D2. Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda 2020-2025 DEF

Deze structuur is heel werkbaar”, blikt hij terug. “Nieuwe onderwerpen kun je onder een bestaand thema hangen.” De lange termijn is wat Verloop betreft leidend. “Hoe zien wonen, werken, mobiliteit en alle andere aspecten van samenleven in de regio er in 2050 uit? Dat moet je vertalen naar een stip op de horizon. Die lijkt los te staan van vandaag, maar het bepaalt wel wat je vandaag gaat veranderen om daar te komen.” De noodzaak om te veranderen moet heel helder zijn, stelt Verloop. “Op een onderwerp als circulariteit moeten we laten zien dat we vandaag echt in beweging moeten komen. Materialen, grondstoffen en energie raken op.” Juist vanwege die noodzaak is triple-helixsamenwerking zo belangrijk, stelt Verloop. “Alle partijen hebben belang bij de samenwerking en versterken elkaar. Dat moeten we naar alle partijen aantonen en van hen concreet commitment vragen.” Daarnaast zijn er in Den Haag en Brussel geld, kennis en netwerken te halen voor verschillende thema’s. “Door op basis van de Strategische Agenda een goede ‘pitch’ te maken, met daarin de belangrijke thema’s en wat we nodig hebben om die waar te maken, kunnen we mensen ervoor warm maken.”

FYSIEKE RANDVOORWAARDEN

3.8. FYSIEKE RANDVOORWAARDEN Over dit onderwerp hebben de respondenten veel te zeggen. Dit is zonder twijfel gerelateerd aan het belang van dit thema en de taken en opgaven voor de overheid waar de meeste respondenten vandaan komen. Er is unaniem gestemd om dit thema in de volgende Strategische Agenda op te nemen (25 stemmen voor, geen tegen). Voor de helderheid is de samenvatting en de uitwerking van de antwoorden opgesplitst in de thema’s mobiliteit en economie. De vragen uit de vragenlijst gingen over fysieke randvoorwaarden en dus zijn een aantal antwoorden niet op te knippen. MOBILITEIT

3.8.1.

Mobiliteit - Waar we zijn

In 2023 hebben de acht gemeenten de nieuwe Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2024 - 2026 vastgesteld. Hierin wordt langs drie programmalijnen samengewerkt aan de duurzame bereikbaarheid van de regio nu en in de toekomst. Het gaat daarbij om lobby voor de (inter)nationale bereikbaarheid voor een integrale aanpak van de A1 en de A12 corridors inclusief optimale OV-knooppunten. Maar ook is veel nodig om ervoor dat de steden en dorpen in de regio voor onze inwoners goed ontsloten blijven. Dat is zeker niet vanzelfsprekend. Het OV staat onder druk door teruglopende reizigersaantallen, gestegen kosten en gebrek aan personeel. Tel daarbij op de ambitie van de regio om 40.000 nieuwe woningen te bouwen tot 2040 waarbij het Rijk aangeeft weinig te zien voor investeringen in mobiliteit. Én daarbovenop nog eens de opgave om te verduurzamen door ervoor te zorgen dat vaker de fiets wordt gepakt of met bus of trein te reizen en minder met de auto. Maar geen reden tot somberheid. Dankzij de vorige bereikbaarheidsagenda (2018-2023) en de goede samenwerking is afgelopen jaren al veel bereikt! Het operationele doel voor mobiliteit in die periode was: ‘het verbeteren van de bereikbaarheid van Regio Foodvalley, rekening houdend met de waarden slim, duurzaam en gezond’ (zie ook Strategische agenda 2020-2025 Verdieping p.19 ev.) Personenvervoer.

Er is veel gelobbyd om de externe bereikbaarheid van de regio te verbeteren, Resultaten zijn behaald voor het verbreden van de Rijnbrug (40 mio van het Rijk), de rondweg N233 (opgenomen in het mobiliteitsfonds), de IC-status van station Veenendaal De Klomp en de bediening van Ede - Wageningen (6x p/u) is veiliggesteld, Een IC stop en aansluiting van Barneveld Noord op het hoofdspoornetwerk is opgenomen als te onderzoeken bouwsteen in het MIRT spooronderzoek Amsterdam / Twente / Duitse grens. De mogelijkheden van HOV / BRT verbindingen tussen Veenendaal, Ede en Wageningen zijn in kaart gebracht en er is een Integraal Handelingsperspectief voor Veenendaal De Klomp gemaakt. Voor het verbeteren van de bereikbaarheid binnen de regio zijn fietspaden aangepakt en nieuw aangelegd. Een visie voor een samenhangend geheel van hubs en OV-knooppunten in onze regio is ontwikkeld met plannen van aanpak gemaakt voor een aantal concrete locaties (Wageningen, Barneveld Noord, Nijkerk Corlaer, A12 Poortwachter). De aansluitingen van de OV-verbindingen is verbeterd. In het Binnenveld is een samenhangend systeem van bewegwijzering voor de fietsers ontwikkeld. Meer werknemers gaan op de fiets naar het werk dankzij de inzet van een mobiliteitsmakelaar in de regio. Goederenvervoer. In Regio Foodvalley is in 2023 een logistiek makelaar aan de slag gegaan.

Deze helpt bedrijven om hun logistiek te verduurzamen (o.a. door elektrificatie van het wagenpark) Er zijn in onze regio al goede resultaten behaald met het rijden van trucks op waterstof. De gemeente Ede heeft besloten over te gaan tot een zero emissiezone in het centrum. Er loopt een onderzoek naar de mogelijkheden voor een truckparking in onze regio, mogelijk in combinatie met een goederenhub voor het bevoorraden van de binnensteden. Betrouwbare digitale infrastructuur. De regio was al koploper op het gebied van datagedreven aanpak van het mobiliteitsbeleid. Met het ontwikkelen van de Verkeersdesk -een webbased databaseis dit versterkt door dit in te zetten voor beleidsontwikkeling en -uitvoering. Ook is de Verkeersdesk gebruikt als instrument voor het gezamenlijk aanleveren van de data voor de verplichte data top-15 in het kader van de landelijke digitaliseringsopgave (o.a. parkeer- en fietsdata), dat daarmee voor 48 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

ontwikkelaars (o.a. navigatie) beschikbaar komt. Regio Foodvalley was genomineerd met de Verkeersdesk voor de WOW samenwerkingsprijs 2021.

3.8.2.

Mobiliteit - Input stakeholders

3.8.2.1. Successen Projecten die de meeste invloed hadden waren zeker de extra gelden voor mobiliteit en de bereikbaarheidsagenda. Ook worden genoemd het Project Spoorzone Ede (de aanleg van het nieuwe station Ede-Wageningen en omgeving), het project Parklaan, de borging van de hoogfrequente spoorbediening Ede-Wageningen, de verbreding van de Rijnbrug en uitwerking van spoorcorridor A1. De inzet op bereikbaarheidsvraagstukken heeft ervoor gezorgd dat er verschillende belangrijke bouwstenen voor de regio zijn opgenomen in landelijke rapporten en toekomstbeelden. En in de Verstedelijkingsstrategie is het mobiliteitsvraagstuk integraal opgenomen.

“

Wat aan deze successen ten grondslag ligt is in ieder geval de inzet op gezamenlijke lobby Een heldere lijn van programmamanagers die richting provincie en Rijk. Blijvende inzet, samen met een AO en met een heldere opdracht goede samenwerking en begeleiding vanuit de en budgetverantwoordelijk mogen voelen voor programmamanager leidt tot resultaat. En dat hun programmalijn(en). Een PHO dat hierover de regionale samenwerking steeds besluit. In toenemende mate een triple helix strategischer, meer verbindend (bijvoorbeeld aanpak daarbij, met groeiende inbreng van op de terreinen ruimte en mobiliteit) en ondernemers en onderwijs. krachtiger wordt, zorgt ervoor dat we op landelijk niveau problematiek kunnen Ambtenaar Fysieke Randvoorwaarden agenderen. Het thema fietsbereikbaarheid wordt specifiek genoemd als invloedrijk. De wijze waarop er ruimte wordt gegeven aan de ideeën en mogelijkheden van de 8 gemeenten wordt als positief ervaren. Er is voor het thema mobiliteit een groeiende urgentie dat door het aaneengroeien van de gemeenten het noodzakelijk is om grensoverschrijdend te werken. Er is meer geld en capaciteit vrijgemaakt voor de regionale samenwerking en dat leidt tot resultaten zoals het snel kunnen schakelen met hogere overheden op de woningbouwopgave in relatie tot mobiliteit.

