Concept begroting 2023 gemeente Renswoude.
Tekst van het document
Boekwaarde per 1-1-2022
Nog te maken kosten
Nog te realiseren opbrengsten
Beekweide I Beekweide II
-146 1.273
84 2.952
0 5.936
Taets van Amerongen Groot Overheem II
-23 1.636
0 2.296
0 8.521
Verwacht Reeds genomen resultaat winst (eindwaarde) -6.647 6.585
Resterende winst
-1.711
0
62 0
-23 -4.589
0 0
23 0
Alle grondexploitaties van de gemeente Renswoude hebben een resterende looptijd die korter is dan 10 jaar. Bij de ontwikkelingen waarbij de gemeente Renswoude een faciliterend grondbeleid voert, en dus vooral publiekrechtelijk betrokken is (o.a. een gedeelte van de ontwikkeling Beekweide II), worden de kosten door middel van het kostenverhaal (Wro) verhaald op de initiatiefnemer. Hierbij is het van belang dat vroegtijdig in het traject afspraken worden gemaakt en vastgelegd in een anterieure overeenkomst. Strategische gronden De gemeente heeft op dit moment geen strategische gronden in bezit om toekomstige ontwikkelingen te kunnen realiseren. Risico’s De gemeente Renswoude heeft op dit moment vastgesteld grondbeleid, waarin aandacht wordt besteed aan het beheersen van de risico’s die de verschillende ontwikkelingen (actief en passief grondbeleid) met zich meebrengen. Gelet op het financiële resultaat van de huidige grondexploitaties kan worden gesteld dat het treffen van een verliesvoorziening of het vormen van een reserve op dit moment niet nodig wordt geacht.
Begroting gemeente Renswoude 2023
57
4
Financiële begroting
4.1
Overzicht van baten en lasten
4.1.1
Overzicht van baten en lasten in meerjarig perspectief
Programma Omschrijving programma 1 Programma Wonen 2 Programma Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer 3 Programma Sociaal Domein (Sociale Leefbaarheid) 4 Programma Economische Ontwikkeling en Toerisme 5 Programma Inwoners, Openbare Orde en Veiligheid, Bestuur en Organisatie Totaal
Lasten 2023 Baten 2023 Lasten 2024 Baten 2024 Lasten 2025 Baten 2025 Lasten 2026 Baten 2026 2.872.700 3.470.900 2.901.900 3.779.900 3.308.300 3.906.200 3.295.800 3.906.200 2.973.810 1.479.198 2.958.427 1.498.460 2.908.739 1.468.733 2.908.739 1.537.796 4.607.932 950.114 4.590.781 902.116 4.503.894 799.366 4.503.894 703.366 77.852 53.792 77.852 54.544 77.852 55.307 77.852 56.081 910.000 211.926 913.757 214.893 913.757 217.901 913.757 220.952 11.442.294
6.165.930
11.442.717
6.449.913
11.712.542
6.447.508
11.700.042
6.424.395
9.705
9.370.600
2.930
9.607.392
2.930
10.088.605
2.930
9.640.750
3.432.171
436.080
3.421.879
450.080
3.422.879
450.080
3.422.879
450.080
3.1.6.1
Algemene dekkingsmiddelen
3.1.6.2
Overhead
3.1.6.3
Vennootschapsbelasting
25.000
-
25.000
-
25.000
-
25.000
-
3.1.6.4
Onvoorzien
316.231
-
388.341
-
499.368
-
440.795
-
1 2 3 4 5 6
Resultaat vóór reservemutaties
15.225.401
15.972.609
15.280.867
16.507.385
15.662.719
16.986.193
15.591.646
16.515.225
Waarvan: Structureel Incidenteel
15.097.901 127.500
15.862.958 109.651
15.280.867
16.408.732 98.653
15.650.219 12.500
16.887.540 98.653
15.591.646
16.432.572 82.653
Reservemutaties per programma: Programma Wonen Programma Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer Programma Sociaal Domein (Sociale Leefbaarheid) Programma Economische Ontwikkeling en Toerisme Programma Inwoners, Openbare Orde en Veiligheid, Bestuur en Organisatie Algemene dekkingsmiddelen, overhead, Vpb en onvoorzien Totaal
50.000 796.678 846.678
6.135 155.475 176.975 233.375 250.022 821.982
971.978 971.978
155.475 176.975 200.522 150.022 682.994
704.378 704.378
155.475 176.975 200.522 150.022 682.994
704.378 704.378
155.475 176.949 200.522 150.022 682.968
Waarvan: Structureel Incidenteel
746.678 100.000
589.982 232.000
971.978
330.497 352.497
704.378
330.497 352.497
704.378
330.497 352.471
16.072.079
16.794.591 722.512
16.252.845
17.190.379 937.534
16.367.097
17.669.187 1.302.090
16.296.024
17.198.193 902.169
Saldo begroting na bestemming
4.1.2
Grondslagen van de begroting
Kerngegevens en uitgangspunten Bij de samenstelling van de Programmabegroting 2023-2026 houden wij rekening met gevolgen van besluiten die tot stand zijn gekomen na het vaststellen van de programmabegroting 2022. Ook zijn de financiële consequenties van het coalitieakkoord van overige ontwikkelingen in de begroting verwerkt. Verder houden wij rekening met autonome uitgaven- en inkomstentoenames. De ramingen in deze Programmabegroting zijn gebaseerd op onderstaande kerngegevens en uitgangspunten. Parameters begroting 2023 Omschrijving Inflatiecorrectie- goederen, diensten, subsidies, prijzen Inflatiecorrectie - salarisontwikkeling Mutaties gemeentelijke tarieven Onroerende zaakbelastingen Afvalstoffenheffing (kostendekkend) Rioolheffing (kostendekkend) Overige gemeentelijke belastingen en heffingen Financiering Rente kapitaal verstrekking woningbedrijf Rente investeringen gemeente Overige Aantal inwoners Aantal woningen
2023 2,40% 3,60%
2024 2,20% 4,20%
2025 2026 2,00% 2,00% 4,10% 4,10%
1,40% kd kd 1,40%
1,40% kd kd 1,40%
1,40% kd kd 1,40%
1,40% kd kd 1,40%
1,00% 1,00%
1,00% 1,00%
1,00% 1,00%
1,00% 1,00%
5.651 2.213
5.651 2.335
5.651 2.384
5.651 2.418
Rente over reserves en voorzieningen Over de reserves en voorzieningen wordt geen rente berekend.
Begroting gemeente Renswoude 2023
58
Inkomsten Bij de berekening van de inkomsten voor 2023 en volgende jaren worden de inkomsten geraamd op basis van de werkelijke inkomsten in 2022. Algemene uitkering De algemene uitkering wordt geraamd op basis van de gegevens van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Voor 2022 t/m 2026 is er een doorrekening gemaakt van de algemene uitkering o.b.v. de rijks circulaires. De meicirculaire is doorgerekend in de kadernota 2023 en de septembercirculaire is doorgerekend in de begroting 2023 en meerjarenraming 2024 t/m 2026. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van de reken en analyse tool (Lias Pauw) van het gemeentefonds.
4.1.3
Structureel en reëel evenwicht (provinciaal toezicht)
Op basis van onderstaand overzicht wordt aangetoond of de meerjarenraming 2023-2026, conform de uitgangspunten in het BBV, structureel in evenwicht is. Dit houdt in dat structurele lasten kunnen worden gedekt met structurele baten. Indien dit niet het geval is, is de kans groot dat er op termijn een begrotingstekort ontstaat. Structureel evenwicht Als in het betreffende begrotingsjaar structurele lasten gedekt zijn door structurele baten is er sprake van structureel evenwicht. Incidentele lasten mogen gedekt worden door zowel structurele als door incidentele baten. Reëel evenwicht Reëel evenwicht houdt in dat de ramingen volledig, realistisch en haalbaar moeten zijn. Bij de toets of het realiteitsgehalte van de ramingen voldoende is spelen diverse onderwerpen een rol: ▪ Uitgangspunten in de begroting (o.a. realiteit van: ombuigingen, verwerking loon- en prijsstijgingen en algemene uitkering); ▪ Weerstandsvermogen en risico’s; ▪ Ontwikkeling van de grondexploitaties; ▪ Onderhoud van kapitaalgoederen (wegen, groen, gebouwen en riolering); ▪ Onderzoek van de jaarrekening. Provinciaal toezicht De door de gemeenteraad vastgestelde begroting 2023 dient vóór 15 november 2022 aan de provincie te worden toegestuurd. De provincie toetst of de gemeentebegroting voldoet aan de gestelde wettelijke vereisten en provinciale regelgeving.
