022 Jaarstukken 2022 • Jaarverslag • Jaarverslag •Jaarverslag Jaarrekening • • Jaarrekening • Jaarrekening

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ....................................................................................................... 4 1.

JAARVERSLAG ............................................................................................... 6 1.1

Bestuurlijk verslag ............................................................................... 6

1.2

Financiële informatie ........................................................................... 11

1.2.1 Financieel resultaat ............................................................................. 11 1.2.2 Verantwoording VWS .......................................................................... 12 1.3

Verantwoording over de prestaties in 2022 ............................................ 12

1.3.1 Een gezonde en veilige leefomgeving .................................................... 13 1.3.2 Ondersteuning sociaal kwetsbaren ........................................................ 20 1.3.3 Gezondere wijken en scholen ............................................................... 22 1.3.4 Een goede start voor ieder kind ............................................................ 27 1.3.5 Voorkomen van gezondheidsproblemen en -risico’s ................................. 34 1.3.6 De organisatie op orde ........................................................................ 39 1.3.7 Een eigentijdse dienstverlening ............................................................ 42 1.4

Paragrafen ......................................................................................... 44

1.4.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................. 44 1.4.2 Bedrijfsvoering ................................................................................... 48 1.4.3 Verbonden Partijen ............................................................................. 51 1.4.4 Onderhoud kapitaalgoederen................................................................ 52 1.4.5 Financiering en Treasury...................................................................... 52 1.4.6 Rechtmatigheid .................................................................................. 54 1.4.7 Openbaarheidsparagraaf ...................................................................... 56 2.

JAARREKENING ............................................................................................ 58 2.1

Balans ............................................................................................... 58

2.2

Gerealiseerd resultaat op hoofdlijnen .................................................... 60

2.3

Overzicht van baten en lasten en de toelichting ...................................... 60

2.4

Toelichting exploitatieverschillen per ambitie .......................................... 62

2.5

Uitleg ontwikkeling inwoner- en kindbijdrage ......................................... 66

2.6

Overzicht van de aanwending van het bedrag onvoorzien ........................ 66

2.7

Overzicht van incidentele baten en lasten .............................................. 67

2.8

Overzicht mutaties reserves ................................................................. 67

2.9

Wet Normering Topinkomens ............................................................... 69

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 2

2.10

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................. 71

2.10.1 Algemeen .......................................................................................... 71 2.10.2 Vaste activa ....................................................................................... 72 2.10.3 Vlottende activa ................................................................................. 73 2.10.4 Vaste passiva ..................................................................................... 73 2.10.5 Vlottende passiva ............................................................................... 74 2.10.6 Overige grondslagen ........................................................................... 74 2.11

Toelichting op de balans per 31 december 2022 ..................................... 75

2.11.1 Overige grondslagen ........................................................................... 75 2.11.2 Vlottende activa ................................................................................. 77 2.11.3 Reserves ........................................................................................... 81 2.11.4 Voorzieningen .................................................................................... 83 2.11.5 Vaste schulden met een looptijd langer dan één jaar ............................... 84 2.11.6 Kortlopende schulden .......................................................................... 85 2.11.7 Overlopende passiva ........................................................................... 86 2.11.8 Gebeurtenissen na balansdatum ........................................................... 88 2.11.9 Garantstelling..................................................................................... 89 2.12

Overige gegevens ............................................................................... 90

2.12.1 Resultaatbestemming .......................................................................... 90 2.12.2 SISA bijlage 2022 ............................................................................... 90 3.

Overige toelichtingen op de jaarrekening ......................................................... 93 3.1

Taakvelden ........................................................................................ 93

3.2

Kerngegevens .................................................................................... 94

3.3

Gemeenschappelijke regeling ............................................................... 95

3.4

Afkortingenlijst ................................................................................... 96

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 3

VOORWOORD Publieke gezondheidszorg gaat over het beschermen en bevorderen van de collectieve gezondheid. Over het beschermen van inwoners tegen gezondheidsrisico’s waar ze zelf geen invloed op hebben zoals milieuvervuiling, hittestress, klimaatverandering, infectieziekten, gevaarlijke stoffen. We focussen hierbij op gezond gedrag en het voorkomen van gezondheidsschade (preventie). Het afgelopen jaar was een bijzonder jaar voor de publieke gezondheid en GGDrU. Het lijkt alweer ver terug, maar begin 2022 jaar hebben we de boostercampagne voor de coronavaccinaties georganiseerd. Hierbij kregen we gelukkig veel hulp van medewerkers van diverse partners, waaronder gemeenten. In de loop van 2022 is gewerkt aan de integratie van het coronabedrijf in de reguliere GGDrU organisatie. In maart waren de verkiezingen voor de gemeenteraad, en hebben wij ons nieuwe bestuur en de nieuwe gemeenteraadsleden meegenomen in de wereld van de publieke gezondheid. Met het nieuwe bestuur hebben we de bestuursagenda voor de komende jaren opgesteld. In november heeft het bestuur besloten om te stoppen met de ontwikkeling van het digitale JGZ dossier, het GGiD. Zowel voor gemeenten als voor GGDrU een grote tegenslag; financieel èn voor de dienstverlening, waarin we grote stappen hadden willen maken op het gebied van digitale toegankelijkheid van het kinddossier.

GGDrU is van en voor de 26 gemeenten 1 van de regio Utrecht. Gemeenten zorgen als eigenaren en opdrachtgevers van GGDrU voor de publieke gezondheid van hun inwoners. Vanuit de gedachte van positieve gezondheid ontwikkelt GGDrU publieke gezondheidsinterventies en -acties op het zoveel mogelijk laten meedoen van mensen. Het bereiken van situaties waarbij mensen kunnen meedoen, ook als (en misschien wel juist omdat) ze bijzonder zijn. Daarbij is de inspanning niet alleen op het individu gericht, maar ook op de groep als geheel. GGDrU wil het verschil in gezondheid verkleinen en het vermogen van mensen om mee te kunnen doen aan de samenleving vergroten. Zorg redt levens. Preventie redt generaties. GGDrU draagt daar graag aan bij.

Mevrouw M. Pennarts, lid van het Dagelijks Bestuur, portefeuillehouder financiën Drs. Nicolette A.M. Rigter, Directeur Publieke Gezondheid, secretaris van het bestuur

1

Dit zijn Amersfoort, Baarn, Bunnik, Bunschoten, De Bilt, De Ronde Venen, Eemnes, Houten, Leusden, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Renswoude, Rhenen, Soest, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse Heuvelrug, Veenendaal, Vijfheerenlanden, Woerden, Woudenberg, Wijk bij Duurstede, IJsselstein en Zeist.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 4

Leeswijzer De jaarstukken 2022 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag verantwoorden we onze resultaten. We beschrijven in hoofdlijnen welke ontwikkelingen we in 2022 als organisatie hebben doorgemaakt. Daarna laten we zien of we onze ambities uit de begroting 2022 hebben waargemaakt. Dit doen we in een verantwoording van het programma publieke gezondheid. De verplichte paragrafen zijn: weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen, financiering en verbonden partijen. De jaarrekening 2022 bestaat uit de programmarekening en de balans. Op beiden geven we een toelichting.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 5

1.