”

3.8.2.2. Tegenvallers Minder succesvolle projecten of invloedrijke activiteiten worden door de respondenten ook genoemd. Hieronder de combinatie grootschalige woningbouw en bereikbaarheid. De oorzaak daarvan ligt bij het Rijk en de provincie. De aanleg van de knooppunten Hoevelaken en A1/A30 is voor onbepaalde tijd stilgelegd. De aanleg van ontsluitingswegen zijn vertraagd door de stikstofproblematiek, gestegen (bouw) kosten, en tekort aan personeel. En deze ontsluitingen via weg, spoor, ander OV en fiets zijn juist voorwaardelijk voor de woningbouwopgave en de economie. Zo houden ze elkaar vaak in de greep. Genoemd wordt dat de lobby op (hoogwaardig) OV nog sterker kan en dat de kwaliteit van het OV sterk onder druk staat door bezuinigingen. Respondenten geven aan dat het verbeteren van de verkeersveiligheid (m.n. voor fietsers) in het Binnenveld onvoldoende uit de verf is gekomen, het rondje WERV (Wageningen Ede Rhenen Veenendaal) nog niet is uitgekristalliseerd en de reductie van het autogebruik voor woon-werk verkeer niet wordt gehaald. 3.8.2.3. Belemmeringen De belemmeringen die worden ervaren zijn deels direct te relateren aan de minder succesvolle projecten of knelpunten bij de voortgang.

Het gaat dan om bezuinigingen op het OV door de provincie, de pauzeknop door het Rijk bij het investeren in grote infrastructuur, teruglopende reizigersaantallen en een vertraging in werkgeversaanpak door Corona en de knelpunten die door de stikstofproblematiek zijn ontstaan. De regio is deels afhankelijk van provincie en Rijk en kan mee niet zelfstandig al haar doelstellingen bewerkstelligen. Maar ook intern zijn er zorgen over de doorwerking van regionaal beleid in de 8 verschillende gemeenten en of er voldoende capaciteit en snelheid is. Dat werkt ook van de gemeenten naar de regio: ondanks de goede samenwerking wordt ervaren dat er onvoldoende vertrouwen is dat de regio met de goede dingen bezig is en in het voordeel van alle gemeenten successen haalt. Dat leidt ertoe dat er geregeld eerst naar het lokale belang wordt gekeken, dat gemeenteraden het idee hebben dat hun rol afneemt doordat er steeds meer beleid op regioschaal lijkt te worden gemaakt en dat de collectieve agenda niet goed aansluit bij de lokale agenda. Over en weer ontstaat er daardoor wat wrijving en wordt de aansluiting bij elkaar gemist.

49 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

3.8.2.4. Aanbevelingen Essentieel om de doelstellingen van de SA te halen is absoluut de combinatie van inspanningen voor wonen en bereikbaarheid. Er moet nagedacht worden over alternatieve scenario’s als de grote knelpunten rondom infrastructuur niet worden gerealiseerd. Tegelijkertijd is ook aandacht nodig voor andere mobiliteit zoals deelmobiliteit, hubs etc. Er moet meer samengewerkt worden met partners zoals werkgevers en de provincie. De bereikbaarheidsagenda van de regio zou leidend moeten zijn om te voorkomen dat individuele gemeenten voor hun eigen projecten gaan lobbyen. Tegelijkertijd wordt er dringend opgeroepen om draagvlak te behouden op lokaal niveau en gemeenten de lead te geven i.p.v. regionaal beleid te voeren. Dit lijkt in tegenstelling met elkaar en geeft de spanning aan in hoe de gemeenten kijken naar dit belangrijke thema. Lokaal mandaat en uitvoering en gelijktijdig collectief belang in de gaten houden is een smalle weg waar de komende periode de aandacht naar moet uitgaan.

“

Voor de knooppunten Hoevelaken en A1/A30 zullen we stevig in moeten zetten op dat zodra er weer stikstofruimte beschikbaar is, de volledige realisatie met prioriteit afgerond wordt. In de tussentijd moeten we inzetten op een overbruggingspakket om de bereikbaarheid en leefbaarheid op peil te houden. Daarbij moet oog zijn voor het bieden van volwaardige alternatieven voor de auto en het stimuleren van de mobiliteitstransitie zoals investeren in het spoor en OV-knopen, hubvoorzieningen, doorfietsroutes etc. Het is belangrijk om binnen de regio de samenwerking te blijven zoeken. Het risico bestaat dat iedere gemeente voor haar eigen projecten gaat lobbyen. Wat ons betreft zou de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley leidend moeten zijn voor de lobbyactiviteiten van de Regio Foodvalley, ook in tijden dat er druk van buiten ontstaat. Hier zal in de nieuwe strategische agenda aandacht aan besteed moeten worden.

50 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

”

College gemeente Nijkerk

3.8.3.

Interview portefeuillehouder mobiliteit

“Integraliteit op strategisch, tactisch en operationeel niveau” Als lokale wethouder of regionale portefeuillehouder ligt je scope niet op een bestuursperiode van een paar jaar. Nee, je werkt aan een visie op de toekomst. Maar doordat je met zoveel verschillende partijen – ondernemers, acht gemeenten, twee provincies en het Rijk – te maken hebt, ben je continu aan het schakelen tussen de lange termijn en de hele korte termijn, vindt Engbert Stroobosscher. “Je probeert de snelheid en de volgordelijkheid te managen. Dat is schaken op heel veel borden tegelijk, met telkens een ander tempo. Per project kijk je waar de kansen liggen.” Een Strategische Agenda biedt daarbij houvast, vindt Stroobosscher, omdat daarin de opgaven zijn geadresseerd die ook buiten de directe invloedssfeer vallen. “Je kunt alleen vooruitgang boeken door samenwerking met alle stakeholders. Dan gaat het niet alleen over de drie O’s, maar ook over nauwe samenwerking met de andere overheden.” Regio Foodvalley wil wereldleider worden op het gebied van innovatie en duurzaamheid in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie. Een goede nationale en internationale bereikbaarheid is dan een voorwaarde”, stelt Engbert Stroobosscher. “Daar focus ik me op.” De wethouder van Veenendaal is bij Regio Foodvalley portefeuillehouder Fysieke Randvoorwaarden en Mobiliteit en werkt al jaren aan de bereikbaarheid van de regio.

Hij was betrokken bij het opstellen van de Strategische Agenda 2020-2025 en bij het uitvoeringsprogramma, zoals vastgelegd in de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 en de Bereikbaarheidsagenda 2023-2026. In die laatste zijn twee grote opgaven uitgewerkt op het gebied van mobiliteit: de verstedelijking en verduurzaming. De ambitie is dat Regio Foodvalley in 2030 slim, duurzaam en gezond bereikbaar is en dat is vertaald in drie programmalijnen: bereikbaarheid van de regio, bereikbaarheid binnen de regio en duurzame, slimme en veilige mobiliteit. Op dat gebied zijn al successen behaald, vindt Stroobosscher. Hij wijst op de 40 miljoen die is binnengehaald voor de aanleg van de Rijnbrug en het mobiliteitspakket van 67 miljoen, de lobby voor het behoud van Veenendaal-De Klomp als intercitystation, de visie op mobiliteitshubs en OV-knooppunten of de campagnes richting werkgevers om meer mensen te laten fietsen. Maar er zijn ook drempels. Engbert Stroobosscher: “In de verstedelijkingsopgave staan we voor een grote uitdaging. Tot 2040 moeten er veertigduizend nieuwe woningen bijkomen. Dat zal de druk op de netwerken van auto, OV en fiets flink verhogen.