De standaard vorm van provinciaal toezicht is repressief toezicht. Dit betekent dat de provincie de gemeente "op afstand volgt". Bij repressief toezicht hebben de begroting en begrotingswijzigingen van een gemeente rechtskracht zonder de goedkeuring van de provincie. Conform onderstaande berekening en tabel voldoet gemeente Renswoude aan het repressief toezicht. Berekening Het structureel begrotingsevenwicht wordt berekend door de totale lasten en baten te verminderen met de incidentele lasten en baten. Het saldo dat over blijft moet op termijn positief zijn (de structurele baten zijn dan groter dan de structurele lasten). De begroting 2023 sluit met een positief saldo van € 723.000 (waarvan € 114.151 incidenteel). Dit betekent een positief structureel saldo van € 608.361 voor 2023 en € 487.000 voor 2024, en oplopend naar € 863.000 in 2025. In 2026 is een terugval te zien in het saldo, € 467.000. Dit heeft voornamelijk te maken met een terugval uit het Gemeentefonds. In onderstaande tabel ‘Ontwikkeling begroting’ geven we inzicht in de financiële doorrekening van de programmabegroting 2023. Ontwikkeling primitieve begroting 2023
(Bedragen * € 1.000) 2023
2024
2025
2026
Saldo begroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025
62
207
363
Mutaties kadernota 2023 en voorjaarsrapportage 2023
248
452
666
67
Saldo begroting na vaststelling kadernota en voorjaarsrapportage
310
659
1.029
430
Mutaties begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026
413
279
273
472
Saldo begroting na mutaties begroting 2023 en meerjaren raming 2024-2026
723
938
1.302
902
Mutaties incidentele lasten en baten
-114
-451
-439
-435
Saldo begroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026
609
487
863
467
Begroting gemeente Renswoude 2023
363
59
4.1.4
Overzicht per taakveld Begroting Lasten
Taakveld
Begroting Baten
Omschrijving taakveld
Begroting na wijz. Lasten
Begroting na wijz. baten
0.1
Bestuur
925.776
32.000
0.10
Mutaties reserves
746.678
369.485
100.000
452.497
0.2
Burgerzaken
164.544
66.000
0
2.952
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
81.170
21.000
20.000
294
0.4
Overhead
1.856.721
404.080
649.674
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0.62
OZB niet-woningen
0
312345
4.373
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
0
7904421
255.000
0.8
Overige baten en lasten
0.9
Vennootschapsbelasting (Vpb)
603386 25.000
0 0
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
464.098
0
1.2
Openbare orde en veiligheid
332.017
212.000
2.1
Verkeer en vervoer
336.237
0
3.1
Economische ontwikkeling
16.500
0
3.4
Economische promotie
0
4.2
Onderwijshuisvesting
119336
53000 0
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
3.000
98.653
Sportbeleid en activering
209031 20.510
4.000
5.1
0
22.195
30.000
5.2
Sportaccommodaties
188.173
13.629
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
13.967
50
5.5
Cultureel erfgoed
4.074
0
5.6
Media
2.546
0
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
46109 9.445
0 0
0
6.2
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
62.756
28.440
24.000
6.3
Inkomensregelingen
666.379
467.200
-16.500
6.4
WSW en beschut werk
253.956
0
6.5
Arbeidsparticipatie
34.000
0
6.6
Maatwerkvoorzieningen (WMO)
232.879
0
6.71a
Huishoudelijke hulp (WMO)
211.000
0
6.71b
Begeleiding (WMO)
95.000
0
6.71c
Dagbesteding (WMO)
100.000
0
6.71d
Overige maatwerkarrangementen (WMO)
6.72a
Jeugdzorg begeleiding
6.72b
Jeugdzorg behandeling
6.72c
Jeugdhulp dagbesteding
6.72d
Jeugdhulp zonder verblijf overig
6.73a
Pleegzorg
6.73b
Gezinsgericht
6.73c
Jeugdhulp met verblijf overig
6.74a
Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf
6.74b
Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
6.74c
Gesloten plaatsing
6.81a
Beschermd wonen (WMO)
6.81b 6.82a 6.82b
Jeugdreclassering
7.1
Volksgezondheid
189.783
7.2
Riolering
452.692
7.3
Afval
481.255
661.079
7.4
Milieubeheer
555.613
0
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
101.566
73.000
8.1
Ruimte en leefomgeving
778.127
11.625
8.2
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
8.3
Wonen en bouwen
-92425
20126
102130
862263
284.658
25.950
1.707.964
6.193
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
12.900
0
Jeugdbescherming
89.000
0
Begrotingssaldo 2023
Begroting gemeente Renswoude 2023
12.072
-287.155
-20.642
-69.026
742 -6.000
750
40.000
45.000 -25.950 1.500
291.000
1
2.000
10.998
612.064
64.742
8.569
129.395
95.615 -4.048
-63.193
6.062
0
2.830.200
3.470.900
42.500
15.320.813
15.630.851 310.038
751.266
1.163.740 412.474
722.512
60
4.2
Uiteenzetting van de financiële positie
4.2.1
Geprognosticeerde begin- en eindbalans
ACTIVA
31-12-2021
31-12-2022
31-12-2023
31-12-2024
31-12-2025
31-12-2026
Materiële vaste activa
35.526
35.526
35.954
37.972
39.136
40.151
Financiële vaste activa
1.558
1.558
1.558
1.558
1.558
Vaste activa
TOTAAL VASTE ACTIVA
37.084
37.084
37.512
39.530
1.558 40.694
41.709
Vlottende activa Voorraden
2.808
Totaal voorraden
2.808 2.808
Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar
4.401
Totaal uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar Liquide middelen
4.401 4.401
11
Totaal liquide middelen Overlopende activa
2.808 2.808 4.401 4.401
11 11
1.162
2.808 2.808 4.401 4.401
11 11
1.162
2.808 2.808 4.401 3.801
11 11
1.162
2.808 2.808
2.901 11
11 1.162
2.808 4.401 2.150 11
11 1.162
11 1.162
Totaal overlopende activa
1.162
1.162
1.835
373
437
360
TOTAAL ACTIVA
45.466
45.466
46.567
46.523
46.851
47.038
PASSIVA
31-12-2021
31-12-2022
31-12-2023
31-12-2024
31-12-2025
31-12-2026
Algemene reserve
4.100
4.100
4.100
4.100
4.100
4.100
Algemene reserve - niet geblokkeerd
2.554
2.554
2.554
2.554
2.554
2.554
Algemene bedrijfsreserve Woningbedrijf
5.193
5.193
5.193
5.193
5.193
5.193
Reserves egalisatie van tarieven
6.137
6.137
5.630
5.277
4.925
4.572
608
608
623
938
1.302
Vaste passiva Eigen vermogen
Nog te bestemmen resultaat Totaal eigen vermogen
18.592
Voorzieningen
2.494
Totaal voorzieningen
18.592 2.494
2.494
Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer Totaal vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer
19.534
18.100 2.004
2.494 19.534
19.534
18.062 1.998
2.004 21.617
19.534
714 1.998
21.617 21.617
902 18.074
17.321 714
714 21.617
21.617
714 21.617
21.617
21.617
Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar Totaal netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd < 1 jaar Overlopende passiva
2.164
2.164 2.164
2.682
2.164 2.164
2.682
2.164 2.164
2.682
2.164 2.164
2.682
2.164 2.964
2.682
3.164 2.682
Totaal overlopende passiva
2.682
2.682
2.682
2.682
3.482
4.222
TOTAAL PASSIVA
45.466
45.466
46.567
46.523
46.851
47.038
4.2.2
Investeringen
Toelichting investeringen De lijst van investeringen is ook wel bekend onder de naam meerjaren investeringsplan (MIP). Naar aanleiding van de jaarstukken 2021, het IBOR, het GRP en raadbesluiten is deze lijst van investeringskredieten volledig geactualiseerd. Alle investeringen die gemeente Renswoude voornemens is te doen, zijn geïnventariseerd op basis van besluiten van de raad. In de kolom ‘bron’ in bovenstaande tabel is goed te volgen waar de betreffende investeringen vandaan komen. De bijhorende financiële effecten zijn hiermee ook opgenomen in de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024 t/m 2026.