JAARVERSLAG 1.1

Bestuurlijk verslag

Nieuw bestuur en nieuwe bestuursagenda In maart 2022 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Dat betekende ook een nieuw bestuur voor GGDrU, met maar liefst 19 nieuwe (van de 26) bestuurders. Het nieuwe bestuur heeft voor de bestuursperiode 2023 – 2027 een bestuursagenda opgesteld. De bestuursagenda geeft duiding aan gemeenten en samenwerkingspartners waar we voor staan, welk verschil wij willen maken en hoe we dat doen voor de inwoners van de regio Utrecht, samen met hen. Daarnaast geeft de bestuursagenda intern kaders en richting. De pijlers voor de komende jaren zijn: -

Kansrijk opgroeien Gezonde en veilige leefomgeving Langer gezond zelfstandig Wendbare en vitale organisatie

Het Algemeen Bestuur heeft op 25 januari 2023 de Bestuursagenda 2023 – 2027 vastgesteld. Nieuwe directie Naast een nieuw bestuur heeft er ook binnen de directie van GGDrU een wisseling plaatsgevonden. Op 17 januari is Carola Koper gestart en op 7 juni is Job Zwaal gestart als directeur bij GGDrU. Samen met DPG Nicolette Rigter vormen zij het directieteam. De directieleden hebben onderling de portefeuilles verdeeld.

GGiD In 2022 is het moeilijke, maar helaas noodzakelijke, besluit genomen om de samenwerking met de leverancier van het zogeheten Digitaal Dossier Jeugd Gezondheid (GGiD) te beëindigen. Zoals verderop in het jaarverslag te lezen is, verliep het proces om te komen tot het GGiD moeizaam. Op 2 november 2022 heeft het algemeen bestuur van GGDrU besloten definitief te stoppen met het ontwikkelen van het GGiD. Opvang vluchtelingen Als gevolg van de huidige oorlog in Oekraïne is een vluchtelingenstroom op gang gekomen. Ook in onze regio zijn afgelopen jaar vluchtelingen opgevangen. De coördinatie op de opvang van Oekraïense vluchtelingen voor de regio ligt bij de Veiligheidsregio (VRU). De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de gemeenten. Voor GGDrU is het belangrijk om zo snel en zo goed mogelijk in te schatten wat er nodig is als het gaat om publieke gezondheid. Dat is het afgelopen jaar op verschillende manieren gebeurd: Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 6

•

•

• • • • •

het team Infectieziektebestrijding gaf op locaties advies over veiligheid, gezondheid en preventie van infectieziekten en keek naar hoe de opvang op locaties geregeld is Jeugdgezondheidszorg (JGZ) onderzocht de gezondheid en ontwikkeling van de kinderen van 0 tot 18 jaar met aandacht voor de lichamelijke als de mentale gezondheid en zorgde voor de uitvoering van jeugdvaccinaties Milieu en gezondheid (MMK) was beschikbaar voor vragen over milieufactoren in relatie tot gezondheid Het Coronabedrijf werd ingeschakeld voor vragen specifiek over COVID-19. Daarnaast heeft team PSH op aanvraag advies gegeven over de benodigde psychosociale hulpverlening op opvanglocaties Team epidemiologie heeft zich beziggehouden met de verkenning van een gezondheidsonderzoek door middel van een rapid needs assessment Door middel van gezondheidsvoorlichting op locaties zijn ontheemden geïnformeerd over het gezondheidszorgsysteem in Nederland.

Huisvesting de Dreef: start verbouwing De hoofdlocatie van GGDrU aan De Dreef 5 in Zeist wordt gerenoveerd tot onze nieuwe ontmoetingsplek: het clubhuis. In het clubhuis staat het activiteit-gerelateerd werken centraal. Het gebouw wordt ingericht met zones waar bijvoorbeeld samenwerken centraal staat of waar we juist geconcentreerd werken. Op 14 maart 2022 is de renovatie van start gegaan. Inmiddels is al het sloopwerk achter de rug en de heropbouw begonnen. Naar verwachting wordt de renovatie medio 2023 binnen de financiële kaders afgerond. Bestuurlijke aansturing Covid-19 In crisistijd heeft de DPG de operationele leiding van de geneeskundige hulpverlening in de regio. De DPG is lid van het ROAZ MN (Regionaal Overleg Acute Zorg MiddenNederland) en was in de coronacrisis voorzitter van het Covid-19 kernteam ROAZ MN.

Organisatie Coronabedrijf Voor de bestrijding van Covid-19 is eind 2022 nog altijd sprake van een aparte organisatie, het Coronabedrijf. Het bedrijf heeft meerdere teams, zoals weergegeven in het organogram hiernaast.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 7

Bestrijding Covid-19 Vanaf eind februari 2020 heeft GGDrU vanuit haar wettelijke taak (Wet publieke gezondheid) op het gebied van Infectieziektebestrijding een grote rol in de bestrijding van het COVID-19 virus. Alle activiteiten die voortvloeiden uit de pandemiebestrijding heeft GGDrU ondergebracht in een aparte organisatie, het Coronabedrijf. Dit zijn: • Advisering en uitbraakmanagement • Informeren & vraagbaak • Vaccineren • Bemonstering • Bron- en contact onderzoek (BCO) • Surveillance en epidemiologisch onderzoek Belangrijke momenten in 2022 waren: • 22 november 2021 startte de Boostercampagne • Begin januari 2022 bereikt de omikrongolf Nederland. Deze verving daarmee binnen enkele weken de deltavariant • In januari 2022 vonden de eerste versoepelingen plaats van de in december 2021 afgekondigde harde lockdown • Op 10 januari 2022 gaan het basis- en voortgezet onderwijs en de BSO weer open • Op 26 januari 2022 worden meer versoepelingen doorgevoerd • De boostercampagne betekende dat mensen boven op de vaccinaties die zij eerder kregen nog een vaccin konden krijgen, een booster, om de bescherming tegen ernstige ziekte en ziekenhuisopnames op peil te houden. Het aantal testen wat we als GGDrU afnamen en het aantal vaccinaties wat we in deze periode zetten, was enorm. De tendens was “Blijf thuis als u klachten heeft. Doe een zelftest.

Is die positief? Doe dan een test bij de GGD”. Het hoogste aantal afgenomen testen bij GGDrU op een dag lag afgerond op 15.000 testen, terwijl het grootste aantal vaccinaties op een dag 22.000 bedroeg • Eind maart vervielen bijna alle maatregelen en ging corona een steeds kleinere rol spelen in het dagelijks leven • 14 april 2022 heeft de minister van VWS een Kamerbrief gestuurd over de beleidsagenda pandemische paraatheid. Deze beleidsagenda schetst de eerste lijnen voor de visie op een versterkte pandemische paraatheid van de zorg en infectieziektebestrijding. Transitie Medio 2022 is het traject gestart voor de transitie van het coronabedrijf naar de NonCovid organisatie. Hiervoor is door een extern bureau een Transitieplan opgesteld. In het plan zijn een aantal deelprojecten onderscheiden. Projecten zoals Eén GGD, Personele inpassing, Preventie, Vaccinatiecentrum, Pandemische paraatheid. Onderstaand plaatje is ter illustratie van het transitieproces. Veel deelprojecten hebben hun afronding gekregen voor eind 2022. De

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 8

ondersteunende diensten zijn in 2022 geïntegreerd. Voor de andere onderdelen krijgt dit verder vorm in 2023. Preventie en informatiepunten De activiteiten van het preventieteam en de informatiepunten waren erop gericht om de coronazorg toegankelijker voor iedereen te maken en daarnaast om iedereen van de juiste informatie te voorzien over corona en de coronavaccinaties. Voorbeelden hiervan zijn het inrichten van dichtbij locaties voor testen/vaccineren, de inzet van mobiele teams en pop-up locaties. Maar ook het inrichten van diverse informatiepunten (de meeste tijdelijk) op vaste locaties en ook op evenementen, beurzen en markten behoorden tot het pakket. Informatie en coronazorg naar de inwoners brengen was het uitgangspunt. We hebben hiermee ook doelgroepen weten te bereiken bij wie de standaard informatie en zorg niet toegankelijk genoeg was, zoals bijvoorbeeld asielzoekers, (arbeids)migranten en mensen met psychische aandoening. Dit werd door inwoners en ketenpartners als positief ervaren. GGDrU levert monitoringsinformatie over Covid-19 voor de regio Tijdens de coronapandemie stuurde de DPG wekelijks een regionale rapportage over de ontwikkelingen en verspreiding van het virus in de regio naar onder andere bestuurders van zorginstellingen en gemeenten in de regio.