Er is ook de noodzaak om uitstoot door verkeer in te perken, omdat we willen bijdragen aan het behalen van de afspraken van het Klimaatakkoord maar vooral ook met het oog op de stikstofcrisis.” De volgende Strategische Agenda mag best wat minder abstract als het aan Engbert Stroobosscher ligt. Hij pleit voor meer focus vanuit eenduidige doelen en met haalbare doelen. Maar wel voor een integrale aanpak, ook als het gaat om acteren richting provincies en de Rijksoverheid. “Want je kunt op één onderwerp geld krijgen van het Rijk, maar als je op een ander onderwerp vastloopt dan kun je nog niks”, merkt Stroobosscher. “Bovendien kunnen we de regio niet domweg volbouwen. Als we gaan verdichten moeten we nadenken over bijvoorbeeld metroverbindingen of ander hoogwaardig OV. Anders lopen we vast.” Die integraliteit moet zich doorzetten op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Dat merk je als Stroobosscher praat over de ‘stikstofknoop’ bij infrastructurele projecten. “Laten we niet wachten tot de politiek alles oplost, maar gewoon doorgaan met alle onderzoeken, bestemmingsplannen en aanbestedingsdocumenten, want dat duurt sowieso jaren. Als er dan groen licht komt, sta je ook meteen in de startblokken.”

ECONOMIE

3.8.4.

Economie - Waar we zijn

Regio Foodvalley wil een aantrekkelijke locatie zijn voor bedrijven in de kennisdomeinen Agri en Food, ICT, Poultry, maakindustrie en logistiek. We werken aan het verbeteren van de bereikbaarheid van de regio, rekening houdend met de waarden slim, duurzaam en gezond, aan goede vestigingslocaties en digitale ontsluiting. We dragen zorg voor voldoende toekomstbestendig aanbod van bedrijventerreinen van de juiste kwaliteit, waarbij de toekomstige marktbehoefte (volgens de prognoses) het uitgangspunt is. Regionale afspraken hierover hebben we vastgelegd in het Regionaal Programma Werklocaties. Via beleidsafspraken t.a.v. perifere detailhandel werken we aan het behoud van de leefbaarheid door leegstand in binnenstedelijke gebieden te voorkomen die als gevolg van perifere detailhandel kan ontstaan. We signaleren welke kantoorlocaties nodig zijn om de ambities van Regio Foodvalley maximaal te realiseren en tegelijkertijd het lokale en regionale bedrijfsleven optimaal te blijven accommoderen en hebben hierover regionale afspraken gemaakt. Daarnaast bieden we inzicht in uitwerking ambities en signaleren trends op bedrijventerreinen.

3.8.5.

Economie - Stakeholder input

3.8.5.1. Successen Als grootste succes wordt het RPW, het regionale programma werklocaties genoemd, waar ook een visie over kantoren bij hoort. En ook het beleid rondom perifere detailhandel. De aandacht voor de voedselindustrie en de verbinding naar de noordelijke gemeenten wordt door het college van de gemeente Nijkerk als zeer positief gezien.

“

De invloedrijke activiteiten horen bij de beleidsdocumenten rondom het RPW en PDV: Het maken van regionale afspraken bij de uitgifte het helpt dat er goede regionale afspraken zijn van bedrijventerrein vastgelegd in de visie gemaakt tussen de gemeenten en dat bedrijven werklocaties en het regionale programma weten waar ze aan toe zijn. Er is een heldere werklocaties en de daarbij behorende monitor, sturing met een programmanager dat met het zorgt voor meer duidelijkheid voor overheden en Ambtelijk Overleg verantwoordelijkheid voelt marktpartijen. Dit met als doel het juiste bedrijf voor de programmalijn en een Portefeuille op de juiste plek. Kennis en informatieHouders Overleg dat besluiten neemt. Ook de ondernemers en het onderwijs leveren in uitwisseling zijn daarbij van grote meerwaarde. toenemende mate inbreng, waaronder als voorbeeld de Food Academy Nijkerk. Als advies College gemeente Ede wordt meegegeven om de monitor rondom uitgifte van bedrijventerreinen eerder in het jaar uit te voeren zodat er meer sturing door ontstaat.

”

3.8.5.2. Tegenvallers Er was minder impact dan gehoopt bij het verduurzamen van bedrijventerreinen en het gemeenteoverstijgend werken aan bijvoorbeeld werklocaties waar de regio van profiteert (bijvoorbeeld circulaire nieuwe bedrijventerreinen en clustering- of verplaatsingsmogelijkheden van zware industrie t.b.v. woningbouw). Ook wordt de intensiveringsopgave genoemd wegens complexiteit en financiële haalbaarheid. In het algemeen wordt opgemerkt dat we nog steeds individueel het wiel proberen uit te vinden ondanks goede samenwerking en kennisdeling. 3.8.5.3. Belemmeringen Als belemmering worden een aantal dezelfde zaken genoemd als bij mobiliteit als het gaat om de spanning tussen regionaal beleid en collectief belang versus gemeentelijk mandaat, invloed van raden en individuele keuzes. Over en weer ontbreekt het soms aan bestuurlijk vertrouwen. Het (niet) voeren van actief grondbeleid en onvoldoende aandacht voor het thema ruimte voor economie/ werklocaties wordt ook als belemmering ervaren. Als apart thema wordt ook netcongestie genoemd, waardoor het voor bedrijven lastig is om te vestigen, verplaatsen of uit te breiden. Er wordt gevraagd om een krachtige regionale aanpak en kennisuitwisseling. 3.8.5.4.

Aanbevelingen Essentieel om de doelstellingen te halen is in grote lijnen wat ook bij mobiliteit is gezegd: hou lokaal mandaat en draagvlak in het oog terwijl je wel regionaal optrekt en zoekt naar het collectieve belang. Dat kan o.a. in de Economic Board. Er wordt gevraagd om een regionaal bedrijventerrein met ook

regionale financiering. Om het delen van meer praktijkervaringen. En om het sturen op kwaliteit en toekomstwaarde van bestaande en nieuwe werklocaties/bedrijventerreinen.

“

Voor de komende jaren is essentieel dat we nog beter gaan sturen op de kwaliteit en toekomstwaarde van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen en werklocaties. Werken aan een gedeeld instrumentarium waarmee bestaande bedrijven worden gestimuleerd om efficiënter gebruik te maken van de schaarse ruimte op werklocaties en op het energienet. College gemeente Ede

53 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

”

3.8.6.

Interview Portefeuillehouder economie

“Minder bestuurlijke spaghetti” “Ik ben aan boord gekomen in 2019 en de Strategische Agenda was net beklonken”, zegt Maud Hulshof. “We zijn dus eigenlijk tegelijk begonnen.” Nu is Maud Hulshof wethouder in Wageningen, lid van het Algemeen en Dagelijks Bestuur van Regio Foodvalley en als portefeuillehouder verantwoordelijk voor Randvoorwaarden Economie. Het is haar missie om een eind te maken aan de spaghetti van bestuurlijke organisaties en governance in de regio, zo zegt ze zelf. “Ik denk vanuit de ondernemer. Als het zo verwarrend wordt dat die niet meer de juiste deur kan vinden, dan zijn we niet goed bezig.” Hulshof ziet hier ook een schone taak weggelegd voor de Economic Board. Als het aan Maud Hulshof ligt, wordt de Economic Board nog veel meer een afspiegeling van de regio. “Het leunt nu op de belangenvertegenwoordiging vanuit LTO, VNO-NCW en de ondernemingsverenigingen, maar economie is veel meer dan dat”, zo zegt ze. “Het gaat mij om brede welvaart. Gelukkig zie ik dat het onderwijs goed vertegenwoordigd is, en de zorg via bestuursvoorzitter Marjolein de Jong van Ziekenhuis Gelderse Vallei. Maar het zou mooi zijn als bijvoorbeeld grote bedrijven en/of starters hier ook een stem krijgen. Ik zou ook graag medewerkers en jongeren willen betrekken, bijvoorbeeld via een panel dat we regelmatig raadplegen.