Begroting gemeente Renswoude 2023
61
Bron
RB gemeentehuis RB gemeentehuis RB gemeentehuis RB gemeentehuis RB gemeentewerf RB gemeentehuis RB gemeentehuis RB gemeentehuis GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP GRP IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR IBOR Vervoer Vervoer GRP GRP Begraafplaats AVP-gelden AVP-gelden Totaal
Omschrijving Mobiel tenzij Beeldschermen en workstations Afsprakenmodule Telefooncentrale Vervangen ipads Nieuwbouw gemeentewerf Meubilair en balies Geluidsinstallatie raadszaal Lockers Drukriool Mech.elektr. Pomp Lindenhof/Wilgenlaan (voorbereidingen) Drukriool Mech.elektr. Pomp Lindenhof/Wilgenlaan en Dorpstraat Drukriool Mech.elektr. Pomp Lindenhof/Wilgenlaan en De Meent Rioolgemalen mech./elektr. en pompen Drukriool Mech.elektr. Pomp Eikenlaan en diverse kleine maatregelen Rioolgemalen mech./elektr. en pompen Afkoppelen Renswoude Noord -vervolgDrukriool best.kast Drukriool CVK Drukriool Mech.elektr. Pomp Rioolgemalen mech./elektr. en pompen Omvorming groen 2022 Vervanging OV 2022 Omvorming groen 2023 Vervanging OV 2023 Herinrichting Eikenlaan Omvorming groen 2024 Vervanging OV 2024 Overlagen Hopeseweg Groot onderhoud brug Hopeseweg Omvorming groen 2025 Vervanging OV 2025 Reconstructie fietspaden Barneveldsestraat Vervanging unimog en strooier Vervanging Piaggio Aanpassen riolering Hooge Hoek, Groot Overeem, milieuoverlast afkoppelen van Reedweg (fase1) Uitbreiding nieuwe begraafplaats Skatebaan Bijgebouw museum
Programma 5 5 5 5 5 2 5 5 5 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
Jaar Investering Investering Investering Investering Kapitaallasten Kapitaallasten Kapitaallasten Kapitaallasten Levensduur gereed 2023 2024 2025 2026 2023 2024 2025 2026 3 30.000 2023 10.120 10.080 10.040 5 50.000 2022 10.200 10.160 10.120 10.080 5 12.000 2022 2.520 2.496 2.472 2.448 10 25.000 2022 2.600 2.590 2.580 2.560 4 17.000 2023 4.318 4.301 4.284 40 1.100.000 2025 42.400 15 225.000 2022 15.900 15.840 15.780 15.720 15 75.000 2022 5.300 5.280 5.260 5.240 15 10.000 2022 707 704 702 700 15 6.000 2022 422 421 419 418 60 200.000 2025 4.133 4.120 15 6.000 2023 424 422 421 419 60 425.000 2026 8.783 15 6.000 2024 424 422 421 60 520.000 2027 20 15.000 2024 810 807 804 15 12.000 2025 848 845 60 250.000 2026 5.167 20 30.000 2025 1.620 1.614 60 2028 30 12.000 2026 448 30 4.000 2026 149 15 12.000 2026 848 20 60.000 2026 3.240 20 10.000 2022 538 536 534 532 20 15.000 2022 807 804 801 798 20 10.000 2023 540 538 536 534 20 15.000 2023 810 807 804 801 25 193.000 2026 8.492 20 10.000 2024 540 538 536 20 15.000 2024 810 807 804 15 498.000 2025 35.192 35.059 20 25.000 2025 1.350 1.345 20 10.000 2025 540 538 20 15.000 2025 810 807
Investering 2022
2
800.000
2 2 2
40
400.000
2 2 3 3
60 50 15 40
175.000 500.000
428.000
25.000 15.000 2.018.000
20 10 10
180.000 20.000
1.164.000
1.015.000
1.408.000
2026 2023 2023
18.720 2.080
18.648 2.072
2025 2025 2028 2023 2023 61.568
78.340
18.576 2.064
43.200 18.504 2.056
11.600 3.617
11.560 3.605
137.734
249.919
RB gemeentehuis Het raadsvoorstel nieuw gemeentehuis is reeds een paar jaar geleden vastgesteld. Onderdeel hiervan waren de investeringskredieten voor de nieuwbouw, renovatie en technische installaties. Deze kredieten zullen in 2022 gereed zijn en zullen ook verantwoord worden in de jaarstukken 2022. Onderdeel van hetzelfde besluit waren de kredieten voor de inrichting van het gemeentehuis. Deze worden ook grotendeels in 2022 afgerond. De kredieten m.b.t. de inrichting zijn in 2022 pas gaan lopen, dus die staan nog in bovenstaande lijst. RB gemeentewerf Dit investeringskrediet betreft de nieuwbouw van de gemeentewerf. De investering van € 1.100.000 is reeds eerder vastgesteld door de raad. De exacte start is nog niet zeker. De verdere uitwerking en planning moet in de loop van 2023 duidelijk worden. GRP In het gemeentelijk riolering plan is vastgesteld welke vervangingen en onderhoud er moet plaatsvinden de komende jaren. De verwachte investeringen staan hierboven genoemd. IBOR In het vastgestelde IBOR staat al het verwachte onderhoud en investeringen die de komende jaren verwacht worden op het gebied van de kapitaalgoederen (wegen en fietspaden, kunstwerken, openbare verlichting, groen). De investeringen staan in bovenstaande tabel opgenomen. Het onderhoud staat in de reguliere onderhoudsbudgetten in de begroting.
AVP-gelden (Afhandeling bestuursovereenkomst provincie-gemeente) Vanuit de AVP-gelden zijn er bestedingsdoelen opgesteld. Twee van die doelen (skatebaan en bijgebouw museum oud Renswoude) zijn investeringskredieten voor geraamd.
Begroting gemeente Renswoude 2023
62
4.2.3
Reserves
Reserves
1-1-2023
1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
Algemene risicoreserve
4.100.000
4.100.000
4.100.000
4.100.000
4.100.000
Algemene reserve - niet geblokkeerd
2.554.061
3.176.573
4.114.107
5.416.464
6.318.633
Totaal algemene reserve
6.654.061
7.276.573
8.214.107
9.516.464 10.418.633
Algemene bedrijfsreserve Woningbedrijf
5.192.689
5.192.689
5.192.689
5.192.689
5.192.689
Bestemmingsreserves Overige bestemmingsreserves Reserve riolering
0
0
0
0
0
Reserve egalisatie exploitatie st. sporthal Hokhorst
24.730
24.730
24.730
24.730
24.730
Reserve sociaal domein
273.913
223.913
173.913
123.913
73.913
Reserve huisvesting onderwijs
300.000
300.000
300.000
300.000
300.000
Reserve monumenten
36.280
86.280
86.280
86.280
86.280
0
50.000
50.000
50.000
50.000
69.360
69.360
69.360
69.360
69.360
4.250.000
4.099.978
3.949.956
3.799.934
3.649.912
281.874
211.399
140.924
70.449
0
Reserve onderhoud openbare gebouwen
268.681
218.681
168.681
118.681
68.681
Reserve onderhoud wegen en wegmeubilair
130.354
120.354
110.354
100.354
90.354
Reserve onderhoud vervoermiddelen omg.beh.
121.794
116.794
111.794
106.794
101.794
Reserve onderhoud speeltoestellen
125.458
108.458
91.458
74.458
57.458
Totaal bestemmingsreserves
5.882.444
5.629.947
5.277.450
4.924.953
4.572.482
Totaal
17.729.194 18.099.209 18.684.246 19.634.106 20.183.804
Mutaties reserves begroting 2023
Programma
Reserve landschapselementen Reserve cultuur - promotiefonds Reserves ter dekking van kapitaallasten Reserve kapitaallasten gemeentehuis Ged. Res. Herinrichting sportpark Onderhoudsreserves
2023
2024
2025
2026
Algemene risicoreserve
6
0
0
0
0
Algemene reserve - niet geblokkeerd
6
722.512
937.534
1.302.357
902.169
Totaal algemene reserve
6
722.512
937.534
1.302.357
902.169
Algemene bedrijfsreserve Woningbedrijf
1
0
0
0
0
Reserve riolering
2
0
0
0
0
Reserve egalisatie exploitatie st. sporthal Hokhorst
3
0
0
0
0
Reserve sociaal domein
3
-50.000
-50.000
-50.000
-50.000
Reserve huisvesting onderwijs
3
0
0
0
0
Reserve monumenten
3
50.000
0
0
0
Reserve landschapselementen
3
50.000
0
0
0
Reserve cultuur - promotiefonds
3
0
0
0
0
Reserve kapitaallasten gemeentehuis
5
-150.022
-150.022
-150.022
-150.022
Ged. Res. Herinrichting sportpark
3
-70.475
-70.475
-70.475
-70.449
Reserve onderhoud openbare gebouwen
2
-50.000
-50.000
-50.000
-50.000
Reserve onderhoud wegen en wegmeubilair
2
-10.000
-10.000
-10.000
-10.000
Reserve onderhoud vervoermiddelen omg.beh.
2
-5.000
-5.000
-5.000
-5.000
Reserve onderhoud speeltoestellen
2
-17.000
-17.000
-17.000
-17.000
Totaal bestemmingsreserves
-252.497
-352.497
-352.497
-352.471
Totaal
470.015
585.037
949.860
549.698
Bestemmingsreserves Overige bestemmingsreserves
Reserves ter dekking van kapitaallasten
Onderhoudsreserves
Begroting gemeente Renswoude 2023
63
Reserve sociaal domein De reserve egalisatie Wmo en Jeugd zijn samengevoegd tot de reserve Sociaal Domein. Aan deze reserve is wel een maximale omgang gesteld van € 800.000. Jaarlijks wordt er € 50.000 onttrokken als egalisatiereserve op het productresultaat van WMO en Jeugd. Reserve kapitaallasten gemeentehuis De reserve kapitaallasten gemeentehuis dient ter dekking van de afschrijvingslasten van het nieuwe gemeentehuis. In 2023 zal er voor het eerst € 150.022 onttrokken worden. Reserve kapitaallasten gemeentehuis In 2010 is het sportpark opnieuw ingericht ten laste van het positieve exploitatieresultaat van de Hooge Hoek. Jaarlijks wordt er een bedrag van € 70.475 aan deze reserve onttrokken ter dekking van de kapitaallasten van de tennisbanen. Onderhoudsreserves Doel van deze reserves is het dekken van toekomstig groot onderhoud aan gebouwen, wegen en wegmeubilair, vervoersmiddelen en speeltoestellen. In 2023 wordt er afzonderlijk € 50.000, € 10.000, € 5.000 en € 17.000 onttrokken.