In de regionale rapportage werd ook de situatie in de ziekenhuizen opgenomen vanuit het Traumazorgnetwerk (ondersteuningsorganisatie van het ROAZ Midden Nederland); beiden met oog op de zorg continuïteit. Daarnaast werd de informatie gebruikt voor het regionale beeld en de interpretatie hiervan, gegeven door de DPG in het Regionaal Beleidsteam (RBT). Onze prestaties 2022 op gebied van Covid-19:

Elke week Een Regionale rapportage ontwikkeling Covid 19

412.454

943.769

434.044 COVID-19 registraties

Vaccinaties Covid-19 gezet

30.786 basisserie

231.754

913.082 herhaalserie

telefoontjes bij KCC Corona

Bron- en contactonderzoeken uitgevoerd

51 814.340

vaccinatielocaties

coronatesten afgenomen

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 9

Onze kernwaarden Als organisatie zijn we zichtbaar, onafhankelijk, eigentijds, verbindend en alert. Dit zijn onze kernwaarden. Hierop kunnen we altijd worden aangesproken.

Zichtbaar Inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners weten waar we voor staan en weten ons te vinden. We zijn zichtbaar in de wijken, buurten en scholen in onze regio. En daar blijft het niet bij, we vergroten onze zichtbaarheid bijvoorbeeld ook online en in de media. Onafhankelijk We vervullen belangrijke adviserende en toezichthoudende rollen. Dit doen we altijd vanuit een onafhankelijke positie, vanuit onze deskundigheid en kernwaarden. Eigentijds De wereld verandert snel en we veranderen mee. We gebruiken digitale middelen, zodat we inwoners op een eigentijdse manier informeren. We spijkeren onze kennis bij, houden trends in de gaten en ontwikkelen nieuwe projecten voor een veiliger en gezonder leven. Verbindend We zoeken naar verbinding in onze contacten met inwoners. Dit kunnen kinderen en hun ouders zijn, maar bijvoorbeeld ook reizigers of senioren. Samen met andere organisaties bundelen we onze krachten, want samen staan we sterker tegenover het aanpakken van problemen als armoede, kindermishandeling, druggebruik, eenzaamheid en depressie. Alert We signaleren gezondheidsrisico’s alert en adviseren hierover. Zo zorgen we dat gezondheidsproblemen snel worden opgelost of zelfs worden voorkomen.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 10

1.2

Financiële informatie

1.2.1

Financieel resultaat

Het jaarresultaat komt over 2022 uit op een positief resultaat van € 648.000 bruto inclusief mutaties in reserves (€ 218.000 positief exclusief mutaties in reserves). Dit is 0,35% ten opzichte van de totale lastenomvang van € 183.186.000 inclusief mutaties in reserves. In de programmaverantwoording moet (vereisten Besluit Begroten en Verantwoorden, BBV) een overzicht worden opgenomen van de algemene dekkingsmiddelen en de kosten van overhead, conform definitie BBV. Ook moet het opgenomen bedrag voor vennootschapsbelasting zichtbaar zijn en moet inzicht gegeven worden in het gebruik van het geraamde bedrag voor onvoorzien. Deze informatie vindt u hieronder. In onderstaande tabel zijn de exploitatiecijfers van 2022 opgenomen, zoals ook is opgenomen in de jaarrekening van de jaarstukken:

Algemene dekkingsmiddelen Zoals uit bovenstaande tabel blijkt zijn de algemene dekkingsmiddelen € 180.548.000 en daarmee € 22.193.000 lager dan begroot. In paragraaf 3.4 (toelichting exploitatieverschillen per ambitie) van de jaarrekening wordt nader op dit verschil ingegaan. Overhead De gerealiseerde overhead over 2022 bedraagt € 47.573.000 en is daarmee € 6.469.000 lager dan begroot. In paragraaf 3.4 (toelichting exploitatieverschillen per ambitie) van de jaarrekening wordt nader op dit verschil ingegaan. Vennootschapsbelasting Voor het verzorgen van de aangifte vennootschapsbelasting 2022 wordt fiscale expertise ingehuurd. Hoewel de cijfers nog niet fiscaal zijn beoordeeld blijkt uit de voorlopige berekening dat voor 2022 geen vennootschapsbelasting verschuldigd is. Onvoorzien In de begroting 2022 is rekening gehouden met een post ‘Onvoorzien’ van € 103.000. Gedurende 2022 was het niet nodig om gebruik te maken van deze begrotingspost. Voor de financiële toelichting wordt verwezen naar paragraaf 3.4 ‘Toelichting exploitatieverschillen per ambitie’, zoals opgenomen in het jaarrekeninggedeelte van de jaarstukken.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 11

1.2.2

Verantwoording VWS

In de verantwoordingsinstructie van VWS inzake COVID-19 is opgenomen dat er in het jaarverslag een aparte paragraaf wordt opgenomen waarin de relevante informatie over Covid-19 wordt beschreven. In de jaarrekening na het overzicht van baten en lasten wordt de corona-meerkostentabel opgenomen en voorzien van een korte toelichting. Ook in 2022 heeft GGDrU volop opvolging gegeven aan de coronabestrijdingsopdracht. Het jaar startte met een lockdown als gevolg van de coronapandemie. Gedurende het jaar werd de dreiging en inzet op coronabestrijding minder. In de verantwoordingsinstructie van VWS inzake Monkeypox is opgenomen dat er in het jaarverslag een aparte paragraaf wordt opgenomen. Hierin wordt alle relevante informatie beschreven waarvan de kosten door VWS zijn vergoed.

Naast de voortgang van de coronapandemie hebben in 2022 diverse grote infectieziekteuitbraken gespeeld in de regio Utrecht waaronder de Monkeypox-uitbraak. Voor de bestrijding van deze tot A-ziekte geclassificeerde infectieziekte heeft GGDrU kosten gemaakt op het vlak van gerichte informatievoorziening aan doelgroepen, mogelijkheden om te testen en in een later stadium ook een vaccinatiecampagne.

1.3

Verantwoording over de prestaties in 2022

GGDrU zet zich ervoor in om voor alle inwoners kansen op goede omstandigheden te creëren, voor een zo gezond mogelijk leven, thuis, in de directe woonomgeving, op school op het werk en in de vrije tijd. Uitgangspunten hierbij zijn het principe van positieve gezondheid. Onze ambities voor 2022 waren gebaseerd op het werken aan: 1. Een gezonde en veilige leefomgeving 2. Ondersteuning sociaal kwetsbaren 3. Gezonde en weerbare wijken en scholen 4. Een goede start voor ieder kind 5. Voorkomen van gezondheidsproblemen en –risico’s (preventie) Om dat zo goed mogelijk te doen, hebben we ook de ambitie om onze organisatie en dienstverlening daarop aan te laten sluiten. Focus ligt hierbij op: 6. De organisatie op orde 7. Een eigentijdse dienstverlening Ieder organisatieonderdeel van GGDrU draagt bij aan alle ambities en heeft daarnaast een haar eigen aandachtsgebied.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 12

1.3.1

Een gezonde en veilige leefomgeving

GGDrU maakt zich hard voor een leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag en beschermt tegen gezondheidsrisico’s. Een veilige en gezonde leefomgeving vergroot het woonplezier van inwoners. Het maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om zich te vestigen. Dat is goed voor de lokale economie en de werkgelegenheid. GGDrU heeft ervaring met het verbinden van het fysieke en sociale domein, omdat GGDrU zowel gezondheidsbescherming als gezondheidsbevordering onder één dak heeft. Wat hebben we bereikt? -