Sowieso is het ons voornemen om bij de vorming van een nieuwe Strategische Agenda input-sessies te organiseren. We moeten ons veel explicieter laten voeden door de hele samenleving. Wat speelt er? Wat is er nodig?” Als Wageningse wethouder heeft ze veel te maken met Wageningen University & Research (WUR). Als het gaat om de verbinding tussen WUR en de regio dan merkt ze dat er van beide kanten nog verbetering mogelijk is. Maud Hulshof: “Voor de nieuwe Strategische Agenda is het daarom van belang dat we nieuwe gesprekspartners binnen WUR vinden, die inhoudelijk met ons kunnen spreken maar die ook mandaat hebben. De WUR belicht namelijk veel gezichtspunten en het is nodig dat deze goed naar voren kan komen.” Brede welvaart impliceert breder kijken, maar tegelijkertijd pleit Maud Hulshof voor veel meer focus in de nieuwe Strategische Agenda. “Less is more. Kies een beperkt aantal onderwerpen”, vindt ze. “Zo ontstaat een kleine Strategische Agenda waar iedereen zich aan kan committeren. Daaronder kan ik me een breder programma voorstellen met onderwerpen waar de acht gemeenten op samenwerken. Per onderwerp zou een gemeente dan zelf de urgentie of het tempo kunnen bepalen.” Op zo’n manier kan Regio Foodvalley simpel en eenduidig functioneren. “Dat zou me een lief ding waard zijn”, zegt Hulshof.

“Maar het blijft opletten, want het is mensen eigen om zaken steeds ingewikkelder te maken.” Onder de eerste Strategische Agenda zijn mooie successen behaald. Op het terrein van haar portefeuille noemt Maud Hulshof bijvoorbeeld het sluiten van de MKB-deal, het doorvoeren van innovatie en clustervorming en de start van het NEON Food Network. “Daar mogen we best trots op zijn. Ik vind ook dat we daarop moeten voortbouwen. Maar we zullen in de volgende Strategische Agenda onze doelen veel duidelijker moeten stellen, met meetbare resultaten. En liever minder doelen dan meer, want er komt de komende tijd nog veel op ons af.

QUALITY OF LIVING

3.9. QUALITY OF LIVING 3.9.1.

Waar we zijn

Naast het sluiten van de Woondeal met daarin concrete afspraken over aantallen woningen, ook met name ook in betaalbare segment, werken we momenteel aan een uitvoeringsprogramma Woondeal. Hierbij worden concrete acties vormgegeven die bijdragen aan het realiseren van deze doelen, dit doen we samen met onze stakeholders. Met de Verstedelijkingsstrategie, vastgesteld in 2022 door de raden, krijgt de samenwerking met het Rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en regio’s op het ruimtelijk domein vorm en inhoud. Dit heeft er mede toe geleid dat Regio Foodvalley de status van NOVEX grootschalige woningbouwlocatie heeft gekregen. Eind 2022 resulteerde de Verstedelijkingsstrategie bovendien in de eerste concrete financieringsafspraken (ruim € 100 mln.) voor belangrijke projecten in de regio, waaronder de Rijnbrug. Op dit moment wordt de Verstedelijkingsstrategie verder verbreed (met meer aandacht voor energie, landbouw en natuur en water) tot een NOVEX-ontwikkelperspectief. Nu komen we in de fase dat de slag naar uitvoering gemaakt gaat worden. Dit doen we via het maken van een Uitvoeringsagenda NOVEX en het gebiedsprogramma Foodvalley.

3.9.2.

Input stakeholders

Dit overkoepelende thema bestaat uit de onderdelen Ruimte en Wonen maar de uitwerking van de respons op de vragenlijsten hieronder is voor beide onderdelen samen. Er is veel reactie op dit thema gekomen, ook weer omdat het dicht bij de taken en verantwoordelijkheden van de overheden ligt. 3.9.2.1. Successen De projecten met de grootste impact waren zonder twijfel de verstedelijkingsstrategie en de woondeal. Voor de woondeal bestond al het actieprogramma wonen 2021-2024. En de Regionale Ruimtelijke Verkenning (2021) leverde input voor de Verstedelijkingsstrategie, het Regionaal In de eerste jaren van de huidige SA is veel Programma Landelijk Gebied en andere gewerkt aan het opstellen van plannen, grote (nationale) trajecten. Op dit moment uitvoeren van onderzoeken, het onder de loopt het Regioarrangement en het aandacht brengen van de regio, etc. Ik denk dat Ontwikkelingsperspectief NOVEX waar de verwachtingen hooggespannen zijn net als we van deze basis op dit moment profiteren. de uitwerking van verstedelijkingsstrategie. Hierbij is ook een belangrijk punt dat de

“

samenwerking tussen de gemeenten goed was.

De meest succesvolle en invloedrijke activiteiten zijn de samenwerking tussen de Ambtenaar Quality of Living verschillende partijen en het goede netwerk. Regio Foodvalley is een gesprekspartner voor het Rijk geworden. Er is blijvende inzet, een goede basis, voldoende deskundigheid en goede aandacht en prioriteit. De slagkracht richting provincie en Rijk is een positief effect waar de regionale afstemming en gebruik van elkaars expertise aan ten grondslag liggen. De Woondeal heeft een positieve invloed gehad doordat het de regio heeft gedwongen sneller afspraken te maken over het realiseren van betaalbare woningen en het besef is vergroot dat dit een grensoverschrijdend vraagstuk is. Daardoor neemt het belang van regionaal samenwerken toe en is er meer budget en capaciteit vrijgemaakt.

56 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

”

“

3.9.2.2. Tegenvallers Bij projecten en thema’s met minder impact dan gehoopt Tegelijkertijd blijft het zoeken naar de wordt een aantal keer wordt het thema Anders Wonen balans tussen de verantwoordelijkheid genoemd, waar onvoldoende is uitgekomen ondanks van ons als eigenstandige gemeente en geïnvesteerde tijd en geld. Het bleek een politiek gevoelig de samenwerking in de regio. De sturing thema waarvoor in regioverband onvoldoende urgentie vanuit het Rijk speelt daarbij steeds en verantwoordelijkheid werd gevoeld. Ook duurzaamheid komt nog onvoldoende uit de verf. vaker een grote rol en we zien dat dit ook Belangrijk is dat wordt opgemerkt dat het tempo van de invloed heeft op onze eigen trajecten hoog is en dat veel thema’s en projecten die nu Strategische Agenda. Bijvoorbeeld door spelen niet zijn opgenomen in de huidige SA. De de vraag om de ontwikkeling van het doorwerking van o.a. de woondeal is nog onzeker: gaat Regioarrangement en het NOVEXdit echt helpen om meer woningen op te bouwen en ontwikkelperspectief, waardoor in onze knelpunten weg te nemen? De afgesproken ogen onvoldoende aandacht naar het randvoorwaarden dienen hiervoor minimaal op orde te Gebiedsprogramma is gegaan. zijn. Een blijvende zorg is dat de harde plancapaciteit relatief laag is in onze regio.

Door de complexiteit en de College gemeente Nijkerk integraliteit van thema’s is de tijdsdruk en de hoeveelheid interne afstemming (ambtelijk en bestuurlijk) erg hoog. De dynamiek en de grote belangen met o.a. het Rijk zorgen enerzijds voor veel aandacht, maar anderzijds is het moeilijk om het integraal en vanuit de regio aan te pakken.

”

3.9.2.3. Belemmeringen De respondenten geven aan dat er vanuit het Rijk en de provincies knelpunten zijn voor het realiseren van de benodigde woningbouw en het op orde brengen van de bereikbaarheid. Het gaat daarbij om randvoorwaarden zoals regelgeving, stikstof en netcongestie. Hier moeten gezamenlijk oplossingen voor worden gevonden De urgentie voor woningbouw is We constateren dat de druk op heel hoog, maar de marktomstandigheden zijn slecht. ruimte op alle fronten toeneemt Het vraagt om het maken van keuzes, hetgeen de regio en dat er te weinig financiële oppakt en hoe we elkaar op uitvoeringsniveau vinden. middelen beschikbaar zijn voor Er zijn veel personele wisselingen geweest bij het de daadwerkelijke realisatie van regiokantoor en de gemeenten en er is bij sommige woon- en werklocaties en gemeenten gebrek aan capaciteit en prioriteit voor dit mobiliteitsontsluiting. Obstakels onderwerp. Dit kan zorgen dat gemeenten met weinig capaciteit het tempo van de hele regio bepalen. zijn ook de complexe en Tempoverschillen zijn er ook omdat Wonen, tijdrovende processen voor Verstedelijking, Ruimte en Mobiliteit op andere tafels binnenstedelijke ontwikkelingen, zijn georganiseerd. Het integrale thema Quality of te weinig investeringen in het OV Living heeft daarin weinig mandaat en lijdt onder de en netcongestie. complexiteit.