4.2.4
Voorzieningen
Voorzieningen
1-1-2023
1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico's Pensioenen voormalige bestuurders
714.381
Voorziening organisatieontwikkeling
220.000
0
0
0
0
Totaal voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s
934.381
714.381
714.381
714.381
714.381
Riolering
1.240.140
1.247.264
1.284.012
1.284.012
1.284.012
Milieu
162.358
42.744
0
0
0
1.402.498
1.290.008
1.284.012
1.284.012
1.284.012
Voorziening vervanging toplaag kunstgras
0
0
0
0
0
Voorziening vervanging toplaag tennis
0
0
0
0
0
Totaal onderhouds egalisatievoorzieningen
0
0
0
0
0
2.336.879
2.004.389
1.998.393
1.998.393
1.998.393
Programma
2023
2024
2025
2026
714.381
714.381
714.381
714.381
Voorziening v. derden verkr. midd. die spec. besteed moeten worden
Totaal v. derden verkr. midd. die spec. besteed moeten worden Onderhouds egalisatievoorzieningen
Totaal Voorzieningen
Mutaties voorzieningen begroting 2023 Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico's Pensioenen voormalige bestuurders
6
0
0
0
0
Voorziening organisatieontwikkeling
6
-220.000
0
0
0
-220.000
0
0
0
Totaal voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s Voorziening v. derden verkr. midd. die spec. besteed moeten worden Riolering
2
7.124
36.748
0
0
Milieu
2
-119.614
-42.744
0
0
-112.490
-5.996
0
0
Totaal v. derden verkr. midd. die spec. besteed moeten worden Onderhouds egalisatievoorzieningen Voorziening vervanging toplaag kunstgras
2
0
0
0
0
Voorziening vervanging toplaag tennis
2
0
0
0
0
0
0
0
0
-332.490
-5.996
0
0
Totaal onderhouds egalisatievoorzieningen Totaal Voorzieningen
Voorziening pensioenverplichting wethouders Gemeenten zijn verplicht in de jaarrekening een voorziening te treffen ten behoeve van verplichtingen betreffende wethouderspensioenen. De hoogte van deze verplichting is bepaald aan de hand van jaarlijkse actuariële berekeningen en voldoende om aan de aanspraken van de zittende en voormalige wethouders te kunnen voldoen.
Begroting gemeente Renswoude 2023
64
Voorziening organisatieontwikkeling De werkorganisatie wordt toekomstbestendig en robuuster gemaakt. Naast versterking en uitbreiding van de formatie is het voor doorontwikkeling essentieel dat soms snel afscheid kan worden genomen van functionarissen. Deze voorziening dekt de daarbij behorende transitiekosten. Voorziening riolering Via de voorziening riolering kan de egalisatie van de tarieven van de rioolstoffenheffing worden geregeld. In 2023 is een bedrag van € 7.124 aan deze voorziening toegevoegd en in 2024 € 36.748. Voorziening milieu Via de voorziening milieu kan de egalisatie van de tarieven van de afvalstoffenheffing worden geregeld. In 2023 is een bedrag van € 119.614 van deze voorziening onttrokken en in 2024 € 42.744.
4.2.5
EMU saldo
Omschrijving
2022 x 1.000 Volgens realisatie t/m sept. 2022, aangevuld met raming restant
2023 x 1.000
2024 x 1.000
Volgens begroting 2023
Volgens meerjarenraming in begroting 2023
1
Exploitatiesaldo voor toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)
-813
747
1227
2
Mutatie (im) materiele vaste activa
7.461
1.264
1.264
3
Mutatie voorzieningen
168
-332
-6
4
Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)
0
0
0
5
Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im) materiele
0
0
0
-8.106
-849
-43
Berekend EMU-saldo
Begroting gemeente Renswoude 2023
65
4.2.6
Incidentele baten en lasten
Programma Doelstelling Omschrijving incidentele posten
Begroting 2023
Incidentele lasten 1 1 1
3.1.1.1 3.1.1.6 3.1.1.6
2 2 2 2 2
3.1.2.2 3.1.2.4 3.1.2.5 3.1.2.5
Programma Wonen Woningmarktonderzoek en -strategie Voorlichtingscampagne bewustwording woningeigenaren Onderzoek zorginitiatieven Borgwal
Programma Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer Speelplaatsenbeleidsplan Biodiversiteitsplan Inwonersenquête afvalinzameling en -scheiding Afkoppeplan Toevoeging aan reserve Landschapselementen (AVP-gelden)
Programma Sociaal Domein (Sociale Leefbaarheid) Toevoeging aan reserve Monumenten (AVP-gelden)
3
Subtotaal incidentele lasten
27.500 5.000 10.000 42.500
30.000 25.000 15.000 15.000 50.000 135.000
50.000 50.000 227.500
Incidentele baten Programma Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer Ontrekking uit reserve onderhoud openbare gebouwen Ontrekking uit reserve onderhoud wegen en wegmeubilair Ontrekking uit reserve onderhoud vervoermiddelen omgevingsbeheer Ontrekking uit reserve onderhoud speeltoestellen
2 2 2 2
3 3 3
6
3.1.3.2 3.1.3.2
Programma Sociaal Domein (Sociale Leefbaarheid) Specifieke uitkeringen inzake onderwijsachterstanden Aanpak Eenzaamheid 'Renswoude voor Elkaar' Onttrekking uit reserve Sociaal domein
Algemene dekkingsmiddelen, overhead, Vpb en onvoorzien Onttrekking uit de algemene reserve t.b.v. reserves Monumenten en Landschapselementen (AVP-gelden)
50.000 10.000 5.000 17.000 82.000
98.653 10.998 50.000 159.651
100.000 100.000
Subtotaal incidentele baten
341.651
Totaal saldo incidentele baten en lasten
114.151
Toelichting incidentele baten en lasten De begroting 2023 is opgesteld conform de methodiek het logisch kader. Hierdoor is de inrichting van de financiële administratie voor 2023 ook opnieuw ingericht. Via deze methodiek zijn de activiteiten die gekoppeld zijn aan de doelstellingen en de daarbij horende financiële middelen te volgen. Op doelstellingsniveau is het coalitieakkoord te volgen. De kolom ‘doelstelling’ in bovenstaande tabel correspondeert met de nummering in de beleidsbegroting.
Begroting gemeente Renswoude 2023
66
Programma wonen In programma wonen worden verschillende activiteiten ondernomen in 2023 op het gebied van onderzoek en campagnes. Hiervoor worden vanuit het coalitieakkoord middelen gereserveerd. Voor een uitgebreide toelichting op 3.1.1.1 en 3.1.1.6 verwijzen wij naar de uitleg bij programma wonen op pagina 10 t/m 12. Programma ruimtelijke ontwikkeling en beheer In programma ruimtelijke ontwikkeling en beheer worden verschillende activiteiten ondernomen om de doelstellingen 3.1.2.2, 3.1.2.4 en 3.1.2.5 te realiseren. In bovenstaande tabel staan de in deze begroting opgenomen incidentele middelen. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar de uitleg bij programma ruimtelijke ontwikkeling en beheer op pagina 14 t/m 15. Onder het programma ruimtelijke ontwikkeling en beheer, valt ook het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen (kunstwerken, wegen, vervoer en speeltoestellen). Voor onderhoud kapitaalgoederen zijn er reserves gevormd. Jaarlijks worden er onttrekkingen gedaan vanuit deze reserves ter dekking van de kosten die worden gemaakt bij het onderhoud. De baten worden gespecificeerd in bovenstaande tabel. In de 4.2.3 tabel reserves op pagina 63 zijn deze ook zichtbaar. Programma sociaal domein In programma sociaal domein worden verschillende activiteiten ondernomen om de doelstellingen te realiseren.
In bovenstaande tabel staan de in deze begroting opgenomen incidentele middelen. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar de uitleg bij programma sociaal domein op pagina 18 t/m 20. Bij het programma sociaal domein worden ook een aantal baten geraamd bij de doelstellingen. O.a. voor specifieke uitkeringen inzake onderwijsachterstanden en aanpak eenzaamheid ‘Renswoude voor elkaar’. Daarnaast wordt er jaarlijks een onttrekking geraamd als baat ter dekking van de kosten bij Jeugd en WMO. Programma algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien In dit programma worden een aantal baten geraamd voor een tweetal bestemmingsreserves. De bestemmingsreserve monumenten is een bestaand reserve waar € 50.000 aan wordt toegevoegd. De bestemmingsreserve landschapselementen wordt gevormd en ook hier wordt € 50.000 aan toegevoegd. Beide reserves worden aangevuld vanuit de besteding van de AVP-gelden.