-

-

Inwoners, gemeenten en andere organisaties, zoals scholen, wisten ons te vinden voor advies. In 2022 gingen de vragen vooral over gezonde leefomgeving, windturbines, hitteplannen, veehouderij, houtstook, schimmel in huis en geluidsoverlast Ongewenste gezondheidssituaties en -risico’s hebben we gesignaleerd en aangepakt. Dit varieerde van (geclusterde) meldingen over slechte leefomstandigheden binnenshuis tot het geven van gezondheidskundig advies in het geval van een incident De voorbereiding op rampen en crises is op orde gebracht en weer volop ingezet bij de Covid-19 pandemie We hebben adequaat opgetreden bij kleine en grote incidenten.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Gezondheidsadvies bij ruimtelijke ordening De invoering van de Omgevingswet biedt nieuwe mogelijkheden voor gemeenten om gezondheid zo vroeg mogelijk in het proces mee te nemen in ruimtelijke ordening. GGDrU heeft zich in 2022, net als haar gemeenten, verder voorbereid op de komst van de Omgevingswet. Dit hield in: meelezen en adviseren bij omgevingsvisies (in mindere mate dan 2021) en toenemend bij bestemmingsplannen en omgevingstafels. In totaal hebben we in 2022 29 adviesvragen behandeld met betrekking tot Ruimtelijke Ordening. Ook zijn we actief betrokken geweest bij verschillende landelijke overleggen en heeft het team Milieu en Gezondheid een landelijke opdracht uitgevoerd voor GGD GHOR Nederland. Daarnaast zijn we in 2022 aangesloten op en hebben (samen met de regio) getest met het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Dit heeft tot nu toe veel tijd gekost, en loopt op dit moment nog niet goed. Om een oplossing voor GGD’en te bedenken, is eind 2022 een werkgroep onder GGD GHOR Nederland gestart, waarin GGDrU (Milieu en Gezondheid en Informatie Voorziening) actief meedenkt. Vanwege de toename van het werk met de komst van de Omgevingswet is een heroriëntatie gestart op de wijze waarop deze nieuwe werkzaamheden vormgegeven kunnen worden en welke mogelijk extra capaciteit dit vraagt.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 13

Meenemen gezondheid in klimaatverandering en energiecrisis Klimaatverandering wordt gezien als het grootste gezondheidsvraagstuk van de komende tijd (World Health Organization). Ook in 2022 was er bij GGDrU weer aandacht voor onderwerpen die raken aan klimaatverandering én gezondheid. Zoals het beperken van gezondheidsklachten door hitte. Meerdere gemeenten in onze provincie zijn in 2022 aan de slag gegaan met het opstellen van een lokaal hitteplan en vanuit GGDrU hebben we hier een bijdrage aan geleverd. In 2022 werd project “blauw en groen, goed doen (RIVM)” afgerond. Collega’s van Infectieziektenbestrijding en Milieu & Gezondheid werkten sinds 2019 samen met een aantal landelijke partners aan dit project. De output bestaat onder andere uit drie factsheets met mogelijke maatregelen die tegen infectieziekten en allergenen ingezet kunnen worden, bij (her)inrichting van de leefomgeving met water- en groenelementen in het kader van klimaatadaptatie. GGDrU gebruikt de factsheets bij de advisering aan gemeenten. 2022 vormde ook het begin van de energiecrisis. Als gevolg van de hoge gasprijzen werd meer hout gestookt. Dit zorgt voor een toename van gezondheidsschade, voor de stokers zelf, maar ook voor hun buurtgenoten.

De energiecrisis leidt ook tot verminderde ventilatie - in een poging de warmte binnen te houden – wat zorgt voor verslechtering van het binnenklimaat met gezondheidseffecten tot gevolg. GGDrU informeert en adviseert gemeenten en inwoners hierover, door vragen te beantwoorden, via media en door informatie op de website te plaatsen. Infectieziektebestrijding (IZB) 2022 startte met een lockdown als gevolg van de coronapandemie. Gedurende het jaar werd de dreiging en inzet op coronabestrijding minder. Daardoor kon de samenleving terug naar normaal. Op het gebied van infectieziekte heeft dit geleid tot een terugkeer naar de situatie van voor de pandemie waar het gaat om infectieziekten en de bestrijding daarvan. Infectieziekten die twee jaar lang minder of vrijwel niet voorkwamen, verspreidden zich weer. Soms met een afwijkende frequentie of ander ziektebeeld dan voorheen. Zoals een opleving van zeer ernstige groep A streptokok-besmettingen en een toename van RS-virus. Opvallend daarin is met name de blijvende toename van schurft, onder andere bij studenten en zorginstellingen. Goede bestrijding daarvan is een opgave die nauw luistert, waarbij GGDrU samenwerking zoekt met lokale zorgverleners, zoals de huisarts, doelgroepen en hun vertegenwoordigers, zoals studenten en landelijke partners als het RIVM.

Naast de voortgang van de coronapandemie hebben in 2022 diverse grote infectieziekteuitbraken gespeeld in de regio Utrecht. Meest opvallend daarin was de mpox. Deze infectieziekte, tot A-ziekte geclassificeerd, vroeg een crisisorganisatie van de teams infectieziektebestrijding, seksuele gezondheid en coronabedrijf met gerichte informatievoorziening aan doelgroepen, mogelijkheden om te testen en in een later stadium ook een vaccinatiecampagne. In het najaar was sprake van een grote uitbraak van legionella in Houten, met meerdere ziekenhuisopnames, waarbij intensief is samengewerkt met de gemeente, provincie en toezichthouders om de verspreiding van legionella te voorkomen. Kort daarop werd een volgende A-ziekte vastgesteld bij een medewerker van een vaccinbedrijf in de regio: polio. In deze casus heeft het aanwezige early-warning-systeem goed gefunctioneerd. Vroege opsporing van het virus in

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 14

rioolwater heeft geleid tot een snel en adequaat antwoord om eventuele verspreiding te voorkomen. Inmiddels geldt voor al deze dossiers dat deze zijn afgerond. Ook op het gebied van zoönose was 2022 opvallend. Met name de blijvende verspreiding van vogelgriep is afwijkend van voorgaande jaren. Verspreiding vond nu ook in de zomermaanden plaats. Op getroffen bedrijven werkt GGDrU samen met de NVWA om bewoners en medewerkers van advies te voorzien en te beschermen tegen de vogelgriep door het aanbod van medicatie en vaccinatie. Reeds tijdens de coronapandemie is een start gemaakt met het versterken van de infectieziektebestrijding. Dit is zowel een landelijk traject via het VIP-traject (versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid) dat naar verwachting in de jaren 2023 en 2024 zal leiden tot een aantal tijdelijke financiële impulsen, als een regionale ontwikkeling: het versterken van de regionale bestrijding, onder andere via de geleerde lessen van de pandemie. In deze trajecten levert GGDrU op diverse manieren expertise en ondersteuning aan landelijke partners zoals GGD GHOR NL, RIVM en de nieuw op te zetten Landelijke Functionaliteit Infectieziektebestrijding (LFI). Reisadvies Tot en met het 1e kwartaal van 2022 heeft team Reisadvies op zeer beperkte schaal haar taken kunnen uitvoeren vanwege de beperkingen van internationale reizen door de lockdown.