Het label RFV is sterk en wekt hoge verwachtingen die maar beperkt waargemaakt kunnen College gemeente Nijkerk worden door de bescheiden capaciteit en doordat er bestuurlijk nog geen overeenstemming is bereikt op veel vraagstukken. De huidige programmastructuur leunt te veel op bestaande organisaties en dat vertraagt de besluitvorming en het tempo.

“

”

3.9.2.4. Aanbevelingen Essentieel om de doelstellingen van de SA te halen is om nog meer gezien te worden en inspraak te krijgen bij provincies en Rijk. Er moeten in wet- en regelgeving, knelpunten rondom bereikbaarheid en stikstof grote stappen gezet worden om te kunnen versnellen bij de woningbouw. De combinatie van wonen en bereikbaarheid is niet los te zien, maar ook de koppeling aan landbouwtransitie, verduurzaming, netcapaciteit en conceptuele bouw is noodzakelijk. Er is een integraal perspectief nodig met ruimtelijke scenario’s en keuzes daarin. Laten we voorop durven lopen. Het tweede belangrijke aspect is capaciteit en samenwerking: in de triple helix: hiervoor is keuze, focus en prioritering nodig en het aansluiten van meer partijen zoals woningbouwcorporaties, marktpartijen

57 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

en hogere overheden. De regio moet daarin goed gefaciliteerd worden, het is de moeite waard om te pogen om maatregelenpakketten en middelen te verkrijgen. Het derde aspect is de samenwerking tussen de gemeenten, waarbij we democratische legitimiteit voldoende waarborgen en tegelijk ook over gemeentegrenzen prioriteren en inzet plegen. Er wordt geadviseerd een formeel mandaat aan Rijk en provincie te vragen voor de rol van Regio Foodvalley en daarbij wellicht ook aanpassingen te doen aan de organisatie in de regio i.r.t. de inzet van gemeenten. Er is meer lef en een bestuurlijk stevige positie nodig waarbij de inzet van gemeenten en regio goed (en zichtbaar) worden gebundeld. Het overgrote deel van de respondenten geeft aan dat dit thema in de volgende SA opgenomen zou moeten worden (18 stemmen voor en 1 tegen). Daar worden verschillende opmerkingen bij gemaakt. Het thema is door de praktijk ingehaald en zou moeten worden gepositioneerd als een randvoorwaarde voor veel andere thema’s. Daarbij zou wonen als grote ruimtevrager een prominente plek mogen krijgen en bijvoorbeeld ook onderbelichte thema’s zoals wonen en zorg. Juiste door de woondeals die tussentijds gesloten zijn zou het goed zijn om het programma te herzien.

58 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

3.9.3.

Interview Portefeuillehouder wonen

“Een goede Strategische Agenda is van betekenis voor inwoners” Wat is voor een kleine gemeente als Renswoude het belang van samenwerking in de regio? Met die vraag wordt burgemeester Petra Doornenbal-Van der Vlist, portefeuillehouder Wonen in Regio Foodvalley, in haar gemeente regelmatig geconfronteerd. Zichtbaar maken wat de samenwerking oplevert en focus houden op concrete onderwerpen zijn wat haar betreft dan ook belangrijke aandachtspunten voor de komende Strategische Agenda. “De Strategische Agenda is de koers waar we op samenwerken in de regio, maar landt het ook lokaal?”, vraagt Doornenbal zich hardop af. Voor de meeste raadsleden is de Strategische Agenda een ver-van-mijn-bedshow, ervaart ze. “Er zijn wel raadsinformatiebijeenkomsten, maar dan komt vaak het hele spectrum van Regio Foodvalley voorbij. Het is belangrijk om als bestuurders de raadsleden door de bomen het bos te laten zien. Uitleggen waarom we iets doen én waarom we het samen doen.” Wat goed is voor de regio, is ook goed voor ons als gemeente, draagt Doornenbal uit. “Denk aan een goed vestigingsklimaat, of het profijt van gezamenlijke denkkracht.” Tegelijkertijd realiseert ze zich dat deze voordelen niet altijd zichtbaar zijn. “Wat zien we er lokaal van terug? Wat levert het concreet op voor een kleine gemeente als Renswoude?”, verwoordt ze vragen die ze vaak hoort.

“Het is ingewikkeld om daar de vinger achter te krijgen. Dat is wel nodig om raadsleden constructief en betrokken te houden.” Over de samenwerking tussen gemeenten is Doornenbal positief, maar ook kritisch. “Het gaat op heel veel punten goed”, benadrukt ze. “We weten elkaar doorgaans goed te vinden. Toch zouden we juist op bestuurlijk vlak vaker het gesprek moeten aangaan.” Ze noemt toekomstige woningbouw in De Klomp, op de grens van Ede en Veenendaal als voorbeeld. “Ik snap de gevoeligheden, maar deze toekomstige ontwikkeling heeft óók uitstraling op Renswoude. Het zou goed zijn wat vaker samen om tafel te zitten over elkaars belangen.” Terugkijkend op de afgelopen periode is Doornenbal trots dat het met alle gemeenten samen gelukt is om de Woondeal Foodvalley met het rijk te sluiten. De uitdaging is om te blijven bouwen en de doelstellingen te halen, nu de markt inzakt. “Als overheid kunnen we procedures eenvoudiger en eenduidiger maken. Dat geeft vaart aan de uitvoering van plannen. Het zou ook enorm helpen als we wat meer durven los te laten. Als een ontwikkeling even niet van de grond komt, een plan in een andere gemeente naar voren trekken, bijvoorbeeld. Of het projectleiderschap over te laten aan een marktpartij.” De triple helixsamenwerking komt op het gebied van Wonen vooral tot uitdrukking in de Vastgoedmonitor, zo stelt Doornenbal. “Daar ontmoeten we elkaar echt.

Woningcorporaties en ontwikkelaars zijn er altijd bij. We weten elkaar blind te vinden”, benadrukt ze. “Het netwerk functioneert, nu zal moeten blijken of het tot resultaten leidt.” Vooruitkijkend naar de nieuwe Strategische Agenda raadt Doornenbal aan om focus te houden. “De thema’s zijn goed, maar waaier binnen de thema’s niet te veel uit, dan landt het niet”, adviseert ze. “Niet alles hoeft in regionaal verband. Beleg onderwerpen daar waar ze thuishoren. Een goede Strategische Agenda is concreet en van betekenis voor inwoners en bedrijven.”

3.9.4.

Interview Portefeuillehouder ruimte

“We worden gezien als een goed geoliede regio” “Het kan een beetje vaag zijn wat ik doe”, zo relativeert Leon Meijer zijn werk in de regio soms. De wethouder van Ede is bij Regio Foodvalley portefeuillehouder Verstedelijking en Quality of Living. Vanuit zijn achtergrond in ‘food’ was hij betrokken bij het opstellen van de vorige Strategische Agenda. En daar moet bij de volgende agenda weer de nadruk liggen, zo vindt hij. “Er blijven uitdagingen van buitenaf op ons afkomen, bijvoorbeeld op gebied van woningbouw en mobiliteit. Daar moeten we iets mee. Maar we mogen ons unique selling point nooit uit het oog verliezen: voedsel moet centraal blijven staan.” Zo concreet als de portefeuille Verstedelijking is, zo diffuus is een term als ‘Quality of Living’. Leon Meijer: “Dat zag ik bij het opstellen van de vorige Strategische Agenda. We hadden een aantal speerpunten, maar er bleven onderwerpen liggen die daarbuiten vielen. De neiging was om die onder de paraplu Quality of Living te schuiven, want daar past in principe alles onder. Ik hou niet van dat soort containerbegrippen. Hou vast aan sterke thema’s, zoals voedsel.