Begroting gemeente Renswoude 2023
67
Hoofdstuk 5 5 5.1
Bijlagen Samenstelling bestuur
Gemeenteraad De gemeenteraad van Renswoude bestaat uit 11 raadsleden. Raadsleden van een zelfde politieke partij vormen een fractie in de raad. Momenteel zijn er 5 fracties in de raad van Renswoude. De zetelverdeling ná de verkiezingen van 16 maart 2022 is als volgt: ▪ ChristenUnie (2 zetels) ▪ Dorpsbelang Renswoude (3 zetels) ▪ CDA (1 zetel) ▪ SGP (3 zetels) ▪ VVD (2 zetels) Griffier: De heer M.H.T. (Marcel) Jansen College van burgemeester en wethouders Het college van burgemeester en wethouders is gezamenlijk verantwoordelijk voor het gevoerde gemeentelijke beleid. Het uitgangspunt hierbij is het coalitieakkoord. Het college bestaat uit de burgemeester, twee wethouders en de gemeentesecretaris. Het college legt verantwoording af aan, en wordt gecontroleerd door, de gemeenteraad. De portefeuilleverdeling van het college van burgemeester en wethouders ziet er als volgt uit: Burgemeester P. (Petra) Doornenbal-van der Vlist Openbare Orde en Veiligheid, APV / bijzondere wetten, Toezicht en Handhaving, VRU, Cultuur & cultuurhistorie, Bedrijfsvoering, Oekraïense Vluchtelingen, K80. Wethouder en 1e locoburgemeester J.A.M.
(Jos) Dirven (Dorpsbelang Renswoude) Welzijn, SWO, Ouderenbeleid en sport, GGD, gezondheidszorg, Jeugdzorg en Foodvalley Jeugd, Participatiewet en IW4, Schuldhulpverlening, minimabeleid, inkomensondersteuning, Onderwijs, passend onderwijs, leerlingenvervoer, bibliotheek, Wonen, woonbeleid, woonvisie, Woningbedrijf, sociale huurwoningen, duurzaamheid RES (Foodvalley), energietransitie, routekaart statushouders. Projecten: Taets 2, Beekweide 2, Ontwikkeling Borgwalterrein, Ontwikkeling dorpshuisfunctie, aanjaagproject biodiversiteit. Wethouder en 2e locoburgemeester H.H. (Henk) van der Schoor (SGP) Financiën, Ruimtelijke ordening, ontwikkeling buitengebied, grondbeleid, onderhoud openbare ruimte, begraafplaatsen, Economie, recreatie en toerisme, werkgelegenheid, promotiecommissie, ODRU, milieu, omgevingsvergunnigverlening, Afval, ACV, Foodvalley, verstedelijkingsstrategie, verkeer, verkeersveiligheid, ontsluiting en vervoer. Projecten: Groot Overeem 2, Werf, toekomstige woningbouwlocaties. Gemeentesecretaris E.J. (Erik) Jansonius De gemeentesecretaris ondersteunt de burgemeester en de wethouders bij het uitoefenen van hun taak. Als eerste adviseur en ambtelijk lid van het college is hij bij de vergaderingen aanwezig. Daarnaast is hij algemeen directeur van de werkorganisatie.
Begroting gemeente Renswoude 2023
68
5.3
Mutaties per kadernota 2022 – 2026
(Onderstaande tabel is nog opgesteld, conform de oude programmastructuur van de programmabegroting 2022, maar geeft wel een goed beeld van welke mutaties er toen zijn besloten en verwerkt) Programma 3 3 1 4 5 2 2 3 2 3 3 1 5 3 4 2
Lasten / Baten 661310 / 42200 Meicirculaire 2022 Energietoeslag L 672309 / 30000 Meicirculaire 2022 Uitvoeringskosten klimaatakkoord L 614000 / 11000 Meicirculaire 2022 Extra capaciteit Boa's L 692400 / 34380 Meicirculaire 2022 Onderuitputting accres circulaires L 692200 / 38900 Meicirculaire 2022 Stelpost loon-en prijsstijgingen L 671400 / 43800 Voorjaarsrapportage 2022 GR GGD L 661101 / 43300 Voorjaarsrapportage 2022 GR IW4 L 672122 / 43300 Voorjaarsrapportage 2022 GR AVU L 667007 / 43400 Voorjaarsrapportage 2022 GR Valleihopper L 600500 / 43600 Voorjaarsrapportage 2022 GR regio Foodvalley L 672300 / 43300 Voorjaarsrapportage 2022 GR ODRU L 612005 / 43300 Voorjaarsrapportage 2022 GR VRU L 604012 / 11000 Coalitieakkoord Adviseur rechtmatigheid L 672309 / 30000 Coalitieakkoord Beleidsadviseur duurzaamheid L 692100 / 41100 Meicirculaire 2022 Algemene uitkering B 667202 / 41100 Meicirculaire 2022 Stelpost rijksbijdrage jeugdhulp L
Codering
Ontwikkeling
Begroting gemeente Renswoude 2023
Onderwerp
Incidenteel / 2022 2023 2024 2025 2026 structureel I 85.000 0 0 0 0 I 121.000 0 0 0 0 S 29.000 29.000 29.000 29.000 29.000 S 47.000 124.000 201.000 253.000 135.000 S 250.000 217.000 255.000 256.000 256.000 S 11.000 20.000 23.000 25.000 25.000 S 8.000 8.000 8.000 8.000 8.000 S 0 -6.000 -8.000 -10.000 -10.000 S 0 1.000 0 0 0 S 0 0 1.000 0 0 S 0 6.000 6.000 6.000 6.000 S 16.000 24.000 28.000 28.000 28.000 S 88.000 88.000 88.000 88.000 88.000 S 88.000 88.000 88.000 88.000 88.000 S -511.000 -1.099.000 -1.171.000 -1.437.000 -720.000 I 0 252.000 0 0 0 232.000 -248.000 -452.000 -666.000 -67.000
69
5.4
Woningbedrijf Renswoude
De gemeente Renswoude is als een van de weinige gemeenten in Nederland eigenaar van een Woningbedrijf. Dit biedt voor de gemeente unieke mogelijkheden waar op een actieve manier mee wordt omgaan. Hierin zijn de volgende, aan het Woningbedrijf gelieerde, volkshuisvestelijke doelstellingen geformuleerd: Ontwikkelingen Nationale Prestatie Afspraken: Per 1 januari 2023 wordt de verhuurdersheffing afgeschaft. Door die afschaffing kunnen woningcorporaties, en dus ook de gemeentelijke Woningbedrijven additioneel investeren. De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft hier afspraken over gemaakt met Aedes (koepel van woningcorporaties), Woonbond (huurders vertegenwoordiging) en VNG voor de volkshuisvestelijke opgaven tot en met 2030. Deze afspraken dienen als gezamenlijke agenda voor de grote maatschappelijke opgaven rond de beschikbaarheid van voldoende betaalbare woningen, de verduurzaming van de gebouwde omgeving, de leefbaarheid van wijken en buurten en de betaalbaarheid van wonen. Realisatie van de ambitieuze doelen uit deze afspraken is mogelijk doordat de investeringsruimte van corporaties de komende jaren groeit, door het afschaffen van de verhuurderheffing per 1 januari 2023 en doordat woningcorporaties hun investeringen en te nemen maatregelen versnellen.
Onderstaand een toelichting op de diverse onderdelen met bijbehorende invloeden op het volkshuisvestelijke beleid van de gemeente en de portefeuillestrategie van het Woningbedrijf. Verdubbelen bouwproductie Om het huidige tekort aan sociale huurwoningen en de wachtlijsten aan te pakken moet het bouwtempo van de corporaties de komende jaren flink omhoog: van ca. 15.000 woningen per jaar naar bijna 30.000 in 2030.Daarnaast is afgesproken dat corporaties tot en met 2030 50.000 middenhuurwoningen gaan bouwen, waarbij de evenwichtige mix moet worden gevonden van woningen met een huurprijs varierend tussen € 850 en € 1.000 per maand. De provincies en gemeenten stellen voor het einde van het jaar samen met corporaties en huurders regionale woondeals op. Zo wordt per gemeente duidelijk hoeveel sociale huurwoningen corporaties gaan bouwen tot en met 2030, en hoeveel middenhuurwoningen corporaties per gemeente gaan realiseren. De gemeenten zullen eind 2022 duidelijk maken waar deze woningen gaan komen. Per gemeente streven we naar minstens 30% sociale huur. In Renswoude gaat het Taskforce Woningbouw kijken hoe hier invulling aan kan worden gegeven. Betaalbaarheid
Begroting gemeente Renswoude 2023
70
Met de hoge inflatie van dit moment en de groepen mensen die al met een betaalrisico te kampen hebben, is en blijft betaalbaarheid een urgent thema. Hier kan via verduurzaming op worden gestuurd, waardoor de woonlasten worden verbeterd. De afspraken over betaalbaarheid beogen een balans te vinden tussen generieke maatregelen waarvan alle huurders profiteren en specifieke maatregelen waarvan mensen met lagere inkomens en mensen in niet-duurzame woningen kunnen profiteren. • • •
Jaarlijkse huurverhoging niet meer gekoppeld aan de inflatie Vanaf 2023 verhoging gekoppeld aan de CAO-loonontwikkeling (voorgaand jaar minus 0,5%) Huurders met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum krijgen een eenmalige huurverlaging tot € 550,(prijspeil 2020).