Medewerkers reizigersadvisering werden elders ingezet voor de COVID-taken of vonden elders emplooi. Mede doordat vaste kosten wel doorliepen bij een sterk verminderde omzet is zijn de eerste maanden van 2022 verantwoordelijk voor het overall negatieve jaarresultaat van team reisadvies, waardoor nog aanspraak gemaakt moet worden op de algemene reserve. Vanaf april 2022 herstelde het toerisme en internationale reisverkeer zich met direct merkbare positieve gevolgen voor het aantal spreekuren, het aantal klanten en omzet. Omdat de markt voor reisadvies en vaccinaties vanaf juni en juli echt een grote vlucht nam, breiden we het team van Reisverpleegkundigen weer gestaag uit naar pre-covid proporties. Niet alleen om te voldoen aan de sterk gestegen behoefte, maar ook om weer toe te groeien naar een weerbaar, financieel gezond en stabiele toekomst voor Reisadvies binnen de GGD regio Utrecht. De al maanden lang zeer goed gevulde afsprakenportefeuille biedt meer dan perspectief voor deze belangrijke, toegankelijke en zichtbare markttaak van de GGD. Zodat Utrechters veilig op reis gaan en gezond kunnen terugkeren. Tuberculosebestrijding (TBC) Een belangrijke taak van tuberculosebestrijding is het screenen van risicogroepen zoals immigranten en asielzoekers die Nederland binnenkomen uit landen waar veel tuberculose voorkomt en het doen van bron- en contactonderzoek.

16% van de gevallen van longtuberculose werd gevonden door de screening van deze risicogroepen door het team tuberculosebestrijding. Ook in de zorg voor groepen patiënten met tuberculose, waarvoor veelal de reguliere zorg en hulpverlening minder toegankelijk is, speelt het team tuberculosebestrijding een belangrijke rol. De behandelresultaten liggen al jaren boven de WHO grens van 85%. In december 2019 hebben de 7 DPG-en in het Regionaal Expertisecentrum (REC) Noordwest Nederland de intentie uitgesproken toe te werken naar een organisatievorm

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 15

van één Autonome Tuberculose Zorgcentrum (ATZ/centrumorganisatie) en Mobiele Tuberculose Teams (MTT’s). In het REC werken de GGD’en van Amsterdam, regio Utrecht, Zaanstreek Waterland, Kennemerland, Hollands Noorden, Flevoland en Gooi en Vechtstreek samen. Voor een toekomstig bestendige tuberculosebestrijding is bundeling van kwaliteit en concentratie van expertise noodzakelijk. Daarnaast is er de behoefte aan regionale verankering en een goede decentrale uitvoering. Op welke manieren dit vorm kan krijgen werken we in de periode 2020-2024 verder uit. Terugkijkend op 2022 zien we dat de regionale tuberculosebestrijding steeds meer vorm krijgt. In 2022 is verder geïnvesteerd in regionale samenwerking en professionalisering. Dit is alleen mogelijk geweest door de grote inzet en betrokkenheid van alle medewerkers werkzaam in de tuberculosebestrijding. Sinds 2021 screenen alle GGD’en in deze regio immigranten, afkomstig uit een land met een tuberculose incidentie van > 200/100.000, op tuberculose infectie (TBI). Door het vaststellen van TBI en het aanbieden van een preventieve behandeling kan het ontwikkelen van de ziekte tuberculose worden voorkomen. Tevens is in 2021 is een belangrijke aanpassing in beleid doorgevoerd voor de BCG vaccinatie bij pasgeborenen (bij immigranten). Op advies van de WHO is besloten de leeftijd te vervroegen van 6 maanden naar 2 maanden.

Voor tuberculosebestrijding binnen de regio was dit een grote uitdaging daar door de Covid-19 pandemie achterstanden waren ontstaan in het vaccineren van pasgeborenen. De achterstanden zijn in 2022 weggewerkt. Forensische geneeskunde (FG) In 2022 is de doorontwikkeling van de forensische geneeskundige dienstverlening op het niveau van de politieregio Midden-Nederland verder vorm gegeven. Voor GGDrU betekent dit dat naast de dagelijkse uitvoering in de eigen regio er in nauwe samenwerking met GGD Flevoland en GGD Gooi en Vechtstreek uitvoering wordt gegeven aan de FG taken. Er is een gezamenlijk rooster voor alle artsen voor het totale gebied Midden-Nederland. In 2022 zijn verdere samenwerkingsafspraken gemaakt voor 2023. De druk op de bezetting van forensisch artsen op landelijk niveau is ook in 2022 verder toegenomen. De onderbezetting van artsen is en wordt daarom ook op verschillende manieren onder de aandacht gebracht van het ministerie. Op dit moment is het aantal artsen werkzaam voor de GGDrU nog redelijk in balans, maar vanwege het bereiken van pensioen gerechtige leeftijd zal hier binnenkort verandering in komen. GGDrU leidt nieuwe artsen FG op GGDrU is bevoegd artsen in opleiding te begeleiden en dat doen wij dan ook. Er worden door GGDrU jaarlijks nieuwe artsen begeleid en mede opgeleid in het kader van de driejarige opleiding tot forensisch arts.

In 2022 betrof de begeleiding een eerstejaars stage en een derdejaars stage van twee artsen in opleiding. Ondanks de grote investering die dit vraagt vinden we het belangrijk artsen op te leiden en daarmee de pool van forensisch artsen te kunnen vergroten. Taken op het gebied van forensisch zijn uitgebreid In 2022 is de taak monitoring gebruik stroomstootwapen in opdracht van de politie toegevoegd aan de al bestaande taken van forensische geneeskunde. In 2022 is er echter door de politie nog geen enkele keer om uitvoering van deze taak gevraagd. In maart 2022 bleek het Nederlands Forensisch instituut geen mogelijkheden te zien om nog langer zedenzaken bij kinderen onder 12 jaar uit te voeren. Het ministerie heeft de samenwerkende GGD ’en gevraagd met een voorstel te komen om deze taak van het NFI

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 16

over te nemen. GGDrU is actief bij de ontwikkeling van dit voorstel betrokken. Dit zal in 2023 zijn beslag krijgen. Relationele en seksuele vorming De landelijke stimuleringsregeling Relaties en Seksualiteit wordt goed benut in de provincie Utrecht. Sinds de start van de regeling in 2019 hebben 176 scholen de regeling aangevraagd (waarvan 10 in 2022), scholen uit 23 van de 26 gemeenten in de provincie Utrecht doen mee. De regeling is verlengd en scholen kunnen in 2023 en 2024 weer een aanvraag indienen. Met deze regeling krijgen scholen 20 uur ondersteuning van GGDrU om aandacht voor relationele en seksuele vorming te organiseren en structureel in te bedden. Daarbij krijgen scholen budget om te besteden aan bijvoorbeeld lesmateriaal of training van medewerkers door GGDrU. De stimuleringsregeling biedt voor een deel van de scholen uitkomst, echter kunnen niet alle aanvragen worden gehonoreerd en blijft de regeling tijdelijk. Op 21 maart 2022 organiseerde GGDrU het Kennisatelier ‘Investeren in relationele en seksuele gezondheid’. Hier heeft GGDrU met basisonderwijs en kinderopvang gepresenteerd dat het van belang is dat kinderen van jongs af aan worden begeleid bij relationele en seksuele vorming. Zodat zij leren hoe hun lijf werkt, hoe ze kunnen aangeven wat ze wel en niet prettig vinden en hoe ze respectvol omgaan met elkaar.

Gemeenten spelen een belangrijke rol door te stimuleren dat kinderopvang en scholen goede seksuele vorming geven. Gemeenten kunnen GGDrU opdracht geven om proactief aandacht te geven aan seksuele vorming en daarbij te zorgen voor passend budget om dat ook te kunnen doen. GGDrU heeft in 2022 met verschillende gemeenten hier gesprekken over gevoerd en zet deze gesprekken voort in 2023 om goede relationele en seksuele vorming voor álle kinderen in de provincie mogelijk te maken. Project SchoolsOUT In 2022 heeft GGDrU de bewezen succesvolle interventie SchoolsOUT uit Nijmegen geïntroduceerd op het voortgezet onderwijs in de provincie Utrecht (in opdracht van provincie Utrecht en gemeenten Amersfoort en Utrecht). GGDrU ondersteunt scholen bij aandacht voor seksuele en genderdiversiteit, zorgt voor onderlinge kennisuitwisseling en verbindt aanbieders van lesmateriaal en voorlichting aan scholen. In 2022 is samenwerking opgestart met 23 schoollocaties in Utrecht en Amersfoort. Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg VWS komt niet over de brug met meer middelen voor ASG regio Utrecht of een andere verdeling van middelen. Wel is toegezegd dat de regeling geëvalueerd wordt, inclusief de verdeelsleutel van landelijke middelen. Uitkomst van de evaluatie wordt in 2024 verwacht.