Met kwaliteit van leven kunnen we ons ook niet onderscheiden, want dat speelt in elke regio.” Er bestaat een risico dat kleinere regiogemeenten zaken waar ze geen capaciteit voor hebben ook onder Quality of Living zullen schuiven, zodat de regio het oppikt en zij daar de vruchten van plukken. Maar dat vindt Leon Meijer geen probleem, zeker niet als dit in goed overleg gebeurt. Dat voorkomt juist dat dingen dubbel worden gedaan. Ook in grotere gemeenten blijft het soms schipperen: wat pikt de gemeente op en wat de regio? Op welk niveau kun je de dingen het beste doen? Een programma over voedselverspilling kan Ede sneller en beter uitvoeren, omdat de gemeente direct met haar inwoners kan communiceren. Abstracte onderwerpen als voedselbeleid of eiwittransitie zijn voor gemeenten dan weer meer ver-van-mijn-bed-show. Je zou dus in de Strategische Agenda het grote overkoepelende verhaal moeten vastleggen en daaronder afspreken wie wat doet, denkt Meijer. Dat geldt ook voor de andere twee ‘O’s’ van de triple helix. “Dan hoeven we als we bij elkaar komen niet meer de praktische zaken af te stemmen en kunnen we een waardevol gesprek voeren over ontwikkelingen in de regio.” De samenwerking tussen gemeenten op het gebied van bouwen en wonen vindt Leon Meijer een van de successen uit de Strategische Agenda in deze periode.

“Het hielp ook dat de woningcorporaties zijn gaan samenwerken aan een bod vanuit de hele regio. Zo kunnen we een bouwstroom binnen Regio Foodvalley op gang brengen, wat ook een wens van ontwikkelaars was. Dan kunnen arbeidskrachten ergens anders aan de slag als projecten stilvallen en vertrekken ze niet uit de regio.” Leon Meijer is ook verantwoordelijk voor de inkoop van jeugdzorg in de regio en heeft regelmatig overleg op nationaal niveau. “Vanuit dat perspectief bezien zijn wij voorbeeldregio. Wij hebben bijvoorbeeld onze data veel beter op orde dan andere regio’s en weten dus wat er wordt uitgegeven.” Sowieso wordt Regio Foodvalley gezien als een regio waar het geolied loopt, merkt Meijer. “Onderling hebben we misschien weleens gedoe of vermoeiend veel overleg. Maar dat werpt ook zijn vruchten af. Extern staan we goed op de kaart. En intern is ons netwerk helemaal prima. Mensen kunnen elkaar hier makkelijk vinden.”

60 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

4.

CONCLUSIES

In de input die stakeholders geven in de vragenlijsten en interviews komt heel veel aan bod wat betreft thema’s, succesvolle en belemmerende factoren, meningen en aanbevelingen. Een aantal rode lijnen wordt hieronder opgesomd. Dit is geen uitputtende lijst, maar geeft wel de belangrijkste hoofdpunten van de tussentijdse evaluatie weer. 1. Organisatie en rollen De respondenten geven in grote meerderheid aan dat de structuur en organisatie complex is. Dat het vaak niet duidelijk is wie waarover gaat en dat dat vertraging en ruis oplevert. En dat onderwerpen op veel tafels liggen, zonder dat er een goede rolverdeling is. Hier hoort ook het punt bij dat de Economic Board nog onvoldoende uit de verf komt. 2. Lokaal versus regionaal Een belangrijke spanningsbron is het lokale t.o.v. het collectieve belang en hoe regionaal keuzes gemaakt worden. Dit gaat zowel om mandaat - de rol van de gemeenteraden in de regionale besluitvorming - als om waar beleid en uitvoering zijn belegd - bij de gemeenten of bij Regio Foodvalley. Respondenten zijn zeer duidelijk dat er opgaven zijn die lokaal-overstijgend zijn en/of vanwege praktische overwegingen (capaciteit, kennis, efficiëntie) op regioschaal moeten worden opgepakt. Maar wie dan het initiatief neemt, koers uitzet en besluiten neemt, is een lastiger gebied.

Bij deze rode draad hoort ook dat niet elke gemeente evenveel terugziet van regionale inspanningen (bijvoorbeeld rondom lobby en het binnenhalen van financiering) en dat het uitleggen van nut en noodzaak van de regionale samenwerking aan gemeenteraden en burgers niet altijd even makkelijk is. 3. Externe ontwikkelingen De lopende SA is op verschillende punten ingehaald door ontwikkelingen die op onze regio afkomen. Er zijn dossiers zoals wonen en bereikbaarheid, waar nieuwe sterke processen vanuit de rijksoverheid en provincies lopen die veel invloed hebben. En er zijn knelpunten zoals de stikstofcrisis en netcongestie die niet voorzien waren en de programma’s behoorlijk uit hun koers brengen. Een statische SA kan de ontwikkelingen niet bijbenen. De programma’s blijken echter flexibel te zijn en de regio heeft goed geanticipeerd op de verschillende uitdagende ontwikkelingen. 4. Draagvlak en commitment Veel input vanuit de stakeholders gaat over de betrokkenheid van bedrijven en onderwijs bij de thema’s van de SA. Er is een overwegend positieve mening over de triple-helix samenwerking en het belang daarvan wordt ten volle erkend. Tegelijkertijd klinkt de oproep om meer draagvlak te creëren en zichtbaar te maken zodat er een meer gezamenlijke beweging wordt bereikt. Meer herkenbare en gezamenlijke doelen, minder vrijblijvendheid en een scherpere rol- en taakverdeling is gewenst.

5. Concreetheid De algemene wens is om de strategie en de doelen die we als regio hebben te vertalen naar concrete inspanningen en resultaten. Dat komt het eigenaarschap en commitment van ondernemers, onderwijs en gemeenten ten goede. Op die manier is het veel duidelijker wat er precies gebeurt, door wie en wat we bereiken. Hierbij hoort ook, dat er gevraagd wordt om concretere en meetbare doelen die gemonitord worden. 6. Begrijpelijk en herkenbaar Aansluitend bij het vorige punt wordt er gevraagd om thema’s die uit te leggen zijn en aansluiten bij waar o.a. de gemeenteraden en bedrijven mee bezig zijn. “Je zou het ook aan je buurman en buurvrouw moeten kunnen uitleggen”, merkte iemand op. 7. Focus Waarschijnlijk is het meest gebruikte woord van respondenten ‘focus’. Er wordt gevraagd om meer keuzes, een duidelijk gezamenlijk verhaal en een heldere structuur. Er wordt opgemerkt dat het net zo goed van belang is om te zeggen wat je niet doet als regio of als Strategische Agenda dan om aan te geven waar je met elkaar aan werkt.

8. Capaciteit De complexiteit en veelheid aan thema’s en projecten en de benodigde inspanningen drukt op de capaciteit van gemeenten, regio en stakeholders. Dit levert knelpunten op in tempo, gezamenlijke besluiten en kwaliteit van resultaten. Het gaat hier zeker ook om budget, maar ook om prioriteitsstelling, doorvertaling en uitvoering van besluiten in gemeenten. 9. Successen en kracht doorzetten Regio Foodvalley is een sterk merk en is binnen en buiten de regio herkend en erkend als een voorbeeld van goede samenwerking. Verrassend veel respondenten geven aan dat de thema’s van de huidige SA voor hen doorgezet zouden moeten worden in de volgende SA en er zijn niet veel opmerkingen over de scope of thema’s gemaakt. De SA wordt gezien als een belangrijke kapstok en vliegwiel voor thema’s. In het algemeen is er een redelijk positieve verwachting dat de doelen van de SA bereikt zullen worden. De doorgaande professionalisering van de regio en de samenwerking triplehelix wordt positief benoemd. Er wordt geadviseerd om goede resultaten en lopende projecten meer uit te venten en meer durven laten zien wat we doen en waar we succesvol zijn. 10. Krachtige (gespreks- en lobby)partner Verdergaand op het vorige punt wordt de Regio Foodvalley meer en meer gezien als een krachtige gesprekspartner in zaken die met provincie, Rijk en Europa samenhangen.