Verduurzaming woningbezit De verduurzaming van de gebouwde omgeving is een complexe opgave die tot 2050 veel vraagt van gemeenten, corporaties en huurders. Corporaties gaan al hun woningen met een E-, F-, of G-label tot en met 2028 versneld verduurzamen. • Vanaf 2023 betalen huurders geen huurverhoging meer voor isolerende maatregelen • Uitzondering hierop is het plaatsen van zonnepanelen • Vanaf 2026 worden traditionele cv-ketels vervangen door hybride warmtepompen Versnelling verduurzaming op grond van NPA De afspraken uit de Nationale Prestatie Afspraken hebben gevolgen voor de Routekaart Verduurzaming van het Woningbedrijf. In de begroting 2022-2025 was jaarlijks een bedrag opgenomen van € 200.000,-. Dit was gebaseerd op het uitgangspunt dat de uitgaven voor de verduurzaming zouden worden uitgespreid over de jaren tot aan 2050. Met inachtneming van de gemaakte afspraken (NPA) en niet in de laatste plaats de huidige energiecrisis vindt er een versnelling plaats. Het uitgangspunt is nu dat alle woningen uiterlijk 2030 zijn verduurzaamd. Voor de jaren 20232026 worden dan ook de volgende maatregelen genomen: •
• •
Er zijn nog slechts enkele woningen met een E,F en G-label. Deze bevinden zich in de wooncomplexen (Dorpsstraat (kasteelwoningen) en Oude Holleweg) die in het portefeuilleplan zijn opgenomen als “te verkopen woningen”. Het alsnog investeren in verduurzaming zou hierbij leiden tot grote onrendabele toppen. Om die reden is er voor gekozen om in 2024, bij oplevering van de nieuwbouwwoningen aan de Taets van Amerongenweg fase 2 huurders van deze woningen vervangende woonruimte aan te bieden. De woning die wordt verlaten kan dan worden verkocht en de opbrengsten kunnen worden ingezet voor het financieren van de verduurzaming. Binnen het bestaande woningbezit worden in principe eerst de woningen aangepakt met energielabel > B, met een exploitatieduur tot 2050. Het gaat hierbij om ongeveer 160 woningen. Een appartementencomplex in het centrum wordt voorzien van zonnepanelen. Dit omdat de energiekosten voor de algemene voorzieningen niet meer in verhouding staan tot de servicekosten die hiervoor in rekening gebracht kunnen worden. Daarnaast is er nog voldoende ruimte om zonnepanelen aan te sluiten op de appartementen. De verduurzaming van de overige circa 150 woningen staat gepland voor de periode 2026-2030.
Leefbaarheid en slecht onderhoud woningen In de NPA zijn afspraken gemaakt over de aanpak van vocht- en schimmelproblemen en de verbetering van leefbaarheid in de wijken. Deze afspraken hebben geen invloed op het woningbezit van het Woningbedrijf omdat er geen woningen zijn met vocht- en schimmelproblemen en er geen wijken zijn waarbij de leefbaarheid in het geding is. Groot onderhoud Voor 2021 stond groot onderhoud en verduurzaming gepland voor 38 woningen aan de Van Reedeweg/Van Deylweg. Voordat kon worden gestart met deze werkzaamheden was het noodzakelijk om een ontheffing van de Provincie Utrecht te krijgen op grond van de Wet Natuurbeheer. Dit vanwege de aanwezigheid van vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen. Het verkrijgen van deze ontheffing heeft langer geduurd dan was voorzien en werd op 5 mei 2022 ontvangen. Op dat moment was duidelijk welke werkzaamheden konden worden uitgevoerd. Op basis daarvan is met een externe adviseur de aanbestedingsprocedure voorbereid, welke eind september is afgerond. Er bleek onvoldoende budget in de begroting aanwezig om alle geplande werkzaamheden uit te voeren. In overleg met adviseur en aannemer zijn de werkzaamheden gesplitst. De eerste fase start in het 3e kwartaal van 2022 en wordt in april/mei 2023 afgerond. De tweede fase start in 2025 waarvoor een voorlopig budget in deze begroting is opgenomen.
Deze fase heeft voornamelijk betrekking op het isoleren van daken en de plaatsing van zonnepanelen. Voor dit laatste wordt nader onderzocht of hier per individuele huurder maatwerkafspraken kunnen worden
Begroting gemeente Renswoude 2023
71
gemaakt of dat er collectieve voorzieningen worden aangebracht. Dit omdat er sprake is van “gespikkeld bezit” met zowel huur- als koopwoningen. Er wordt nader onderzocht of het oprichten van een energiecoöperatie hiervoor het juiste middel is. Woondeal Het Rijk wil op 1 januari 2023 de Woondeal in laten gaan. Dit betekent dat 30% van de te realiseren woningen tot 2030 worden gebouwd voor de sociale sector en er 35% bestemd is voor middenhuur en goedkope koop tot de NHG-grens van € 355.000,-. Vanuit Regio Foodvalley heeft de gemeente Renswoude het aanbod richting Provincie en Rijksoverheid mede ondertekend. Voor wat betreft de realisatie van sociale huurwoningen zal het gemeentelijk Woningbedrijf de ‘prefered supplier’ worden. Zoals eerder vermeld is de genoemde 30% sociale huur ook opgenomen in de door de Rijksoverheid, VNG en Aedes (koepel voor woningcorporaties) overeengekomen Nationale Prestatie Afspraken (NPA). Vanwege de ondertekening van dit document door de VNG gelden de gemaakte afspraken daardoor ook voor het Woningbedrijf. Op grond van eerder uitgevoerd woningmarktonderzoek is een bandbreedte bepaald voor de minimale voorraad sociale huurwoningen: 2018: 390 tot 430 2035: 430 tot 470 Het woningmarktonderzoek 2021, welke diende als onderlegger voor de Woonvisie 2022, geeft aan dat er nog 50 sociale huurwoningen nodig zijn om aan de huidige vraag te voldoen.
Dit getal valt binnen de bandbreedte van 430 tot 470 woningen.
In de hiernaast weergegeven grafiek is te zien hoe de werkelijkberekende aantallen uit de begroting zich verhouden tot de berekende minimale voorraad.
Uit de grafiek blijkt dat op basis van de eerder berekende minimale voorraad het aantal woningen onder de lijn blijft van hetgeen minimaal benodigd is. Dat kan worden verklaard doordat het percentage sociale huurwoningen net boven de 18% is. Op grond van de eerder genoemde Woondeal, met daarin opgenomen een percentage van 30% voor sociale huur zal nadere invulling gegeven moeten worden aan het toekomstig woonprogramma. Hiervoor is een Taskforce Woningbouw in het leven geroepen die eind 2022 een voorstel zal doen aan het college. Daarbij worden deze nieuwe cijfers ook naast de uitgangspunten van de Woonvisie gelegd. Indien van toepassing zal een nader voorstel voor bijstelling van de Woonvisie aan de gemeenteraad worden voorgelegd. In onderstaande tabel is aangegeven hoe de werkelijke aantallen in de tabellen van voorgaande jaren zijn opgebouwd. Tabel kernvoorraad Nieuwbouw Nieuwbouw 2022 – 8 Flexwoningen Binnenveld 2024 - 37 Taets van Amerongenweg fase II 2025 – 8 Beekweide II 2026 – 10 Beekweide II 2035 – 15 Beekweide II Sloop Sloop 2022 – 26 Taets van Amerongenweg fase II Verkoop Verkoop 2022-2035 9 woningen
Begroting gemeente Renswoude 2023
72
Ontwikkeling resultaten en algemene bedrijfsreserve Resultaten In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de jaarresultaten grafisch weergegeven. Het resultaat in 2022 is € 526.700,lager dan begroot. Dit is grotendeels toe te schrijven aan de afboeking van de onrendabele toppen voor:
1.000 500
587
475
• •
518 319
•
-25
0 2021
2022
2023
2024
2025
2026
Het resultaat vanaf 2023 is positief, met uitzondering van het jaar 2025 waar een klein negatief resultaat van € 24.900,wordt verwacht.
-500 -1.000
Het Dorpshart (afronding dorpsplein) Verduurzaming 38 woningen van Reedeweg/van Deylweg Nieuwbouw 8 flatwoningen Binnenveld/Vendelier
-850
Algemene bedrijfsreserve Om investeringen in nieuwbouw, renovatie en verduurzaming te kunnen doen is het noodzakelijk dat er voldoende reserves zijn om rente en afschrijving te kunnen dekken uit de exploitatie, evenals de onrendabele delen hiervan. De huidige reserve is voldoende om toekomstige investeringen in nieuwbouw en verduurzaming te kunnen doen. Voor de periode 2022-2026 wordt er per saldo € 549.000,- als exploitatieresultaat aan de algemene bedrijfsreserve toegevoegd. Eind 2026 bedraagt de algemene bedrijfsreserve € 5,4 miljoen. Hierbij moet worden opgemerkt dat een groot gedeelte hiervan nodig is voor de realisatie van verduurzaming van de woningen voor de periode 2027-2030. Die extra kosten komen grotendeels ten laste van de algemene bedrijfsreserve. De verduurzaming van de woningen in de periode 2023-2026 worden grotendeels gedekt door de (extra) verkoop van voor verkoop aangewezen woningen. Deze woningen zullen niet in één keer energieneutraal worden maar dit zal gefaseerd gebeuren. Vanaf 2026 worden in ieder geval de huidige CV-ketels vervangen door hybride warmtepompen. Op grond van de technische ontwikkelingen worden op een later moment besluiten genomen over de wijze van verwarmen. Vooralsnog is de huidige reserve voldoende om de toekomstige investeringen in nieuwbouw en verduurzaming te kunnen doen.