In 2022 hebben we 5.882 soa- en seksualiteitsconsulten uitgevoerd onder groepen met een kwetsbaarheid en/of hoog risico op soa. Bij 22,0% consulten werden één of meerdere soa gevonden. De meest besproken onderwerpen bij seksualiteitshulpverlening waren anticonceptie en seksueel geweld.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 17

PrEP2 (Pre-expositie profylaxe) GGDrU biedt PrEP-zorg om te voorkomen dat mensen hiv oplopen. Alle 432 plekken vanuit de landelijke PrEP-regeling zijn ingevuld. Op de wachtlijst voor PrEP-zorg staan eind 2022 nog 497 personen. Een deel van de plekken in 2022 waren van tijdelijke aard. Gemeente Utrecht investeert in 2023 in extra plekken voor PrEP-zorg. In 2023 zijn er daarmee in totaal 557 plekken voor PrEP-zorg beschikbaar. Publieke gezondheid bij rampen en crisis weer op normaal niveau Vanwege de dalende besmettingen Covid-19 en het versoepelen van de regelgeving werden de OTO-activiteiten (Opleiden, Trainen en Oefenen) voor de crisisorganisatie weer uitgevoerd op een normaal niveau. In piketgroepen zijn nieuwe functionarissen gestart. Verschillende activiteiten zijn ontplooid om de piket groepen vakbekwaam te maken en vakbekwaam te houden. We werkten hierin nauw samen met onze partners (denk daarbij aan ziekenhuizen, zorginstellingen, slachtofferhulp, Veiligheidsregio Utrecht en het Netwerk Acute Zorg Midden Nederland). De crisisorganisatie is daarnaast ook betrokken bij het verder vormgeven van onze pandemische paraatheid. Turbulent jaar voor Publieke Gezondheid Asielzoekers De Publieke Gezondheid voor Asielzoekers (PGA) is een taak van GGDrU, in opdracht van het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA), als onderaannemer van GGD GHOR.

Zowel in reguliere opvanglocaties (Amersfoort, Leersum, De Meern en Utrecht) als bij (crisis)noodopvanglocaties verleende GGDrU in 2022: • technische hygiënezorg • infectieziektebestrijding (IZB) • jeugdgezondheidszorg (JGZ) • tuberculose (TBC)-zorg • voorlichtingen over gezondheidszorg in Nederland, Seksuele gezondheid en Opgroeien in Nederland. De dynamiek in de (nood)opvang van asielzoekers en statushouders vroeg om een zeer flexibele inzet van GGDrU in het leveren van passende preventieve zorg. Er waren Crisis Noodopvang (CNO) locaties die relatief kort openbleven. Op deze CNO locaties werd enkel 'niet uitstelbare’ JGZ gegeven. Het was soms een uitdaging om erachter te komen waar kinderen verblijven die onze zorg nodig hebben. Dit kwam doordat de instroom zo groot was dat de registratie van asielzoekers door Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) ernstig achterliep. Ook het geven van TBC zorg vergde meer inspanning dan gebruikelijk, doordat het COA personen (tijdelijk) onderbracht in onze regio, voordat ze een eerste TBC screening hadden gehad in Ter Apel. Dat betekent dat GGDrU zelf deze screening moest doen. Dit gebeurde aan de hand van periodieke lijsten die GGDrU van GGD GHOR ontving, en deze waren vaak niet accuraat. GGDrU moest de ‘te screenen asielzoekers’ traceren en dat kostte een hoop tijd en werk.

Publieke gezondheid statushouders Via onze reguliere dienstverlening bereiken we ook statushouders. Zo hebben we:

2

PrEP wordt geslikt vóórdat iemand seksueel contact heeft met iemand die mogelijk een hiv (humaan immunodeficientievirus)-infectie heeft. PrEP pillen bestaan uit hiv-virusremmers en zijn bedoeld om hivinfectie te voorkomen. PrEP werkt goed en is veilig wanneer je het op de juiste manier gebruikt en met de goede zorg eromheen. Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 18

-

statushouders wegwijs gemaakt in het Nederlandse (preventieve) zorgsysteem en voorlichting gegeven over gezondheidsthema’s (stress & ontspanning, gezond leven, seksuele gezondheid, opvoeding in twee culturen) - meer bewustzijn gecreëerd bij professionals van GGDrU om aan te sluiten bij het taalniveau van de doelgroep en cultuur sensitief te werken in het belang van een effectieve dienstverlening. De doorgeschoven projectgelden (vanwege Covid) voor de gezondheidsvoorlichtingen voor statushouders liepen eind 2022 af. In totaal zijn 32 gezondheidsvoorlichtingen gegeven, in 14 gemeenten. Onze prestaties 2022 ten aanzien van gezonde en veilige leefomgeving

317

765

5.904

lijkschouwingen

soa-consulten

meldingen gezondheid in de leefomgeving opgepakt

452 personen in PrEP-zorg

(o.a. laagfrequent geluid, vocht en schimmel, lood in drinkwater, 5G)

195 nieuwe personen in PrEP-zorg 1.337 PrEP follow-up-consulten 74

13.800

Groepsvoorlichtingen asielzoekers

Bezoekers Reisadvies

21

32 voor

calamiteiten/incidenten met inzet PSH

statushouders

176

S

Scholen Stimuleringsregeling Relaties & Seksualiteit

st

Top 3 meldingen infectieziekten: Pneumokokken-ziekte #142 Legionellose #72 Hepatitis B #70

58 Actieve TBC en 107 latente TBC infecties

1097 TBC vaccinaties (BCG)

opgespoord

129 inspecties Permanente make-up (PMU), en tattoo en piercing

1387 Telefoontjes over infectieziektes (naast COVID-19), waarvan

450 over scabies 320 over Mpox

Wat heeft het gekost? Hieronder is de gecomprimeerde productgroep-rekening van de ambitie ‘Een veiligere leefomgeving’ weergegeven (alle bedragen x €1.000). Een positief saldo betekent overigens een voordelig resultaat.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 19

Voor een toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de jaarrekening. Daar wordt ook toegelicht of het een incidenteel of structureel resultaat betreft.

1.3.2

Ondersteuning sociaal kwetsbaren

Onze professionals van Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) richten zich op sociaal kwetsbare inwoners. De problemen met de meest kwetsbare inwoners zijn complex. We werken daarom nauw samen met gemeentelijke wijkteams. En met partners op het gebied van zorg, veiligheid, wonen, werk, inkomen, en geestelijke en verslavingszorg. Wat hebben we bereikt? -

We hebben een vangnet gerealiseerd voor mensen die tussen wal en schip vallen. Vroegtijdig sociale kwetsbaarheid wordt gesignaleerd, zodat sociale uitsluiting en overlast tijdig kunnen worden aangepakt Het Meld- en Adviespunt Bezorgd (MAB) is volop gevonden. Ketenpartners en bezorgde inwoners kunnen hier met vragen en zorgen terecht Het MAB werkt in de gemeenten goed samen met lokale partners, zodat hulp zo efficiënt mogelijk wordt ingezet en mensen snel de juiste ondersteuning kunnen krijgen.

Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2022 hebben we heel concreet gewerkt aan het helpen van de kwetsbaarste inwoners en het voorkomen en beperken van overlast door: Meld- en Adviespunt Bezorgd (MAB) Het meld- en Adviespunt richt zich op personen met meervoudige problematiek die niet in een acute crisis verkeren, maar wel zorg nodig hebben of overlast veroorzaken en zelf geen hulp vragen. Het meldpunt heeft een consultatie- en vangnetfunctie. Dit betekent dat we meldingen triëren, indien wenselijk adviseren en (als het nodig is) doorzetten naar de (lokale)zorg(structuur). GGDrU voert het MAB uit voor 17 gemeenten.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 20

Gemeenten van de subregio’s Utrecht West, Lekstroom en Eemland (met uitzondering van Eemnes) en Stad Utrecht zijn verbonden aan het MAB. Gemiddeld kreeg het MAB ruim 53 meldingen per week. Ten opzichte van 2021 kent 2022 circa 66% meer meldingen. Belangrijkste oorzaak is dat het aantal meldingen via de politie is toegenomen. De reden hiervoor is dat de politie er beleid van heeft gemaakt om een ‘niet acuut-melding’ bij het MAB te doen als agenten te maken hebben met mensen met verward gedrag. De wachtlijst die in 2021 is ontstaan is begin 2022 weggewerkt. De formatie is op sterkte. De verwachting is dat het aantal meldingen bij het MAB in 2023 hoger zal zijn dan in 2022. Meldfunctie meldingen en Verkennend Onderzoek Deze taken van de Wet verplichte GGZ (WvGGZ) hebben vorm gekregen binnen het bestaande meldpunt MAB. Op deze wijze wordt iedere melding getrieerd op mogelijk verplichte zorg. GGDrU is gemandateerd om deze taken uit te voeren door de betrokken gemeenten. In bijna alle gevallen is er sprake van meervoudige problematiek zoals verslaving, psychiatrie, financiële problematiek, verstandelijke beperking. Woon Hygiënische Problematiek (WHP) Op basis van specifieke expertise op het gebied van woningvervuiling en dwang en drang, adviseert GGDrU en/of voert regie ten aanzien van de Woon Hygiënische Problematiek (WHP) situatie in 19 gemeenten.

De regievoering vindt plaats in overleg met betrokken professionals en (voor zover mogelijk) met betrokkene. Met een gezamenlijk plan van aanpak wordt gewerkt aan een duurzame oplossing. Voorkomen Huisuitzettingen (VIA) GGDrU coördineert voor 3 gemeenten in subregio Eemland het voorkomen huisuitzettingen. Bij VIA gaat het om huishoudens waarbij sprake is van dreiging tot huisuitzetting door huurachterstand in combinatie met meervoudige problematiek. Vanuit een gedwongen kader wordt een VIA traject opgestart, waarbij de betrokkene zich conformeert aan een gezamenlijk plan van aanpak.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 21

Onze prestaties 2022 ten aanzien van ondersteuning sociaal kwetsbaren

15

109

2.785

meldingen opgepakt Woon Hygiënische Problematiek (WHP)

meldingen opgepakt Meld- en adviespunt Bezorgd (MAB). Waarvan:

trajecten voorkomen huisuitzettingen

2.742 regulier 43 WetvGGZ (waarvan 11 keer verkennend onderzoek uitgevoerd door GGDrU)

Wat heeft het gekost? Hieronder is de gecomprimeerde productgroep-rekening voor de ambitie ‘sociaal kwetsbaren’ weergegeven (alle bedragen x €1.000). Een positief saldo betekent overigens een voordelig resultaat.

Voor een toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de jaarrekening. Daar wordt ook toegelicht of het een incidenteel of structureel resultaat betreft.

1.3.3

Gezondere wijken en scholen

We willen gezonde wijken, buurten en scholen in de regio Utrecht. We willen dat iedereen zijn eigen talenten kan ontwikkelen en ontplooien, en dat iedereen kan meedoen. Wat hebben we bereikt? -

-

We zagen de vraag omtrent preventie het afgelopen jaar toenemen. Met mooie projecten rond bijvoorbeeld mentaal welbevinden, gezond gewicht en rookvrije generatie, hebben we bijgedragen aan het vergemakkelijken van een gezonde leefstijl voor inwoners in regio Utrecht Gezonde School is extra zichtbaar geworden in regio Utrecht, waardoor we meer scholen hebben ondersteund op diverse thema’s, zoals middelengebruik en mentaal welbevinden.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Gezonde School-aanpak We adviseren en ondersteunen scholen volgens de Gezonde School-aanpak. De Gezonde School-adviseurs begeleiden deze scholen naar structureel en integraal schoolgezondheidsbeleid. Scholen met een landelijke Gezonde School subsidie en scholen in gemeenten die maatwerk Gezonde School afnemen, konden we intensiever Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 22

begeleiden. Begeleiding van scholen doen we met name op scholen met veel kwetsbare leerlingen. We zien dat sinds corona steeds meer scholen aan de slag willen met het thema welbevinden: in 2022 koos ruim een derde van de scholen bij een landelijke subsidie voor dit thema ten opzichte van een kwart twee jaar eerder. Zowel scholen als gemeenten koppelen de inzet van hun NPO-gelden aan de Gezonde School-aanpak. Zij zetten hiermee het thema welbevinden steviger neer. Daarnaast zien we een grote vraag naar ondersteuning op het thema Relaties en seksualiteit. Omdat zowel de subsidies vanuit Gezonde School als het maatwerk vanuit gemeenten tijdelijke middelen zijn, is Gezonde School-aanpak binnen het team Gezondheidsbevordering relatief kwetsbaar. Buiten dit maatwerk om is er weinig capaciteit om in te zetten op Gezonde School-aanpak.

Aantal scholen met subsidie van Gezonde School Zichtbaarheid Dit jaar hebben we stevig ingezet op de zichtbaarheid van Gezonde School in de regio Utrecht. Zo hebben we een factsheet en nieuwsbrief ontwikkeld, vonden er twee werkbezoeken met staatssecretaris van VWS plaats en is de landelijke dag van Gezonde School in onze regio georganiseerd waarbij een aantal scholen is bezocht. Gezonde Wijkaanpak GGDrU coördineert de ‘Gezonde Wijkaanpak’ in Amersfoort en Vijfheerenlanden, en is ook betrokken bij de uitvoering. Samen met inwoners en professionals werken we aan een prettige wijk waar het fijn leven is. Doel is om de gezondheid en zelfredzaamheid van de inwoners in de wijk te versterken en gezondheidsachterstanden te verminderen. Een onderdeel van de Gezonde Wijk aanpak is om de gezondheidssituatie in kaart te brengen met een wijkgezondheidsprofiel (van data naar doen). In 2022 zijn alle bestaande wijkprofielen weer

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 23

geüpdatet met de laatst beschikbare cijfers en besproken in de verschillende wijkwerkgroepen. In alle gezonde wijken is een netwerksamenwerking die in 2022 nog weer steviger verankerd is. Speerpunten waaraan gewerkt wordt zijn onder andere gezond rondkomen/ armoede, mentaal welbevinden/stress, gezond gewicht, gezond opgroeien en opvoeden, prettig en gezond ouder worden, alle ballen in balans. In de gezonde wijk aanpak wordt gewerkt vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Er wordt samengewerkt met inwoners en professionals zoals huisartsen, welzijnswerkers, buurtsportcoaches, gebiedsmanagers, scholen, kinderdagverblijven, ggz, wijkteams, wijkagent, mantelzorgondersteuning, actieve vrijwilligers, buurt- en ontmoetingscentra, de voedselbank, geldloket, werk/ inkomen, leefstijlcoaches, jongerenwerkers, fysiotherapeuten. Door de samenwerking vanuit dit netwerk en de bottom up aanpak wordt gewerkt aan het bereiken van de kwetsbare groepen. In 2022 is een procesevaluatie uitgevoerd naar de Gezonde Wijk. Hieruit kwam het volgende naar voren: Effecten bij bewoners: “Er is zowel fysiek als mentaal vooruitgang gezien en gemerkt onder de bewoners.” “De Gezonde wijk heeft voor veel meer bekendheid gezorgd.