Denk aan de woondeal, de bereikbaarheidsagenda, de NOVEX status, de kennis rondom eiwitten en insecten en het meetnetwerk rondom stikstof. Ook onze lobby is behoorlijk effectief, er worden budgetten binnengehaald, er zijn regelmatig bezoeken om de praktijksituatie te bekijken, we zitten bestuurlijk aan tafel rondom o.a. landbouw, gezonde voeding en leefstijl, woningbouw en kennis- en innovatie. In de volgende SA wordt geadviseerd om de kracht en uniciteit van Regio Foodvalley, de propositie en boodschappen nog beter voor het voetlicht te brengen en de SA ook als een lobbyagenda te zien.

62 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

5.

EXPERT OPINIONS

5.1.1.

Symposium

Tijdens het symposium van 25 oktober 2023 bij de CHE is er na de presentatie van de tussentijdse evaluatie een paneldiscussie geweest met een drietal experts: Arie Slob - Regio Zwolle; Nina Tellegen - directeur Amsterdam Economic Board; Cees-Jan Pen - lector ‘de ondernemende regio’ Fontys Hogeschool. Aan de panel leden werd gevraagd wat hen was opgevallen bij het lezen van de tussentijdse evaluatie en welke tips zij aan Regio Foodvalley zouden kunnen geven. De 3 experts brachten naar voren dat de doelen algemeen geformuleerd waren waardoor het tijdens de uitvoering ook niet zo makkelijk is om te meten wat er uiteindelijk bereikt is. Ook werd gesignaleerd dat er te weinig focus was in de agenda. Hierdoor kan het beeld ontstaan dat je als Regio met alles bezig bent en tegelijkertijd met niets. Wel werd geconstateerd dat een keuze voor meerdere jaren wenselijk is en een periode van 5 jaar is dan een mooi begin. Verder viel op dat de overheid een trekkende rol had en dat het de uitdaging is om het juist in triple helix verband op te pakken. Bij het lezen van de tussentijdse evaluatie en de Strategische Agenda 2020-2025 werd ook de strijd om de beschikbare ruimte, daar waar wonen, werken en recreëren samenkomen, gevoeld. Het is aan de betrokken partijen om daar met elkaar een afweging in te maken waarbij de verschillende belangen tot hun recht komen.

Tips voor Regio Foodvalley Nadat de experts hun belangrijkste observaties hadden gedeeld, ontstond er discussie met de zaal van waaruit onderstaande tips voor Regio Foodvalley naar voren kwamen: 1. Een monitoring en evaluatie systeem is wenselijk. Daarmee kun je een open discussie voeren over wat je bereikt hebt, waardoor dat komt en hoe een versnelling gerealiseerd zou kunnen worden. 2. Maak een keuze en wil niet alles doen. Door zelf te kiezen, word je ook eerder gekozen! In het verlengde hiervan werd ook de oproep gedaan ambities en doelen aan de voorkant SMART te benoemen. Wanneer er SMART afspraken zijn gemaakt, kan er ook makkelijker gemonitord worden. 3. Hou de gemaakte keuzes langjarig vol. Een periode van 5 jaar is niet lang genoeg om het gewenste impact te realiseren. 4. Werk aan gelijkwaardigheid van de 3 O’s. Wanneer er gekozen is voor een triple helix samenwerking is de achterliggende gedachte dat je elkaar nodig hebt om de gezamenlijk gekozen doelen te bereiken. Wanneer dan tijdens het proces blijkt dat partijen niet gelijkwaardig aan tafel zitten of afhaken, dan is het de uitdaging om dit bespreekbaar te maken en benodigde acties met elkaar af te spreken. 5. Kijk naar andere regio’s en wat daar te leren valt. Het is heel waardevol om de geleerde lessen en gevolgde aanpak in andere regio’s te horen en die waar mogelijk te vertalen naar Regio Foodvalley.

In 2023 heeft de Economic Board Regio Foodvalley een 2-daags bezoek gebracht aan AgriFood Capital (Veghel) en Greenport Venlo. Ook zal er vanuit het Regiokantoor in 2024 een onderzoek starten om verschillende regio’s in Nederland te vergelijken met Regio Foodvalley, een zgn. benchmark. 6. Een regionaal (investerings-) fonds zou impact kunnen vergroten. Een dergelijk regionaal fonds zou niet alleen input moeten krijgen vanuit de lokale overheid maar ook van andere overheden (provincie en rijk) en andere deelnemers binnen de triple helix samenwerking. Onderwijs en ondernemers zullen dan ook gevraagd worden een geldelijke bijdrage te leveren. 63 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

7. Maak goed gebruik van het merk Foodvalley. Maar gebruik van die naamsbekendheid en geef het merk een door de Regio gewenste lading. Een strategische agenda waarin keuzes gemaakt worden, kan hiervoor de basis vormen.

5.1.1. Reflectie en slotwoorden Hans van der Pas (voorzitter CSA) Het doel van de tussentijdse evaluatie is om input op te halen voor nieuwe Strategische Agenda die pas in 2026 zal gaan lopen. Dat is bijzonder, want de Regio zit nog midden in de uitvoering van de huidige Strategische Agenda. Vanuit verschillende invalshoeken is benoemd dat het proces om te komen tot die nieuwe Strategische Agenda aangevlogen moet worden vanuit de triple helix gedachte: onderwijs, ondernemers en overheid. Dit is iets waarvan de commissie Strategische Agenda zich terdege bewust is. Verder is de behoefte aan meer concreetheid en heldere ambities binnen de Strategische Agenda herkenbaar. De commissie Strategische Agenda zal met de genoemde tips aan de slag gaan en kijken hoe daar invullingen aan te geven binnen de nieuwe Strategische Agenda. Punten die ik als voorzitter zeker mee neem in mijn gedachtenvorming zijn: • • •

‘wie kiest wordt gekozen’; Foodvalley als sterk merknaam, en de mogelijkheden van een (investerings-)fonds.

64 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

6.

VERANTWOORDING EN BIJLAGEN

BIJLAGE 1: vragenlijst behorende bij tussentijdse evaluatie van de Strategische Agenda Regio Foodvalley 2020-2025 INLEIDING Wij vragen een paar minuten van uw tijd om ons input te geven over de voortgang en uw mening over de Strategische Agenda (SA) van Regio Foodvalley. We zullen zorgdragen dat de informatie niet herleidbaar tot personen wordt verwerkt. Het invullen kost 10-15 minuten. Regio Foodvalley en alle triple-helix partijen die daarbij horen werken aan ambities die geformuleerd zijn in de Strategische Agenda (2020-2025): https://www.regiofoodvalley.nl/projecten/strategischeagenda (tip: open deze om erbij te houden tijdens het invullen, de link opent in een nieuw tabblad). In de voorbereidingen richting een nieuwe SA 2026-2030 voeren wij een midterm review uit op de huidige SA die van 2020-2025 loopt. Het doel van deze tussentijdse evaluatie is: • Feitelijke voortgang SA ophalen; • Identificeren van de inhoudelijke successen tot nu toe; • Identificeren van drempels die voortgang (kunnen) beperken; • Ophalen van de geleerde lessen en bouwstenen ten behoeve van de verdere uitvoering van de huidige SA en de toekomstige SA; • Constateringen en meningen ophalen bij de stakeholders in de regio.

We willen graag zoveel mogelijk input van betrokkenen bij de uitvoering van de SA vanuit gemeenten, provincies, bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en andere partijen. In de vragenlijst zijn er eerst een aantal vragen over de thema's van de SA, de voortgang en projecten. Daarna volgen een aantal vragen over samenwerking, plus- en minpunten en uw inzichten voor de nieuwe SA. Als u niet aan een concreet thema uit de SA werkt, kiest u dan voor het thema (of meerdere) waar u het meeste zicht op heeft. U kunt ook een aantal vragen overslaan. Voor vragen en opmerkingen kunt u een mail sturen naar Carolien Huisman, carolien.huisman@regiofoodvalley.nl.