Reserve per woning 15.000
13.444
10.884
12.508
12.305
12.032
13.018
2023
2024
2025
2026
10.000 5.000 0 2021
2022
Begroting 2023-2026 Woningbedrijf Renswoude
Bedrijfsopbrengsten Huur Vergoedingen
Werkelijk 2021
Begroting 2022
Verwachting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
2.798.527 45.403
2.804.600 45.900
2.726.826 44.900
2.806.900 44.900
2.872.800 45.500
3.049.500 46.300
3.191.300 46.700
Begroting gemeente Renswoude 2023
73
Verkoop huurwoningen Bedrijfslasten Afschrijvingen op materiële vaste activa Overige waardeveranderingen materiële vaste activa Personeel/overhead Lasten onderhoud Lasten verduurzaming Overige bedrijfslasten
-12.022 2.831.908
295.200 3.145.700
398.000 3.169.726
246.400 3.098.200
1.503.500 4.421.800
323.000 3.418.800
371.400 3.609.400
685.464
667.700
675.300
714.200
756.800
892.700
932.000
588.900 253.100 1.582.400 0 575.000 3.674.700
273.100 288.000 550.900 0 293.600 2.119.800
615.900 300.100 881.600 839.800 279.900 3.674.100
437.600 312.400 488.500 480.000 306.000 2.917.200
122.800 325.200 668.600 167.700 299.500 2.515.800
0 0 222.464 * 253.200 * 431.448 * 1.535.900 * 0 0 625.448 692.600 1.964.825 3.149.400
Bedrijfsresultaat Financiële baten en lasten Rentebaten Rentelasten
867.083
-3.700
-504.974
978.400
747.700
501.600
1.093.600
0 216.473 -216.473
0 211.100 -211.100
0 211.500 -211.500
0 271.900 -271.900
0 305.200 -305.200
0 359.700 -359.700
0 392.900 -392.900
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening Resultaatbestemming: - Overhead
650.611
-214.800
-716.474
706.500
442.500
141.900
700.700
-166.536
-108.800
-133.200
-119.700
-123.500
-166.800
-182.300
Resultaat
484.075
-323.600
-849.674
586.800
319.000
-24.900
518.400
4.382.504 484.075
4.866.579 0 -323.600
4.866.600 0 4.016.926 -849.674 586.800
4.603.726 319.000
4.922.726 -24.900
4.897.826 518.400
Algemene bedrijfsreserve per 1-1 Resultaat boekjaar Incidentele mutatie vanuit A.D. Algemene bedrijfsreserve per 3112
0
0
0
0
0
0
0
4.866.579
4.542.979
4.016.926
4.603.726
4.922.726
4.897.826
5.416.226
Toelichting parameters Deze meerjarenbegroting is gebaseerd op de werkelijke cijfers van 2021 en de bekende ontwikkelingen voor de jaren 2022 tot en met 2026. Deze hebben betrekking op: • • •
Portefeuillestrategie voor wat betreft de opgave voor nieuwbouw, renovatie en de verduurzaming van het woningbezit. Meerjaren onderhoudsbegroting voor wat betreft het planmatig onderhoud. Inschatting parameters.
Jaarlijkse huurverhoging Jaarlijkse huurderving Inflatie algemene kosten Inflatie onderhoud Verhuurdersheffing Rente financieringsbehoefte
Begroting gemeente Renswoude 2023
2022 2,05% 0,50% 5,60% 5,60% 0,332% 0,80%
2023 3,80% 0,50% 2,40% 2,40% 0,00% 1,00%
2024 3,10% 0,50% 2,20% 2,20% 0,00% 1,00%
2025 3,70% 0,50% 2,00% 2,00% 0,00% 1,00%
2026 2,00% 0,50% 2,00% 2,00% 0,00% 1,00%
74
Toelichting opbrengsten HUUR
Huurderving
Totaal
Werkelijk 2021 Begroting 2022 Verwachting 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025
2.860.241 2.832.900 2.740.526 2.821.000 2.887.200 3.064.800
61.714 28.300 13.700 14.100 14.400 15.300
2.798.527 2.804.600 2.726.826 2.806.900 2.872.800 3.049.500
Begroting 2026
3.207.300
16.000
3.191.300
Bij de berekening van de huuropbrengsten vanaf 2023 is rekening gehouden met: • Afspraak zoals opgenomen in de NPA (Nationale Prestatie Afspraken zoals in de inleiding is weergegeven: o vanaf 2023 stijgingspercentage salarissen minus 0,5%. • Gereed komen nieuwbouw in: o 2024-Taets van Amerongenweg fase II o 2025-Beekweide fase I o 2026-Beekweide fase II • Huurverhoging t.g.v. verduurzaming o vanaf 2023 alleen nog voor zonnepanelen conform NPA •
Huurderving aangepast aan het (des)investeringsprogramma
Vergoedingen
Glasverzekering
Servicekosten
5.515 5.800 5.100 5.100 5.400 5.800 6.000
39.888 40.100 39.800 39.800 40.100 40.500 40.700
Werkelijk 2021 Begroting 2022 Verwachting 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026
Totaal 45.403 45.900 44.900 44.900 45.500 46.300 46.700
Bij de berekening van de vergoedingen is rekening gehouden met het (des)investeringsprogramma en jaarlijkse inflatie. Verkoopopbrengst
Aantal
Werkelijk 2021 Begroting 2022 Verwachting 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026
1 1 1 1 5 1 1
Bruto -2.450 300.000 400.000 250.000 1.525.000 325.000 375.000
Kosten -9.572 2.000 2.000 2.000 10.000 2.000 2.000
Boekwaarde 0 2.800 0 1.600 11.500 0 1.600
Netto 7.122 295.200 398.000 246.400 1.503.500 323.000 371.400
In 2022 is de opbrengstwaarde van een woning vanwege de gestegen marktwaarde, hoger dan begroot. In de jaren 2023, 2025 en 2026 wordt er vanuit gegaan dat er uit het verkoopprogramma, welke is vastgelegd in de Portefeuillestrategie van december 2019, jaarlijks 1 woning wordt verkocht bij mutatie. In 2024 wordt ingeschat dat een 5-tal bewoners van de voor verkoop gelabelde complexen ingaan op het aanbod om te verhuizen naar een nieuwe woning in het project Taets van Amerongen fase II. De hiermee te genereren extra opbrengst wordt ingezet om de extra kosten voor verduurzaming te kunnen dekken.
Begroting gemeente Renswoude 2023
75
Toelichting Lasten Afschrijving MVA
Woningen
Overig
Aktiva t.d.v.
Totaal
Werkelijk 2021 Begroting 2022 Verwachting 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025
668.290 648.500 658.100 694.900 739.100 875.000
13.711 13.700 13.700 13.700 13.700 13.700
3.463 5.500 3.500 5.600 4.000 4.000
685.464 667.700 675.300 714.200 756.800 892.700
Begroting 2026
914.300
13.700
4.000
932.000
Jaarlijks wordt er lineair afgeschreven op de materiële vaste activa. Bij de bepaling van de afschrijving is rekening gehouden met de restant looptijd van de betreffende activapost. Ook is er rekening gehouden met de te realiseren nieuwbouw (Taets van Amerongen fase II en fase 1 en 2 van Beekweide II) en de verkoop van 8 woningen in de periode 2023-2026. Er is invulling gegeven aan de ambitie om de woningvoorraad te verduurzamen. Eind 2019 is de routekaart voor de verduurzaming van het Woningbedrijf vastgesteld. Daarbij werd uitgegaan van een investering van € 200.000,- per jaar. Vanwege het vervallen van de Verhuurdersbijdrage per 2023 en de huidige energiecrisis is vanaf 2023 de verduurzaming opgeschaald, zie hiervoor de toelichting bij onderhoud. De opschaling van de investeringen is ook meegenomen in de afschrijvingen. Kosten
Directe kosten
personeel/overhead
personeel
Werkelijk 2021
222.464
Begroting 2022
253.200
Verwachting 2022
253.100
Begroting 2023
288.000
Begroting 2024
300.100
Begroting 2025
312.400
Begroting 2026
325.200
Hieronder zijn de directe personeelskosten voor manager, opzichter, woonconsulent en onderhoudsmedewerker verantwoord. Deze laatste twee medewerkers zijn parttime in dienst. Ongeveer een kwart van de personeelskosten voor de manager dienen nog verrekend te worden met de overhead, in verband met activiteiten voor het gemeentelijk vastgoed. De overige indirecte kosten zijn in de overhead verwerkt. Onderhoud
Dagelijks
Planmatig
Totaal
Werkelijk 2021
284.597
146.852
431.448
Begroting 2022
328.200
1.207.700
1.535.900
Verwachting 2022
329.300
1.253.100
1.582.400
Begroting 2023
344.600
206.300
550.900
Begroting 2024
390.000
491.600
881.600
Begroting 2025
444.300
44.200
488.500
Begroting 2026
471.400
197.200
668.600
Periodiek wordt onderhoud uitgevoerd aan de woningen om ze in een goede staat te houden. Dit heeft enerzijds betrekking op (klein) dagelijks onderhoud en (groot) planmatig onderhoud. De uitgaven voor dagelijks onderhoud zijn gebaseerd op een normbedrag per woning. De uitgaven voor planmatig onderhoud zijn gebaseerd op de in 2022 geactualiseerde, meerjaren onderhoudsplanning.