Meer mensen zijn zich bewust dat ze ook zelf verantwoordelijk kunnen zijn voor hun eigen gezondheid en dat is juist in deze wijk erg belangrijk.” Effecten bij Professionals in de wijk: “Door het introduceren van de gezonde wijk, krijgen meerdere professionals oog voor preventie. Verandering zit vooral in het feit dat zij meer gaan nadenken over de Gezonde Wijk (GW) aanpak.” Samenwerking is verbeterd: “We werken ook veel meer samen met de partners en we zijn op weg om allemaal dezelfde kant op te gaan, dit project versterkt elkaar.” “Top van de gezonde wijk is dat er gezamenlijke aandacht is voor wat er in de wijk afspeelt. En nodig is om bewoners gezonder te krijgen op alle vlakken.” “De samenwerking met de Gezonde Wijk verliep goed. Je ziet dat de professionals dichterbij elkaar zijn gekomen. Je kunt nu veel makkelijker bij iemand aankloppen met een vraag, de korte lijntjes zijn fijn. Je netwerk wordt breder dus je kunt veel makkelijker contact leggen. Je kunt bijvoorbeeld een casus inbrengen en vragen: ‘Wat moet ik hiermee?’. Dit werkt erg fijn.” De Gezonde Wijk aanpak binnen het team gezondheidsbevordering is relatief kwetsbaar omdat dit bekostigd wordt vanuit maatwerkgelden. Buiten dit maatwerk om is er geen capaciteit om in te zetten op de Gezonde Wijk aanpak.

Preventieprogramma’s Ook coördineren en/of begeleiden we de volgende preventieprogramma’s op basis van maatwerkafspraken met de betreffende gemeenten:

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 24

-

Gezond gewicht met behulp van de JOGG-aanpak. Eind 2022 zijn er 15 JOGG gemeenten (6 meer dan in 2021). In Amersfoort en Baarn voeren we de coördinatie van JOGG-aanpak uit onder de naam B.Slim. In ander gemeenten is Gezondheidsbevordering in meer of minder mate betrokken, vooral in het onderwijs (Gezonde School-aanpak) Alcoholmatiging: in verschillende gemeenten is Gezondheidsbevordering betrokken bij werkgroepen en activiteiten rondom alcoholmatiging vanuit lokale preventieakkoorden. Daarnaast is de campagne IkPas uitgezet naar alle gemeenten en JGZlocaties. Met IkPas hebben we het hoogste bereik t.o.v. andere regio's in Nederland. Rookvrije Omgeving: er is dit jaar stevig ingezet op activiteiten rondom de Rookvrije Generatie en het creëren van rookvrije omgevingen. Zo hebben vijf gemeenten al hun OV-haltes rookvrij gemaakt, hebben 16 gemeenten materialen ontvangen om locaties als speeltuinen, gemeentelijke voorzieningen en sportverenigingen rookvrij te maken. Ook intern zijn er stappen gezet: JGZmedewerkers zijn (opnieuw) geschoold met de e-learning Rookvrije Start en, in overleg met verhuurders, zijn 37 van de 51 JGZ-locaties voorzien van rookvrij uitingen ten behoeve van een rookvrije entree (dit wordt in 2023 gecontinueerd). Tot slot is sterk ingezet op Stoptober, de landelijke stoppen met roken maand in oktober.

Een greep uit de activiteiten: in twee gemeenten is de Stoptoberbus geweest, de Stoptoberbal heeft meerdere weken in een apotheek, ziekenhuis en winkelcentrum aandacht gegenereerd en campagnemateriaal is naar gemeenten, voedselbanken en JGZ-locaties verstuurd. We zien een stabiel aantal deelnemers aan deze campagne (landelijk rond de 50.000).

Kennisuitwisseling GGDrU heeft in 2022 twee kennisateliers voor gemeenten en andere partners georganiseerd waar vanuit Gezondheidsbevordering een bijdrage aan geleverd is: ‘Van Data naar Doen’ en ‘Investeren in relationele en seksuele gezondheid’. Beleidsadvies en ondersteuning aan gemeenten Diverse gemeenten zijn geadviseerd bij de ontwikkeling van hun gezondheidsbeleid en bij specifieke gezondheidsthema’s. Gemeenten hebben in 2022 een terugkoppeling ontvangen van de corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2021. Daarnaast neemt GGDrU in vrijwel alle gemeenten in meer of mindere mate deel aan de lokale sport- en preventieakkoorden. We hebben in verschillende werkgroepen meegedacht en geadviseerd over mentale vitaliteit en langer gezond zelfstandig ouder worden. We hebben in de Eemland gemeenten een Lokale Alliantie rondom financieel veilig ouder worden opgezet waarbij er veel aandacht is voor de preventie van huiselijk geweld (documentaire over geweld tegen vrouwen; bijeenkomsten in gemeentes zijn georganiseerd). Valpreventie binnen de Health Hub Utrecht Binnen het speerpunt Langer Gezond Zelfstandig (vanuit de coalitie wijkgerichte preventie binnen de Health Hub) is een projectgroep, onder leiding van GGDrU en Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 25

gemeente Stichtse Vecht, verder aan de slag gegaan met het ontwikkelen van een preventiepad voor valpreventie. Dit omvat een zorg gerelateerd programma en een primair preventiepad: • Het zorg gerelateerde valpreventie programma, ‘Blijf Gaan en Staan’ is geïmplementeerd in de gemeente en loopt goed. Deze route houdt in dat zorg- en welzijnsprofessionals (kwetsbare) ouderen met een verhoogd valrisico verwijzen voor een individuele valrisicobeoordeling (valanalyse) met advies op maat • Het primaire preventiepad heeft betrekking op oudere inwoners met een potentieel verhoogd valrisico. Hierin worden inwoners via publieke voorlichting en activiteiten gestimuleerd om kracht, balans en mobiliteit (en daarmee zelfredzaamheid) te bevorderen en/of behouden. Aan dit primaire preventiepad wordt in 2023 verder gewerkt en zal aangesloten worden op de landelijke ontwikkelingen (SPUK) en de opdracht op valpreventie die bij de gemeente komt te liggen. Daarnaast wordt in 2023 de werkgroep valpreventie nieuw leven in geblazen. Samen met partners vanuit verschillende gemeenten, de Hogeschool, kUS, zorg- en welzijnsorganisaties wordt breder ingezet op het delen van kennis, ervaring en goede voorbeelden op het gebied van valpreventie. Onze prestaties 2022 ten aanzien van gezonde wijken en scholen 2.500

70

inwoners meegedaan aan IkPas

144 Scholen ontvangen in 2021 wekelijks schoolfruit

32

22 Gemeenten ondersteund bij het lokaal preventieakkoord

Scholen hebben Gezonde School subsidie ontvangen

scholen (PO, VO en MBO) hebben 1 of meer gezonde school vignetten behaald

Wat heeft het gekost? Hieronder is de gecomprimeerde productgroep-rekening voor de ambitie ‘Gezondere wijken en scholen’ weergegeven (alle bedragen x €1.000). Een positief saldo betekent overigens een voordelig resultaat.

Voor een toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de jaarrekening. Daar wordt ook toegelicht of het een incidenteel of structureel resultaat betreft.

Jaarstukken 2022 GGD regio Utrecht – april 2023

Pagina 26

1.3.4

Een goede start voor ieder kind

We willen dat kinderen gezond en veilig opgroeien en naar vermogen meedoen. Een goede start betekent gezondheidswinst, ook voor toekomstige generaties. De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) werkt hieraan door het versterken van hechting, ouderschap, gezondheid en weerbaarheid. Dat begint al voor de aanstaande moeder zwanger is en gaat door tot het kind 18 jaar is. Naast het zorgen voor een gezondheidsfundament voor alle kinderen, willen we vooral effect bereiken in gezinnen waar het minder goed gaat. Wat hebben we bereikt?