VRAGENLIJST 1. Aan welk thema van de Strategische Agenda werkt u? Als u geen specifiek thema heeft als werkveld of in uw portefeuille dan kiest u waar u het meeste zicht op hebt. Of u vult n.v.t. in. Landbouwtransitie en vitaal platteland Voeding voor een gezond leven Energietransitie Human Capital Innovatie, clustervorming en Circulaire Economie Fysieke randvoorwaarden (economie en mobiliteit) Quality of Living (ruimte en wonen) Geen of n.v.t. Anders, namelijk:

65 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

2. Waar bent u werkzaam? Gemeente (ambtelijk) Gemeente (bestuurder) Gemeenteraadslid of politiek betrokken Andere overheid (ambtelijk) Andere overheid (bestuurder) Andere overheid (politiek) Regiokantoor Bedrijf Onderwijs of kennisinstelling Maatschappelijke organisatie Netwerk of intermediaire organisatie Opdrachtnemer (werkt voor regio, gemeente, netwerk etc.) Anders:

3. Welke projecten in Regio Foodvalley hebben volgens u de meeste impact gehad op uw thema sinds 2020? Dit gaat over het thema waar u aan werkt of in uw portefeuille heeft. Als u geen of een ander thema heeft kunt u ook aangeven wat u in het algemeen ziet.

4. Is de strategische agenda van belang geweest voor dit succes? U kunt een evt. toelichting bij 'anders' invullen. Ja Nee Deels Anders, namelijk:

66 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

5. Welke projecten in Regio Foodvalley beschouwt u als minder succesvol of met minder impact dan vooraf verwacht? Dit gaat over het thema waar u aan werkt of in uw portefeuille heeft. Als u geen of een ander thema heeft kunt u ook aangeven wat u in het algemeen ziet.

6. Welke belemmeringen zijn er geweest om successen te boeken op uw thema?

7. Wat is er volgens u nodig om succesvol verder te werken aan dit thema? Meerdere antwoorden mogelijk Meer capaciteit voor de uitvoering Meer budget voor de uitvoering Meer regie door 1 partij Opheffen belemmeringen in wet en regelgeving Meer focus en prioritering Meer kennis, onderzoek of inzicht nodig Hogere of andere ambitie Meer samenwerking Meer draagvlak bij gemeenten creëren Meer draagvlak en betrokkenheid vanuit ondernemers Meer afstemming met provincie en/of rijk 67 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

Weet niet/ geen mening Anders, namelijk: 8. Op een schaal van 1 tot 10; in hoeverre zijn we op weg naar het behalen van de ambities van Regio Foodvalley zoals beschreven in de SA? Dit gaat om uw globale mening over de hele strategische agenda 1 - helemaal niet, 10 - helemaal wel 9. Op een schaal van 1 tot 10; in hoeverre zijn we op weg naar het behalen van de ambities van Regio Foodvalley voor uw thema in de SA? Dit gaat om uw mening over het thema van de strategische agenda waar u aan werkt. 1 - helemaal niet, 10 - helemaal wel 10. Wat heeft de afgelopen 2,5 jaar volgens u veel bijgedragen aan een succesvolle uitvoering van de SA? U kunt hier denken aan o.a. gemaakte keuzes, inzet, specifieke activiteiten, inzet van budget, samenwerking etc.

11. Welk type projecten/inspanningen/activiteiten hebben het meeste bijgedragen aan het behalen van de doelstellingen en hoe? Waar zijn we goed in en moeten we blijven doen?

68 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

12. Wat is volgens u essentieel om de doelstellingen van de Strategische Agenda op uw thema in de komende jaren te halen?

13. Zijn er ook typen projecten/inspanningen/activiteiten geïnitieerd die niet de gewenste invloed hebben gehad op de doelstellingen of voortijdig zijn afgebroken? Zo ja, welke? Waar zijn we niet goed in of moeten we mee stoppen?

14. Welke thema's moeten zeker terugkomen of nieuw worden opgenomen in de nieuwe SA? Ook thema's die niet in de huidige SA zijn opgenomen mogen genoemd onder overig. Landbouwtransitie en vitaal platteland Voeding voor een gezond leven Energietransitie Human Capital Innovatie, clustervorming en Circulaire Economie Fysieke randvoorwaarden (economie en mobiliteit) Quality of Living (ruimte en wonen) Anders, namelijk:

15. Welke thema's horen zeker niet thuis in de nieuwe SA? Ook thema's die niet in de huidige SA zijn opgenomen mogen genoemd onder overig. Landbouwtransitie en vitaal platteland Voeding voor een gezond leven 69 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

Energietransitie Human Capital Innovatie, clustervorming en Circulaire Economie Fysieke randvoorwaarden (economie en mobiliteit) Quality of Living (ruimte en wonen) Geen thema laten vallen Anders, namelijk:

16. Wat zijn de belangrijkste positieve lessen van de huidige strategische agenda? Meerdere antwoorden mogelijk Meer (gerichte) triple helix samenwerking onder de paraplu van het visiedocument Gemeenteoverstijgend aanpakken van thema's leidt tot sneller en beter resultaat Oprichting Economic Board als ambassadeur en aanjager van de doelen van de SA Keuze voor thema's waar we willen excelleren Herkenbare thema's en ambities voor gemeenten en stakeholders in Regio Foodvalley Herkenbare thema's en ambities voor partijen buiten de regio (bijvoorbeeld provincies, rijk) Helpt bedrijven om te weten waar Regio Foodvalley voor staat en waar we samen aan kunnen werken Helpt onderwijs en kennisinstellingen om te weten waar Regio Foodvalley voor staat en waar we samen aan kunnen werken Heldere goverance (wie gaat waarover) en bestuurlijke besluitprocedures Goede samenhang van thema's, programma's, projecten Ambities en doelen helpen om efficiënt te werken Thema's en ambities zijn strategisch en voldoende flexibel om nieuwe ontwikkelingen te accommoderen Capaciteit en budget zijn in programma's van Regio Foodvalley vastgelegd Krachtiger regiokantoor als centrale plaats voor programma's en projecten Urgentie van verschillende ontwikkelingsopgaven en transities wordt steeds duidelijker Geen mening / weet niet Anders, namelijk: 17.

Wat zijn de belangrijkste negatieve lessen van de huidige SA en daarmee uitdagingen voor het vervolg? Meerdere antwoorden mogelijk Gemeenten maken keuzes onafhankelijk van SA Bedrijven maken keuzes onafhankelijk van SA Onderwijs en onderzoek maken keuzes onafhankelijk van SA 70 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

Triple helix samenwerking gaat moeizaam Capaciteit voor uitwerking beperkt Budget voor uitwerking beperkt Ambities zijn te hoog gezet Te veel verschillende ambities/ doelen Te veel thema's Er missen belangrijke thema's De samenhang en cross-overs tussen thema's is onvoldoende De thema's zijn te breed Ambities en thema's zijn onvoldoende herkenbaar of uniek Aantal doelen zijn niet haalbaar door externe omstandigheden Nieuwe ontwikkelingen maken doelen en ambities achterhaald Te weinig flexibiliteit Te weinig regie op de uitvoering Te weinig democratische sturing (door o.a. gemeenteraden) op uitvoering Inwoners zijn te weinig betrokken bij de doelen van Regio Foodvalley Er wordt te weinig gemeten of gecommuniceerd over voortgang SA Weet niet / geen mening Anders, namelijk: 18. Wilt u de resultaten ontvangen? Vul dan uw emailadres in. De verwerkte resultaten zijn niet-herleidbaar tot personen. Als u geen emailadres invult dan sturen wij de mid-term review niet toe, maar kunt u deze inzien zodra hij openbaar wordt gemaakt door de Economic Board en het Algemeen Bestuur.

19. Wilt u naar aanleiding van deze mid-term review nog iets kwijt? Wilt u betrokken blijven bij het proces van de mid-term review en de vorming van een nieuwe Strategische Agenda?

71 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023

72 | Tussentijdse Evaluatie Strategische Agenda | 21 december 2023