Begroting gemeente Renswoude 2023
76
Groot onderhoud en verduurzaming In de begroting voor 2022 is voor het groot onderhoud van de 38 woningen aan de Van Reedeweg en Van Deylweg een bedrag opgenomen van € 1,24 miljoen waarvan € 0,84 ten laste van het onderhoudsbudget en € 0,4 miljoen als investering (verduurzaming). De voorbereidende werkzaamheden zijn gestart in oktober 2022 en het is de verwachting dat de werkzaamheden van deze 1e fase in april/mei 2023 worden afgerond. Bij de aanbestedingsprocedure bleek er onvoldoende budget om alle geplande werkzaamheden in één keer uit te voeren. Om die reden is er voor gekozen om de 2e fase in 2025 uit te voeren. In verband met de veranderende regelgeving omtrent de doorbelasting van investeringskosten voor verduurzaming worden deze vanaf 2023 separaat verantwoord. Vanaf 1 januari 2023 kunnen alleen nog de kosten voor zonnepanelen als investering in de huurprijs worden opgenomen. De kosten voor overige verduurzamingsmaatregelen (spouw, glas, vloer en dak) worden als onderhoudskosten in de exploitatie verantwoord. Verduurzaming
t.l.v. exploitatie
t.l.v. investering
Werkelijk 2021
0
0
Begroting 2022
0
0
Verwachting 2022
0
0
Begroting 2023
0
243.500
Begroting 2024
839.800
967.700
Begroting 2025
480.000
400.000
Begroting 2026
167.700
0
De veranderende regelgeving houdt verband met het vervallen van de verhuurdersheffing per 1 januari 2023 en de Nationale Prestatie Afspraken (NPA) die daarvoor in de plaats zijn gekomen. Een van de uitgangspunten hierbij is het opschalen van de verduurzaming. In de voorgaande begrotingen is uitgegaan van € 200.000,- per jaar en dit wordt nu verdubbeld. Daarnaast vindt nogmaals een verdubbeling van de totale uitgaven voor verduurzaming plaats, die wordt gedekt uit de verkoop van een aantal woningen met een hoog energielabel. Uit onderstaande uitsplitsing blijkt dat de uitgaven ten behoeve van de verduurzaming nagenoeg gelijk zijn aan de besparing door het vervallen van de verhuurdersheffing en de extra inkomsten uit de verkoop van een aantal woningen. • • • •
Kosten verduurzaming t.l.v. exploitatie Kosten verduurzaming t.l.v. investering Totaal verduurzaming 2022-2026 Besparing Verhuurdersheffing Extra opbrengst verkoop woningen Saldo
€ 1.487.500,€ 1.611.200,€ 3.098.700,€ 1.590.000,€ 1.525.000,€ 16.300,-
Voor de verduurzaming wordt de eind 2019 vastgestelde Routekaart Verduurzaming alsbasis genomen voor de prioritering van de complexen. In verband met de eerder genoemde opschaling vanwege het vervallen van de Verhuurdersheffing wordt nu uitgegaan van een ruime verdubbeling van het aantal woningen dat wordt verduurzaamd. Voor de periode 2023-2026 worden vooralsnog 161 woningen opgenomen in de uitvoeringsplanning:
Complex 27 30 13 15 23 25 12
Aantal woningen 10 20 29 16 8 13 38
Straat/straten Taets van Amerongen Dorpsplein Kastanjelaan e.o. Kastanjelaan e.o. Lijsterbeslaan Kastanjelaan Van Reedeweg e.o.
Begroting gemeente Renswoude 2023
Jaar uitvoering 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2025
Toelichting Gelijktijdig met vervanging cv-ketels Hoge energiekosten algemene voorzieningen Hoog energielabel Hoog energielabel Gelijktijdig met vervanging cv-ketels Gelijktijdig met groot onderhoud Fase 2 groot onderhoud
77
20 21
12 15
Platanenlaan Platanenlaan
2026 2026
Gelijktijdig met groot onderhoud Gelijktijdig met groot onderhoud
161
Onderstaand een overzicht van de stand van zaken van de verduurzaming van het huidige woningbezit op grond van de bijgestelde Routekaart Verduurzaming: NOM-woningen (reeds duurzaam, gasloos) 65 Planning verduurzaming 2023-2026 161 Nog te verduurzamen 2027-2030 155 Totaal huidig woningbezit 381 Overige bedrijfslasten
Algemeen
Belastingen
Verzekeringen
Servicekosten
Totaal
Werkelijk 2021
65.002
474.992
40.051
45.403
625.448
Begroting 2022
129.500
479.400
37.800
45.900
692.600
Verwachting 2022
139.600
340.400
40.050
54.900
574.950
Begroting 2023
108.800
90.500
38.100
56.200
293.600
Begroting 2024
89.300
91.900
41.000
57.700
279.900
Begroting 2025
102.700
100.000
44.200
59.100
306.000
Begroting 2026
92.200
101.600
45.300
60.400
299.500
Algemeen De verwachting is dat de algemene kosten eind 2022 ongever € 10.000,- afwijken van hetgeen hiervoor in de begroting was opgenomen. Er zijn grotere over- en onderschrijdingen te melden bij individuele posten. Zo wordt er voor inhuur van adviseurs ruim € 34.000,- meer uitgegeven en vervalt de VvE-servicebijdrage van het complex Dorpsplein van bijna € 24.000,-. Deze laatste post wordt nu gedeeltelijk verwerkt in de onderhoudskosten en servicekosten van de huur. In 2024 en 2026 wordt verwacht dat de advieskosten ruimschoots lager uitvallen dan in het begrotingsjaar 2023. Belastingen In de post Belastingen is tot en met 2022 rekening gehouden met de Verhuurdersheffing omdat deze vanaf 2023 komt te vervallen. Dat houdt niet in dat jaarlijks enkele honderdduizenden euro’s aan het exploitatieresultaat kunnen worden toegevoegd. Hoewel er nog geen exacte berekening kan worden gemaakt van de invloed op de begroting is de verwachting dat dit per saldo vrijwel nihil is. Verzekeringen De post Verzekeringen stijgt jaarlijks met de inflatie. De verdere mutaties houden verband met onder andere sloop en verkoop van woningen en de realisatie van nieuwbouwwoningen. Servicekosten De post Servicekosten stijgt jaarlijks met de inflatie, de sloop en verkoop van woningen en met de realisatie van nieuwbouwwoningen. Toelichting rentelasten Rentelasten
Kapitaal 1/1
Rente boekjaar
Werkelijk 2021
26.433.717
216.473
Begroting 2022
26.388.700
211.100
Verwachting 2022
26.417.900
211.500
Begroting 2023
27.331.300
271.900
Begroting 2024
30.508.600
305.200
Begroting 2025
36.522.500
359.700
Begroting 2026
39.673.200
392.900
Begroting gemeente Renswoude 2023
78
De materiële vaste activa (MVA) van het Woningbedrijf worden rechtstreeks gefinancierd door de gemeente. De interne rentevoet wordt jaarlijks berekend aan de stand van de MVA per 1 januari. Jaarlijkse mutatie vindt enerzijds plaats op basis van de afschrijvingen en de verkoop en/of sloop van woningen en anderzijds door investeringen in nieuwbouw, verduurzaming en verbeteringen. De rente voor 2021 en 2022 bedroeg 0,80% maar stijgt vanaf 2023 naar 1,00%. Toelichting resultaatbestemming Overhead o.b.v. Aedes Benchmark Norm
Overhead voor
Doorbelaste
Overhead na
doorbelasting
salariskosten
doorbelasting
Overhead
Aantal
Werkelijk 2021
389
1.000
389.000
222.464
166.536
Begroting 2022
362
1.000
362.000
253.200
108.800
Verwachting 2022
362
1.067
386.300
253.100
133.200
Begroting 2023
369
1.105
407.700
288.000
119.700
Begroting 2024
368
1.151
423.600
300.100
123.500
Begroting 2025
400
1.198
479.200
312.400
166.800
Begroting 2026
407
1.247
507.500
325.200
182.300
In 2022 is nader onderzoek gedaan naar de methodiek van het doorbelasten van de kosten voor overhead. Hiervoor is extern advies ingewonnen. Daaruit kwam naar voren dat de Aedes Benchmark een goede basis is. Deze wordt jaarlijks aangepast met het inflatiepercentage. Daar worden vervolgens de direct doorbelaste salariskosten op gecorrigeerd. Mogelijk dat hierop nog een correctie moet plaatsvinden voor wat betreft de uren (25%) die de manager van het Woningbedrijf besteed aan het gemeentelijk vastgoed.